অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2968 635266 576748 2026-09-13T05:17:39Z Ananya Taye 28065 /* ডিব্ৰুগড় নামৰ উৎপত্তি */ 635266 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় জিলা|জিলা খনৰ সদৰ|ডিব্ৰুগড়}} {{Stub-inline|অসমৰ ভৌগোলিক পোখালি}} {{India Districts |Name = ডিব্ৰুগড় |State = অসম |Division = উজনি অসম |HQ = ডিব্ৰুগড় |Map = Dibrugarh in Assam (India).svg |Coordinates = |Area = 3381 |Rain = |Population = 1,326,335 |Urban = 243730 |Year = 2011 |Population_footnotes =<ref name="districtinfo">{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/census/district/149-dibrugarh.html | title=Dibrugarh District : Census 2011-2018 data | accessdate=31 December 2018 | author=census2011}}</ref> |Literacy = ৭৬.০৫% |SexRatio = ৯৬১ |Tehsils = ডিব্ৰুগড়, নাহৰকটীয়া |LokSabha = [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড়]], [[লক্ষীমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ]] |Assembly = মৰাণ (১১৫), ডিব্ৰুগড় (১১৬), লাহোৱাল (১১৭), দুলিয়াজান (১১৮), টিংখং (১১৯), নাহৰকটীয়া (১২০), [[চাবুৱা]] (১২১) |Highways = |Website = http://dibrugarh.gov.in/ }} '''ডিব্ৰুগড় জিলা''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত [[অসম]] ৰাজ্যৰ এখন জিলা। ইয়াৰ চাৰিসীমা হ'ল উত্তৰে [[ধেমাজি জিলা]], দক্ষিণে [[চৰাইদেউ জিলা]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[টিৰাপ জিলা]], পূবে [[তিনিচুকীয়া জিলা]], আৰু পশ্চিমে [[শিৱসাগৰ জিলা]]। ইয়াৰ সদৰ স্থানৰ নামো [[ডিব্ৰুগড়]]। জিলাখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৩,৩৮১ বৰ্গ কিলিমিটাৰ। ==ডিব্ৰুগড় নামৰ উৎপত্তি== 'ডিব্ৰুগড়' নামটোৰ উৎপত্তি 'ডিবৰু মুখ' (আহোম-চুতীয়া ৰণৰ স্থান)-ৰ পৰা হৈছে। ১৫২২-২৩ চনত আহোম ৰজাই চুতীয়াক পৰাস্ত কৰি ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ভূমি নিজৰ অধীনলৈ আনে।[[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।<ref name="Dibrugarh">{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|page=534|quote=The Buranjis refer to the Ahom-Chutiya conflict from the fourteenth century which continued up to the sixteenth century. The Ahoms built a garh (fort) on the bank of the river Dibru to resist the attack of the Chutiyas from which the name ‘Dibrugarh’ was derived (Nath, 2001, p.81). Thus, the present name of the town Dibrugarh has its root in the contention over the territory between the Ahoms and the Chutiyas.}}</ref> "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref>{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} ==ভৌগোলিক অৱস্থিতি== ডিব্ৰুগড় জিলা ২৭° ৫' ৩৮" উত্তৰৰ পৰা ২৭° ৪২' ৩০" উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৪° ৩৩' ৪৬" পূবৰ পৰা ৯৫° ২৯' ৮" পূব দ্ৰাঘিমাংশ লৈকে বিস্তৃত। ইয়াৰ চাৰিসীমা হ'ল উত্তৰে [[ধেমাজি জিলা]], দক্ষিণে [[চৰাইদেউ জিলা]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[টিৰাপ জিলা]], পূবে [[তিনিচুকীয়া জিলা]], আৰু পশ্চিমে [[শিৱসাগৰ জিলা]] আৰু [[চৰাইদেউ জিলা]]। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে জিলাখনৰ উত্তৰ সীমা প্ৰায় ৯৫ কিলোমিটাৰলৈ বিস্তৃত হৈ আছে। [[ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], [[দিহিং-পাটকাই অভয়াৰণ্য]]ৰ অংশবিশেষ ডিব্ৰুগড় জিলাত অৱস্থিত। ==প্ৰশাসনিক বিভাজন== ডিব্ৰুগড় জিলাৰ মহকুমা হ'ল [[ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]]। নাহৰকটীয়াক নতুনকৈ জিলা খনৰ দ্বিতীয়টো মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছে। জিলা সদৰ [[ডিব্ৰুগড়]]। [[অসম বিধানসভা]]ৰ সাতটা সমষ্টি ডিব্ৰুগড় জিলাৰ অন্তৰ্গত। সেইকেইটা সমষ্টি হৈছে: [[মৰাণ (নগৰ)|মৰাণ]] (১১৫), ডিব্ৰুগড় (১১৬), লাহোৱাল (১১৭), [[দুলীয়াজান]] (১১৮), [[টিংখং]] (১১৯), [[নাহৰকটীয়া]] (১২০), চাবুৱা (১২১)। চাবুৱা সমষ্টি [[লক্ষীমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ লোকসভা]] আৰু আন ৬টা [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড় লোকসভা সমষ্টিৰ]] অন্তৰ্গত। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ডিব্ৰুগড়ৰ জনসংখ্যা ১৩,২৬,৩৩৫ জন। ইয়াৰে ৬,৭৬,৪৩৪জন পুৰুষ আৰু ৬,৪৯,৯০১ গৰাকী মহিলা। ২০০১- ২০১১ দশকটোত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ ১১.৯২%। ১০০০জন পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৬১ গৰাকী। সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৬.০৫%।<ref name="districtinfo"/> জনসংখ্যাৰ ৭% [[বাংলাভাষী|বাংলা ভাষা কোৱা]] আৰু ৫%[[হিন্দীভাষী|হিন্দী ভাষা কোৱা]]। জিলাখনত ১৮% লোক চহৰ অঞ্চলত বসবাস কৰে আৰু ৮২% লোক গ্ৰাম্য অঞ্চলত বসবাস কৰে। জিলাখনৰ প্ৰায় ৯০% লোক [[হিন্দু ধৰ্ম‎|হিন্দু ধৰ্মী]], ৪.৫% [[ইছলাম ধৰ্ম‎|ইছলাম ধৰ্মী]] আৰু বাকী অন্যান্য ধৰ্মালম্বী লোক। ডিব্ৰুগড় জিলাৰ মূল অধিবাসীসমূহ হৈছে [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কৈৱৰ্ত]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] জনগোষ্ঠীৰ লোক। [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] হ'ল প্ৰধান ভাষা। ==শিক্ষা== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ হ'ল ৭৬.০৫%, পুৰুষৰ ৮২.৮২% আৰু মহিলা ৬৮.৯৯%।<ref name="districtinfo"/> [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উজনি অসমৰ প্ৰথম বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনতে স্থাপিত বিশ্ববিদ্যালয়খন ৰাজাভেটাত অৱস্থিত আৰু ডিব্ৰুগড় সদৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ নিলগত অৱস্থিত অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰ। অসমৰ এক অন্যতম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ হৈছে ডিব্ৰুগড় জিলাস্থিত [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]]। ডিব্ৰুগড় সদৰৰ পৰা প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰ নিলগত অৱস্থিত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খনে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ স্বাস্থ্যসেৱাত উল্লেখযোগ্য বৰঙণি যোগাইছে। পোনপ্ৰথমে বেৰীহোৱাইট মেডিকেল কলেজ নামেৰ জনাজাত (১৯০০ চন) মহাবিদ্যালয়খন ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত স্থাপিত হৈছিল। জিলাখনৰ আন উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠানসমূহ হৈছে: [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]], [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]], [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়|হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]], [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]], [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]], [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]], [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] [[চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ মহাবিদ্যালয় (মিলন নগৰ) ]] আদি। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Official website|http://dibrugarh.gov.in/}} * {{Commons category-inline|Dibrugarh District|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Geographic location |Centre = ডিব্ৰুগড় জিলা |North = [[ধেমাজি জিলা]] |Northeast = |East = [[তিনিচুকীয়া জিলা]] |Southeast = [[টিৰাপ জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] |South = [[চৰাইদেউ জিলা]] |Southwest = |West = [[শিৱসাগৰ জিলা]] |Northwest = [[লখিমপুৰ জিলা]]<br/>[[মাজুলী জিলা]] }} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] f2so9kipeota533imrwcdnm6ov6ds6p 10 5734 635242 416605 2026-09-13T03:42:57Z Ananya Taye 28065 635242 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = অসম | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Image:Seal of Assam.svg|20px|অসম ৰাজ্য]] [[অসম|অসম ৰাজ্য]] | above = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানীৰ তালিকা|ৰাজধানী]]: [[দিছপুৰ]] | bodyclass = hlist | group1 = থোৰতে | list1 = * [[:শ্ৰেণী:অসম|অসমৰ বিষয়ে]] * [[অসমৰ ইতিহাস|ইতিহাস]] * [[অসমৰ ৰাজনীতি|ৰাজনীতি]] * [[অসমৰ অৰ্থনীতি|অৰ্থনীতি]] * [[অসমীয়া জাতি]] * [[অসমৰ জনগোষ্ঠী]] * [[অসমীয়া ভাষা|ভাষা]] * [[অসমীয়া সাহিত্য|সাহিত্য]] * [[অসমৰ সংগীত|সংগীত]] * [[অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীকসমূহ|ৰাজ্যিক প্ৰতীকসমূহ]] * [[অসমৰ জাতীয় গীত|জাতীয় সংগীত]] * [[অসমৰ চলচ্চিত্ৰ|চলচ্চিত্ৰ]] * [[অসমৰ পৰ্যটনস্থলসমূহৰ তালিকা|পৰ্যটন]] * [[অসমৰ সমস্যা|মুখ্য সমস্যাসমূহ]] * [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] * [[বড়োলেণ্ড]] | group2 = [[অসমৰ ইতিহাস|ইতিহাস]] | list2 = * [[প্ৰাগঐতিহাসিক অসম]] * [[পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] * [[প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ ৰাজ্য|প্ৰাগজ্যোতিষ ৰাজ্য]] * [[দানৱ ৰাজবংশ]] * [[ভৌম ৰাজবংশ]] * [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপা]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[কছাৰী ৰাজ্য]] * [[কমতা ৰাজ্য]] * [[বাৰ-ভূঞা ৰাজ্য|বাৰ ভূঞা]] * [[ঔপনিৱেশিক অসম]] * [[অসম আন্দোলন]] * [[অসম চুক্তি]] |group3 = প্ৰশাসন |list3 = * [[অসম চৰকাৰ|চৰকাৰ]] * [[অসম বিধানসভা|বিধানসভা]] * [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|মুখ্যমন্ত্ৰীসকল]] * [[অসমৰ ৰাজ্যপালসকলৰ তালিকা|ৰাজ্যপালসকল]] * [[গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়|উচ্চ ন্যায়ালয়]] * [[অসম আৰক্ষী|আৰক্ষী]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা|বিধানসভা সমষ্টিসমূহ]] * [[অসমৰ লোকসভা সমষ্টিসমূহৰ তালিকা|লোকসভা সমষ্টিসমূহ]] | group4 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]]<br />আৰু [[অসমৰ সংমণ্ডল|সংমণ্ডল]] | list4 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = text-align: left; background-color: #eee; | liststyle = width: auto; |group1 = উত্তৰ অসম |list1 = * [[ওদালগুৰি জিলা|ওদালগুৰি]] * [[দৰং জিলা|দৰং]] * [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] * [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] |group2 = [[নামনি অসম]] |list2 = * [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]] * [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ মহানগৰ]] * [[কোকৰাঝাৰ জিলা|কোকৰাঝাৰ]] * [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]] * [[চিৰাং জিলা|চিৰাং]] * [[দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা|দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ]] * [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]] * [[নলবাৰী জিলা|নলবাৰী]] * [[বঙাইগাঁও জিলা|বঙাইগাঁও]] * [[বজালী জিলা|বজালী]] * [[বৰপেটা জিলা|বৰপেটা]] * [[বাক্সা জিলা|বাক্সা]] |group3 = মধ্য অসম |list3 = * [[কাৰ্বি আংলং জিলা|কাৰ্বি আংলং]] * [[ডিমা হাছাও জিলা|ডিমা হাছাও]] * [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] * [[পশ্চিম কাৰ্বি আংলং জিলা|পশ্চিম কাৰ্বি আংলং]] * [[মৰিগাঁও জিলা|মৰিগাঁও]] * [[হোজাই জিলা|হোজাই]] |group4 = [[উজনি অসম]] |list4 = * [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] * [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]] * [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] * [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] * [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]] * [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] * [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]] * [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] |group5 = [[বৰাক উপত্যকা]] |list5 = * [[কৰিমগঞ্জ জিলা|কৰিমগঞ্জ]] * [[কাছাৰ জিলা|কাছাৰ]] * [[হাইলাকান্দি জিলা|হাইলাকান্দি]] }} | group5 = [[অসমৰ স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ আৰু উন্নয়ন পৰিষদসমূহৰ তালিকা|স্বায়ত্বশাসিত<br/>পৰিষদ]] | list5 = * [[বড়োলেণ্ড ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদ]] * [[উত্তৰ কাছাৰ পাৰ্বত্য স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ|উত্তৰ কাছাৰ পাৰ্বত্য]] * [[কাৰ্বি আংলং স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ|কাৰ্বি আংলং]] * [[ৰাভা হাচং স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ|ৰাভা হাচং]] * [[মিচিং স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ|মিচিং]] * [[তিৱা স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ|তিৱা]] * [[দেউৰী স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ|দেউৰী]] * [[ঠেঙাল কছাৰী স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ|ঠেঙাল কছাৰী]] * [[সোণোৱাল কছাৰী|সোণোৱাল কছাৰী]] * [[বড়ো কছাৰী কল্যাণ স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ|বড়ো কছাৰী]] * [[কমতাপুৰ স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ|কমতাপুৰ]] * [[মটক স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ|মটক]] * [[মৰাণ স্বায়ত্বশাসিত পৰিষদ|মৰাণ]] | group6 = মুখ্য নগৰ | list6 = * [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] * [[কৰিমগঞ্জ]] * [[গুৱাহাটী]] * [[গোৱালপাৰা]] * [[ডিফু]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[তিনিচুকীয়া]] * [[তেজপুৰ]] * [[ধুবুৰী]] * [[নগাঁও]] * [[বঙাইগাঁও]] * [[বৰপেটা]] * [[যোৰহাট]] * [[শিলচৰ]] * [[শিৱসাগৰ]] | group7 = [[অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীকসমূহ|ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] | list7 = * গীত: [[অসমৰ জাতীয় গীত|অ’ মোৰ আপোনাৰ দেশ]] * [[ভাৰতৰ ৰাজ্যিক জন্তুসমূহৰ তালিকা|জন্তু]]: [[এশিঙীয়া গঁড়]] * [[ভাৰতৰ ৰাজ্যিক পক্ষীসমূহৰ তালিকা|পক্ষী]]: [[দেওহাঁহ]] * [[ভাৰতৰ ৰাজ্যিক ফুলসমূহৰ তালিকা|ফুল]]: [[কপৌ ফুল]] * [[ভাৰতৰ ৰাজ্যিক গছসমূহৰ তালিকা|গছ]]: [[হোলোং]] }} <noinclude> {{documentation|content=২০০১ বৰ্ষৰ লোকপিয়লৰ অনুসৰি ৪০ হেজাৰতকৈ অধিক জনসংখ্যাৰ চহৰ সমূহক মুখ্য চহৰৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। [http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=18 ভাৰতীয় লোকপিয়লৰ তথ্য]<br />{{collapsible option}}{{squad maintenance}}}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সাঁচ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্যৰ সাঁচ]] </noinclude> 8lhoycq3j1kg9ya19mswmzvgharhkaj 0 6866 635056 635015 2026-09-12T14:14:05Z Ananya Taye 28065 POV push material. Dibru is a word belonging to the greater Bodo-Garo group. 635056 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২<ref name ="DMC"/> | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত চহৰখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ই ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল। "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ। এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] qbzay5hk0vu3fefwxjxkt55bnzsn55k 635057 635056 2026-09-12T14:25:02Z Ananya Taye 28065 /* নামৰ উৎপত্তি */ Added another citation to expand on the point that Sidney Endle was referring to all the Bodo-Kachari groups. 635057 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২<ref name ="DMC"/> | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত চহৰখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ই ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল। "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ। এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = Sidney Endle | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] cfd8jd55dhwaf94vmw1n07eh1c4e6c4 635058 635057 2026-09-12T14:27:40Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ Added content about Sonowal Kachari and Mataks. Sonowal Kacharis migrated from Sadiya to Dibrugarh in the early 19th century 635058 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২<ref name ="DMC"/> | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত চহৰখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ই ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল। "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ। এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = Sidney Endle | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত কছাৰী সোণোৱালসকল আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱালসকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[বুঢ়ী দিহিং]] আৰু ডিব্ৰু নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] rotficyftby6eey7puhwkqqkesisab8 635059 635058 2026-09-12T14:30:27Z Ananya Taye 28065 /* তথ্য উৎস */ 635059 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২<ref name ="DMC"/> | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত চহৰখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ই ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল। "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ। এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = Sidney Endle | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত কছাৰী সোণোৱালসকল আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱালসকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[বুঢ়ী দিহিং]] আৰু ডিব্ৰু নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] s1ogdk0t0zjyfv55fp14kgwevoq8ave 635060 635059 2026-09-12T14:30:51Z Ananya Taye 28065 /* */ 635060 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত চহৰখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ই ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল। "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ। এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = Sidney Endle | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত কছাৰী সোণোৱালসকল আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱালসকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[বুঢ়ী দিহিং]] আৰু ডিব্ৰু নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] m19mn3c0q1ywgimnganx27jov4neyrw 635064 635060 2026-09-12T14:36:26Z KhiLanTzi 23530 /* */ Restoring lead 635064 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২<ref name ="DMC"/> | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল। "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ। এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = Sidney Endle | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত কছাৰী সোণোৱালসকল আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱালসকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[বুঢ়ী দিহিং]] আৰু ডিব্ৰু নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] s0n27riauhbkfokwtyfiegrawfirxbo 635066 635064 2026-09-12T14:39:13Z Ananya Taye 28065 /* নামৰ উৎপত্তি */ Delinked unavailable link 635066 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২<ref name ="DMC"/> | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল। "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ। এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত কছাৰী সোণোৱালসকল আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱালসকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[বুঢ়ী দিহিং]] আৰু ডিব্ৰু নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 6dvdody90zkk8oomhlyftome2k3xras 635067 635066 2026-09-12T14:39:20Z KhiLanTzi 23530 /* নামৰ উৎপত্তি */ Need a clear source , the given one described about the ethnic origins, and the available one described kachari language not the entire Bodo Garo Branch 635067 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২<ref name ="DMC"/> | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।{{cn}} "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[কছাৰী ভাষা]]ৰ শব্দ। কছাৰী ভাষাত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত কছাৰী সোণোৱালসকল আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱালসকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[বুঢ়ী দিহিং]] আৰু ডিব্ৰু নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 4ig95tedb20zv66yfmsm3ti82z2ogfh 635068 635067 2026-09-12T14:40:38Z Ananya Taye 28065 /* */ Unavailable Ref tag removed 635068 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।{{cn}} "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[কছাৰী ভাষা]]ৰ শব্দ। কছাৰী ভাষাত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত কছাৰী সোণোৱালসকল আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱালসকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[বুঢ়ী দিহিং]] আৰু ডিব্ৰু নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] ckg1l8j8qoh71eln3193xa1roh7plo0 635070 635068 2026-09-12T14:44:14Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ Added links 635070 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।{{cn}} "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[কছাৰী ভাষা]]ৰ শব্দ। কছাৰী ভাষাত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 79eqakkz0t1h1pe5pywjhjldy145px8 635073 635070 2026-09-12T14:48:39Z Ananya Taye 28065 Read the cited quote. The author talks region of Dibru river being part of Chutia civilisation.He adds Kachari in brackets. This by itself shows that he has considered all these groups as Kachari. For Endless, Kachari=Bodo-Kachari groups 635073 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল। "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ। এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] lq4h8fsqr2mgcvib3vwy8p6t7tsfe4k 635074 635073 2026-09-12T14:50:13Z Ananya Taye 28065 Unavailable link removed 635074 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল। "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ। এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 7g10kvc5vosi5nhkjbz4audcfo9il35 635083 635074 2026-09-12T15:13:10Z Ananya Taye 28065 /* নামৰ উৎপত্তি */ Added more sources 635083 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল। "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref>{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্মযৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 08iz4y99sgw5nofvukd4s2nbgk5u2k2 635084 635083 2026-09-12T15:15:22Z Ananya Taye 28065 /* নামৰ উৎপত্তি */ Added sources 635084 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।<ref name="Dibrugarh">{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|page=534|quote=The Buranjis refer to the Ahom-Chutiya conflict from the fourteenth century which continued up to the sixteenth century. The Ahoms built a garh (fort) on the bank of the river Dibru to resist the attack of the Chutiyas from which the name ‘Dibrugarh’ was derived (Nath, 2001, p.81). Thus, the present name of the town Dibrugarh has its root in the contention over the territory between the Ahoms and the Chutiyas.}}</ref> "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref>{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্মযৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] d6qa5olyvtbjzhwk9y7o30wm6dhvdvj 635213 635084 2026-09-12T22:47:06Z Ananya Taye 28065 635213 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।<ref name="Dibrugarh">{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|page=534|quote=The Buranjis refer to the Ahom-Chutiya conflict from the fourteenth century which continued up to the sixteenth century. The Ahoms built a garh (fort) on the bank of the river Dibru to resist the attack of the Chutiyas from which the name ‘Dibrugarh’ was derived (Nath, 2001, p.81). Thus, the present name of the town Dibrugarh has its root in the contention over the territory between the Ahoms and the Chutiyas.}}</ref> "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref>{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 95lwo3rz5jnovgada6kwyyoxe702wwu 0 7787 635277 631408 2026-09-13T06:15:34Z TheUniqueAsomiya 51634 /* */ 635277 wikitext text/x-wiki {{Wikify}}{{ইছলাম}} [[চিত্ৰ:Kaaba at night.jpg|thumb|205px|[[চৌদি আৰৱ|চৌদি আৰৱৰ]] [[মক্কা]]ৰ [[কাবা|কাবা শ্বৰীফ]]; য'ত গোটেই বিশ্বৰ লাখ লাখ মুছলিমে একতাৰ মাধ্যমেৰে ধৰ্মীয় ভাৱগাম্ভীৰ্যৰ সৈতে প্ৰাৰ্থনা কৰি থাকে। ]] '''ইছলাম''' ({{IPAc-en|lang|ˈ|I|s|l|a:|m}}; [[আৰবী|আৰবী ভাষাত]]: الإسلام ''আল্‌ ইছলাম্‌'') এটা [[একেশ্বৰবাদ|একেশ্বৰবাদী]] [[আব্ৰাহামিক ধৰ্ম]]।<ref>{{cite web|title=The concept of monotheism in Islam:Country guide|url=http://en.islamtoday.net/node/1309|author='''`Abd al-Wahhâb al-Turayrî'''|access-date=2017-02-02|archivedate=2017-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422043757/http://en.islamtoday.net/node/1309|deadurl=yes}}</ref> '''ইছলাম''' ([[আৰবী]]: الإسلام‎) শব্দটো আহিছে [[আৰবী]] س-ل-م ([[ছালাম]]) শব্দটোৰ পৰা যাৰ অৰ্থ দুটা; ১▪ শান্তি ২▪ আত্মসমৰ্পণ কৰা। সংক্ষেপত, '''[[ইছলাম]]''' হ'ল শান্তি (প্ৰতিষ্ঠা)'ৰ উদ্দেশ্যেৰে এক আৰু অদ্বিতীয় ঈশ্বৰ ([[আল্লাহ]])ৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পণ কৰা। "ইছলাম" শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "আত্মসমৰ্পণ", বা একক স্ৰষ্টাৰ ওচৰত নিজকে সমৰ্পন কৰা।<ref>{{cite web| title=Meaning of the word Islam:Country guide|url=https://islamqa.info/en/10446|author='''Islam Question and Answer'''|author='''Shaykh Muhammad Saalih al-Munajjid'''}}</ref> [[ইছলাম]] শব্দটো উৎপত্তি হৈছে [[ছালাম|ছালামৰ]] পৰা, যাৰ অৰ্থ হৈছে শান্তি।<ref>{{cite web|title=The Meaning of the Word Islam:Country guide|url=http://muslimvoices.org/word-islam-meaning/|author='''Rosemary Pennington(Program Coordinator for Voices and Visions is a graduate student in the School of Journalism at Indiana University)'''|access-date=2017-02-02|archivedate=2017-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170211023448/http://muslimvoices.org/word-islam-meaning/|deadurl=yes}}</ref> পৃথিৱীৰ আদি পিতা ও প্ৰথম নবী আদম(আঃ)ৰ পৰাই ইছলাম ধৰ্মৰ প্ৰচলন হৈ আছে যদিও খ্ৰীষ্ঠীয় সপ্তম শতিকাত আৰৱৰ ধৰ্মীয় আৰু ৰাজনৈতিক নেতা তথা ইছলাম ধৰ্মৰ সৰ্বশেষ নবী [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদে (ছাঃ)]] ৰ সময়ছোৱাত ইছলাম ধৰ্মই পূৰ্ণতা লাভ কৰে। [[কোৰআন]] ইছলামৰ মূল ধৰ্মগ্ৰন্থ। এই ধৰ্মত বিশ্বাসী সকলক [[মুছলমান]] বা [[মুছলিম]] বোলা হয়। কোৰআন [[আল্লাহ|আল্লাহৰ]] বাণী আৰু [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদ(ছাঃ)ৰ]] ওপৰত অৱতীৰ্ণ হৈছিল বুলি মুছলিম সকলে বিশ্বাস কৰে। তেওঁলোকৰ বিশ্বাস অনুসৰি [[মুহাম্মাদ]] [[চাল্লাহু আলাইহি ওয়াছাল্লাম]] শেষ [[নবী]]। [[হাদিছ|হাদিছৰ]] পৰা প্ৰাপ্ত নিৰ্দেশিত কাম আৰু শিক্ষাৰ ভিত্তিতহে [[কোৰআন]]'ক ব্যাখ্যা কৰা হয়। [[ইহুদি ধৰ্ম|ইহুদি]] আৰু [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ]] ন্যায় ইছলাম ধৰ্ম আৰু [[আব্ৰাহামিক ধৰ্ম|আব্ৰাহামীয়]]।<ref>{{cite book | author=Vartan Gregorian | title=Islam: A Mosaic, Not a Monolith | url=https://archive.org/details/islam00vart | publisher=Brookings Institution Press | location=Washington D.C. | year=2003 | id=ISBN 0-8157-3283-X|pages=p. ix}}</ref> মুছলমানৰ সংখ্যা আনুমানিক ১৪০ কোটি আৰু তেওঁলোক [[পৃথিৱী|পৃথিৱীৰ]] দ্বিতীয় বৃহত্তম ধৰ্মাৱলম্বী গোষ্ঠী।<ref>{{cite book |author= Teece, Geoff |title=Religion in Focus: Islam |publisher=Smart Apple Media| year=2005| pages=p. 10}}</ref> মুহাম্মাদ চাল্লাহু আলাইহি ওয়াছাল্লাম আৰু তেওঁৰ উত্তৰসূৰী সকলৰ প্ৰচাৰ আৰু উত্তম আদৰ্শৰ ফলশ্ৰুতিতে ইছলাম ধৰ্মৰ বিশ্বত দ্ৰুত বিস্তাৰ হয়।<ref>{{Cite web|last=Nelson|first=Lynn Harry|url=http://www.ku.edu/kansas/medieval/108/lectures/islam.html|title=Islam and the Prophet Muhammad|accessdate=2006-06-17|publisher=Kansas University|archivedate=2006-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060804021628/http://www.ku.edu/kansas/medieval/108/lectures/islam.html|deadurl=yes}} - "One must remember that we are talking about the Muslim expansion, not Arab conquests. The expansion of Islam was as much, or perhaps much more, a matter of religious conversion than it was of military conquest."</ref> বৰ্তমান সমগ্ৰ বিশ্বব্যাপী, বিশেষকৈ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]], [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]], [[পূৰ্ব আফ্ৰিকা]], [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]]. [[দক্ষিণ এছিয়া]], [[মধ্য এছিয়া]], [[দক্ষিণ-পূৱ এছিয়া|দক্ষিণ-পূব এছিয়াত]] মুছলমানসকল বাস কৰে। আৰব দেশত মুঠ মুছলমানৰ সংখ্যা শতকৰা মাত্ৰ ২০ বিশভাগ।<ref> {{cite book |author= John L Esposito|title=What Everyone Needs to Know About Islam |url= https://archive.org/details/whateveryoneneed0000espo|publisher=Oxford University Press US| year=2002| pages=p. 2| id=ISBN 0-19-515713-3}}</ref> [[যুক্তৰাজ্য|যুক্তৰাজ্যসহ]] বহুকেইখন [[ইউৰোপ|ইউৰোপীয়]] দেশৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম ইছলাম।<ref> {{cite web| title=Religion In Britain| url= http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=293| author=Office for National Statistics| date=[[2003-02-13]]| accessdate=2006-08-27}} </ref><ref> {{cite web| title=Muslims in Europe: Country guide| url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4385768.stm| author=BBC| date=[[2005-12-23]]| accessdate=2006-09-28}} </ref> [[Pew Research Center]]ৰ জৰীপৰ মতে আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি হৈ থকা ধৰ্ম হৈছে ইছলাম।<ref>{{cite web| title=The Future of World Religions: Population Growth Projections, 2010-2050: Country guide|url=http://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projections-2010-2050| author='''Pew Research Center'''}}</ref> == ধৰ্মবিশ্বাস == মুছলিম সকলে বিশ্বাস কৰে যে, আল্লাহ মানৱজাতিৰ বাবে তেখেতৰ বাণী [[ফৰিষ্টা]] [[জিব্ৰাইল|জিব্ৰাইলৰ (আঃ)]] মাধ্যমেৰে [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদ(ছাঃ)]]ৰ ওচৰত অৱতীৰ্ণ কৰিছে। [[কোৰআন]]ত উক্ত "[[নবুওৱত|খতমে নবুওৱত]]" আৰু [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদ(ছাঃ)]] নিজৰ দাবীৰ ভিত্তিত [[মুছলিম]] সকলে তেওঁক শেষ বাণীবাহক ([[নবী]]) বুলি বিশ্বাস কৰে। তেওঁলোকৰ বিশ্বাসমতে, তেখেত সকলৰ পবিত্ৰ গ্ৰন্থ [[কোৰআন]] নিখুঁত, অবিকৃত আৰু মানৱজাতিৰ উদ্দেশ্যে অৱতীৰ্ণ [[আল্লাহ]]ৰ শেষ বাণী, যি [[কিয়ামত|পুনৰুত্থান দিৱস]] পৰ্যন্ত বৰ্তী বা কাৰ্যকৰী হৈ থাকিব। [[মুছলিম]] সকলৰ বিশ্বাস অনুযায়ী, [[আদম|আদম (আঃ)]] ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈশ্বৰ-প্ৰেৰিত সকলো পুৰুষ ইছলামৰ বাণীয়েই প্ৰচাৰ কৰি গৈছে। পৱিত্ৰ [[কোৰআন]]ৰ [[ছূৰা]] [[ছূৰা ফাতিৰ|ফাতিৰ]]ত কোৱা হৈছে, {{cquote|"নিঃসন্দেহে মই তোমাক ([[মুহাম্মাদ]]) পঠাইছো সত্যৰ সৈতে সুসংবাদদাতা আৰু সতৰ্ককাৰীৰূপে। আৰু এনেকোৱা কোনো সম্প্ৰদায় নাই, যিসকলৰ মাজত এজন সতৰ্ককাৰী পঠোৱা হোৱা নাই। "৩৫:২৪<ref name = "ছুৰা">{{cite book |title= আল্ কোৰআন |publisher= Islam House Assamese| year=2015 ইংৰাজী| Eebsite=www.IslamHouse.com/as}}</ref>}} ইছলামৰ দৃষ্টিত ইহুদি আৰু খ্ৰীষ্টান উভয়েই [[ইব্ৰাহিম|আব্ৰাহামৰ]] শিক্ষাৰ ঐতিহ্য পৰম্পৰা। উভয় ধৰ্মাৱলম্বীকেই কোৰানত "[[আহলে কিতাপ|আহলে কিতাব]]" (আকাশী কিতাব পোৱা) বুলি সম্বোধন কৰা হৈছে আৰু [[বহু-ঈশ্বৰবাদ|বহুদেৱতাবাদীসকলৰ]] পৰা পৃথক কৰা হৈছে। পৱিত্ৰ কোৰআনৰ ছূৰা আলে ইমৰাণত আহ্বান কৰা হৈছে, {{cquote|"কোৱা, ‘হে কিতাবীসকল! আহা সেই কথাৰ পিনে যিটো আমাৰ আৰু তোমালোকৰ মাজত মিল আছে; সেয়া হৈছে- আমি যেন একমাত্ৰ আল্লাহৰ বাহিৰে আন কাৰো ইবাদত নকৰো, তেওঁৰ লগত আন কাকো অংশী স্থাপন নকৰো আৰু আমাৰ মাজৰ কোনোৱে যাতে ইজনে সিজনক ৰব হিচাপে গ্ৰহণ নকৰে’। তথাপিও যদি সিহঁতে মুখ ঘূৰাই লয়, তেনেহ’লে তোমালোকে কোৱা, ‘তোমালোকে সাক্ষী থকা যে, নিশ্চয় আমি [[মুছলিম]]’। "৩:৬৪<ref name="ছুৰা"/>}} এই ধৰ্ম দুটাৰ গ্ৰন্থসমূহৰ বিভিন্ন ঘটনা আৰু বিষয়ৰ উল্লেখ কোৰানত আছে, কিন্তু বহুত ক্ষেত্ৰত পাৰ্থক্যও দেখা যায়। ইছলামী বিশ্বাসানুসাৰে এই দুই ধৰ্মৰ অনুশৰণকাৰীসকলে তেখেতসকলৰ ওচৰত প্ৰদত্ত ঈশ্বৰৰ বাণীৰ অৰ্থগত আৰু নানাবিধ বিকৃতসাধন কৰিছে; ইহুদিসকলৰৰ [[তাওৰাত|তৌৰাতক]] (তোৰাহ) আৰু খ্ৰীষ্টানসকলৰ মতে [[ইঞ্জিল]] ([[নতুন বাইবেল]])। === আল্লাহ=== {{Main|আল্লাহ}} মুছলমানসকলে তেওঁলোকৰ [[সৃষ্টিকৰ্তাক]] '[[আল্লাহ]]' বুলি সম্বোধন কৰে। ইছলামৰ মূল বিশ্বাস হ’ল আল্লাহৰ একত্ব বা [[কলিমা|তৌহিদ]]। ইছলাম পৰম একেশ্বৰবাদী আৰু কোনোভাবেই আপেক্ষিক বা বহুত্ববাদী নহয়। আল্লাহৰ একত্ব ইছলামৰ পাঁচটি মূল স্তমভৰ মাজৰ প্ৰথম, যাক [[কলিমা|শ্বাহাদাহ/কলিমা]] বোলা হয়। ইয়াৰ আসমীয়ানুবাদ হ'ল- {{cquote|''মই সাক্ষ্য দি আছোঁ যে, আল্লাহৰ বাহিৰে উপাসনাৰ যোগ্য আন একো নাই, আনহাতে মই সাক্ষী দি আছোঁ যে, মুহাম্মদ (ছঃ) আল্লাহৰ বাৰ্তাবাহক। " এইটো পাঠৰ মাধ্যমত এজনে স্বীকাৰ কৰে যে, (এক) আল্লাহ ব্যতীত অন্য কোনো উপাস্য নাই আৰু (দুই) মুহম্মদ (ছাঃ) তেওঁৰ প্ৰেৰিত বাণীবাহক। }} [[ছূৰা ইখলাছ|ছূৰা এখলাছত]] আল্লাহৰ বৰ্ণনা এনেদৰে দিয়া হৈছে, {{cquote|"কওক, তেওঁ আল্লাহ, এক, একক আল্লাহ অমুখাপেক্ষী, তেওঁ কাকো জন্ম দিয়া নাই আৰু কোনেও তেওঁক জন্ম দিয়া নাই আৰু তেওঁৰ সমতুল্য একোৱেই নাই। }} কোৰআনৰ ২:২৫৫ত কোৱা হৈছে, {{cquote|আল্লাহ, তেওঁৰ বাহিৰে আন কোনো সত্য ইলাহ নাই। তেওঁ চিৰঞ্জীৱ, সকলো সত্তাৰ ধাৰক। তেওঁক কলাঘূমটিও স্পৰ্শ কৰিব নোৱাৰে আৰু টোপনিও নহয়। আকাশমণ্ডলত যি আছে আৰু পৃথিৱীত যি আছে সকলো তেওঁৰেই। কোন সেইজন, যিয়ে তেওঁৰ অনুমতি অবিহনে তেওঁৰ ওচৰত ছুপাৰিছ কৰিব? সিহঁতৰ সন্মুখত আৰু পিছত যি আছে সকলো তেওঁ জানে; আৰু যি তেওঁ ইচ্ছা কৰে তাৰ বাহিৰে তেওঁৰ জ্ঞানৰ একোৱেই সিহঁতে পৰিবেষ্টন কৰিব নোৱাৰে। তেওঁৰ কুৰছীয়ে আকাশমণ্ডল আৰু পৃথিৱীক পৰিব্যপ্ত কৰি আছে; আৰু এই দুটাৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ তেওঁৰ বাবে বোজা নহয়; আৰু তেওঁ সুউচ্চ, সুমহান। }} ব্যুৎপত্তিগতভাৱে আল্লাহ শব্দটো "ইলাহ" তকৈ আগত। খ্ৰীষ্টানসকলে খ্ৰীষ্টান ধৰ্মক একেশ্বৰবাদী বুলি দাবী কৰিলেও মুছলমানসকলে খ্ৰীষ্টানসকলৰ [[ত্ৰিত্ববাদ]] (trinity) বা এক ঈশ্বৰৰ মাজৰ পিতা, পুত্ৰ আৰু পবিত্ৰ আত্মাৰ মিলন, এই বিশ্বাসক বহু-ঈশ্বৰবাদী ধাৰণা বুলি অস্বীকাৰ কৰে। ইছলামী ধাৰণাত ঈশ্বৰৰ সাদৃশ্য একোৱেই নাই। মুছলমানসকলে তেওঁলোকৰ সৃষ্টিকৰ্তাক তেওঁৰ বিভিন্ন গুণবাচক নাম আৰু গুণাবলীৰ মাধ্যমেৰে বৰ্ণনা কৰে। === ফৰিষ্টা === {{Main|ফৰিষ্টা}} ফৰিষ্টা ইছলামী ধৰ্মাম্বলম্বীসকলৰ বিশ্বাসমতে স্বৰ্গীয় দূত। ফৰিষ্টাৰ বিশ্বাস ইছলাম ধৰ্ম বিশ্বাসৰ এটা মূল নীতি। এয়া মানুহৰ ন্যায় আল্লাহৰ আৰু এক সৃষ্টি। ফৰিষ্টাই নভোমণ্ডল আৰু ভূমণ্ডলৰ মাজত যোগাযোগ ৰক্ষা কৰে। ফৰিষ্টাত তেওঁলোকৰ সংখ্যা অগণন। '''আৰবীত ফৰিষ্টাক একবচনত মালাইক আৰু বহুবচনত মালাক বোলা হয়। ''' ইছলামত তেওঁলোকৰ কোনো শ্ৰেণীবিন্যাস কৰা নহ'লেও চাৰিজন ফৰিষ্টাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে: # [[জিব্ৰাইল]] ([[চাল্লাহু আলাইহি ওয়াছাল্লাম|আলাইহিছ ছালাম]]) # [[মিকাইল]] ([[চাল্লাহু আলাইহি ওয়াছাল্লাম|আলাইহিছ ছালাম]]) # [[ইছৰাফিল]] ([[চাল্লাহু আলাইহি ওয়াছাল্লাম|আলাইহিছ ছালাম]]) # [[মালাক আল-মাউত]] ([[চাল্লাহু আলাইহি ওয়াছাল্লাম|আলাইহিছ ছালাম]]) ইছলাম, [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইহুদি ধৰ্ম]]ৰ বাদে [[হিন্দু ধৰ্ম]]তো ফৰিষ্টা তথা স্বৰ্গীয় দূতসকলৰ অস্তিত্ত্বৰ কথা কোৱা হৈছে।{{Citation needed}} ===পয়গম্বৰ(নবী), বাৰ্তাবাহক(ৰাছুল)=== {{main|ইছলামৰ পয়গম্বৰ}} '''ইছলামত পয়গম্বৰ''' ({{lang-ar|'''نبي'''}}) হ'ল সেইজন ব্যক্তি যিজনক স্ৰষ্টাই মানুহক দিক নিৰ্দেশনা প্ৰদানৰ বাবে মনোনীত হিচাবে বিবেচনা কৰে। ইছলামী পৰিভাষাত ইয়াক কোৱা হয় ''[[নবী|নাবী]]''(নবী)। ইছলামী ঐতিহ্য মতে [[আল্লাহ|ঈশ্বৰে]] প্ৰত্যেক জাতিৰ ওচৰত পয়গম্বৰ প্ৰেৰণ কৰিছে। ইছলাম অনুযায়ী একমাত্ৰ [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মদ(আঃ)]]কেই আল্লাহৰ বাৰ্তা সমগ্ৰ মানৱজাতিৰ ওচৰত পঠিয়াই দিয়াৰ বাবে প্ৰেৰিত হৈছিল, য'ত অন্যান্য পয়গম্বৰ সকল এটা নিৰ্দিষ্ট গোত্ৰ বা জাতিৰ ওচৰত প্ৰেৰিত হৈছিল। ইহুদি আৰু খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ বিপৰীতে, ইছলামত [[ৰাছুল|আল্লাহৰ বাৰ্তাবাহক]] আৰু পয়গম্বৰ ([[নবী|নবীৰ]]) মাজত পাৰ্থক্য কৰে। উভয়েই “ঐশ্বৰিক অণুপ্ৰেৰণা”ৰ দ্বাৰা আল্লাহৰ প্ৰত্যাদেশ প্ৰাপ্ত। তদুপৰি, বাৰ্তাবাহকসকল গ্ৰন্থ আকাৰে এটা সম্প্ৰদায়ৰ বাবে [[শ্বৰিয়া|ঐশ্বৰিক নিয়ম কানুন]] প্ৰদান কৰে আৰু পয়গম্বৰসকলৰ বিপৰীতে [[আল্লাহ|আল্লাহৰ]] কৰ্তৃক সাফল্যৰ নিশ্চয়তা প্ৰাপ্ত ব্যক্তি। যেনেকৈঃ [[মুছলিম]]সকলৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ [[কোৰআন|কোৰআনত]] কোৱা হৈছে, {{cquote| <i>যদিও সকলো "[[ৰাছুল]]" সকলেই "[[নবী]]", কিন্তু সকলো "[[নবী]]" সকল "ৰাছুল" নহয়।<ref>[[:en:Itmam al-hujjah|Itmam al-hujjah]]) by Inayat Khan</ref> <ref>[[:en:John Esposito|John Esposito]](2005), Islam: The Straight Path, p.20</ref> <ref>[[:en:Amin Ahsan Islahi|Amin Ahsan Islahi]]. ''[[:en:Tadabbur-i-Qur'an|Tadabbur-i-Qur'an]]'', vol.8, p.273</ref> <ref>[http://answering-islam.org/Index/R/rasul.html Rasul and nabi]</ref>}} সকলো বাৰ্তাবাহক([[ৰাছুল]] আৰু কেইজনমান পয়গম্বৰৰ নাম [[কোৰআন|কোৰআনত]] উল্লিখিত আছে। মুছলিম সকলে বিশ্বাস কৰে যে [[আদম]] হ'ল প্ৰথম পয়গম্বৰ ([[নবী]]), পক্ষান্তৰে শেষ পয়গম্বৰ হ'ল [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদ(ছাঃ)]]। খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ নিচিনাই ইছলামেও [[ঈছা|ঈছা(আঃ)]] (যীশু)ৰ জন্মবাদৰ ৰহস্যত বিশ্বাস কৰে আৰু বিশ্বাস কৰা হয় যে তেখেত নবী আছিল কাৰণ আল্লাহৰ পৰা তেখেতে [[ওহী]] প্ৰাপ্ত। যীশু এজন বাৰ্তাবাহক হিচাবেও বিবেচিত হয় কাৰণ আল্লাহে তেখেতৰ ওপৰত [[ঈঞ্জিল|সুসমাচাৰ]](New Testament) প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>see the Qur'an {{Quran-usc|3|45}}</ref> অৱশ্যে, খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ বিপৰীতে ইছলাম ধৰ্মত আল্লাহৰ পুত্ৰ দাবি কৰা ধৰ্ম বিৰোধী আৰু যীশু এজন মানুহ হিচাবেই বিবেচিত হয়। === ঐশ্বিক গ্ৰন্থ === ঐশ্বিক গ্ৰন্থ বা [[আচমানী কিতাপ|আচমানী কিতাব]] বুলিলে এনে কিছুমান গ্ৰন্থক বুজায় যিবোৰ ইছলাম ধৰ্মত মুছলমানসকলে ঈশ্বৰপ্ৰদত্ত গ্ৰন্থ বুলি বিশ্বাস কৰে। ''সকলো ঐশ্বিক গ্ৰন্থৰ ওপৰত ঈমান অনাটো ইছলামৰ অপৰিহাৰ্য অংগ। '' প্ৰথম মানৱ তথা [[আদম|নবী আদম]] [[চাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াছাল্লাম|(আঃ)]]ৰ পৰা শেষ নবী হজৰত [[মুহাম্মাদ]] [[চাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াছাল্লাম|(ছঃ)]] লৈ কালক্ৰমে বিভিন্ন নবীৰ ওপৰত এনে ঐশ্বিক গ্ৰন্থসমূহ অৱতীৰ্ণ হয়। ইয়াৰে প্ৰধাণ চাৰিটা ঐশ্বিক গ্ৰন্থ হ'ল- *[[তাওৰাত]] (Torah, The Old Testament) , যিখন কিতাপ অবতীৰ্ণ হৈছে ঈশ্বৰৰ বাণীবাহক [[মুছা]] [[চাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াছাল্লাম|আঃ]] (Moses)ৰ ওপৰত, *[[জাবুৰ]] (Psalms) যিখন অৱতীৰ্ণ হৈছে ঈশ্বৰৰ বাণীবাহক [[দাউদ]] [[চাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াছাল্লাম|আঃ]] (David)ৰ ওপৰত, *[[ইঞ্জিল]], (Bible, The New Testament) যিখন অৱতীৰ্ণ হৈছে ঈশ্বৰৰ বাণীবাহক [[ঈছা]] [[চাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াছাল্লাম|আঃ]] (Jesus)ৰ ওপৰত, আৰু *[[কোৰআন|আল‌‌-কোৰআন]] (The Final Testament) সৰ্ৱশেষ আৰু পৰিপূৰ্ণ আচমানী কিতাব, যি অৱতীৰ্ণ হৈছে ঈশ্বৰৰ বাণীবাহক [[মুহাম্মাদ]] [[চাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াছাল্লাম|দঃ]] (Muhammad)ৰ ওপৰত। ===বিচাৰ দিৱস=== মুছলমানসকলে বিশ্বাস কৰে যে প্ৰত্যেক ব্যক্তিৰ কৃতকৰ্মৰ এদিন হিচাব লোৱা হ'ব। পৃথিৱীত কৰি যোৱা কৰ্ম অনুযায়ী আখিৰাত (মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন)-ত তেওঁলোকে ফল ভোগ কৰিব। ভাল কৰ্ম কৰাসকলক জান্নতৰ দ্বাৰা পুৰস্কৃত কৰা হ’ব আৰু নিচ কৰ্ম কৰাসকলক জাহান্নামত নিক্ষেপ কৰা হ’ব। ইছলামীয় বিশ্বাস অনুযায়ী সেই বিচাৰ দিৱসৰ কিছু পৰিস্থিতি নিম্নৰূপ- #সেইদিনা সকলোকে একত্ৰিত কৰা হ’ব, #পৃথিৱীৰ মাটি হ’ব ৰুটিৰ দৰে, # মানুহ নগ্নপদ ও নগ্নদেহে সমবিত হ’ব, # কোনোয়ে কাৰো প্ৰতি দৃষ্টি দিয়াৰ সময় নাপাব, #কাফিৰসকলক (অবিশ্বাসী) নীচমুৱা কৰি টানি টানি একত্ৰিত কৰা হ’ব, #প্ৰতি এহাজাৰত ৯৯৯জন লোক জাহান্নামী বুলি ঘোষিত হ’ব #সেইদিন মানুহ ঘৰ্মাক্ত হ’ব, ঘামত সিহঁত কানলৈকে ডুব যাব, #সূৰ্যক অতি ওচৰত অনা হ’ব আৰু মানুহ আমল অনুপাতে ঘামৰ মাজত ডুবি থাকিব, #পৃথিৱীত যিয়ে আল্লাহৰ বাবে ছিজদাহ কৰা নাই বা অন্যক দেখুৱাৰ উদ্দেশ্যে ছিজদাহ কৰিছে সিহঁত সিদিনা আল্লাহক ছিজদাহ দিব নোৱাৰিব, # মুমিনসকলৰ হিচাব হ’ব মুখা-মুখি, # যাৰ হিচাব পুংখানুপুংখকৈ সোধা হ’ব সি ধ্বংস প্ৰাপ্ত হ’ব, #সিদিন মানুহৰ মুখ বন্ধ কৰি দিয়া হ’ব, # হাত, ভৰি, কান, চকু আৰু চৰ্মই মানুহৰ বিৰুদ্ধে সাক্ষী দিব, # সেই দিনা সময় সীমা হ’ব ৫০ হাজাৰ বছৰৰ সমান, #কিন্তু সেই দিনা মুমিনসকলৰ বাবে এটি ফৰজ সালাত আদায়ৰ সময় যেন অনুভৱ হ’ব। ==ইছলামৰ পঞ্চস্তম্ভ== *[[কলিমা]] ‍(বিশ্বাস, একশ্বৰবাদ) *[[ছালাত]] (নামাজ, প্ৰাৰ্থনা) *[[ছিয়াম]] (ৰোজা, নিৰ্ধাৰিত কিছুমান কামৰ পৰা বিৰত থকা) *[[জাকাত]] (দান) *[[হজ্জ]] (মক্কা ভ্ৰমণ) == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|2}} ==বহিঃসংযোগ== * [http://www.islamonline.net/ ইছলাম অনলাইন ] * [http://www.islamicity.com/ ইসলামী চিটি] * [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/ বিবিচি] * [http://www.banglaislam.com/ বাংলাইছলাম] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103233232/http://www.banglaislam.com/ |date=2012-01-03 }} * [http://www.islamhouse.com/ ইছলাম হাউছ] [[শ্ৰেণী:ইছলাম ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:ধৰ্ম]] in7fc0ocxgrblxci3znacguvma6kczw 0 26832 635267 633975 2026-09-13T05:21:12Z Ananya Taye 28065 635267 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া লোকসকল|চুতীয়া জনগোষ্ঠী}} {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coa_size = 170px | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এখন বৃহৎ মধ্যযুগৰ ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> চুতীয়া ৰজা‌ সকলে নিজকে ''"অসুৰ"'' (সুৰ-ৰিপু)<ref>Shin, Jae-Eun (2020). "Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas", p.53,"‘forming part of the lineage of the enemy of the gods’ (suraripu-vaṃśāṃśa-bhūto), making the uplift of the burden of the earth. Neog interprets ‘the lineage of the enemy of the gods’ as the asura dynasty."</ref> আৰু ''"বিযুৎস্ব"''<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji,p.42,"এটা মন কৰিবলগীয়া কথা হ'ল চুতীয়া ৰজাসকলক এইখন ফলি আৰু বৰমূৰ্তিয়া বিল ফলিত বিযুৎস্ব বংশধৰ বুলি কোৱা হৈছে।"</ref> বংশৰ বুলি চিনাকি দিছিল। চুতীয়া শাসকসকলে পূব [[অসম]]ৰ [[তিব্বত]], [[ভূটান]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ-পশ্চিম চীন]]ৰ মাজত হোৱা বানিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|pp=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet.}}</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পাছলৈ আহোম চুতীয়া ৰণৰ অন্তত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে আৰু এই ৰাজ্যৰ ভুখণ্ড [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয়। অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল।<ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ১৫২৭-২৯ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৬ চনত উত্তৰ কূলৰ ভৰালীৰ পূব অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। ১৫২৭ চনত কনচেঙক চাও চেংলুং বা‌ বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়া হয়। ১৫২৭ চনৰে আগ ভাগত বৰপাত্ৰ গোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে এই সকলোবোৰ তথ্যৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত)<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District|author=Government of Assam|year=1976|publisher=Government of Assam|location=Shillong|page=2|language=English|quote="There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur." }}</ref> আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী<ref>ধৱলী নৈৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হৈছে "বগা নৈ"</ref>বা উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ধল<ref>{{cite journal |last=Neog|first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 |quote=“He donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district.” }}</ref><ref>{{cite journal|last=Chutia|first=Manas|title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective|journal=Review of Research|volume=8|issue=8|date=May 2019|page=3|url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf|access-date=26 June 2026|quote=“Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra."}}</ref><ref>উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পূবত ঢল আৰু ঘাগৰ নামৰ দুখন নৈ মিলিত হৈ দক্ষিণলৈ বৈ গৈছে।</ref>) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। [[File:1392 Bormurtia Copperplate of land grant made by Satyanarayan.jpg|thumb| ঢকুৱাখনা বা ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা অসমীয়া লিপিৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ তামৰ ফলি।]] * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। জোনাইৰ উত্তৰৰ পাচিঘাট অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰ ইটাৰ ভেটি আৰু অন্য ধ্বংসাৱশেষ দেখা পোৱা গৈছে। এই ইটাৰ ভেটি কেইটা শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ বা ভীষ্মকনগৰৰ লগত প্ৰায় মিলে।<ref>{{cite web |title=''Aalekh'', Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান, ৰামঘাট আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত(ঘৰৰ ভেটিত আৰু নাদত), ইটা দুৰ্গ(গড়ত) আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ(গড়ত) শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া অঞ্চল, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ)‌ আৰু হাবুং (লখিমপুৰ) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা<ref>{{cite book|last=Gait|first=Edward A.|title=A History of Assam|url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191|edition=2nd|location=Calcutta and Simla|publisher=Thacker, Spink & Co.|year=1926|pages=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/79 83]}}</ref> আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref><ref>{{cite book|last=Gait|first=Edward A.|title=A History of Assam|url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191|edition=2nd|location=Calcutta and Simla|publisher=Thacker, Spink & Co.|year=1926|pages=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/81 85]}}</ref> আৰু খোৰা ৰজা দিনত আঠাবাৰী<ref>{{cite book|last=Saikia|first=Sayeeda Yasmin|title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam|location=Guwahati|publisher=Spectrum Publications|year=1997|pages=21, 42|isbn=81-85319-61-8 }}</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। বৰ্তমানত এই অঞ্চল সমূহ শিৱসাগৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ (দিহিং নৈৰ উত্তৰৰ) চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। বুৰঞ্জীৰ মতে ১৫২২ত চুহুংমুঙে দিহিংমুখত (পশ্চিম মাজুলী) কোঠ লৈ থকা চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰিছিল। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, হলাহল পাতৰ, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকল চুকাফা বা তেওঁৰ এক দুই পুৰুষ পাছৰ আহোম ৰজাই ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক আছিল। আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈৰ (ডিব্ৰুগড় জিলাৰ দক্ষিণৰ) ওচৰত চুতীয়া সকলে বন্ধুত্বৰ প্ৰস্তাব দেখুৱাই নাও খেল চাবলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম (নামৰূপৰ ওচৰৰ অঞ্চল) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰি তিপাম ৰজাৰ লগত যুঁজিছিল। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|right|upright=1|দিহিং নৈৰ পুৰণি আৰু বৰ্তমানৰ সুতি।<ref>Jogendra Nath Sarma, “A study on Palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam”, in Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region, Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম বা উত্তৰ পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তত খামজাং প্ৰদেশ আছিল। এই অঞ্চলৰ "নঙাখাম" নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.331,"In Khamjang, one Nara Deka called Ngakham was living on the border of the Chutia country (''Mung-Tiura'')...The Naras retreated to the side of the Nam-jin river where they prepared a stockade and lived therein. The Kuar Hazarika Senapati advanced and attacked the enemies at the side of the Namjin river. The enemies took to their heels and left a woman and a cow behind...The Naras entered into the hilly part of the Chutia country.(''Doi-Mung-Tiura'')...The Nara Deka, Ngakham, after having had a consultation with his men, left Dhunaguri and took shelter in a deep part of the jungle on the hill."</ref> বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং বা বৰ্তমানৰ নংয়াং হ্ৰদ (''Lake of no return'') থকা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Gait1906">{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=76 |url=https://archive.org |quote=In A.D. 1228, he arrived at Khamjang. He crossed a river called the Khamnamjang in rafts and came to the Nongyang lake.}}</ref><ref name="ChanglangGazetteer">{{cite book |last=Government of Arunachal Pradesh |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Changlang District |date=1991 |publisher=Directorate of Information and Public Relations |location=Shillong |pages=15–18 |quote=The ancient Tai territory of Khamjang is historically associated with the Nongyang lake basin, a natural body of water located near the Pangsau Pass along the Patkai range, which came to be known in modern times as the Lake of No Return.}}</ref><ref name="Barpujari1992">{{cite book |last=Barpujari |first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam: Volume II |date=1992 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |page=42 |quote=Sukapha crossed the Patkai via the Pangshau pass and reached Khamjang, establishing a base near the Nongyang lake (now famously referred to as the Lake of No Return).}}</ref> ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই কৰা ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> তদুপৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আৰু চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জনে ৰজা হোৱাৰ থল আছে। এই‌ তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যখনে নামনি অসমৰ কমতাপুৰৰ লৈকে পাতনি মেলিছিল। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত ''"সৌমাৰ"'', ''"কূবাচ"'', ''"যৱন"'' আৰু ''"প্লৱ"'' নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত ''"কুবাচ"''ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], ''"সৌমাৰ"''ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু ''"যৱন"''ক বঙ্গ মুচলমান বা [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে ''"প্লৱ/প্লব"'' শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা ''"পাল"'' বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal|script-title= as: চুতীয়া জাতি : সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ|journal="অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা"|volume=2|year=1961|url=https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201961/1961%20VOL%20-2.pdf |quote=যোগিনী তন্ত্ৰত সেই সময়ত কামৰূপৰ উত্তৰ খণ্ডত প্লৱক-বিলাকে ৰাজত্ব কৰিছিল‌ বুলি আছে। বুৰঞ্জীৰ মতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰে বৰনদীৰ পূবে ভূঞাবিলাকে আৰু তেওঁলোকৰ পূবে আৰু আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ পূবে চুটিয়া ৰাজ্য আছিল। যোগিনী তন্ত্ৰত উত্তৰ আৰু দক্ষিণ পাৰৰ ভূঞাসকলৰ আৰু কছাৰীসকলৰ ৰাজ্যৰ উল্লেখ নাই। চুটিয়া ৰজাসকলৰ নামৰ পাচত "পাল" শব্দটো পোৱা‌ যায়। এইবিলাক কাৰণত অনুমান কৰিব পাৰি যে যোগিনী-তন্ত্ৰত উল্লেখ কৰা "প্লবক"-বিলাকেই চুটিয়াসকল।}}</ref> চুতীয়া ৰজা সকলে যে "পাল" উপাধি লিখিছিল‌ এই তথ্য চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ বাদে ১৭০০‌ শতিকাত ৰচিত চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ পৰাও ধৰিব পৰা যায়।<ref>Changrung Phukanar Buranji, Part 3,"শদিয়াৰ দেওঁঘৰ তাম ওপৰত পতা কৰি দিয়া। সেই দʼলৰ জোখ।...আৰে নায়ক ৰাজা ধৰ্মপালক ১, পুতেক ধৰ্ম নাৰাণ ১, পুতেক বিবেক নাৰাণ ১, পুতেক ৰুম নাৰাণ ১, পুতেক চিও নাৰাণ ১, আৰ পাচত খুন্ত ১, আৰ পাচত কোঠান ১, আৰ পাছত চুতীয়া ১, আকে মাৰি দেৱে ল'লে সেইদৰে থৈই।"</ref> ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত (পাহাৰৰ আগৰিত বা মুখত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে)<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164, "পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আগাৰিত প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক "খুন্ত ৰজা" বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, pp.170-171</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.164-167</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.165</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে। E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্বনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে। ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল। ===মৌঙ-মাও ৰাজ্যৰ সেনাপতিৰ আক্ৰমণ=== ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০১) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587, "এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ"</ref> যদিও এই “শত্রু”ৰ পৰিচয় স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদ সকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলিৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। গতিকে এই শত্ৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়চোৱাত কামৰূপ-কমতা দখল কৰি থকা গৌড়ৰ মুচলমান সেনাই আছিল। একেইখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পূৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ লোকবিশ্বাসৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ লেখনীত পঞ্চদশ শতিকাৰ আগভাগত কমতা ৰাজ্য শাসন কৰা আন এজন দুৰ্লভ নাৰায়ণ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>Maheswar Neog, "Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam", pp.42-44</ref> এইজন ৰজাৰ লগত কামৰূপ অঞ্চলৰ আৰিমত্ত ৰজাৰ যুদ্ধ হৈছিল। এছ. চি. ৰাজখোৱাই ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী'', ৱেডৰ বিৱৰণ আৰু ৰতিকান্ত দ্বিজৰ ''ৰাজবংশাৱলী'' তুলনা কৰি ''ৰাজবংশাৱলী''ৰ এটা পাঠত দিয়া ১৩৬০ শক (১৪৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ক অৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ শেষ বছৰ বুলি গ্ৰহণ কৰিছে। সেই অনুসৰি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভেন্দ্ৰৰ সৈতে অৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষ “পঞ্চদশ শতিকাৰ বিশৰ দশকৰ পাছলৈ” নিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ দুৰ্লভেন্দ্ৰ ১৪২০ৰ দশকত বা তাৰ আগতে কমতাৰ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় আছিল।<ref>{{cite journal |last=Rajkhowa |first=S. C. |title=The Kingdom of Kāmarupa and Kamatā in the 14th and 15th Centuries |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=8 |year=1945 |pages=139–146 |jstor=45435410 quote=If Arimatta's reign ended in 1360 saka i.e. 1438 A.D. his struggle with Durlabhendra must be placed not later than the twenties of the 15th century.}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে দুৰ্লভনাৰায়ণ নামৰ প্ৰথমজন ৰজাই ১৪ শতিকাৰ মধ্য ভাগত আৰু দ্বিতীয় জনে ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগত ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>Maheswar Neog, "Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam", pp.42-44,"The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."</ref> কিন্তু বানীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰৰ তথ্যৰ অনুসৰি প্ৰথম জন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসন কালো ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগে আছিল। গতিকে দুয়োজন দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জন ৰজা হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। নেওগৰ মতে দ্বিতীয় জন দুৰ্লভনাৰায়ণ ধৰ্মপাল নামৰ ৰজা এজনৰ পুত্ৰ আছিল।<ref>Maheswar Neog, "Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam", pp.42-44,"The identity of Dharmapala, Durlabhnarayana's kinsmen could not be fixed. In one Buranji an unnamed king of Kamata is mentioned, with whom the deity, Bhairava, residing in a stone idol, places towards the west of his capital, was displeased and migrated thereform to Halanginagara...It is a divine agency which is made responsible for the flight both of Dharmapala of the carita as well as of the unnamed Kamata king of the Buranji. My surmise is that they are one and the same person...According to the Assam Buranji, Durlabhendra was the unnamed Kamata king's son by his queen, Sulocana. Durlabhendra remained in the capital with his mother when his father fled to Asama, and became king of Kamata...The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."</ref> চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃৰ নামো ধৰ্মনাৰায়ণ আছিল। হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল। <ref>Bhuyan, SK, "Satsari Assam Buranji, pp.3-4, "বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji", p.594.</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ হত্যা কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> চুতীয়াৰ এই চন্দনগিৰিৰ অন্তিমখন ৰণৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলে বিষাদৰ সুৰেৰে বিহু গীতত আজিও গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.33]</ref>-{{quote|“দেহি এ...<br/> কনচেঙে লৈ গ’ল জোলোঙাত ভৰাই নীতিপাল ৰজাৰ মূৰ,<br/>ৰাণী সাধনীয়ে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে এ বুকু হমহমাইছে মোৰ।<br/>}} বিহুগীতত চুতীয়াসকলৰ আহোমৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিনীয়া যুদ্ধৰ প্ৰতিফলন হোৱা দেখা যায়। যুদ্ধই সৰ্বসাধাৰণ প্ৰজাৰ মনলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল ভীতি গ্রস্ততা, সংশয় আৰু অনিশ্চয়তা। এই কথা চুতীয়া সকলে আজিও বিহুগীতত এনেকৈ গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref>: {{blockquote| ডিবুৰুৰ ৰণেখন শদিয়াত লাগিলে<br/>মিৰিয়নী কান্দিলে চাঙত,<br />সৰুৰে পৰা পীৰিতি কৰিলোঁ<br />নেৰিবা দুখৰে কালত।<br /> বাৰীৰে ঢাপতে গছে আমলখি<br />আনি দিম মহঙৰ লোণ,<br />শদিয়া ৰণলৈ চিন্তিব নালাগে<br />তোমাকনো বুলি যাওঁ সোণ।<br /> নৈৰ ৰঙা গড়া দলনি দোপনি<br />হৰিণা চিঞৰে বনত,<br /> তোমাৰ সন্তাপত থাকিব নোৱাৰো<br />মৰিমগৈ শদিয়া ৰণত।<br /> কোনে আনি দিব লোণে আমলখি<br />কোনে আনি দিব জৰা,<br />কোনে আনি দিব ধনৰে বাতৰি<br />শদিয়া ৰণৰে পৰা।<br />}} ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক হত্যা কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়।<ref>Gait, Edward, "A history of Assam", p.94,"Chutiyas were subjugated, and their country was brought under control by the appointment of Ahom officials at Sadiya and on the Dihing, and by the settlement at those places of a number of Ahom families."</ref> ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>Satsari Buranji, p.68</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== চুতীয়া ৰজা ৰাজ্যখনৰ সাৰ্বভৌম শাসক আছিল; তেওঁৰ পাছত ৰাজকুমাৰ আৰু অন্যান্য ৰাজবংশীয় দাবীদাৰসকলৰ স্থান আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত ৰজাৰ ভাতৃ ধেলাই যুদ্ধত অংশ লোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে, আনহাতে চুতীয়া বুৰঞ্জীত সুৰধ্বজপালক সিংহাসনৰ দাবীদাৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ৰজাক ''পাত্ৰ-মন্ত্ৰী'' নামেৰে জনাজাত এটা মন্ত্ৰী পৰিষদে সহায় কৰিছিল; এই পৰিষদৰ সদস্যসকলে পাত্ৰ আৰু বৰপাত্ৰ আদি উপাধি বহন কৰিছিল। কাশিতৰা, যাক আহোম বুৰঞ্জীত কাইতৰা বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু সেনানায়ক আছিল। যুদ্ধৰ অন্তিম পৰ্যায়ত ৰজা আৰু কাশিতৰাৰ গতিবিধি পৃথকভাৱে উল্লেখ কৰাটোৱে তেওঁৰ উচ্চ মৰ্যাদাৰ ইংগিত দিয়ে—ৰজাই দৈ-চন্দন বা চন্দনগিৰিৰ দুৰ্গ প্ৰতিৰক্ষা কৰিছিল আৰু তাৰ বিপৰীতে কাশিতৰাই দৈ-ঠাঙৰ‌ দুৰ্গত আশ্ৰয় লৈছিল, য'ত পাছত তেওঁ পৰাজিত আৰু নিহত হয়। তামৰ ফলিৰ পৰা গম পোৱা যায় যে বৰপাত্ৰ বা বৃহৎপাত্ৰই হাবুং আৰু তাৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল; তেওঁৰ মুখ্য কাৰ্যালয় সম্ভৱতঃ হাবুং–সোৱণশিৰি অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত পাটৰলুং নামেৰে টাই ভাষাত উল্লেখিত এজন‌ বৰপাত্ৰৰ কথাও পোৱা যায়, যি কাশিতৰা আৰু এলেঙী চেতিয়াৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া নৌবাহিনীৰ এজন সেনানায়ক আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো পাত্ৰ উপাধিটো প্ৰচলিত হৈ আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰ নামৰ এজনে শদিয়াত চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। যুদ্ধলৈ পঠিওৱা সেনাধ্যক্ষ বা সেনানায়ক সকলক ''সেনাপতি'' অথবা ''বৰসেনাপতি'' বুলি কোৱা হৈছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালৰ অধীনত নাৰায়ণ নামৰ এজনক বৰসেনাপতি আৰু ৰঘুবীৰ আৰু কাশিতৰাক সেনাপতি পতাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। পাত্ৰ উপাধিৰ দৰে সেনাপতি উপাধিও ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো চলি আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৭২ চনত শদিয়া অঞ্চলত এজন চুতীয়া "সেনাপতি"য়ে আন এটা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব লোৱাৰ কথা পোৱা যায়। ১৮ শতিকাত ''বৰসেনাপতি'' মটক মুখিয়াল সকলৰ বংশানুক্ৰমিক শাসকীয় উপাধি হৈ পৰে। ব্ৰিটিছ পৰ্যবেক্ষকসকলে এই পৰিয়ালটোক ৰাজকীয় বুৰুক চুতীয়া গোটৰ অন্তৰ্গত আৰু শদিয়াৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰা বুলি চিনাক্ত কৰিছিল। পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু মুখ্য সেনাপতি সকলৰ তলত কেইবাজনো আঞ্চলিক মুখিয়া আৰু বিষয়া আছিল, যিসকলক বুৰঞ্জীসমূহত সামূহিকভাৱে ''বৰা-বুৰুক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁলোকে ''বৰুৱা'', ''বৰা'', ''চেতিয়া'', ''পাল'' আদি উপাধি বহন কৰিছিল। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি মাণিকচন্দ্ৰ বা মাণিচন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা দিহিং–মাজুলী অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিষয়া আছিল; তাত তেওঁলোকে আঞ্চলিক আৰু সামৰিক কৰ্তৃত্ব প্ৰয়োগ কৰা যেন দেখা যায়। এই দুই গৰাকী বিষয়ায়ে পাছলৈ ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখনত অংশ লয়। এলেঙী বা চুলুকি চেতিয়া আন এজন চুতীয়া বিষয়া আছিল, যিয়ে কাশিতৰা আৰু পাতৰলুঙৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখৰ‌ যুদ্ধত নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত কৰিছিল।‌ ''বৰা''ও সামৰিক বা অধীনস্থ বিষয়াৰ উপাধি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। দেউৰী সমাজত "বৰা"ক মন্দিৰ আৰু তাৰ পৱিত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ৰক্ষাৰ দায়িত্বত থকা বিষয়া হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। আজিও বৰা সকল দেউৰী মন্দিৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠানিক পৰিষদৰ অংশ। এই উচ্চপদস্থ বিষয়াসকলৰ তলত স্থানীয় বিষয়া আছিল, যিসকলে প্ৰশাসন, জনবল সংগঠন আৰু প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰিছিল। ইয়াৰ এটা উদাহৰণ হৈছে ''থাও-মান'', যাক অসমীয়া বিৱৰণ সমূহত গাঁওবুঢ়া বা থাওবান বৰুৱা বুলি অনুবাদ কৰা হৈছে। চুতীয়া ৰজাই তেওঁক লাৰুপাৰা (বৰ্তমানৰ চাবুৱা আঞ্চল) অঞ্চলৰ পৰা ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধলৈ পঠিয়াইছিল। এই প্ৰসংগত এই পদটো পাছৰ গাঁও-স্তৰৰ গাঁওবুঢ়া পদতকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি; ইয়াত স্থানীয় নেতৃত্বৰ সৈতে সামৰিক জনবল সংগঠনৰ দায়িত্বও জড়িত আছিল। তামৰ ফলি আৰু বুৰঞ্জীসমূহত আন কিছুমান বিশেষায়িত বিষয়াৰ কথাও উল্লেখ আছে। ভূমিদান ফলি সমূহত ''বলাধ্যক্ষ''—অৰ্থাৎ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ তত্ত্বাৱধায়ক—আৰু ''ন্যায়পাল''—অৰ্থাৎ ন্যায় আৰু বিচাৰৰ সৈতে জড়িত বিষয়া—ৰাজকীয় দানৰ সাক্ষী হিচাপে উল্লেখিত হৈছে। তামৰ ফলি এখনত ''কটকী-তৈল্য-জাতক'' বুলি লোক এজনৰ উল্লেখ পোৱা যায়; মহেশ্বৰ নেওগে ''প্ৰাচ্য-শাসনাৱলী''ত এই শব্দটোৱে পদাধিকাৰী এজনক বুজোৱা হৈছিল বুলি ধৰি লৈছে। ৰাজকীয় দানপত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা সকলক লিপিকাৰ আৰু স্বৰ্ণকাৰ বুলি কোৱা হৈছিল। আহোম বুৰঞ্জী আৰু হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ ''আহোমৰ দিন''ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত চুতীয়া কটকী, ভঁৰালী, ভাণ্ডাৰী আৰু তামুলী পদাধিকাৰী সকলৰ কথা উল্লেখ কৰা‌ হৈছে। কটকীয়ে দূত, বাৰ্তাবাহক বা কূটনৈতিক মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰিছিল; ভঁৰালী আৰু ভাণ্ডাৰী সকল ৰাজকীয় ভঁৰাল, অস্ত্ৰাগাৰ, মূল্যৱান সামগ্ৰী বা যোগানৰ সৈতে জড়িত আছিল। চুতীয়া ৰজায়ে কোচ জনগোষ্ঠীৰ শুকান মঙহৰ ভৰালী এজন ৰাখিছিল। খেঙুলী চেতিয়া চুতীয়া ৰজাৰ ভাণ্ডাৰী এজনৰ পৰা বঢ়া বংশ আছিল। গজৰাই তামুলীক চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে; সম্ভৱতঃ তেওঁ ৰাজগৃহ, উদ্যান, তামোলৰ যোগান বা আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰীৰ সৈতে জড়িত দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল দেউৰী পুৰোহিত বৰ্গ, মন্দিৰৰ তত্ত্বাৱধায়ক আছিল মেধি, বাৰিক, বৰা, ভৰালী,‌ ইত্যাদি সকল। ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>Bhuyan, S.K,"Deodhai Assam Buranji", p. 126</ref><ref>Bhuyan, S.K,"Assam Buranji(SM)", p.10</ref><ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, "আহোমৰ দিন", p.49</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli, "Assam Buranji",p.17-18</ref><ref>Bhuyan,S.K,"Satsari Buranji",p.135</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' বিবৰণৰ মতে চুতীয়াৰ পৰা অনা হিলৈ-বৰতোপসমূহৰ ভিতৰত ''"মিঠাহুলং"'' বৰতোপটোৱেই সৰ্বোৎকৃষ্ট আছিল। তোপটোৰ ওপৰখন পিতলৰ পানী চেৰোৱা আছিল আৰু তাত মিনা কৰাই সোণ-বাখৰ খঁচি দিয়া হৈছিল।<ref>স্বৰ্ণলতা বৰুৱা (মুখ্য সম্পা.) আৰু ডম্বৰুধৰ নাথ (সম্পা.), ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী'', চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী প্ৰণয়ন সমিতি, ২০০৭, পৃ. ৬৪১</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.451</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 61-68</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> * ১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। * ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। * ১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। * ১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। * ১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। * ১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। * ১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। * ১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহং নদীৰ (চিয়াং) পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহং পাৰ হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁও এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। * ১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। * ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থসূচী== {{refbegin}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati}}</ref> *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] tfjynz67nu05yod6zd8hj1ks5mbstc0 0 35498 635055 626693 2026-09-12T14:12:35Z Ananya Taye 28065 Unreliable sources removed. Websites are not reliable sources. This is an attempt to create fake narratives 635055 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = চুডাংফা | title = [[চাওফা]] | type = | image = | succession = [[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]] | reign = ১৩৯৭ – ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | reign-type = ৰাজকীয় শাসন | coronation =১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | cor-type =[[খেউন ৰৌণ মাই ক্ব]] | predecessor =[[ত্যাও খাম্‌টি]] | pre-type =পূৰ্বৰ শাসক | regent = | reg-type = | successor = [[চুজান্‌ফা]] | suc-type =পৰবৰ্তী শাসক | house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]] | spouse =ছাও নাঙছেঙ | issue = | full name = ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা | father = [[ত্যাও খাম্‌টি]] | mother = | birth_date = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = [[আহোম ধৰ্ম]] |place of birth= [[হাবুং]] [[অসম]]|date of death=১৪০৯ খ্ৰীষ্টাব্দ|spouse-type=বৰ-কুঁৱৰী (নাঙ ফা)}} ''' '''চুডাংফা''' বা '''ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜇𑜡 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜓𑜂𑜫 𑜇𑜡}}, {{lang-en|Chaupha Siu-Dang-Pha}})[[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অষ্টমজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। তেওঁ [[অসম|অসম]]ত ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ আছিল [[ত্যাও খামটি]]। তেওঁৰ পত্নীৰ নাম আছিল ছাও নাঙছেঙ। তেওঁ [[শিৱসাগৰ]]ৰ [[দিহিং নদী|দিহিং নদীৰ]] ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী পাতিছিল। এওঁৰ দিনত ৰাজমাও আলি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>"টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা" (১৯৯৪ চন), ড লীলা গগৈ। বনলতা প্ৰকাশন। ISBN-81-7339-079-7। পৃষ্ঠা ২২৭</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== {{আহোম ৰাজবংশ}} ===জন্ম=== তেওঁৰ পিতৃ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ দুগৰাকী ৰাণী আছিল। ৰাজপাটত উঠিয়েই তেওঁ ভাতৃ [[চুতুফা]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিশোধত<ref>''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৩</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আক্ৰমণ কৰে। তালৈ যাওঁতে তেওঁ বৰজনা কুঁৱৰীৰ হাতত শাসনভাৰ দি যায়।<ref name="adb" /> [[ত্যাও খামটি|ত্যাও খামটিৰ]] অনুপস্থিতিৰ সুযোগত বৰজনা কুঁৱৰীয়ে সেই সময়ত গৰ্ভৱতী অৱস্থাত থকা সৰুজনা কুঁৱৰীক মিছা অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি প্ৰাণদণ্ড দিয়ে।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji">''ভাৰতৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৬ চন), এম.এল. কাথবৰুৱা, নীলমণি ফুকন, হৰি প্ৰসাদ দাস, দেৱকান্ত দত্তবৰুৱা, বৰুৱা এজেন্স, পৃষ্ঠা ৮৯, ৯০</ref> বুঢ়াগোঁহাই আৰু ডা-ডাঙৰীয়াসকলে বুদ্ধি কৰি‌ কুঁৱৰীক ভূৰ সাজি নদীত উটাই দিয়ে। গৰ্ভৱতী অৱস্থাত অৱস্থাত ভুৰত উঠি অহা দেখি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] [[হাবুং|হাবুঙ]] অঞ্চলৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁক নি নিজৰ ঘৰত ৰাখিছিল। তাতেই চুডাংফাৰ জন্ম হৈছিল। টাই আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী অনুসৰি পাছলৈ তেওঁৰ ডাঙৰ দীঘল কৰোৱা ডফলা বা খিলীমি ( 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣) পৰিয়ালক মাতি ৰাজ পৰিয়ালত স্থান দিয়ে।<ref>"...𑜆𑜩𑜨 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜎𑜃𑜫 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣 𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪..." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n52 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-07-04 |page=49}}</ref> পাছলৈ লিখা অসমীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি বাহ্মণ পৰিয়াল এটাত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ বাবে তেওঁক ''বামুণী কোঁৱৰ'' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher= শ্ৰী খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা; লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল, পাণবজাৰ, গুৱাহাটী | author= ভূপেন্দ্ৰনাথ চৌধুৰী | authorlink= দশম অধ্যায়: চুডাংফা বা বামুণী কোঁৱৰ | year= ১৯৯৫ | location= গুৱাহাটী | pages= ৪৯, ৫০ পৃষ্ঠা}}</ref><ref name="Prakash2007">{{cite book|author=Col Ved Prakash|title=Encyclopaedia Of North-east India Vol# 1|url=http://books.google.com/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA167|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0703-8|pages=167–}}</ref><ref name="adb">''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৪-১৩৮</ref> পাছলৈ বৰকুঁৱৰীৰ অন্যায় কথাত হয়ভৰ দি থকা [[ত্যাও খাম্‌টি|ত্যাও খাম্‌টিক]] ডাঙৰীয়াসকলে ষড়যন্ত্ৰ কৰি হত্যা কৰায়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===আহোম পৰিয়াললৈ পুনৰ গমন=== [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ মৃত্যুৰ পিছত আঠ বছৰ ধৰি আহোম ৰাজ সিংহাসন খালী হৈ আছিল। ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযুক্ত লোক বিচাৰি পোৱা নাছিল। এদিনাখন থাও চ্যেও-খেন নামৰ লোক এজনে গৰু বিনিময় কৰিবলৈ যাওঁতে [[হাবুঙ]]ত তেওঁক লগ পায়।<ref name=":0" /> ৰাজচিহ্ন যুক্ত বা ডাঙৰ গোষ্ঠীৰ ল'ৰা থকাৰ সম্ভেদ পায় থাও চ্যেও-খেনে অনুসন্ধান কৰি [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ সৰু কুঁৱৰী সন্তান বুলি গম পায়।<ref name=":0">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৪৯}}</ref><ref name="satsari">''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' (১৯৬৪ চন), সম্পাদক: সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা, প্ৰকাশন বিভাগ, [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], পৃষ্ঠা ৫১-৫৪</ref> সেই কথা আহি থাও-লুং আৰু ফ্ৰুং-মূঙ নামৰ বিষয়া দুজনক জনালে।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে এখন মেল পাতি তেওঁক পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name=":0" /> সেই মতে তেওঁলোকক মতাই আনি স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ উপযুক্ত যেন দেখি তেওঁকেই লাকনি ৰুংকেও নামৰ বছৰত (১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত) স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref name=":0" /> স্বৰ্গদেউ হৈ তেওঁ ''ত্যাওফ্ৰচুডাং'' নাম লয়<ref name="satsari"/> আৰু চৰগুৱাত ৰাজধানী পতাৰ লগতে শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি সোণৰ আৰু ৰূপৰ মোহৰ মাৰে।<ref name="adb"/> ==ৰাজত্বকাল== ===পাটকাই সন্ধি === [[File:Pangsau Pass.jpg|বৰ্তমানৰ পাটকাই পৰ্বত]] চুদাংফাই ৰজা হৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজধানী [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]]ৰ পৰা [[টিপাম|তিপমীয়াসকলৰ]] বাসস্থানৰ অন্তৰ্ভুক্ত ঠাই চৰগুৱালৈ তুলি নিয়ে।<ref name=":0" /> তেওঁক লালন পালন কৰা বামুণ পৰিয়ালক নিজৰ লগত লৈ অনাৰ বাবে তিপমীয়া পৰিয়াল সকলে বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb" /> <ref name=":0" />এওঁৰ দিনৰ পৰাই [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যত]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Gogoi2006">{{cite book|author=Nitul Kumar Gogoi|title=Continuity And Change Among The Tai-Ahom|url=http://books.google.com/books?id=DrN5_kseuDcC&pg=PA64|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2006|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-281-9|pages=64–}}</ref> তাও ব্লাক-চেঙ নামৰ এজন তিপমীয়া পলাই গৈ [[মু'ঙ মাও]] ৰাজ্যৰ শাখা ৰাজ্য মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ (বৰ্তমানৰ [[ছান ৰাজ্য]]ৰ এখন চহৰ) শাসক চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়।<ref name=":0" /> চুকাফাৰ লগত অহা খিলিমি বা [[ডফলা]] সকলে চুডাংফাক জনাই যে তিপমীয়া সকলে তেওঁক হত্যাৰ পাং পাতিছে।<ref name=":1" /> চুডাংফাই এই কথা গম পাই এই [[ডফলা|ডফলাসকলক]] এটা মহ মাৰি ভুজ দিয়ে।<ref name=":1" /> তেওঁ পাছত [[আহোম ধৰ্ম|আহোমসকলৰ ধৰ্মীয়]] নিয়ম মানি এটা বগা মহ বলি দি ভোজ পাতি তিপমীয়াসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰে আৰু ৰাতি ভাত খাবলৈ বহোঁতেই মুখিয়াল তথা বলৱান ভালেকেইজনক হত্যা কৰায়।<ref name=":1">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৫০}}</ref> তেওঁ এই ঘটনাৰ পাছতে তিপমীয়াগোঁহাইৰ জীয়ৰী চাও নাঙছেঙক বিয়া কৰোৱাই।<ref name=":1" /> ৰজাৰ কাৰেঙত ৰাতি ভোজন কৰাৰ সময়ত ত্যাওচুলাইক ৰাণী নাঙছেঙে অলপ চাই।<ref name=":1" /> উত্তৰ হিচাপে ত্যাওচুলাই ঘৰ পাই লিকচৌ হতুৱাই কুঁৱৰীলৈ বাখৰপতা আঙুঠি এটা দি পঠায়।<ref name="bharatar_buranji"/> লিকচৌৱে এই কথা চুডাংফাক কয়।<ref name="satsari"/> ত্যাওচুলাই এই কথা জানি ভয় খাই; তিপামৰ কোঁৱৰ আৰু টেমেৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে মিলি বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb"/><ref name="bharatar_buranji"/> ত্যাওচুলাই মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ শাসক [[চাওলুং]] চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয় আৰু তেওঁক জনাই যে [[অসম|অসমৰ]] স্বৰ্গদেউ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] বংশৰ নহয়।<ref name=":1" /> এই কথা গম পাই চ্যু-ৰেন-ফাই তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামৰ বিষয়া এজন [[অসম|অসমলৈ]] পথায়।<ref name=":1" /> সেই অনুসৰি তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামি আহি [[টিপাম|টিপামৰ]] কুহিয়াৰবাৰীৰ ওচৰত চাউনী পাতে।<ref name=":1" /> খবৰ পাই চাওফা চুদাংফাই পাও-ৰিন নামৰ হাতীটোৰ পিঠিত উঠি কুহিৰবাৰীত তাচিনপাও বৰগোঁহাইক লগ কৰিবলৈ গ'ল।<ref name=":1" /> তাত যুঁজ হওঁতে চাওফা চুদাংফাই সামান্য আঘাত পাইছিল।<ref name=":1" /> পৰাস্ত হৈ তাচিনপাও বৰগোঁহাই পিছুৱাই গ’ল।<ref name=":2">Assam State Gazetteer page 132, Amlan Baruah, S. B. Roy Choudhury,a). Department of District GazetteersAssam State Gazette</ref> দুয়োপক্ষই '' ড'য় কাও-ৰেঙ'' পৰ্বতকে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি নং-জাঙ হ্ৰদৰ পাৰত কাই ছেঙ মু'ঙ পৰম্পৰা পালন কৰি কুকুৰা কাটি শপত খাই যে নিজৰ [[টাই জাতি|টাই জাতিৰ]] মাজত কাহিনীও যুদ্ধ নকৰে আৰু [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতক]] দুয়োখন [[মু'ঙ|মু'ঙ,]] [[অসম]] আৰু [[মু'ঙ কৌঙ]]ৰ সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।<ref name=":2" /> [[টাই-আহোম ভাষা]] অনুসৰি পাট মানে কটা আৰু কাই মানে কুকুৰা। তেতিয়াৰে পৰা এই পৰ্বতৰ নাম [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই]] হয়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===কমতা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা=== চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ সৈতে চুডাংফাৰ মিত্ৰতা হোৱাত ত্যাওচুলাই কমতা ৰজাৰ কাষ চাপে। কমতেশ্বৰে ত্যাওচুলাইক এৰি দিবলৈ অমান্তি হোৱাত চুডাংফাই টা-ছান-বিং বুঢ়াগোহাঁই অধীনত এদল সৈন্যক [[কমতাপুৰ]] আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়।<ref name=":1" /> তেতিয়া কমতা ৰজাই যুদ্ধ নকৰি নিজ কন্যা ''ভাজনী''ক চুডাংফালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।<ref name="adb"/> এইগৰাকী ৰজাৰ দিনৰ পৰাই শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি ৰাজ্যাভিষেক পতা প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। তেওঁ নিজে এজন নিপুণ যোদ্ধা আৰু সেনানায়ক আছিল।<ref name="bharatar_buranji"/> ==মৃত্যু== দহ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুডাংফাৰ পৰলোক হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == উৎস প্ৰসংগ== *{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter= চাওঁফা চুদাং|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] fyhjjkush3feu0fno59nyu208h17yis 635062 635055 2026-09-12T14:32:39Z KhiLanTzi 23530 [[Special:Contributions/Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[User talk:Ananya Taye|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/635055|635055]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 635062 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = চুডাংফা | title = [[চাওফা]] | type = | image = | succession = [[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]] | reign = ১৩৯৭ – ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | reign-type = ৰাজকীয় শাসন | coronation =১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | cor-type =[[খেউন ৰৌণ মাই ক্ব]] | predecessor =[[ত্যাও খাম্‌টি]] | pre-type =পূৰ্বৰ শাসক | regent = | reg-type = | successor = [[চুজান্‌ফা]] | suc-type =পৰবৰ্তী শাসক | house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]] | spouse =ছাও নাঙছেঙ | issue = | full name = ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা | father = [[ত্যাও খাম্‌টি]] | mother = ঘোগুহী কুঁৱৰী <ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref> | birth_date = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = [[আহোম ধৰ্ম]] |place of birth= [[হাবুং]] [[অসম]]|date of death=১৪০৯ খ্ৰীষ্টাব্দ|spouse-type=বৰ-কুঁৱৰী (নাঙ ফা)}} ''' '''চুডাংফা''' বা '''ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜇𑜡. 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜓𑜂𑜫 𑜇𑜡.}}, {{lang-en|Tao-Fraw Sér-Dang-Pha}})[[আহোম ৰাজ্য]]ৰ (মু'ঙ দ'ন চ'ন খাম,𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜓𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫 𑜁𑜪) অষ্টমজন স্বৰ্গদেউ([[চাওফা]],𑜋𑜧𑜨 𑜇𑜡) আছিল। তেওঁ [[অসম|অসমত]] ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref>। তেওঁৰ পিতৃ আছিল [[ত্যাও খামটি]] আৰু মাতৃৰ নাম আছিল ঘূগু কুঁৱৰী<ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref>। তেওঁৰ পত্নীৰ নাম আছিল ছাও নাঙছেঙ। তেওঁ [[শিৱসাগৰ]]ৰ [[দিহিং নদী|দিহিং নদীৰ]] ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী পাতিছিল। এওঁৰ দিনত ৰাজমাও আলি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>"টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা" (১৯৯৪ চন), ড লীলা গগৈ। বনলতা প্ৰকাশন। ISBN-81-7339-079-7। পৃষ্ঠা ২২৭</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== {{আহোম ৰাজবংশ}} ===জন্ম=== তেওঁৰ পিতৃ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ দুগৰাকী ৰাণী আছিল। ৰাজপাটত উঠিয়েই তেওঁ ভাতৃ [[চুতুফা]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিশোধত<ref>''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৩</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আক্ৰমণ কৰে। তালৈ যাওঁতে তেওঁ বৰজনা কুঁৱৰীৰ হাতত শাসনভাৰ দি যায়।<ref name="adb" /> [[ত্যাও খামটি|ত্যাও খামটিৰ]] অনুপস্থিতিৰ সুযোগত বৰজনা কুঁৱৰীয়ে সেই সময়ত গৰ্ভৱতী অৱস্থাত থকা সৰুজনা কুঁৱৰীক মিছা অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি প্ৰাণদণ্ড দিয়ে।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji">''ভাৰতৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৬ চন), এম.এল. কাথবৰুৱা, নীলমণি ফুকন, হৰি প্ৰসাদ দাস, দেৱকান্ত দত্তবৰুৱা, বৰুৱা এজেন্স, পৃষ্ঠা ৮৯, ৯০</ref> বুঢ়াগোঁহাই আৰু ডা-ডাঙৰীয়াসকলে বুদ্ধি কৰি‌ কুঁৱৰীক ভূৰ সাজি নদীত উটাই দিয়ে। গৰ্ভৱতী অৱস্থাত অৱস্থাত ভুৰত উঠি অহা দেখি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] [[হাবুং|হাবুঙ]] অঞ্চলৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁক নি নিজৰ ঘৰত ৰাখিছিল। তাতেই চুডাংফাৰ জন্ম হৈছিল। টাই আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী অনুসৰি পাছলৈ তেওঁৰ ডাঙৰ দীঘল কৰোৱা ডফলা বা খিলীমি ( 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣) পৰিয়ালক মাতি ৰাজ পৰিয়ালত স্থান দিয়ে।<ref>"...𑜆𑜩𑜨 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜎𑜃𑜫 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣 𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪..." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n52 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-07-04 |page=49}}</ref> পাছলৈ লিখা অসমীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি বাহ্মণ পৰিয়াল এটাত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ বাবে তেওঁক ''বামুণী কোঁৱৰ'' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher= শ্ৰী খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা; লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল, পাণবজাৰ, গুৱাহাটী | author= ভূপেন্দ্ৰনাথ চৌধুৰী | authorlink= দশম অধ্যায়: চুডাংফা বা বামুণী কোঁৱৰ | year= ১৯৯৫ | location= গুৱাহাটী | pages= ৪৯, ৫০ পৃষ্ঠা}}</ref><ref name="Prakash2007">{{cite book|author=Col Ved Prakash|title=Encyclopaedia Of North-east India Vol# 1|url=http://books.google.com/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA167|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0703-8|pages=167–}}</ref><ref name="adb">''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৪-১৩৮</ref> পাছলৈ বৰকুঁৱৰীৰ অন্যায় কথাত হয়ভৰ দি থকা [[ত্যাও খাম্‌টি|ত্যাও খাম্‌টিক]] ডাঙৰীয়াসকলে ষড়যন্ত্ৰ কৰি হত্যা কৰায়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===আহোম পৰিয়াললৈ পুনৰ গমন=== [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ মৃত্যুৰ পিছত আঠ বছৰ ধৰি আহোম ৰাজ সিংহাসন খালী হৈ আছিল। ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযুক্ত লোক বিচাৰি পোৱা নাছিল। এদিনাখন থাও চ্যেও-খেন নামৰ লোক এজনে গৰু বিনিময় কৰিবলৈ যাওঁতে [[হাবুঙ]]ত তেওঁক লগ পায়।<ref name=":0" /> ৰাজচিহ্ন যুক্ত বা ডাঙৰ গোষ্ঠীৰ ল'ৰা থকাৰ সম্ভেদ পায় থাও চ্যেও-খেনে অনুসন্ধান কৰি [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ সৰু কুঁৱৰী সন্তান বুলি গম পায়।<ref name=":0">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৪৯}}</ref><ref name="satsari">''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' (১৯৬৪ চন), সম্পাদক: সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা, প্ৰকাশন বিভাগ, [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], পৃষ্ঠা ৫১-৫৪</ref> সেই কথা আহি থাও-লুং আৰু ফ্ৰুং-মূঙ নামৰ বিষয়া দুজনক জনালে।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে এখন মেল পাতি তেওঁক পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name=":0" /> সেই মতে তেওঁলোকক মতাই আনি স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ উপযুক্ত যেন দেখি তেওঁকেই লাকনি ৰুংকেও নামৰ বছৰত (১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত) স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref name=":0" /> স্বৰ্গদেউ হৈ তেওঁ ''ত্যাওফ্ৰচুডাং'' নাম লয়<ref name="satsari"/> আৰু চৰগুৱাত ৰাজধানী পতাৰ লগতে শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি সোণৰ আৰু ৰূপৰ মোহৰ মাৰে।<ref name="adb"/> ==ৰাজত্বকাল== ===পাটকাই সন্ধি === [[File:Pangsau Pass.jpg|বৰ্তমানৰ পাটকাই পৰ্বত]] চুদাংফাই ৰজা হৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজধানী [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]]ৰ পৰা [[টিপাম|তিপমীয়াসকলৰ]] বাসস্থানৰ অন্তৰ্ভুক্ত ঠাই চৰগুৱালৈ তুলি নিয়ে।<ref name=":0" /> তেওঁক লালন পালন কৰা বামুণ পৰিয়ালক নিজৰ লগত লৈ অনাৰ বাবে তিপমীয়া পৰিয়াল সকলে বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb" /> <ref name=":0" />এওঁৰ দিনৰ পৰাই [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যত]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Gogoi2006">{{cite book|author=Nitul Kumar Gogoi|title=Continuity And Change Among The Tai-Ahom|url=http://books.google.com/books?id=DrN5_kseuDcC&pg=PA64|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2006|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-281-9|pages=64–}}</ref> তাও ব্লাক-চেঙ নামৰ এজন তিপমীয়া পলাই গৈ [[মু'ঙ মাও]] ৰাজ্যৰ শাখা ৰাজ্য মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ (বৰ্তমানৰ [[ছান ৰাজ্য]]ৰ এখন চহৰ) শাসক চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়।<ref name=":0" /> চুকাফাৰ লগত অহা খিলিমি বা [[ডফলা]] সকলে চুডাংফাক জনাই যে তিপমীয়া সকলে তেওঁক হত্যাৰ পাং পাতিছে।<ref name=":1" /> চুডাংফাই এই কথা গম পাই এই [[ডফলা|ডফলাসকলক]] এটা মহ মাৰি ভুজ দিয়ে।<ref name=":1" /> তেওঁ পাছত [[আহোম ধৰ্ম|আহোমসকলৰ ধৰ্মীয়]] নিয়ম মানি এটা বগা মহ বলি দি ভোজ পাতি তিপমীয়াসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰে আৰু ৰাতি ভাত খাবলৈ বহোঁতেই মুখিয়াল তথা বলৱান ভালেকেইজনক হত্যা কৰায়।<ref name=":1">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৫০}}</ref> তেওঁ এই ঘটনাৰ পাছতে তিপমীয়াগোঁহাইৰ জীয়ৰী চাও নাঙছেঙক বিয়া কৰোৱাই।<ref name=":1" /> ৰজাৰ কাৰেঙত ৰাতি ভোজন কৰাৰ সময়ত ত্যাওচুলাইক ৰাণী নাঙছেঙে অলপ চাই।<ref name=":1" /> উত্তৰ হিচাপে ত্যাওচুলাই ঘৰ পাই লিকচৌ হতুৱাই কুঁৱৰীলৈ বাখৰপতা আঙুঠি এটা দি পঠায়।<ref name="bharatar_buranji"/> লিকচৌৱে এই কথা চুডাংফাক কয়।<ref name="satsari"/> ত্যাওচুলাই এই কথা জানি ভয় খাই; তিপামৰ কোঁৱৰ আৰু টেমেৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে মিলি বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb"/><ref name="bharatar_buranji"/> ত্যাওচুলাই মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ শাসক [[চাওলুং]] চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয় আৰু তেওঁক জনাই যে [[অসম|অসমৰ]] স্বৰ্গদেউ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] বংশৰ নহয়।<ref name=":1" /> এই কথা গম পাই চ্যু-ৰেন-ফাই তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামৰ বিষয়া এজন [[অসম|অসমলৈ]] পথায়।<ref name=":1" /> সেই অনুসৰি তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামি আহি [[টিপাম|টিপামৰ]] কুহিয়াৰবাৰীৰ ওচৰত চাউনী পাতে।<ref name=":1" /> খবৰ পাই চাওফা চুদাংফাই পাও-ৰিন নামৰ হাতীটোৰ পিঠিত উঠি কুহিৰবাৰীত তাচিনপাও বৰগোঁহাইক লগ কৰিবলৈ গ'ল।<ref name=":1" /> তাত যুঁজ হওঁতে চাওফা চুদাংফাই সামান্য আঘাত পাইছিল।<ref name=":1" /> পৰাস্ত হৈ তাচিনপাও বৰগোঁহাই পিছুৱাই গ’ল।<ref name=":2">Assam State Gazetteer page 132, Amlan Baruah, S. B. Roy Choudhury,a). Department of District GazetteersAssam State Gazette</ref> দুয়োপক্ষই '' ড'য় কাও-ৰেঙ'' পৰ্বতকে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি নং-জাঙ হ্ৰদৰ পাৰত কাই ছেঙ মু'ঙ পৰম্পৰা পালন কৰি কুকুৰা কাটি শপত খাই যে নিজৰ [[টাই জাতি|টাই জাতিৰ]] মাজত কাহিনীও যুদ্ধ নকৰে আৰু [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতক]] দুয়োখন [[মু'ঙ|মু'ঙ,]] [[অসম]] আৰু [[মু'ঙ কৌঙ]]ৰ সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।<ref name=":2" /> [[টাই-আহোম ভাষা]] অনুসৰি পাট মানে কটা আৰু কাই মানে কুকুৰা। তেতিয়াৰে পৰা এই পৰ্বতৰ নাম [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই]] হয়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===কমতা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা=== চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ সৈতে চুডাংফাৰ মিত্ৰতা হোৱাত ত্যাওচুলাই কমতা ৰজাৰ কাষ চাপে। কমতেশ্বৰে ত্যাওচুলাইক এৰি দিবলৈ অমান্তি হোৱাত চুডাংফাই টা-ছান-বিং বুঢ়াগোহাঁই অধীনত এদল সৈন্যক [[কমতাপুৰ]] আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়।<ref name=":1" /> তেতিয়া কমতা ৰজাই যুদ্ধ নকৰি নিজ কন্যা ''ভাজনী''ক চুডাংফালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।<ref name="adb"/> এইগৰাকী ৰজাৰ দিনৰ পৰাই শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি ৰাজ্যাভিষেক পতা প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। তেওঁ নিজে এজন নিপুণ যোদ্ধা আৰু সেনানায়ক আছিল।<ref name="bharatar_buranji"/> ==মৃত্যু== দহ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুডাংফাৰ পৰলোক হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == উৎস প্ৰসংগ== *{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter= চাওঁফা চুদাং|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] d9kcotk2257swv4ae8xrh6bmpqg7t15 635065 635062 2026-09-12T14:36:36Z Ananya Taye 28065 Donot add unreliable info. Find a reliable historical book or a Buranji ref. Websites cannot be used as source unless it is from an archaeological dept 635065 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = চুডাংফা | title = [[চাওফা]] | type = | image = | succession = [[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]] | reign = ১৩৯৭ – ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | reign-type = ৰাজকীয় শাসন | coronation =১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | cor-type =[[খেউন ৰৌণ মাই ক্ব]] | predecessor =[[ত্যাও খাম্‌টি]] | pre-type =পূৰ্বৰ শাসক | regent = | reg-type = | successor = [[চুজান্‌ফা]] | suc-type =পৰবৰ্তী শাসক | house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]] | spouse =ছাও নাঙছেঙ | issue = | full name = ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা | father = [[ত্যাও খাম্‌টি]] | mother = | birth_date = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = [[আহোম ধৰ্ম]] |place of birth= [[হাবুং]] [[অসম]]|date of death=১৪০৯ খ্ৰীষ্টাব্দ|spouse-type=বৰ-কুঁৱৰী (নাঙ ফা)}} ''' '''চুডাংফা''' বা '''ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜇𑜡 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜓𑜂𑜫 𑜇𑜡}}, {{lang-en|Chaupha Siu-Dang-Pha}})[[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অষ্টমজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। তেওঁ [[অসম|অসম]]ত ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ আছিল [[ত্যাও খামটি]]। তেওঁৰ পত্নীৰ নাম আছিল ছাও নাঙছেঙ। তেওঁ [[শিৱসাগৰ]]ৰ [[দিহিং নদী|দিহিং নদীৰ]] ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী পাতিছিল। এওঁৰ দিনত ৰাজমাও আলি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>"টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা" (১৯৯৪ চন), ড লীলা গগৈ। বনলতা প্ৰকাশন। ISBN-81-7339-079-7। পৃষ্ঠা ২২৭</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== {{আহোম ৰাজবংশ}} ===জন্ম=== তেওঁৰ পিতৃ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ দুগৰাকী ৰাণী আছিল। ৰাজপাটত উঠিয়েই তেওঁ ভাতৃ [[চুতুফা]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিশোধত<ref>''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৩</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আক্ৰমণ কৰে। তালৈ যাওঁতে তেওঁ বৰজনা কুঁৱৰীৰ হাতত শাসনভাৰ দি যায়।<ref name="adb" /> [[ত্যাও খামটি|ত্যাও খামটিৰ]] অনুপস্থিতিৰ সুযোগত বৰজনা কুঁৱৰীয়ে সেই সময়ত গৰ্ভৱতী অৱস্থাত থকা সৰুজনা কুঁৱৰীক মিছা অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি প্ৰাণদণ্ড দিয়ে।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji">''ভাৰতৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৬ চন), এম.এল. কাথবৰুৱা, নীলমণি ফুকন, হৰি প্ৰসাদ দাস, দেৱকান্ত দত্তবৰুৱা, বৰুৱা এজেন্স, পৃষ্ঠা ৮৯, ৯০</ref> বুঢ়াগোঁহাই আৰু ডা-ডাঙৰীয়াসকলে বুদ্ধি কৰি‌ কুঁৱৰীক ভূৰ সাজি নদীত উটাই দিয়ে। গৰ্ভৱতী অৱস্থাত অৱস্থাত ভুৰত উঠি অহা দেখি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] [[হাবুং|হাবুঙ]] অঞ্চলৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁক নি নিজৰ ঘৰত ৰাখিছিল। তাতেই চুডাংফাৰ জন্ম হৈছিল। টাই আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী অনুসৰি পাছলৈ তেওঁৰ ডাঙৰ দীঘল কৰোৱা ডফলা বা খিলীমি ( 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣) পৰিয়ালক মাতি ৰাজ পৰিয়ালত স্থান দিয়ে।<ref>"...𑜆𑜩𑜨 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜎𑜃𑜫 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣 𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪..." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n52 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-07-04 |page=49}}</ref> পাছলৈ লিখা অসমীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি বাহ্মণ পৰিয়াল এটাত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ বাবে তেওঁক ''বামুণী কোঁৱৰ'' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher= শ্ৰী খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা; লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল, পাণবজাৰ, গুৱাহাটী | author= ভূপেন্দ্ৰনাথ চৌধুৰী | authorlink= দশম অধ্যায়: চুডাংফা বা বামুণী কোঁৱৰ | year= ১৯৯৫ | location= গুৱাহাটী | pages= ৪৯, ৫০ পৃষ্ঠা}}</ref><ref name="Prakash2007">{{cite book|author=Col Ved Prakash|title=Encyclopaedia Of North-east India Vol# 1|url=http://books.google.com/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA167|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0703-8|pages=167–}}</ref><ref name="adb">''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৪-১৩৮</ref> পাছলৈ বৰকুঁৱৰীৰ অন্যায় কথাত হয়ভৰ দি থকা [[ত্যাও খাম্‌টি|ত্যাও খাম্‌টিক]] ডাঙৰীয়াসকলে ষড়যন্ত্ৰ কৰি হত্যা কৰায়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===আহোম পৰিয়াললৈ পুনৰ গমন=== [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ মৃত্যুৰ পিছত আঠ বছৰ ধৰি আহোম ৰাজ সিংহাসন খালী হৈ আছিল। ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযুক্ত লোক বিচাৰি পোৱা নাছিল। এদিনাখন থাও চ্যেও-খেন নামৰ লোক এজনে গৰু বিনিময় কৰিবলৈ যাওঁতে [[হাবুঙ]]ত তেওঁক লগ পায়।<ref name=":0" /> ৰাজচিহ্ন যুক্ত বা ডাঙৰ গোষ্ঠীৰ ল'ৰা থকাৰ সম্ভেদ পায় থাও চ্যেও-খেনে অনুসন্ধান কৰি [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ সৰু কুঁৱৰী সন্তান বুলি গম পায়।<ref name=":0">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৪৯}}</ref><ref name="satsari">''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' (১৯৬৪ চন), সম্পাদক: সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা, প্ৰকাশন বিভাগ, [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], পৃষ্ঠা ৫১-৫৪</ref> সেই কথা আহি থাও-লুং আৰু ফ্ৰুং-মূঙ নামৰ বিষয়া দুজনক জনালে।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে এখন মেল পাতি তেওঁক পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name=":0" /> সেই মতে তেওঁলোকক মতাই আনি স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ উপযুক্ত যেন দেখি তেওঁকেই লাকনি ৰুংকেও নামৰ বছৰত (১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত) স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref name=":0" /> স্বৰ্গদেউ হৈ তেওঁ ''ত্যাওফ্ৰচুডাং'' নাম লয়<ref name="satsari"/> আৰু চৰগুৱাত ৰাজধানী পতাৰ লগতে শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি সোণৰ আৰু ৰূপৰ মোহৰ মাৰে।<ref name="adb"/> ==ৰাজত্বকাল== ===পাটকাই সন্ধি === [[File:Pangsau Pass.jpg|বৰ্তমানৰ পাটকাই পৰ্বত]] চুদাংফাই ৰজা হৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজধানী [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]]ৰ পৰা [[টিপাম|তিপমীয়াসকলৰ]] বাসস্থানৰ অন্তৰ্ভুক্ত ঠাই চৰগুৱালৈ তুলি নিয়ে।<ref name=":0" /> তেওঁক লালন পালন কৰা বামুণ পৰিয়ালক নিজৰ লগত লৈ অনাৰ বাবে তিপমীয়া পৰিয়াল সকলে বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb" /> <ref name=":0" />এওঁৰ দিনৰ পৰাই [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যত]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Gogoi2006">{{cite book|author=Nitul Kumar Gogoi|title=Continuity And Change Among The Tai-Ahom|url=http://books.google.com/books?id=DrN5_kseuDcC&pg=PA64|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2006|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-281-9|pages=64–}}</ref> তাও ব্লাক-চেঙ নামৰ এজন তিপমীয়া পলাই গৈ [[মু'ঙ মাও]] ৰাজ্যৰ শাখা ৰাজ্য মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ (বৰ্তমানৰ [[ছান ৰাজ্য]]ৰ এখন চহৰ) শাসক চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়।<ref name=":0" /> চুকাফাৰ লগত অহা খিলিমি বা [[ডফলা]] সকলে চুডাংফাক জনাই যে তিপমীয়া সকলে তেওঁক হত্যাৰ পাং পাতিছে।<ref name=":1" /> চুডাংফাই এই কথা গম পাই এই [[ডফলা|ডফলাসকলক]] এটা মহ মাৰি ভুজ দিয়ে।<ref name=":1" /> তেওঁ পাছত [[আহোম ধৰ্ম|আহোমসকলৰ ধৰ্মীয়]] নিয়ম মানি এটা বগা মহ বলি দি ভোজ পাতি তিপমীয়াসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰে আৰু ৰাতি ভাত খাবলৈ বহোঁতেই মুখিয়াল তথা বলৱান ভালেকেইজনক হত্যা কৰায়।<ref name=":1">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৫০}}</ref> তেওঁ এই ঘটনাৰ পাছতে তিপমীয়াগোঁহাইৰ জীয়ৰী চাও নাঙছেঙক বিয়া কৰোৱাই।<ref name=":1" /> ৰজাৰ কাৰেঙত ৰাতি ভোজন কৰাৰ সময়ত ত্যাওচুলাইক ৰাণী নাঙছেঙে অলপ চাই।<ref name=":1" /> উত্তৰ হিচাপে ত্যাওচুলাই ঘৰ পাই লিকচৌ হতুৱাই কুঁৱৰীলৈ বাখৰপতা আঙুঠি এটা দি পঠায়।<ref name="bharatar_buranji"/> লিকচৌৱে এই কথা চুডাংফাক কয়।<ref name="satsari"/> ত্যাওচুলাই এই কথা জানি ভয় খাই; তিপামৰ কোঁৱৰ আৰু টেমেৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে মিলি বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb"/><ref name="bharatar_buranji"/> ত্যাওচুলাই মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ শাসক [[চাওলুং]] চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয় আৰু তেওঁক জনাই যে [[অসম|অসমৰ]] স্বৰ্গদেউ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] বংশৰ নহয়।<ref name=":1" /> এই কথা গম পাই চ্যু-ৰেন-ফাই তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামৰ বিষয়া এজন [[অসম|অসমলৈ]] পথায়।<ref name=":1" /> সেই অনুসৰি তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামি আহি [[টিপাম|টিপামৰ]] কুহিয়াৰবাৰীৰ ওচৰত চাউনী পাতে।<ref name=":1" /> খবৰ পাই চাওফা চুদাংফাই পাও-ৰিন নামৰ হাতীটোৰ পিঠিত উঠি কুহিৰবাৰীত তাচিনপাও বৰগোঁহাইক লগ কৰিবলৈ গ'ল।<ref name=":1" /> তাত যুঁজ হওঁতে চাওফা চুদাংফাই সামান্য আঘাত পাইছিল।<ref name=":1" /> পৰাস্ত হৈ তাচিনপাও বৰগোঁহাই পিছুৱাই গ’ল।<ref name=":2">Assam State Gazetteer page 132, Amlan Baruah, S. B. Roy Choudhury,a). Department of District GazetteersAssam State Gazette</ref> দুয়োপক্ষই '' ড'য় কাও-ৰেঙ'' পৰ্বতকে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি নং-জাঙ হ্ৰদৰ পাৰত কাই ছেঙ মু'ঙ পৰম্পৰা পালন কৰি কুকুৰা কাটি শপত খাই যে নিজৰ [[টাই জাতি|টাই জাতিৰ]] মাজত কাহিনীও যুদ্ধ নকৰে আৰু [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতক]] দুয়োখন [[মু'ঙ|মু'ঙ,]] [[অসম]] আৰু [[মু'ঙ কৌঙ]]ৰ সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।<ref name=":2" /> [[টাই-আহোম ভাষা]] অনুসৰি পাট মানে কটা আৰু কাই মানে কুকুৰা। তেতিয়াৰে পৰা এই পৰ্বতৰ নাম [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই]] হয়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===কমতা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা=== চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ সৈতে চুডাংফাৰ মিত্ৰতা হোৱাত ত্যাওচুলাই কমতা ৰজাৰ কাষ চাপে। কমতেশ্বৰে ত্যাওচুলাইক এৰি দিবলৈ অমান্তি হোৱাত চুডাংফাই টা-ছান-বিং বুঢ়াগোহাঁই অধীনত এদল সৈন্যক [[কমতাপুৰ]] আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়।<ref name=":1" /> তেতিয়া কমতা ৰজাই যুদ্ধ নকৰি নিজ কন্যা ''ভাজনী''ক চুডাংফালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।<ref name="adb"/> এইগৰাকী ৰজাৰ দিনৰ পৰাই শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি ৰাজ্যাভিষেক পতা প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। তেওঁ নিজে এজন নিপুণ যোদ্ধা আৰু সেনানায়ক আছিল।<ref name="bharatar_buranji"/> ==মৃত্যু== দহ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুডাংফাৰ পৰলোক হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == উৎস প্ৰসংগ== *{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter= চাওঁফা চুদাং|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] fyhjjkush3feu0fno59nyu208h17yis 635069 635065 2026-09-12T14:41:06Z KhiLanTzi 23530 we should use available sources unless we have a better one 635069 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = চুডাংফা | title = [[চাওফা]] | type = | image = | succession = [[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]] | reign = ১৩৯৭ – ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | reign-type = ৰাজকীয় শাসন | coronation =১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | cor-type =[[খেউন ৰৌণ মাই ক্ব]] | predecessor =[[ত্যাও খাম্‌টি]] | pre-type =পূৰ্বৰ শাসক | regent = | reg-type = | successor = [[চুজান্‌ফা]] | suc-type =পৰবৰ্তী শাসক | house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]] | spouse =ছাও নাঙছেঙ | issue = | full name = ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা | father = [[ত্যাও খাম্‌টি]] | mother = ঘোগুহী কুঁৱৰী <ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref> | birth_date = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = [[আহোম ধৰ্ম]] |place of birth= [[হাবুং]] [[অসম]]|date of death=১৪০৯ খ্ৰীষ্টাব্দ|spouse-type=বৰ-কুঁৱৰী (নাঙ ফা)}} ''' '''চুডাংফা''' বা '''ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜇𑜡. 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜓𑜂𑜫 𑜇𑜡.}}, {{lang-en|Tao-Fraw Sér-Dang-Pha}})[[আহোম ৰাজ্য]]ৰ (মু'ঙ দ'ন চ'ন খাম,𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜓𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫 𑜁𑜪) অষ্টমজন স্বৰ্গদেউ([[চাওফা]],𑜋𑜧𑜨 𑜇𑜡) আছিল। তেওঁ [[অসম|অসমত]] ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref>। তেওঁৰ পিতৃ আছিল [[ত্যাও খামটি]] আৰু মাতৃৰ নাম আছিল ঘূগু কুঁৱৰী<ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref>। তেওঁৰ পত্নীৰ নাম আছিল ছাও নাঙছেঙ। তেওঁ [[শিৱসাগৰ]]ৰ [[দিহিং নদী|দিহিং নদীৰ]] ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী পাতিছিল। এওঁৰ দিনত ৰাজমাও আলি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>"টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা" (১৯৯৪ চন), ড লীলা গগৈ। বনলতা প্ৰকাশন। ISBN-81-7339-079-7। পৃষ্ঠা ২২৭</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== {{আহোম ৰাজবংশ}} ===জন্ম=== তেওঁৰ পিতৃ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ দুগৰাকী ৰাণী আছিল। ৰাজপাটত উঠিয়েই তেওঁ ভাতৃ [[চুতুফা]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিশোধত<ref>''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৩</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আক্ৰমণ কৰে। তালৈ যাওঁতে তেওঁ বৰজনা কুঁৱৰীৰ হাতত শাসনভাৰ দি যায়।<ref name="adb" /> [[ত্যাও খামটি|ত্যাও খামটিৰ]] অনুপস্থিতিৰ সুযোগত বৰজনা কুঁৱৰীয়ে সেই সময়ত গৰ্ভৱতী অৱস্থাত থকা সৰুজনা কুঁৱৰীক মিছা অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি প্ৰাণদণ্ড দিয়ে।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji">''ভাৰতৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৬ চন), এম.এল. কাথবৰুৱা, নীলমণি ফুকন, হৰি প্ৰসাদ দাস, দেৱকান্ত দত্তবৰুৱা, বৰুৱা এজেন্স, পৃষ্ঠা ৮৯, ৯০</ref> বুঢ়াগোঁহাই আৰু ডা-ডাঙৰীয়াসকলে বুদ্ধি কৰি‌ কুঁৱৰীক ভূৰ সাজি নদীত উটাই দিয়ে। গৰ্ভৱতী অৱস্থাত অৱস্থাত ভুৰত উঠি অহা দেখি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] [[হাবুং|হাবুঙ]] অঞ্চলৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁক নি নিজৰ ঘৰত ৰাখিছিল। তাতেই চুডাংফাৰ জন্ম হৈছিল। টাই আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী অনুসৰি পাছলৈ তেওঁৰ ডাঙৰ দীঘল কৰোৱা ডফলা বা খিলীমি ( 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣) পৰিয়ালক মাতি ৰাজ পৰিয়ালত স্থান দিয়ে।<ref>"...𑜆𑜩𑜨 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜎𑜃𑜫 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣 𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪..." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n52 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-07-04 |page=49}}</ref> পাছলৈ লিখা অসমীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি বাহ্মণ পৰিয়াল এটাত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ বাবে তেওঁক ''বামুণী কোঁৱৰ'' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher= শ্ৰী খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা; লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল, পাণবজাৰ, গুৱাহাটী | author= ভূপেন্দ্ৰনাথ চৌধুৰী | authorlink= দশম অধ্যায়: চুডাংফা বা বামুণী কোঁৱৰ | year= ১৯৯৫ | location= গুৱাহাটী | pages= ৪৯, ৫০ পৃষ্ঠা}}</ref><ref name="Prakash2007">{{cite book|author=Col Ved Prakash|title=Encyclopaedia Of North-east India Vol# 1|url=http://books.google.com/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA167|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0703-8|pages=167–}}</ref><ref name="adb">''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৪-১৩৮</ref> পাছলৈ বৰকুঁৱৰীৰ অন্যায় কথাত হয়ভৰ দি থকা [[ত্যাও খাম্‌টি|ত্যাও খাম্‌টিক]] ডাঙৰীয়াসকলে ষড়যন্ত্ৰ কৰি হত্যা কৰায়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===আহোম পৰিয়াললৈ পুনৰ গমন=== [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ মৃত্যুৰ পিছত আঠ বছৰ ধৰি আহোম ৰাজ সিংহাসন খালী হৈ আছিল। ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযুক্ত লোক বিচাৰি পোৱা নাছিল। এদিনাখন থাও চ্যেও-খেন নামৰ লোক এজনে গৰু বিনিময় কৰিবলৈ যাওঁতে [[হাবুঙ]]ত তেওঁক লগ পায়।<ref name=":0" /> ৰাজচিহ্ন যুক্ত বা ডাঙৰ গোষ্ঠীৰ ল'ৰা থকাৰ সম্ভেদ পায় থাও চ্যেও-খেনে অনুসন্ধান কৰি [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ সৰু কুঁৱৰী সন্তান বুলি গম পায়।<ref name=":0">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৪৯}}</ref><ref name="satsari">''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' (১৯৬৪ চন), সম্পাদক: সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা, প্ৰকাশন বিভাগ, [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], পৃষ্ঠা ৫১-৫৪</ref> সেই কথা আহি থাও-লুং আৰু ফ্ৰুং-মূঙ নামৰ বিষয়া দুজনক জনালে।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে এখন মেল পাতি তেওঁক পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name=":0" /> সেই মতে তেওঁলোকক মতাই আনি স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ উপযুক্ত যেন দেখি তেওঁকেই লাকনি ৰুংকেও নামৰ বছৰত (১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত) স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref name=":0" /> স্বৰ্গদেউ হৈ তেওঁ ''ত্যাওফ্ৰচুডাং'' নাম লয়<ref name="satsari"/> আৰু চৰগুৱাত ৰাজধানী পতাৰ লগতে শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি সোণৰ আৰু ৰূপৰ মোহৰ মাৰে।<ref name="adb"/> ==ৰাজত্বকাল== ===পাটকাই সন্ধি === [[File:Pangsau Pass.jpg|বৰ্তমানৰ পাটকাই পৰ্বত]] চুদাংফাই ৰজা হৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজধানী [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]]ৰ পৰা [[টিপাম|তিপমীয়াসকলৰ]] বাসস্থানৰ অন্তৰ্ভুক্ত ঠাই চৰগুৱালৈ তুলি নিয়ে।<ref name=":0" /> তেওঁক লালন পালন কৰা বামুণ পৰিয়ালক নিজৰ লগত লৈ অনাৰ বাবে তিপমীয়া পৰিয়াল সকলে বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb" /> <ref name=":0" />এওঁৰ দিনৰ পৰাই [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যত]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Gogoi2006">{{cite book|author=Nitul Kumar Gogoi|title=Continuity And Change Among The Tai-Ahom|url=http://books.google.com/books?id=DrN5_kseuDcC&pg=PA64|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2006|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-281-9|pages=64–}}</ref> তাও ব্লাক-চেঙ নামৰ এজন তিপমীয়া পলাই গৈ [[মু'ঙ মাও]] ৰাজ্যৰ শাখা ৰাজ্য মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ (বৰ্তমানৰ [[ছান ৰাজ্য]]ৰ এখন চহৰ) শাসক চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়।<ref name=":0" /> চুকাফাৰ লগত অহা খিলিমি বা [[ডফলা]] সকলে চুডাংফাক জনাই যে তিপমীয়া সকলে তেওঁক হত্যাৰ পাং পাতিছে।<ref name=":1" /> চুডাংফাই এই কথা গম পাই এই [[ডফলা|ডফলাসকলক]] এটা মহ মাৰি ভুজ দিয়ে।<ref name=":1" /> তেওঁ পাছত [[আহোম ধৰ্ম|আহোমসকলৰ ধৰ্মীয়]] নিয়ম মানি এটা বগা মহ বলি দি ভোজ পাতি তিপমীয়াসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰে আৰু ৰাতি ভাত খাবলৈ বহোঁতেই মুখিয়াল তথা বলৱান ভালেকেইজনক হত্যা কৰায়।<ref name=":1">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৫০}}</ref> তেওঁ এই ঘটনাৰ পাছতে তিপমীয়াগোঁহাইৰ জীয়ৰী চাও নাঙছেঙক বিয়া কৰোৱাই।<ref name=":1" /> ৰজাৰ কাৰেঙত ৰাতি ভোজন কৰাৰ সময়ত ত্যাওচুলাইক ৰাণী নাঙছেঙে অলপ চাই।<ref name=":1" /> উত্তৰ হিচাপে ত্যাওচুলাই ঘৰ পাই লিকচৌ হতুৱাই কুঁৱৰীলৈ বাখৰপতা আঙুঠি এটা দি পঠায়।<ref name="bharatar_buranji"/> লিকচৌৱে এই কথা চুডাংফাক কয়।<ref name="satsari"/> ত্যাওচুলাই এই কথা জানি ভয় খাই; তিপামৰ কোঁৱৰ আৰু টেমেৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে মিলি বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb"/><ref name="bharatar_buranji"/> ত্যাওচুলাই মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ শাসক [[চাওলুং]] চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয় আৰু তেওঁক জনাই যে [[অসম|অসমৰ]] স্বৰ্গদেউ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] বংশৰ নহয়।<ref name=":1" /> এই কথা গম পাই চ্যু-ৰেন-ফাই তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামৰ বিষয়া এজন [[অসম|অসমলৈ]] পথায়।<ref name=":1" /> সেই অনুসৰি তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামি আহি [[টিপাম|টিপামৰ]] কুহিয়াৰবাৰীৰ ওচৰত চাউনী পাতে।<ref name=":1" /> খবৰ পাই চাওফা চুদাংফাই পাও-ৰিন নামৰ হাতীটোৰ পিঠিত উঠি কুহিৰবাৰীত তাচিনপাও বৰগোঁহাইক লগ কৰিবলৈ গ'ল।<ref name=":1" /> তাত যুঁজ হওঁতে চাওফা চুদাংফাই সামান্য আঘাত পাইছিল।<ref name=":1" /> পৰাস্ত হৈ তাচিনপাও বৰগোঁহাই পিছুৱাই গ’ল।<ref name=":2">Assam State Gazetteer page 132, Amlan Baruah, S. B. Roy Choudhury,a). Department of District GazetteersAssam State Gazette</ref> দুয়োপক্ষই '' ড'য় কাও-ৰেঙ'' পৰ্বতকে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি নং-জাঙ হ্ৰদৰ পাৰত কাই ছেঙ মু'ঙ পৰম্পৰা পালন কৰি কুকুৰা কাটি শপত খাই যে নিজৰ [[টাই জাতি|টাই জাতিৰ]] মাজত কাহিনীও যুদ্ধ নকৰে আৰু [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতক]] দুয়োখন [[মু'ঙ|মু'ঙ,]] [[অসম]] আৰু [[মু'ঙ কৌঙ]]ৰ সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।<ref name=":2" /> [[টাই-আহোম ভাষা]] অনুসৰি পাট মানে কটা আৰু কাই মানে কুকুৰা। তেতিয়াৰে পৰা এই পৰ্বতৰ নাম [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই]] হয়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===কমতা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা=== চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ সৈতে চুডাংফাৰ মিত্ৰতা হোৱাত ত্যাওচুলাই কমতা ৰজাৰ কাষ চাপে। কমতেশ্বৰে ত্যাওচুলাইক এৰি দিবলৈ অমান্তি হোৱাত চুডাংফাই টা-ছান-বিং বুঢ়াগোহাঁই অধীনত এদল সৈন্যক [[কমতাপুৰ]] আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়।<ref name=":1" /> তেতিয়া কমতা ৰজাই যুদ্ধ নকৰি নিজ কন্যা ''ভাজনী''ক চুডাংফালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।<ref name="adb"/> এইগৰাকী ৰজাৰ দিনৰ পৰাই শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি ৰাজ্যাভিষেক পতা প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। তেওঁ নিজে এজন নিপুণ যোদ্ধা আৰু সেনানায়ক আছিল।<ref name="bharatar_buranji"/> ==মৃত্যু== দহ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুডাংফাৰ পৰলোক হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == উৎস প্ৰসংগ== *{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter= চাওঁফা চুদাং|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] d9kcotk2257swv4ae8xrh6bmpqg7t15 635071 635069 2026-09-12T14:45:41Z Ananya Taye 28065 Websites cannot be used as sources for historical facts. Read Wikipedia policy on reliable sources 635071 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = চুডাংফা | title = [[চাওফা]] | type = | image = | succession = [[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]] | reign = ১৩৯৭ – ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | reign-type = ৰাজকীয় শাসন | coronation =১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | cor-type =[[খেউন ৰৌণ মাই ক্ব]] | predecessor =[[ত্যাও খাম্‌টি]] | pre-type =পূৰ্বৰ শাসক | regent = | reg-type = | successor = [[চুজান্‌ফা]] | suc-type =পৰবৰ্তী শাসক | house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]] | spouse =ছাও নাঙছেঙ | issue = | full name = ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা | father = [[ত্যাও খাম্‌টি]] | mother = | birth_date = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = [[আহোম ধৰ্ম]] |place of birth= [[হাবুং]] [[অসম]]|date of death=১৪০৯ খ্ৰীষ্টাব্দ|spouse-type=বৰ-কুঁৱৰী (নাঙ ফা)}} ''' '''চুডাংফা''' বা '''ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜇𑜡 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜓𑜂𑜫 𑜇𑜡}}, {{lang-en|Chaupha Siu-Dang-Pha}})[[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অষ্টমজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। তেওঁ [[অসম|অসম]]ত ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ আছিল [[ত্যাও খামটি]]। তেওঁৰ পত্নীৰ নাম আছিল ছাও নাঙছেঙ। তেওঁ [[শিৱসাগৰ]]ৰ [[দিহিং নদী|দিহিং নদীৰ]] ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী পাতিছিল। এওঁৰ দিনত ৰাজমাও আলি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>"টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা" (১৯৯৪ চন), ড লীলা গগৈ। বনলতা প্ৰকাশন। ISBN-81-7339-079-7। পৃষ্ঠা ২২৭</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== {{আহোম ৰাজবংশ}} ===জন্ম=== তেওঁৰ পিতৃ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ দুগৰাকী ৰাণী আছিল। ৰাজপাটত উঠিয়েই তেওঁ ভাতৃ [[চুতুফা]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিশোধত<ref>''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৩</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আক্ৰমণ কৰে। তালৈ যাওঁতে তেওঁ বৰজনা কুঁৱৰীৰ হাতত শাসনভাৰ দি যায়।<ref name="adb" /> [[ত্যাও খামটি|ত্যাও খামটিৰ]] অনুপস্থিতিৰ সুযোগত বৰজনা কুঁৱৰীয়ে সেই সময়ত গৰ্ভৱতী অৱস্থাত থকা সৰুজনা কুঁৱৰীক মিছা অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি প্ৰাণদণ্ড দিয়ে।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji">''ভাৰতৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৬ চন), এম.এল. কাথবৰুৱা, নীলমণি ফুকন, হৰি প্ৰসাদ দাস, দেৱকান্ত দত্তবৰুৱা, বৰুৱা এজেন্স, পৃষ্ঠা ৮৯, ৯০</ref> বুঢ়াগোঁহাই আৰু ডা-ডাঙৰীয়াসকলে বুদ্ধি কৰি‌ কুঁৱৰীক ভূৰ সাজি নদীত উটাই দিয়ে। গৰ্ভৱতী অৱস্থাত অৱস্থাত ভুৰত উঠি অহা দেখি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] [[হাবুং|হাবুঙ]] অঞ্চলৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁক নি নিজৰ ঘৰত ৰাখিছিল। তাতেই চুডাংফাৰ জন্ম হৈছিল। টাই আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী অনুসৰি পাছলৈ তেওঁৰ ডাঙৰ দীঘল কৰোৱা ডফলা বা খিলীমি ( 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣) পৰিয়ালক মাতি ৰাজ পৰিয়ালত স্থান দিয়ে।<ref>"...𑜆𑜩𑜨 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜎𑜃𑜫 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣 𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪..." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n52 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-07-04 |page=49}}</ref> পাছলৈ লিখা অসমীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি বাহ্মণ পৰিয়াল এটাত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ বাবে তেওঁক ''বামুণী কোঁৱৰ'' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher= শ্ৰী খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা; লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল, পাণবজাৰ, গুৱাহাটী | author= ভূপেন্দ্ৰনাথ চৌধুৰী | authorlink= দশম অধ্যায়: চুডাংফা বা বামুণী কোঁৱৰ | year= ১৯৯৫ | location= গুৱাহাটী | pages= ৪৯, ৫০ পৃষ্ঠা}}</ref><ref name="Prakash2007">{{cite book|author=Col Ved Prakash|title=Encyclopaedia Of North-east India Vol# 1|url=http://books.google.com/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA167|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0703-8|pages=167–}}</ref><ref name="adb">''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৪-১৩৮</ref> পাছলৈ বৰকুঁৱৰীৰ অন্যায় কথাত হয়ভৰ দি থকা [[ত্যাও খাম্‌টি|ত্যাও খাম্‌টিক]] ডাঙৰীয়াসকলে ষড়যন্ত্ৰ কৰি হত্যা কৰায়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===আহোম পৰিয়াললৈ পুনৰ গমন=== [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ মৃত্যুৰ পিছত আঠ বছৰ ধৰি আহোম ৰাজ সিংহাসন খালী হৈ আছিল। ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযুক্ত লোক বিচাৰি পোৱা নাছিল। এদিনাখন থাও চ্যেও-খেন নামৰ লোক এজনে গৰু বিনিময় কৰিবলৈ যাওঁতে [[হাবুঙ]]ত তেওঁক লগ পায়।<ref name=":0" /> ৰাজচিহ্ন যুক্ত বা ডাঙৰ গোষ্ঠীৰ ল'ৰা থকাৰ সম্ভেদ পায় থাও চ্যেও-খেনে অনুসন্ধান কৰি [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ সৰু কুঁৱৰী সন্তান বুলি গম পায়।<ref name=":0">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৪৯}}</ref><ref name="satsari">''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' (১৯৬৪ চন), সম্পাদক: সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা, প্ৰকাশন বিভাগ, [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], পৃষ্ঠা ৫১-৫৪</ref> সেই কথা আহি থাও-লুং আৰু ফ্ৰুং-মূঙ নামৰ বিষয়া দুজনক জনালে।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে এখন মেল পাতি তেওঁক পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name=":0" /> সেই মতে তেওঁলোকক মতাই আনি স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ উপযুক্ত যেন দেখি তেওঁকেই লাকনি ৰুংকেও নামৰ বছৰত (১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত) স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref name=":0" /> স্বৰ্গদেউ হৈ তেওঁ ''ত্যাওফ্ৰচুডাং'' নাম লয়<ref name="satsari"/> আৰু চৰগুৱাত ৰাজধানী পতাৰ লগতে শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি সোণৰ আৰু ৰূপৰ মোহৰ মাৰে।<ref name="adb"/> ==ৰাজত্বকাল== ===পাটকাই সন্ধি === [[File:Pangsau Pass.jpg|বৰ্তমানৰ পাটকাই পৰ্বত]] চুদাংফাই ৰজা হৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজধানী [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]]ৰ পৰা [[টিপাম|তিপমীয়াসকলৰ]] বাসস্থানৰ অন্তৰ্ভুক্ত ঠাই চৰগুৱালৈ তুলি নিয়ে।<ref name=":0" /> তেওঁক লালন পালন কৰা বামুণ পৰিয়ালক নিজৰ লগত লৈ অনাৰ বাবে তিপমীয়া পৰিয়াল সকলে বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb" /> <ref name=":0" />এওঁৰ দিনৰ পৰাই [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যত]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Gogoi2006">{{cite book|author=Nitul Kumar Gogoi|title=Continuity And Change Among The Tai-Ahom|url=http://books.google.com/books?id=DrN5_kseuDcC&pg=PA64|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2006|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-281-9|pages=64–}}</ref> তাও ব্লাক-চেঙ নামৰ এজন তিপমীয়া পলাই গৈ [[মু'ঙ মাও]] ৰাজ্যৰ শাখা ৰাজ্য মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ (বৰ্তমানৰ [[ছান ৰাজ্য]]ৰ এখন চহৰ) শাসক চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়।<ref name=":0" /> চুকাফাৰ লগত অহা খিলিমি বা [[ডফলা]] সকলে চুডাংফাক জনাই যে তিপমীয়া সকলে তেওঁক হত্যাৰ পাং পাতিছে।<ref name=":1" /> চুডাংফাই এই কথা গম পাই এই [[ডফলা|ডফলাসকলক]] এটা মহ মাৰি ভুজ দিয়ে।<ref name=":1" /> তেওঁ পাছত [[আহোম ধৰ্ম|আহোমসকলৰ ধৰ্মীয়]] নিয়ম মানি এটা বগা মহ বলি দি ভোজ পাতি তিপমীয়াসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰে আৰু ৰাতি ভাত খাবলৈ বহোঁতেই মুখিয়াল তথা বলৱান ভালেকেইজনক হত্যা কৰায়।<ref name=":1">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৫০}}</ref> তেওঁ এই ঘটনাৰ পাছতে তিপমীয়াগোঁহাইৰ জীয়ৰী চাও নাঙছেঙক বিয়া কৰোৱাই।<ref name=":1" /> ৰজাৰ কাৰেঙত ৰাতি ভোজন কৰাৰ সময়ত ত্যাওচুলাইক ৰাণী নাঙছেঙে অলপ চাই।<ref name=":1" /> উত্তৰ হিচাপে ত্যাওচুলাই ঘৰ পাই লিকচৌ হতুৱাই কুঁৱৰীলৈ বাখৰপতা আঙুঠি এটা দি পঠায়।<ref name="bharatar_buranji"/> লিকচৌৱে এই কথা চুডাংফাক কয়।<ref name="satsari"/> ত্যাওচুলাই এই কথা জানি ভয় খাই; তিপামৰ কোঁৱৰ আৰু টেমেৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে মিলি বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb"/><ref name="bharatar_buranji"/> ত্যাওচুলাই মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ শাসক [[চাওলুং]] চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয় আৰু তেওঁক জনাই যে [[অসম|অসমৰ]] স্বৰ্গদেউ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] বংশৰ নহয়।<ref name=":1" /> এই কথা গম পাই চ্যু-ৰেন-ফাই তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামৰ বিষয়া এজন [[অসম|অসমলৈ]] পথায়।<ref name=":1" /> সেই অনুসৰি তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামি আহি [[টিপাম|টিপামৰ]] কুহিয়াৰবাৰীৰ ওচৰত চাউনী পাতে।<ref name=":1" /> খবৰ পাই চাওফা চুদাংফাই পাও-ৰিন নামৰ হাতীটোৰ পিঠিত উঠি কুহিৰবাৰীত তাচিনপাও বৰগোঁহাইক লগ কৰিবলৈ গ'ল।<ref name=":1" /> তাত যুঁজ হওঁতে চাওফা চুদাংফাই সামান্য আঘাত পাইছিল।<ref name=":1" /> পৰাস্ত হৈ তাচিনপাও বৰগোঁহাই পিছুৱাই গ’ল।<ref name=":2">Assam State Gazetteer page 132, Amlan Baruah, S. B. Roy Choudhury,a). Department of District GazetteersAssam State Gazette</ref> দুয়োপক্ষই '' ড'য় কাও-ৰেঙ'' পৰ্বতকে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি নং-জাঙ হ্ৰদৰ পাৰত কাই ছেঙ মু'ঙ পৰম্পৰা পালন কৰি কুকুৰা কাটি শপত খাই যে নিজৰ [[টাই জাতি|টাই জাতিৰ]] মাজত কাহিনীও যুদ্ধ নকৰে আৰু [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতক]] দুয়োখন [[মু'ঙ|মু'ঙ,]] [[অসম]] আৰু [[মু'ঙ কৌঙ]]ৰ সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।<ref name=":2" /> [[টাই-আহোম ভাষা]] অনুসৰি পাট মানে কটা আৰু কাই মানে কুকুৰা। তেতিয়াৰে পৰা এই পৰ্বতৰ নাম [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই]] হয়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===কমতা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা=== চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ সৈতে চুডাংফাৰ মিত্ৰতা হোৱাত ত্যাওচুলাই কমতা ৰজাৰ কাষ চাপে। কমতেশ্বৰে ত্যাওচুলাইক এৰি দিবলৈ অমান্তি হোৱাত চুডাংফাই টা-ছান-বিং বুঢ়াগোহাঁই অধীনত এদল সৈন্যক [[কমতাপুৰ]] আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়।<ref name=":1" /> তেতিয়া কমতা ৰজাই যুদ্ধ নকৰি নিজ কন্যা ''ভাজনী''ক চুডাংফালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।<ref name="adb"/> এইগৰাকী ৰজাৰ দিনৰ পৰাই শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি ৰাজ্যাভিষেক পতা প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। তেওঁ নিজে এজন নিপুণ যোদ্ধা আৰু সেনানায়ক আছিল।<ref name="bharatar_buranji"/> ==মৃত্যু== দহ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুডাংফাৰ পৰলোক হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == উৎস প্ৰসংগ== *{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter= চাওঁফা চুদাং|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] fyhjjkush3feu0fno59nyu208h17yis 635081 635071 2026-09-12T15:09:47Z KhiLanTzi 23530 The website is not personal blogs, social media posts (X/Twitter, Facebook), open wikis, or forum discussions, it's neither iser generated nor swlf published, read the policies again but this time drink a cup of coffee it'll help to concentrate more 635081 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = চুডাংফা | title = [[চাওফা]] | type = | image = | succession = [[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]] | reign = ১৩৯৭ – ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | reign-type = ৰাজকীয় শাসন | coronation =১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | cor-type =[[খেউন ৰৌণ মাই ক্ব]] | predecessor =[[ত্যাও খাম্‌টি]] | pre-type =পূৰ্বৰ শাসক | regent = | reg-type = | successor = [[চুজান্‌ফা]] | suc-type =পৰবৰ্তী শাসক | house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]] | spouse =ছাও নাঙছেঙ | issue = | full name = ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা | father = [[ত্যাও খাম্‌টি]] | mother = ঘোগুহী কুঁৱৰী <ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref> | birth_date = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = [[আহোম ধৰ্ম]] |place of birth= [[হাবুং]] [[অসম]]|date of death=১৪০৯ খ্ৰীষ্টাব্দ|spouse-type=বৰ-কুঁৱৰী (নাঙ ফা)}} ''' '''চুডাংফা''' বা '''ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜇𑜡. 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜓𑜂𑜫 𑜇𑜡.}}, {{lang-en|Tao-Fraw Sér-Dang-Pha}})[[আহোম ৰাজ্য]]ৰ (মু'ঙ দ'ন চ'ন খাম,𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜓𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫 𑜁𑜪) অষ্টমজন স্বৰ্গদেউ([[চাওফা]],𑜋𑜧𑜨 𑜇𑜡) আছিল। তেওঁ [[অসম|অসমত]] ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref>। তেওঁৰ পিতৃ আছিল [[ত্যাও খামটি]] আৰু মাতৃৰ নাম আছিল ঘূগু কুঁৱৰী<ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref>। তেওঁৰ পত্নীৰ নাম আছিল ছাও নাঙছেঙ। তেওঁ [[শিৱসাগৰ]]ৰ [[দিহিং নদী|দিহিং নদীৰ]] ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী পাতিছিল। এওঁৰ দিনত ৰাজমাও আলি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>"টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা" (১৯৯৪ চন), ড লীলা গগৈ। বনলতা প্ৰকাশন। ISBN-81-7339-079-7। পৃষ্ঠা ২২৭</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== {{আহোম ৰাজবংশ}} ===জন্ম=== তেওঁৰ পিতৃ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ দুগৰাকী ৰাণী আছিল। ৰাজপাটত উঠিয়েই তেওঁ ভাতৃ [[চুতুফা]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিশোধত<ref>''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৩</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আক্ৰমণ কৰে। তালৈ যাওঁতে তেওঁ বৰজনা কুঁৱৰীৰ হাতত শাসনভাৰ দি যায়।<ref name="adb" /> [[ত্যাও খামটি|ত্যাও খামটিৰ]] অনুপস্থিতিৰ সুযোগত বৰজনা কুঁৱৰীয়ে সেই সময়ত গৰ্ভৱতী অৱস্থাত থকা সৰুজনা কুঁৱৰীক মিছা অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি প্ৰাণদণ্ড দিয়ে।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji">''ভাৰতৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৬ চন), এম.এল. কাথবৰুৱা, নীলমণি ফুকন, হৰি প্ৰসাদ দাস, দেৱকান্ত দত্তবৰুৱা, বৰুৱা এজেন্স, পৃষ্ঠা ৮৯, ৯০</ref> বুঢ়াগোঁহাই আৰু ডা-ডাঙৰীয়াসকলে বুদ্ধি কৰি‌ কুঁৱৰীক ভূৰ সাজি নদীত উটাই দিয়ে। গৰ্ভৱতী অৱস্থাত অৱস্থাত ভুৰত উঠি অহা দেখি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] [[হাবুং|হাবুঙ]] অঞ্চলৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁক নি নিজৰ ঘৰত ৰাখিছিল। তাতেই চুডাংফাৰ জন্ম হৈছিল। টাই আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী অনুসৰি পাছলৈ তেওঁৰ ডাঙৰ দীঘল কৰোৱা ডফলা বা খিলীমি ( 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣) পৰিয়ালক মাতি ৰাজ পৰিয়ালত স্থান দিয়ে।<ref>"...𑜆𑜩𑜨 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜎𑜃𑜫 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣 𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪..." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n52 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-07-04 |page=49}}</ref> পাছলৈ লিখা অসমীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি বাহ্মণ পৰিয়াল এটাত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ বাবে তেওঁক ''বামুণী কোঁৱৰ'' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher= শ্ৰী খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা; লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল, পাণবজাৰ, গুৱাহাটী | author= ভূপেন্দ্ৰনাথ চৌধুৰী | authorlink= দশম অধ্যায়: চুডাংফা বা বামুণী কোঁৱৰ | year= ১৯৯৫ | location= গুৱাহাটী | pages= ৪৯, ৫০ পৃষ্ঠা}}</ref><ref name="Prakash2007">{{cite book|author=Col Ved Prakash|title=Encyclopaedia Of North-east India Vol# 1|url=http://books.google.com/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA167|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0703-8|pages=167–}}</ref><ref name="adb">''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৪-১৩৮</ref> পাছলৈ বৰকুঁৱৰীৰ অন্যায় কথাত হয়ভৰ দি থকা [[ত্যাও খাম্‌টি|ত্যাও খাম্‌টিক]] ডাঙৰীয়াসকলে ষড়যন্ত্ৰ কৰি হত্যা কৰায়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===আহোম পৰিয়াললৈ পুনৰ গমন=== [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ মৃত্যুৰ পিছত আঠ বছৰ ধৰি আহোম ৰাজ সিংহাসন খালী হৈ আছিল। ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযুক্ত লোক বিচাৰি পোৱা নাছিল। এদিনাখন থাও চ্যেও-খেন নামৰ লোক এজনে গৰু বিনিময় কৰিবলৈ যাওঁতে [[হাবুঙ]]ত তেওঁক লগ পায়।<ref name=":0" /> ৰাজচিহ্ন যুক্ত বা ডাঙৰ গোষ্ঠীৰ ল'ৰা থকাৰ সম্ভেদ পায় থাও চ্যেও-খেনে অনুসন্ধান কৰি [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ সৰু কুঁৱৰী সন্তান বুলি গম পায়।<ref name=":0">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৪৯}}</ref><ref name="satsari">''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' (১৯৬৪ চন), সম্পাদক: সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা, প্ৰকাশন বিভাগ, [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], পৃষ্ঠা ৫১-৫৪</ref> সেই কথা আহি থাও-লুং আৰু ফ্ৰুং-মূঙ নামৰ বিষয়া দুজনক জনালে।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে এখন মেল পাতি তেওঁক পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name=":0" /> সেই মতে তেওঁলোকক মতাই আনি স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ উপযুক্ত যেন দেখি তেওঁকেই লাকনি ৰুংকেও নামৰ বছৰত (১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত) স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref name=":0" /> স্বৰ্গদেউ হৈ তেওঁ ''ত্যাওফ্ৰচুডাং'' নাম লয়<ref name="satsari"/> আৰু চৰগুৱাত ৰাজধানী পতাৰ লগতে শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি সোণৰ আৰু ৰূপৰ মোহৰ মাৰে।<ref name="adb"/> ==ৰাজত্বকাল== ===পাটকাই সন্ধি === [[File:Pangsau Pass.jpg|বৰ্তমানৰ পাটকাই পৰ্বত]] চুদাংফাই ৰজা হৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজধানী [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]]ৰ পৰা [[টিপাম|তিপমীয়াসকলৰ]] বাসস্থানৰ অন্তৰ্ভুক্ত ঠাই চৰগুৱালৈ তুলি নিয়ে।<ref name=":0" /> তেওঁক লালন পালন কৰা বামুণ পৰিয়ালক নিজৰ লগত লৈ অনাৰ বাবে তিপমীয়া পৰিয়াল সকলে বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb" /> <ref name=":0" />এওঁৰ দিনৰ পৰাই [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যত]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Gogoi2006">{{cite book|author=Nitul Kumar Gogoi|title=Continuity And Change Among The Tai-Ahom|url=http://books.google.com/books?id=DrN5_kseuDcC&pg=PA64|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2006|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-281-9|pages=64–}}</ref> তাও ব্লাক-চেঙ নামৰ এজন তিপমীয়া পলাই গৈ [[মু'ঙ মাও]] ৰাজ্যৰ শাখা ৰাজ্য মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ (বৰ্তমানৰ [[ছান ৰাজ্য]]ৰ এখন চহৰ) শাসক চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়।<ref name=":0" /> চুকাফাৰ লগত অহা খিলিমি বা [[ডফলা]] সকলে চুডাংফাক জনাই যে তিপমীয়া সকলে তেওঁক হত্যাৰ পাং পাতিছে।<ref name=":1" /> চুডাংফাই এই কথা গম পাই এই [[ডফলা|ডফলাসকলক]] এটা মহ মাৰি ভুজ দিয়ে।<ref name=":1" /> তেওঁ পাছত [[আহোম ধৰ্ম|আহোমসকলৰ ধৰ্মীয়]] নিয়ম মানি এটা বগা মহ বলি দি ভোজ পাতি তিপমীয়াসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰে আৰু ৰাতি ভাত খাবলৈ বহোঁতেই মুখিয়াল তথা বলৱান ভালেকেইজনক হত্যা কৰায়।<ref name=":1">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৫০}}</ref> তেওঁ এই ঘটনাৰ পাছতে তিপমীয়াগোঁহাইৰ জীয়ৰী চাও নাঙছেঙক বিয়া কৰোৱাই।<ref name=":1" /> ৰজাৰ কাৰেঙত ৰাতি ভোজন কৰাৰ সময়ত ত্যাওচুলাইক ৰাণী নাঙছেঙে অলপ চাই।<ref name=":1" /> উত্তৰ হিচাপে ত্যাওচুলাই ঘৰ পাই লিকচৌ হতুৱাই কুঁৱৰীলৈ বাখৰপতা আঙুঠি এটা দি পঠায়।<ref name="bharatar_buranji"/> লিকচৌৱে এই কথা চুডাংফাক কয়।<ref name="satsari"/> ত্যাওচুলাই এই কথা জানি ভয় খাই; তিপামৰ কোঁৱৰ আৰু টেমেৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে মিলি বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb"/><ref name="bharatar_buranji"/> ত্যাওচুলাই মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ শাসক [[চাওলুং]] চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয় আৰু তেওঁক জনাই যে [[অসম|অসমৰ]] স্বৰ্গদেউ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] বংশৰ নহয়।<ref name=":1" /> এই কথা গম পাই চ্যু-ৰেন-ফাই তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামৰ বিষয়া এজন [[অসম|অসমলৈ]] পথায়।<ref name=":1" /> সেই অনুসৰি তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামি আহি [[টিপাম|টিপামৰ]] কুহিয়াৰবাৰীৰ ওচৰত চাউনী পাতে।<ref name=":1" /> খবৰ পাই চাওফা চুদাংফাই পাও-ৰিন নামৰ হাতীটোৰ পিঠিত উঠি কুহিৰবাৰীত তাচিনপাও বৰগোঁহাইক লগ কৰিবলৈ গ'ল।<ref name=":1" /> তাত যুঁজ হওঁতে চাওফা চুদাংফাই সামান্য আঘাত পাইছিল।<ref name=":1" /> পৰাস্ত হৈ তাচিনপাও বৰগোঁহাই পিছুৱাই গ’ল।<ref name=":2">Assam State Gazetteer page 132, Amlan Baruah, S. B. Roy Choudhury,a). Department of District GazetteersAssam State Gazette</ref> দুয়োপক্ষই '' ড'য় কাও-ৰেঙ'' পৰ্বতকে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি নং-জাঙ হ্ৰদৰ পাৰত কাই ছেঙ মু'ঙ পৰম্পৰা পালন কৰি কুকুৰা কাটি শপত খাই যে নিজৰ [[টাই জাতি|টাই জাতিৰ]] মাজত কাহিনীও যুদ্ধ নকৰে আৰু [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতক]] দুয়োখন [[মু'ঙ|মু'ঙ,]] [[অসম]] আৰু [[মু'ঙ কৌঙ]]ৰ সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।<ref name=":2" /> [[টাই-আহোম ভাষা]] অনুসৰি পাট মানে কটা আৰু কাই মানে কুকুৰা। তেতিয়াৰে পৰা এই পৰ্বতৰ নাম [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই]] হয়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===কমতা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা=== চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ সৈতে চুডাংফাৰ মিত্ৰতা হোৱাত ত্যাওচুলাই কমতা ৰজাৰ কাষ চাপে। কমতেশ্বৰে ত্যাওচুলাইক এৰি দিবলৈ অমান্তি হোৱাত চুডাংফাই টা-ছান-বিং বুঢ়াগোহাঁই অধীনত এদল সৈন্যক [[কমতাপুৰ]] আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়।<ref name=":1" /> তেতিয়া কমতা ৰজাই যুদ্ধ নকৰি নিজ কন্যা ''ভাজনী''ক চুডাংফালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।<ref name="adb"/> এইগৰাকী ৰজাৰ দিনৰ পৰাই শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি ৰাজ্যাভিষেক পতা প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। তেওঁ নিজে এজন নিপুণ যোদ্ধা আৰু সেনানায়ক আছিল।<ref name="bharatar_buranji"/> ==মৃত্যু== দহ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুডাংফাৰ পৰলোক হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == উৎস প্ৰসংগ== *{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter= চাওঁফা চুদাং|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] d9kcotk2257swv4ae8xrh6bmpqg7t15 635102 635081 2026-09-12T15:34:06Z Ananya Taye 28065 Historical facts require either secondary sources like research papers which cite primary sources or primary sources if secondary sources aren't available. This isn't any of these 635102 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = চুডাংফা | title = [[চাওফা]] | type = | image = | succession = [[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]] | reign = ১৩৯৭ – ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | reign-type = ৰাজকীয় শাসন | coronation =১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | cor-type =[[খেউন ৰৌণ মাই ক্ব]] | predecessor =[[ত্যাও খাম্‌টি]] | pre-type =পূৰ্বৰ শাসক | regent = | reg-type = | successor = [[চুজান্‌ফা]] | suc-type =পৰবৰ্তী শাসক | house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]] | spouse =ছাও নাঙছেঙ | issue = | full name = ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা | father = [[ত্যাও খাম্‌টি]] | mother = | birth_date = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = [[আহোম ধৰ্ম]] |place of birth= [[হাবুং]] [[অসম]]|date of death=১৪০৯ খ্ৰীষ্টাব্দ|spouse-type=বৰ-কুঁৱৰী (নাঙ ফা)}} ''' '''চুডাংফা''' বা '''ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜇𑜡 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜓𑜂𑜫 𑜇𑜡}}, {{lang-en|Chaupha Siu-Dang-Pha}})[[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অষ্টমজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। তেওঁ [[অসম|অসম]]ত ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ আছিল [[ত্যাও খামটি]]। তেওঁৰ পত্নীৰ নাম আছিল ছাও নাঙছেঙ। তেওঁ [[শিৱসাগৰ]]ৰ [[দিহিং নদী|দিহিং নদীৰ]] ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী পাতিছিল। এওঁৰ দিনত ৰাজমাও আলি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>"টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা" (১৯৯৪ চন), ড লীলা গগৈ। বনলতা প্ৰকাশন। ISBN-81-7339-079-7। পৃষ্ঠা ২২৭</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== {{আহোম ৰাজবংশ}} ===জন্ম=== তেওঁৰ পিতৃ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ দুগৰাকী ৰাণী আছিল। ৰাজপাটত উঠিয়েই তেওঁ ভাতৃ [[চুতুফা]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিশোধত<ref>''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৩</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আক্ৰমণ কৰে। তালৈ যাওঁতে তেওঁ বৰজনা কুঁৱৰীৰ হাতত শাসনভাৰ দি যায়।<ref name="adb" /> [[ত্যাও খামটি|ত্যাও খামটিৰ]] অনুপস্থিতিৰ সুযোগত বৰজনা কুঁৱৰীয়ে সেই সময়ত গৰ্ভৱতী অৱস্থাত থকা সৰুজনা কুঁৱৰীক মিছা অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি প্ৰাণদণ্ড দিয়ে।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji">''ভাৰতৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৬ চন), এম.এল. কাথবৰুৱা, নীলমণি ফুকন, হৰি প্ৰসাদ দাস, দেৱকান্ত দত্তবৰুৱা, বৰুৱা এজেন্স, পৃষ্ঠা ৮৯, ৯০</ref> বুঢ়াগোঁহাই আৰু ডা-ডাঙৰীয়াসকলে বুদ্ধি কৰি‌ কুঁৱৰীক ভূৰ সাজি নদীত উটাই দিয়ে। গৰ্ভৱতী অৱস্থাত অৱস্থাত ভুৰত উঠি অহা দেখি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] [[হাবুং|হাবুঙ]] অঞ্চলৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁক নি নিজৰ ঘৰত ৰাখিছিল। তাতেই চুডাংফাৰ জন্ম হৈছিল। টাই আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী অনুসৰি পাছলৈ তেওঁৰ ডাঙৰ দীঘল কৰোৱা ডফলা বা খিলীমি ( 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣) পৰিয়ালক মাতি ৰাজ পৰিয়ালত স্থান দিয়ে।<ref>"...𑜆𑜩𑜨 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜎𑜃𑜫 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣 𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪..." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n52 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-07-04 |page=49}}</ref> পাছলৈ লিখা অসমীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি বাহ্মণ পৰিয়াল এটাত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ বাবে তেওঁক ''বামুণী কোঁৱৰ'' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher= শ্ৰী খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা; লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল, পাণবজাৰ, গুৱাহাটী | author= ভূপেন্দ্ৰনাথ চৌধুৰী | authorlink= দশম অধ্যায়: চুডাংফা বা বামুণী কোঁৱৰ | year= ১৯৯৫ | location= গুৱাহাটী | pages= ৪৯, ৫০ পৃষ্ঠা}}</ref><ref name="Prakash2007">{{cite book|author=Col Ved Prakash|title=Encyclopaedia Of North-east India Vol# 1|url=http://books.google.com/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA167|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0703-8|pages=167–}}</ref><ref name="adb">''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৪-১৩৮</ref> পাছলৈ বৰকুঁৱৰীৰ অন্যায় কথাত হয়ভৰ দি থকা [[ত্যাও খাম্‌টি|ত্যাও খাম্‌টিক]] ডাঙৰীয়াসকলে ষড়যন্ত্ৰ কৰি হত্যা কৰায়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===আহোম পৰিয়াললৈ পুনৰ গমন=== [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ মৃত্যুৰ পিছত আঠ বছৰ ধৰি আহোম ৰাজ সিংহাসন খালী হৈ আছিল। ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযুক্ত লোক বিচাৰি পোৱা নাছিল। এদিনাখন থাও চ্যেও-খেন নামৰ লোক এজনে গৰু বিনিময় কৰিবলৈ যাওঁতে [[হাবুঙ]]ত তেওঁক লগ পায়।<ref name=":0" /> ৰাজচিহ্ন যুক্ত বা ডাঙৰ গোষ্ঠীৰ ল'ৰা থকাৰ সম্ভেদ পায় থাও চ্যেও-খেনে অনুসন্ধান কৰি [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ সৰু কুঁৱৰী সন্তান বুলি গম পায়।<ref name=":0">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৪৯}}</ref><ref name="satsari">''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' (১৯৬৪ চন), সম্পাদক: সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা, প্ৰকাশন বিভাগ, [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], পৃষ্ঠা ৫১-৫৪</ref> সেই কথা আহি থাও-লুং আৰু ফ্ৰুং-মূঙ নামৰ বিষয়া দুজনক জনালে।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে এখন মেল পাতি তেওঁক পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name=":0" /> সেই মতে তেওঁলোকক মতাই আনি স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ উপযুক্ত যেন দেখি তেওঁকেই লাকনি ৰুংকেও নামৰ বছৰত (১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত) স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref name=":0" /> স্বৰ্গদেউ হৈ তেওঁ ''ত্যাওফ্ৰচুডাং'' নাম লয়<ref name="satsari"/> আৰু চৰগুৱাত ৰাজধানী পতাৰ লগতে শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি সোণৰ আৰু ৰূপৰ মোহৰ মাৰে।<ref name="adb"/> ==ৰাজত্বকাল== ===পাটকাই সন্ধি === [[File:Pangsau Pass.jpg|বৰ্তমানৰ পাটকাই পৰ্বত]] চুদাংফাই ৰজা হৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজধানী [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]]ৰ পৰা [[টিপাম|তিপমীয়াসকলৰ]] বাসস্থানৰ অন্তৰ্ভুক্ত ঠাই চৰগুৱালৈ তুলি নিয়ে।<ref name=":0" /> তেওঁক লালন পালন কৰা বামুণ পৰিয়ালক নিজৰ লগত লৈ অনাৰ বাবে তিপমীয়া পৰিয়াল সকলে বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb" /> <ref name=":0" />এওঁৰ দিনৰ পৰাই [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যত]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Gogoi2006">{{cite book|author=Nitul Kumar Gogoi|title=Continuity And Change Among The Tai-Ahom|url=http://books.google.com/books?id=DrN5_kseuDcC&pg=PA64|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2006|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-281-9|pages=64–}}</ref> তাও ব্লাক-চেঙ নামৰ এজন তিপমীয়া পলাই গৈ [[মু'ঙ মাও]] ৰাজ্যৰ শাখা ৰাজ্য মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ (বৰ্তমানৰ [[ছান ৰাজ্য]]ৰ এখন চহৰ) শাসক চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়।<ref name=":0" /> চুকাফাৰ লগত অহা খিলিমি বা [[ডফলা]] সকলে চুডাংফাক জনাই যে তিপমীয়া সকলে তেওঁক হত্যাৰ পাং পাতিছে।<ref name=":1" /> চুডাংফাই এই কথা গম পাই এই [[ডফলা|ডফলাসকলক]] এটা মহ মাৰি ভুজ দিয়ে।<ref name=":1" /> তেওঁ পাছত [[আহোম ধৰ্ম|আহোমসকলৰ ধৰ্মীয়]] নিয়ম মানি এটা বগা মহ বলি দি ভোজ পাতি তিপমীয়াসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰে আৰু ৰাতি ভাত খাবলৈ বহোঁতেই মুখিয়াল তথা বলৱান ভালেকেইজনক হত্যা কৰায়।<ref name=":1">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৫০}}</ref> তেওঁ এই ঘটনাৰ পাছতে তিপমীয়াগোঁহাইৰ জীয়ৰী চাও নাঙছেঙক বিয়া কৰোৱাই।<ref name=":1" /> ৰজাৰ কাৰেঙত ৰাতি ভোজন কৰাৰ সময়ত ত্যাওচুলাইক ৰাণী নাঙছেঙে অলপ চাই।<ref name=":1" /> উত্তৰ হিচাপে ত্যাওচুলাই ঘৰ পাই লিকচৌ হতুৱাই কুঁৱৰীলৈ বাখৰপতা আঙুঠি এটা দি পঠায়।<ref name="bharatar_buranji"/> লিকচৌৱে এই কথা চুডাংফাক কয়।<ref name="satsari"/> ত্যাওচুলাই এই কথা জানি ভয় খাই; তিপামৰ কোঁৱৰ আৰু টেমেৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে মিলি বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb"/><ref name="bharatar_buranji"/> ত্যাওচুলাই মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ শাসক [[চাওলুং]] চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয় আৰু তেওঁক জনাই যে [[অসম|অসমৰ]] স্বৰ্গদেউ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] বংশৰ নহয়।<ref name=":1" /> এই কথা গম পাই চ্যু-ৰেন-ফাই তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামৰ বিষয়া এজন [[অসম|অসমলৈ]] পথায়।<ref name=":1" /> সেই অনুসৰি তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামি আহি [[টিপাম|টিপামৰ]] কুহিয়াৰবাৰীৰ ওচৰত চাউনী পাতে।<ref name=":1" /> খবৰ পাই চাওফা চুদাংফাই পাও-ৰিন নামৰ হাতীটোৰ পিঠিত উঠি কুহিৰবাৰীত তাচিনপাও বৰগোঁহাইক লগ কৰিবলৈ গ'ল।<ref name=":1" /> তাত যুঁজ হওঁতে চাওফা চুদাংফাই সামান্য আঘাত পাইছিল।<ref name=":1" /> পৰাস্ত হৈ তাচিনপাও বৰগোঁহাই পিছুৱাই গ’ল।<ref name=":2">Assam State Gazetteer page 132, Amlan Baruah, S. B. Roy Choudhury,a). Department of District GazetteersAssam State Gazette</ref> দুয়োপক্ষই '' ড'য় কাও-ৰেঙ'' পৰ্বতকে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি নং-জাঙ হ্ৰদৰ পাৰত কাই ছেঙ মু'ঙ পৰম্পৰা পালন কৰি কুকুৰা কাটি শপত খাই যে নিজৰ [[টাই জাতি|টাই জাতিৰ]] মাজত কাহিনীও যুদ্ধ নকৰে আৰু [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতক]] দুয়োখন [[মু'ঙ|মু'ঙ,]] [[অসম]] আৰু [[মু'ঙ কৌঙ]]ৰ সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।<ref name=":2" /> [[টাই-আহোম ভাষা]] অনুসৰি পাট মানে কটা আৰু কাই মানে কুকুৰা। তেতিয়াৰে পৰা এই পৰ্বতৰ নাম [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই]] হয়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===কমতা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা=== চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ সৈতে চুডাংফাৰ মিত্ৰতা হোৱাত ত্যাওচুলাই কমতা ৰজাৰ কাষ চাপে। কমতেশ্বৰে ত্যাওচুলাইক এৰি দিবলৈ অমান্তি হোৱাত চুডাংফাই টা-ছান-বিং বুঢ়াগোহাঁই অধীনত এদল সৈন্যক [[কমতাপুৰ]] আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়।<ref name=":1" /> তেতিয়া কমতা ৰজাই যুদ্ধ নকৰি নিজ কন্যা ''ভাজনী''ক চুডাংফালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।<ref name="adb"/> এইগৰাকী ৰজাৰ দিনৰ পৰাই শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি ৰাজ্যাভিষেক পতা প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। তেওঁ নিজে এজন নিপুণ যোদ্ধা আৰু সেনানায়ক আছিল।<ref name="bharatar_buranji"/> ==মৃত্যু== দহ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুডাংফাৰ পৰলোক হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == উৎস প্ৰসংগ== *{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter= চাওঁফা চুদাং|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] fyhjjkush3feu0fno59nyu208h17yis 0 38749 635216 402863 2026-09-13T02:48:00Z Ananya Taye 28065 635216 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{pp-extended|small=yes}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = | image = Chutia Bihu group.png | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], [[মধ্য অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু [[শান জনগোষ্ঠী|শান]] মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত [[সংস্কৃতায়ন]]ৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক [[অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[ভাৰতৰ অনুসূচিত জনজাতি|অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া|পদুম পুখুৰী]]ৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ [[কৰতোয়া নদী]]লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]]ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''[[বৰ্ণ (হিন্দুধৰ্ম)|বৰ্ণ]]'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত [[বাসুদেৱ|বাসুদেৱ]]ৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনীথান]], [[গোমচি]], [[ইটা দুৰ্গ]], [[নক্সাপৰ্বত]], [[ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ|ৰুকমিণীনগৰ]], [[ৰামঘাট-তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ|বুৰৈ]], [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া|পদুম পুখুৰী]], বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া|পদুম পুখুৰী]]ত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===বিজয়োত্তৰ কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ [[চতিয়া]]) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা ([[দয়াং]]) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ [[দলগাঁও]] এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ ([[ৰহা, অসম|ৰহা]]) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |author-link=Surya Kumar Bhuyan |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু [[মায়ামৰা|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা]] আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== [[অসমত মানৰ আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু [[নাগা হিলছ জিলা, ব্ৰিটিছ ভাৰত|নাগা হিলছ]]ত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = sino-tibetan | fam2 = [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, [[জৰ্জ এব্ৰাহাম গ্ৰিয়াৰ্চন|জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে [[ডিক্ৰং নদী]]ৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু [[ডিক্ৰং নদী|ডিক্ৰং]]ৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The [[Tiwa (Lalung)|Tiwas]], as well as the [[Koch dynasty|Koch]], also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and [[Mech people|Mech]] soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the [[Dimasa kingdom|Dimasa]] rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতায়ন=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] a8dxnmtq5uqpwufmau8auy9kmb8sfnm 635217 635216 2026-09-13T03:06:16Z Ananya Taye 28065 635217 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = | image = Chutia Bihu group.png | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া|পদুম পুখুৰী]]ত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===বিজয়োত্তৰ কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ [[চতিয়া]]) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা ([[দয়াং]]) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ [[দলগাঁও]] এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ ([[ৰহা, অসম|ৰহা]]) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |author-link=Surya Kumar Bhuyan |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু [[মায়ামৰা|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা]] আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== [[অসমত মানৰ আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু [[নাগা হিলছ জিলা, ব্ৰিটিছ ভাৰত|নাগা হিলছ]]ত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = sino-tibetan | fam2 = [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, [[জৰ্জ এব্ৰাহাম গ্ৰিয়াৰ্চন|জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে [[ডিক্ৰং নদী]]ৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু [[ডিক্ৰং নদী|ডিক্ৰং]]ৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The [[Tiwa (Lalung)|Tiwas]], as well as the [[Koch dynasty|Koch]], also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and [[Mech people|Mech]] soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the [[Dimasa kingdom|Dimasa]] rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 8thd2v54h6zcd0b4p70p2x8ps0qse84 635218 635217 2026-09-13T03:07:02Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজ্য */ 635218 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = | image = Chutia Bihu group.png | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]], প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===বিজয়োত্তৰ কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ [[চতিয়া]]) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা ([[দয়াং]]) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ [[দলগাঁও]] এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ ([[ৰহা, অসম|ৰহা]]) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |author-link=Surya Kumar Bhuyan |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু [[মায়ামৰা|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা]] আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== [[অসমত মানৰ আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু [[নাগা হিলছ জিলা, ব্ৰিটিছ ভাৰত|নাগা হিলছ]]ত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = sino-tibetan | fam2 = [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, [[জৰ্জ এব্ৰাহাম গ্ৰিয়াৰ্চন|জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে [[ডিক্ৰং নদী]]ৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু [[ডিক্ৰং নদী|ডিক্ৰং]]ৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The [[Tiwa (Lalung)|Tiwas]], as well as the [[Koch dynasty|Koch]], also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and [[Mech people|Mech]] soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the [[Dimasa kingdom|Dimasa]] rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 8mtbh0n6gq9acx82i4ozfnqnh3n57ha 635219 635218 2026-09-13T03:08:28Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজ্য */ 635219 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = | image = Chutia Bihu group.png | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===বিজয়োত্তৰ কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ [[চতিয়া]]) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা ([[দয়াং]]) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ [[দলগাঁও]] এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ ([[ৰহা, অসম|ৰহা]]) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |author-link=Surya Kumar Bhuyan |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু [[মায়ামৰা|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা]] আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== [[অসমত মানৰ আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু [[নাগা হিলছ জিলা, ব্ৰিটিছ ভাৰত|নাগা হিলছ]]ত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = sino-tibetan | fam2 = [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, [[জৰ্জ এব্ৰাহাম গ্ৰিয়াৰ্চন|জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে [[ডিক্ৰং নদী]]ৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু [[ডিক্ৰং নদী|ডিক্ৰং]]ৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The [[Tiwa (Lalung)|Tiwas]], as well as the [[Koch dynasty|Koch]], also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and [[Mech people|Mech]] soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the [[Dimasa kingdom|Dimasa]] rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 7atrynfntc5v5uwle6iphitev2yftjl 635220 635219 2026-09-13T03:13:39Z Ananya Taye 28065 /* বিজয়োত্তৰ কাল */ 635220 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = | image = Chutia Bihu group.png | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===বিজয়োত্তৰ কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |author-link=Surya Kumar Bhuyan |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা]] আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== [[অসমত মানৰ আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু [[নাগা হিলছ জিলা, ব্ৰিটিছ ভাৰত|নাগা হিলছ]]ত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = sino-tibetan | fam2 = [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, [[জৰ্জ এব্ৰাহাম গ্ৰিয়াৰ্চন|জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে [[ডিক্ৰং নদী]]ৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু [[ডিক্ৰং নদী|ডিক্ৰং]]ৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The [[Tiwa (Lalung)|Tiwas]], as well as the [[Koch dynasty|Koch]], also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and [[Mech people|Mech]] soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the [[Dimasa kingdom|Dimasa]] rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 3rom4pdq4np2qsdk1x5vy9w9fz975e9 635221 635220 2026-09-13T03:15:44Z Ananya Taye 28065 /* বিজয়োত্তৰ কাল */ 635221 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = | image = Chutia Bihu group.png | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা]] আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== [[অসমত মানৰ আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু [[নাগা হিলছ জিলা, ব্ৰিটিছ ভাৰত|নাগা হিলছ]]ত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = sino-tibetan | fam2 = [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, [[জৰ্জ এব্ৰাহাম গ্ৰিয়াৰ্চন|জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে [[ডিক্ৰং নদী]]ৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু [[ডিক্ৰং নদী|ডিক্ৰং]]ৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The [[Tiwa (Lalung)|Tiwas]], as well as the [[Koch dynasty|Koch]], also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and [[Mech people|Mech]] soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the [[Dimasa kingdom|Dimasa]] rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] o0z76sn2qtjcj8js5erbmi7rxxo0raj 635222 635221 2026-09-13T03:16:14Z Ananya Taye 28065 /* মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল */ 635222 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = | image = Chutia Bihu group.png | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== [[অসমত মানৰ আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু [[নাগা হিলছ জিলা, ব্ৰিটিছ ভাৰত|নাগা হিলছ]]ত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = sino-tibetan | fam2 = [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, [[জৰ্জ এব্ৰাহাম গ্ৰিয়াৰ্চন|জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে [[ডিক্ৰং নদী]]ৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু [[ডিক্ৰং নদী|ডিক্ৰং]]ৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The [[Tiwa (Lalung)|Tiwas]], as well as the [[Koch dynasty|Koch]], also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and [[Mech people|Mech]] soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the [[Dimasa kingdom|Dimasa]] rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 8kmrkl8ep0q7fmrlz779dzpwbgid0ri 635223 635222 2026-09-13T03:16:42Z Ananya Taye 28065 /* মানৰ আক্ৰমণ */ 635223 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = | image = Chutia Bihu group.png | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু [[নাগা হিলছ জিলা, ব্ৰিটিছ ভাৰত|নাগা হিলছ]]ত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = sino-tibetan | fam2 = [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, [[জৰ্জ এব্ৰাহাম গ্ৰিয়াৰ্চন|জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে [[ডিক্ৰং নদী]]ৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু [[ডিক্ৰং নদী|ডিক্ৰং]]ৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The [[Tiwa (Lalung)|Tiwas]], as well as the [[Koch dynasty|Koch]], also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and [[Mech people|Mech]] soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the [[Dimasa kingdom|Dimasa]] rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] o4rf09qap22peoqephpjekzn092y4ve 635224 635223 2026-09-13T03:18:27Z Ananya Taye 28065 /* ব্ৰিটিছ যুগ */ 635224 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = | image = Chutia Bihu group.png | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = sino-tibetan | fam2 = [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ [[তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা|তিব্বতী-বাৰ্মী]] ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, [[জৰ্জ এব্ৰাহাম গ্ৰিয়াৰ্চন|জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে [[ডিক্ৰং নদী]]ৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু [[ডিক্ৰং নদী|ডিক্ৰং]]ৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The [[Tiwa (Lalung)|Tiwas]], as well as the [[Koch dynasty|Koch]], also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and [[Mech people|Mech]] soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the [[Dimasa kingdom|Dimasa]] rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 0i6n4ra52tfjujcb0je9ekggai3avwj 635225 635224 2026-09-13T03:22:08Z Ananya Taye 28065 /* ভাষা */ 635225 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = | image = Chutia Bihu group.png | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে [[ডিক্ৰং নদী]]ৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু [[ডিক্ৰং নদী|ডিক্ৰং]]ৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The [[Tiwa (Lalung)|Tiwas]], as well as the [[Koch dynasty|Koch]], also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and [[Mech people|Mech]] soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the [[Dimasa kingdom|Dimasa]] rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] csbefygnygqhje2wg91g0enikh5tnvk 635226 635225 2026-09-13T03:22:59Z Ananya Taye 28065 635226 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে [[ডিক্ৰং নদী]]ৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু [[ডিক্ৰং নদী|ডিক্ৰং]]ৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The [[Tiwa (Lalung)|Tiwas]], as well as the [[Koch dynasty|Koch]], also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and [[Mech people|Mech]] soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the [[Dimasa kingdom|Dimasa]] rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] q0dal9dsn5avxfvt61q7ekqx6gzoj8o 635227 635226 2026-09-13T03:23:30Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক বিভাগ */ 635227 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু [[ডিক্ৰং নদী|ডিক্ৰং]]ৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The [[Tiwa (Lalung)|Tiwas]], as well as the [[Koch dynasty|Koch]], also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and [[Mech people|Mech]] soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the [[Dimasa kingdom|Dimasa]] rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] isz74qoiir4ix3h7wmwvqhv902v2sf2 635228 635227 2026-09-13T03:23:57Z Ananya Taye 28065 /* পৰম্পৰাগত পেচা */ 635228 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী|বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The [[Tiwa (Lalung)|Tiwas]], as well as the [[Koch dynasty|Koch]], also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and [[Mech people|Mech]] soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the [[Dimasa kingdom|Dimasa]] rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] q3v6rbeaz1wqr2vpox7pv1n06roqvo7 635229 635228 2026-09-13T03:25:32Z Ananya Taye 28065 /* পৰম্পৰাগত ধৰ্ম */ 635229 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু [[বৈধতা|ৰাজনৈতিক বৈধতা]] গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with [[Berar Province|Behar]] in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত [[মোৱামৰীয়া|মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] goodz7sd8s2ewrya8fam6x94b4g3hcr 635230 635229 2026-09-13T03:26:35Z Ananya Taye 28065 /* সংস্কৃতকৰণ */ 635230 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ ({{Langr|mis|ewa gakhir}}), কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] mzw5fpfajhsqqmh338o2zk26ozy8o48 635231 635230 2026-09-13T03:29:15Z Ananya Taye 28065 /* ধৰ্মীয় আচাৰ */ 635231 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' ({{transliteration|ass|Deo-kuber Holita loguwa hokam}}) এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা {{transliteration|ass|payakh}} নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', {{transliteration|ass|payakh}} আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] jd1l8monyy90pl13watlsgascdfe0ff 635232 635231 2026-09-13T03:31:07Z Ananya Taye 28065 /* ধৰ্মীয় আচাৰ */ 635232 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিছমি জনগোষ্ঠী|মিছমি]]সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] cx35399gzmrr55xt0h32ogn36qsowc0 635233 635232 2026-09-13T03:32:06Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক বিভাগ */ 635233 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''[[দিহিং|বুঢ়ী দিহিং]]'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 6pf8ls3y9ruj9kvw83vzjqoyen4kzh5 635234 635233 2026-09-13T03:33:50Z Ananya Taye 28065 /* পৰম্পৰাগত পেচা */ 635234 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা [[ৱিভাৰ পৰুৱা]]ৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 1xi2vgz3hnup0accx30u3rxjjj37gik 635235 635234 2026-09-13T03:34:31Z Ananya Taye 28065 /* উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা */ 635235 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to [[Charaideo]] where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |author-link=Charles James Lyall |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 7icw2qgygvndai58qmlklvo3cgerhrn 635237 635235 2026-09-13T03:37:12Z Ananya Taye 28065 635237 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু [[কাঁহ]]ৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] joxy9c7h59lw7hdm2rx2sfshw4w2qgr 635238 635237 2026-09-13T03:37:41Z Ananya Taye 28065 /* বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা */ 635238 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]]ৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[শৰৎ শইকীয়া]]—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা [[লন বল]] খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] mpzsqo5mkzvbl2v2ol7fj5ko8ib64pt 635239 635238 2026-09-13T03:38:23Z Ananya Taye 28065 /* উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি */ 635239 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী| ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনজাতি]] [[শ্ৰেণী:অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] q6kf322njw03gqy9eofl996ttmk76iz 635241 635239 2026-09-13T03:39:37Z Ananya Taye 28065 /* গ্ৰন্থপঞ্জী */ 635241 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> পৰম্পৰাই ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' সম্পত্তিক ৰৌতা–পাকৰিগুৰি অঞ্চল, আনুমানিকভাৱে বৰ্তমানৰ দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত কৰে। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 0rj13gtqvcxon3hscddoi3qvrd49lnz 635245 635241 2026-09-13T03:48:16Z Ananya Taye 28065 /* পৰৱৰ্তী কাল */ 635245 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে এটা পৰম্পৰা উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোম বিজয়ীসকলে পৰাজিত চুতীয়া জনসমষ্টিক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া সেৱক গোটসমূহ আৰু পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] gdqilouv6c8jwbw47ilg0fzmpk04rf6 635246 635245 2026-09-13T03:50:03Z Ananya Taye 28065 /* পৰৱৰ্তী কাল */ 635246 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে এটা পৰম্পৰা উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোম বিজয়ীসকলে পৰাজিত চুতীয়া জনসমষ্টিক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] | iso3 = none }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] kec72lyz7f37lhxes6cvun1kdl54yy3 635247 635246 2026-09-13T03:50:43Z Ananya Taye 28065 /* ভাষা */ 635247 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে এটা পৰম্পৰা উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোম বিজয়ীসকলে পৰাজিত চুতীয়া জনসমষ্টিক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ আৰু ধৰ্মীয় সম্পৰ্কই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] gtlnnp4ycu5vwvbb12kgbccyla0mmgy 635253 635247 2026-09-13T04:15:26Z Ananya Taye 28065 /* পৰৱৰ্তী কাল */ 635253 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে এটা পৰম্পৰা উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোম বিজয়ীসকলে পৰাজিত চুতীয়া জনসমষ্টিক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি-ব্যৱস্থাৰ আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা (জাতি)|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 2yzxbdj6z6o7t6tu6zvvgm1s2txrmfh 635254 635253 2026-09-13T04:16:26Z Ananya Taye 28065 /* পৰৱৰ্তী কাল */ 635254 wikitext text/x-wiki {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে এটা পৰম্পৰা উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোম বিজয়ীসকলে পৰাজিত চুতীয়া জনসমষ্টিক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি-ব্যৱস্থাৰ আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] rwg8843ku61xskkus54idl4rd8hozx2 635268 635254 2026-09-13T05:22:40Z Ananya Taye 28065 635268 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে এটা পৰম্পৰা উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোম বিজয়ীসকলে পৰাজিত চুতীয়া জনসমষ্টিক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি-ব্যৱস্থাৰ আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===খেল বা বংশগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 0hs2vz4nynk54mqu2xpga9tp6rz8jaa 635269 635268 2026-09-13T05:24:34Z Ananya Taye 28065 /* খেল বা বংশগোট */ 635269 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে এটা পৰম্পৰা উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোম বিজয়ীসকলে পৰাজিত চুতীয়া জনসমষ্টিক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি-ব্যৱস্থাৰ আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশগোট বা ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ খেলসমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই খেলসমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' খেলৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু খেলটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক খেলৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই খেলক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 0skziaxiv44debfp9t0kpm3ls4i6oqi 635270 635269 2026-09-13T05:26:38Z Ananya Taye 28065 /* বংশ আৰু খেলগোট */ 635270 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে এটা পৰম্পৰা উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোম বিজয়ীসকলে পৰাজিত চুতীয়া জনসমষ্টিক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি-ব্যৱস্থাৰ আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *সোণাৰাম চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *সোণেশ্বৰ বৰা—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] jkgqh8goavzby9vq6yg3u8ooih227sj 635271 635270 2026-09-13T05:28:27Z Ananya Taye 28065 /* উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি */ 635271 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' (ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জনগোষ্ঠী]] গঢ় লোৱা অন্যতম মূল গোট।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=20 |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref>{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া ৰাজ্যক ''Tiora'' বুলি কোৱা হৈছিল, আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি-তাম্ৰশাসনৰ তথ্য যথেষ্ট স্পষ্ট হয়; এই সময়ত পৰৱৰ্তী শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকল তাম্ৰশাসনত দেখা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া, সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম আৰু বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাক সামৰি লৈছিল,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> লগতে বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছুমান অংশ।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অংশও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক গঠনলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্রত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল, যদিও জাতিব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক ইতিমধ্যে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1939|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় পৰম্পৰাই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনোৱা যেন দেখা যায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=173}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ধীৰে ধীৰে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ভৌগোলিকভাৱে ছটিয়াই পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ কঢ়িয়াই আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> আন এটা বিৱৰণে ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' গঠনৰ সৈতে এই বিজয়ৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত নাও আৰু চুতীয়া পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং বসতিলৈ অনা হয়; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''চেঁচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বাছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Barbarua|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰং]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক মঙলদৈ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''Soontias''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে এটা পৰম্পৰা উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোম বিজয়ীসকলে পৰাজিত চুতীয়া জনসমষ্টিক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং''সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Barbarua|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি-ব্যৱস্থাৰ আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন]] আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ আচাৰৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্রান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নির্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451863|title=Ahomar Din Ed. 2nd|first=Hiteswar|last=Borboruah|date=23 June 1997|via=Internet Archive}}</ref> ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্রুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[ত্ৰিপুৰী জনগোষ্ঠী|ত্ৰিপুৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী [[ৰিগনাই]] আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূর্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title= Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925|year=2018}} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|pmid=15101058 |s2cid=22571529 }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 8oul0gtg8nrpvz34emtnz6wii2ml427 2 43099 635028 635027 2026-09-12T12:03:42Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ */ 635028 wikitext text/x-wiki <!-- begin date code --> <div style="border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144; "> <div style="width:50"><br></div> <div style="width:50">{{CURRENTDAYNAME}}</div> <div style="font-size: x-large; width: 50; ">{{CURRENTDAY}}</div> <div style="width: 50; "> {{CURRENTMONTHNAME}}</div> <div class="plainlinks" style="background: #aaaa; color: #000; "><font color="#000000">{{CURRENTTIME}}</font> UTC</div> </div> <!-- end date code --> <div id="EnWpMpBook" style="padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center; "> <div style="font-size:150%; ">{{font color | green |'''''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ'''''}}</div> <center><div style="font-size:150%; ">{{Blue|'''''সদস্য পৃষ্ঠালৈ'''''}}</div></center> <center><div style="font-size:150%; ">{{Red|'''''স্বাগতম'''''}}</div></center> {{Infobox user |name= '''''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''''' </br> [[সদস্য:Human Anubhav|হিউমেন অনুভৱ]] |image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb |birthdate= {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} |birthplace= [[হৰলটাৰী]], [[সাপটগ্ৰাম]], [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |location= [[বঙাইগাঁও]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |nationality = {{flagicon|IND}} [[ভাৰতীয়]] | spouse = [[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]] | children = [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]] |occupation= |nick_name = |language= |university= <!-- CONTACT INFO --------------> | email = kallolkandarpajit@gmail.com }} *[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Kandarpajit_Kallol/0/noredirects/live মোৰ '''অসমীয়া''' প্ৰবন্ধ] (২৬৯০+[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Human_Anubhav ২১০]=২৯০০) * [[সদস্য:Kandarpajit Kallol/পৰীক্ষাগাৰ|মোৰ '''পৰীক্ষাগাৰ''']] *[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(ৱিকি কমন্স)'' *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:চিত্ৰ-তালিকা/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' * [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''অন্যান্য ভাষাৰ একাউণ্টসমূহ'''] *[https://as.wikipedia.org/wiki/সদস্য:Human_Anubhav মোৰ দ্বিতীয় একাউণ্ট] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7:CentralAuth/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''গোলকীয় একাউণ্ট'''ৰ তথ্য] * [https://as.wikiquote.org/wiki/সদস্য:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''ৱিকিউদ্ধৃতি''' একাউণ্ট] * [https://drive.google.com/drive/folders/1C1e8K-xoVcdCZ9IVoVapB6vZQZ0HiAkM মোৰ কবিতা, প্ৰবন্ধ, গল্প, অনুবাদ আদি] *[https://archive.org/details/@kandarpajit ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত মোৰ পিডিএফ ফাইলসমূহ] * [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram মোৰ '''ইউটিউব চেনেল'''] * [https://www.facebook.com/kandarpajit মোৰ '''ফেচবুক একাউণ্ট'''] {{div col|2}} * [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 মোৰ '''ব্লগ'''] * [https://www.kkallol.xtgem.com মোৰ '''ৱেবছাইট'''] {{div col end}} *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ উপলক্ষে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া কৰ্মশালা, ২০২৫|“ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫” — কৰ্মশালা]] ---- ==মই পোৱা পদক, পুৰস্কাৰ== [[File:Barnstar mex gold.png|100px]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২১|মে' ২০২১]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৬|জানুৱাৰী ২০২৬]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ ২০২৬]] [[File:Wiki expansion 200+ barnstar.png|100px]] * দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] [[File:Wiki expansion 400+ barnstar.png|100px]] * চাৰি শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ ২০২৫]] [[File:Wiki expansion 700+ barnstar.png|100px]] * সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] [[চিত্ৰ:Decent Article Barnstar 1br Degree Hires 2000v2.png|100px]] * দুই সহস্ৰাধিক প্ৰবন্ধৰ তাৰকা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল ২০২৬]] [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]] * অক্লান্ত কৰ্মী পদক: **৫ নৱেম্বৰ, ২০১৪ **[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৫|মে' ২০২৫]] [[File:Assamese Wikiquote Barnstar.png|100px]] * ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৬|মে’ ২০২৬]] [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|100px]] * পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৪ দ্বিতীয় স্থান] (২০২৪) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫ প্ৰথম স্থান] (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫|জুলাই ২০২৫]]) [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|100px]] * নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫ দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ]‌ (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Global Consolation Top 10 winners] **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ প্ৰথম স্থান]‌ (২০২৬) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners (প্ৰথম স্থান)] [[File:Cleanup Barnstar a.png|thumb]] * চিকুণ কৰ্মী পদক: [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫] [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Assamese Banner.svg|200px]] </br> *''[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালী-বাংলা_আন্তঃৱিকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/anbwikiedit25 চতুৰ্থ স্থান] ''([[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]])'' [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Bangla Banner.svg|200px]] </br> *''[[:bn:উইকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালি-বাংলা_আন্তঃউইকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালি-বাংলা আন্তঃউইকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/as-ne-bn-2025 প্ৰথম স্থান] ''([[বাংলা ৱিকিপিডিয়া|বাংলা উইকিপিডিয়া]])'' [[File:Wikipedia Asian Month Certificate 2024.jpg|thumb|• [[:en:Wikipedia:Asian_Month|Wikipedia Asian Month]] Certificate]] [[চিত্ৰ:BlackHeraldicHorse.svg|100px]] * এডিটাথনৰ তেজীঘোঁৰা: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ ২০২৫]] [[চিত্ৰ:বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ান ২০২৫.jpg|thumb]]<br/> [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px]] *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]], [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-asianmonth25 দ্বিতীয় স্থান] * [[File:Wikipedia Asian Month, Assamese Wikipedia, 2nd place certificate.jpg|thumb|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫‌, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় স্থান হিচাপে লাভ কৰা চাৰ্টিফিকেট]] * [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|thumb|Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar]] ---- ==ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ== [[File:Prizes and gift items (t-shirt and pen) Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025)- Kandarpajit Kallol.jpg|thumb|• ''টি-চাৰ্ট আৰু কলম ([[২৬ জুন]], [[২০২৫]])'']] [[File:Prizes and gift items of Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025).png|thumb|• দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ, [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৫]], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card (₹ 4000/-) ([[৩০ জুন]], [[২০২৫]])'']] * ''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ] Gift Card,<br/> 70 USD (₹ 6025/-) ([[১৭ জুলাই]], [[২০২৫]])'' [[File:Gift from Wikipedia Asian Month 2025.jpg|thumb|• [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ হিচাপে লাভ কৰা উপহাৰ। <br/>''([[৮ জানুৱাৰী]], [[২০২৬]])'']] * [https://as.wikiquote.org/wiki/ৱিকিউদ্ধৃতি:চন্দন_চিৰিং_ফুকন_সোঁৱৰণী_উদ্ধৃতি_সংযোগ_মেলা_২০২৬ ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা ২০২৬] <br/> পঞ্চম পুৰস্কাৰ, ৫০০ টকা ''([[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card)'' [[File:Wikipedia Asian Month 2nd face.jpg|thumb|[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬|• ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়,<br/> ২০২৬]]-ৰ পুৰস্কাৰ।]] [[File:TTT Bag Hyderabad 2026.jpg|thumb|[[File:TTT OKI 2026.jpg|thumb]] • [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 TTT]-ত পোৱা উপহাৰ]] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬]‌<br/> প্ৰথম স্থান — ''[[ফ্লিপকাৰ্ট|Flipkart]] Gift Card<br/> 55 USD (₹ 5258/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'' * [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬] আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ প্ৰথম পুৰস্কাৰ হিচাপে ''[[:en:Tanishq|Tanishq]] Gift Card<br/> 300 USD (₹ 28,674/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'' [[File:Recived laptop from Hardware donation program.jpg|thumb|• [https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program Hardware donation program]ৰ তৰফৰ পৰা পোৱা লেপটপ ([[১১ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])]] ---- ==ভ্ৰমণ/সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ== *[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 IIT Hyderabad] (৯–১২ জুলাই, ২০২৬) ---- ==মনৰ কথা== *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[জুলাই]], [[২০২৫]])'' *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্তেম্বৰ-২০২৬/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])'' ---- [[শ্ৰেণী:User as]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়ান]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়ান]] 7059brzuhbm32c6dnhz99nmhyai5qs7 635030 635028 2026-09-12T12:08:37Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ */ 635030 wikitext text/x-wiki <!-- begin date code --> <div style="border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144; "> <div style="width:50"><br></div> <div style="width:50">{{CURRENTDAYNAME}}</div> <div style="font-size: x-large; width: 50; ">{{CURRENTDAY}}</div> <div style="width: 50; "> {{CURRENTMONTHNAME}}</div> <div class="plainlinks" style="background: #aaaa; color: #000; "><font color="#000000">{{CURRENTTIME}}</font> UTC</div> </div> <!-- end date code --> <div id="EnWpMpBook" style="padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center; "> <div style="font-size:150%; ">{{font color | green |'''''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ'''''}}</div> <center><div style="font-size:150%; ">{{Blue|'''''সদস্য পৃষ্ঠালৈ'''''}}</div></center> <center><div style="font-size:150%; ">{{Red|'''''স্বাগতম'''''}}</div></center> {{Infobox user |name= '''''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''''' </br> [[সদস্য:Human Anubhav|হিউমেন অনুভৱ]] |image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb |birthdate= {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} |birthplace= [[হৰলটাৰী]], [[সাপটগ্ৰাম]], [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |location= [[বঙাইগাঁও]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |nationality = {{flagicon|IND}} [[ভাৰতীয়]] | spouse = [[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]] | children = [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]] |occupation= |nick_name = |language= |university= <!-- CONTACT INFO --------------> | email = kallolkandarpajit@gmail.com }} *[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Kandarpajit_Kallol/0/noredirects/live মোৰ '''অসমীয়া''' প্ৰবন্ধ] (২৬৯০+[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Human_Anubhav ২১০]=২৯০০) * [[সদস্য:Kandarpajit Kallol/পৰীক্ষাগাৰ|মোৰ '''পৰীক্ষাগাৰ''']] *[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(ৱিকি কমন্স)'' *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:চিত্ৰ-তালিকা/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' * [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''অন্যান্য ভাষাৰ একাউণ্টসমূহ'''] *[https://as.wikipedia.org/wiki/সদস্য:Human_Anubhav মোৰ দ্বিতীয় একাউণ্ট] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7:CentralAuth/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''গোলকীয় একাউণ্ট'''ৰ তথ্য] * [https://as.wikiquote.org/wiki/সদস্য:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''ৱিকিউদ্ধৃতি''' একাউণ্ট] * [https://drive.google.com/drive/folders/1C1e8K-xoVcdCZ9IVoVapB6vZQZ0HiAkM মোৰ কবিতা, প্ৰবন্ধ, গল্প, অনুবাদ আদি] *[https://archive.org/details/@kandarpajit ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত মোৰ পিডিএফ ফাইলসমূহ] * [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram মোৰ '''ইউটিউব চেনেল'''] * [https://www.facebook.com/kandarpajit মোৰ '''ফেচবুক একাউণ্ট'''] {{div col|2}} * [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 মোৰ '''ব্লগ'''] * [https://www.kkallol.xtgem.com মোৰ '''ৱেবছাইট'''] {{div col end}} *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ উপলক্ষে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া কৰ্মশালা, ২০২৫|“ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫” — কৰ্মশালা]] ---- ==মই পোৱা পদক, পুৰস্কাৰ== [[File:Barnstar mex gold.png|100px]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২১|মে' ২০২১]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৬|জানুৱাৰী ২০২৬]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ ২০২৬]] [[File:Wiki expansion 200+ barnstar.png|100px]] * দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] [[File:Wiki expansion 400+ barnstar.png|100px]] * চাৰি শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ ২০২৫]] [[File:Wiki expansion 700+ barnstar.png|100px]] * সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] [[চিত্ৰ:Decent Article Barnstar 1br Degree Hires 2000v2.png|100px]] * দুই সহস্ৰাধিক প্ৰবন্ধৰ তাৰকা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল ২০২৬]] [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]] * অক্লান্ত কৰ্মী পদক: **৫ নৱেম্বৰ, ২০১৪ **[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৫|মে' ২০২৫]] [[File:Assamese Wikiquote Barnstar.png|100px]] * ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৬|মে’ ২০২৬]] [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|100px]] * পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৪ দ্বিতীয় স্থান] (২০২৪) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫ প্ৰথম স্থান] (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫|জুলাই ২০২৫]]) [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|100px]] * নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫ দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ]‌ (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Global Consolation Top 10 winners] **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ প্ৰথম স্থান]‌ (২০২৬) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners (প্ৰথম স্থান)] [[File:Cleanup Barnstar a.png|thumb]] * চিকুণ কৰ্মী পদক: [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫] [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Assamese Banner.svg|200px]] </br> *''[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালী-বাংলা_আন্তঃৱিকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/anbwikiedit25 চতুৰ্থ স্থান] ''([[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]])'' [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Bangla Banner.svg|200px]] </br> *''[[:bn:উইকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালি-বাংলা_আন্তঃউইকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালি-বাংলা আন্তঃউইকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/as-ne-bn-2025 প্ৰথম স্থান] ''([[বাংলা ৱিকিপিডিয়া|বাংলা উইকিপিডিয়া]])'' [[File:Wikipedia Asian Month Certificate 2024.jpg|thumb|• [[:en:Wikipedia:Asian_Month|Wikipedia Asian Month]] Certificate]] [[চিত্ৰ:BlackHeraldicHorse.svg|100px]] * এডিটাথনৰ তেজীঘোঁৰা: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ ২০২৫]] [[চিত্ৰ:বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ান ২০২৫.jpg|thumb]]<br/> [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px]] *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]], [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-asianmonth25 দ্বিতীয় স্থান] * [[File:Wikipedia Asian Month, Assamese Wikipedia, 2nd place certificate.jpg|thumb|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫‌, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় স্থান হিচাপে লাভ কৰা চাৰ্টিফিকেট]] * [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|thumb|Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar]] ---- ==ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ== [[File:Prizes and gift items (t-shirt and pen) Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025)- Kandarpajit Kallol.jpg|thumb|• ''টি-চাৰ্ট আৰু কলম ([[২৬ জুন]], [[২০২৫]])'']] [[File:Prizes and gift items of Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025).png|thumb|• দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ, [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৫]], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card (₹ 4000/-) ([[৩০ জুন]], [[২০২৫]])'']] * ''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ] Gift Card,<br/> 70 USD (₹ 6025/-) ([[১৭ জুলাই]], [[২০২৫]])'' [[File:Gift from Wikipedia Asian Month 2025.jpg|thumb|• [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ হিচাপে লাভ কৰা উপহাৰ। <br/>''([[৮ জানুৱাৰী]], [[২০২৬]])'']] * [https://as.wikiquote.org/wiki/ৱিকিউদ্ধৃতি:চন্দন_চিৰিং_ফুকন_সোঁৱৰণী_উদ্ধৃতি_সংযোগ_মেলা_২০২৬ ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা ২০২৬] <br/> পঞ্চম পুৰস্কাৰ, ৫০০ টকা ''([[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card)'' [[File:Wikipedia Asian Month 2nd face.jpg|thumb|[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬|• ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়,<br/> ২০২৬]]-ৰ পুৰস্কাৰ।]] [[File:TTT Bag Hyderabad 2026.jpg|thumb|[[File:TTT OKI 2026.jpg|thumb]] • [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 TTT]-ত পোৱা উপহাৰ]] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬]‌<br/> প্ৰথম স্থান — ''[[ফ্লিপকাৰ্ট|Flipkart]] Gift Card<br/> 55 USD (₹ 5258/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'' [[File:Tanishq Gift Card.jpg|thumb|[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬] আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ প্ৰথম পুৰস্কাৰ হিচাপে ''[[:en:Tanishq|Tanishq]] Gift Card<br/> 300 USD (₹ 28,674/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'']] [[File:Recived laptop from Hardware donation program.jpg|thumb|• [https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program Hardware donation program]ৰ তৰফৰ পৰা পোৱা লেপটপ ([[১১ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])]] ---- ==ভ্ৰমণ/সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ== *[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 IIT Hyderabad] (৯–১২ জুলাই, ২০২৬) ---- ==মনৰ কথা== *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[জুলাই]], [[২০২৫]])'' *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্তেম্বৰ-২০২৬/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])'' ---- [[শ্ৰেণী:User as]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়ান]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়ান]] bp4b05g2a8yu4w8xo25a20q85stw94o 635280 635030 2026-09-13T07:11:53Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ */ 635280 wikitext text/x-wiki <!-- begin date code --> <div style="border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144; "> <div style="width:50"><br></div> <div style="width:50">{{CURRENTDAYNAME}}</div> <div style="font-size: x-large; width: 50; ">{{CURRENTDAY}}</div> <div style="width: 50; "> {{CURRENTMONTHNAME}}</div> <div class="plainlinks" style="background: #aaaa; color: #000; "><font color="#000000">{{CURRENTTIME}}</font> UTC</div> </div> <!-- end date code --> <div id="EnWpMpBook" style="padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center; "> <div style="font-size:150%; ">{{font color | green |'''''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ'''''}}</div> <center><div style="font-size:150%; ">{{Blue|'''''সদস্য পৃষ্ঠালৈ'''''}}</div></center> <center><div style="font-size:150%; ">{{Red|'''''স্বাগতম'''''}}</div></center> {{Infobox user |name= '''''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''''' </br> [[সদস্য:Human Anubhav|হিউমেন অনুভৱ]] |image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb |birthdate= {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} |birthplace= [[হৰলটাৰী]], [[সাপটগ্ৰাম]], [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |location= [[বঙাইগাঁও]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |nationality = {{flagicon|IND}} [[ভাৰতীয়]] | spouse = [[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]] | children = [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]] |occupation= |nick_name = |language= |university= <!-- CONTACT INFO --------------> | email = kallolkandarpajit@gmail.com }} *[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Kandarpajit_Kallol/0/noredirects/live মোৰ '''অসমীয়া''' প্ৰবন্ধ] (২৬৯০+[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Human_Anubhav ২১০]=২৯০০) * [[সদস্য:Kandarpajit Kallol/পৰীক্ষাগাৰ|মোৰ '''পৰীক্ষাগাৰ''']] *[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(ৱিকি কমন্স)'' *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:চিত্ৰ-তালিকা/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' * [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''অন্যান্য ভাষাৰ একাউণ্টসমূহ'''] *[https://as.wikipedia.org/wiki/সদস্য:Human_Anubhav মোৰ দ্বিতীয় একাউণ্ট] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7:CentralAuth/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''গোলকীয় একাউণ্ট'''ৰ তথ্য] * [https://as.wikiquote.org/wiki/সদস্য:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''ৱিকিউদ্ধৃতি''' একাউণ্ট] * [https://drive.google.com/drive/folders/1C1e8K-xoVcdCZ9IVoVapB6vZQZ0HiAkM মোৰ কবিতা, প্ৰবন্ধ, গল্প, অনুবাদ আদি] *[https://archive.org/details/@kandarpajit ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত মোৰ পিডিএফ ফাইলসমূহ] * [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram মোৰ '''ইউটিউব চেনেল'''] * [https://www.facebook.com/kandarpajit মোৰ '''ফেচবুক একাউণ্ট'''] {{div col|2}} * [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 মোৰ '''ব্লগ'''] * [https://www.kkallol.xtgem.com মোৰ '''ৱেবছাইট'''] {{div col end}} *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ উপলক্ষে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া কৰ্মশালা, ২০২৫|“ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫” — কৰ্মশালা]] ---- ==মই পোৱা পদক, পুৰস্কাৰ== [[File:Barnstar mex gold.png|100px]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২১|মে' ২০২১]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৬|জানুৱাৰী ২০২৬]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ ২০২৬]] [[File:Wiki expansion 200+ barnstar.png|100px]] * দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] [[File:Wiki expansion 400+ barnstar.png|100px]] * চাৰি শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ ২০২৫]] [[File:Wiki expansion 700+ barnstar.png|100px]] * সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] [[চিত্ৰ:Decent Article Barnstar 1br Degree Hires 2000v2.png|100px]] * দুই সহস্ৰাধিক প্ৰবন্ধৰ তাৰকা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল ২০২৬]] [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]] * অক্লান্ত কৰ্মী পদক: **৫ নৱেম্বৰ, ২০১৪ **[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৫|মে' ২০২৫]] [[File:Assamese Wikiquote Barnstar.png|100px]] * ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৬|মে’ ২০২৬]] [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|100px]] * পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৪ দ্বিতীয় স্থান] (২০২৪) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫ প্ৰথম স্থান] (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫|জুলাই ২০২৫]]) [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|100px]] * নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫ দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ]‌ (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Global Consolation Top 10 winners] **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ প্ৰথম স্থান]‌ (২০২৬) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners (প্ৰথম স্থান)] [[File:Cleanup Barnstar a.png|thumb]] * চিকুণ কৰ্মী পদক: [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫] [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Assamese Banner.svg|200px]] </br> *''[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালী-বাংলা_আন্তঃৱিকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/anbwikiedit25 চতুৰ্থ স্থান] ''([[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]])'' [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Bangla Banner.svg|200px]] </br> *''[[:bn:উইকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালি-বাংলা_আন্তঃউইকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালি-বাংলা আন্তঃউইকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/as-ne-bn-2025 প্ৰথম স্থান] ''([[বাংলা ৱিকিপিডিয়া|বাংলা উইকিপিডিয়া]])'' [[File:Wikipedia Asian Month Certificate 2024.jpg|thumb|• [[:en:Wikipedia:Asian_Month|Wikipedia Asian Month]] Certificate]] [[চিত্ৰ:BlackHeraldicHorse.svg|100px]] * এডিটাথনৰ তেজীঘোঁৰা: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ ২০২৫]] [[চিত্ৰ:বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ান ২০২৫.jpg|thumb]]<br/> [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px]] *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]], [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-asianmonth25 দ্বিতীয় স্থান] * [[File:Wikipedia Asian Month, Assamese Wikipedia, 2nd place certificate.jpg|thumb|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫‌, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় স্থান হিচাপে লাভ কৰা চাৰ্টিফিকেট]] * [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|thumb|Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar]] ---- ==ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ== [[File:Prizes and gift items (t-shirt and pen) Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025)- Kandarpajit Kallol.jpg|thumb|• ''টি-চাৰ্ট আৰু কলম ([[২৬ জুন]], [[২০২৫]])'']] [[File:Prizes and gift items of Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025).png|thumb|• দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ, [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৫]], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card (₹ 4000/-) ([[৩০ জুন]], [[২০২৫]])'']] * ''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ] Gift Card,<br/> 70 USD (₹ 6025/-) ([[১৭ জুলাই]], [[২০২৫]])'' [[File:Gift from Wikipedia Asian Month 2025.jpg|thumb|• [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ হিচাপে লাভ কৰা উপহাৰ। <br/>''([[৮ জানুৱাৰী]], [[২০২৬]])'']] * [https://as.wikiquote.org/wiki/ৱিকিউদ্ধৃতি:চন্দন_চিৰিং_ফুকন_সোঁৱৰণী_উদ্ধৃতি_সংযোগ_মেলা_২০২৬ ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা ২০২৬] <br/> পঞ্চম পুৰস্কাৰ, ৫০০ টকা ''([[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card)'' [[File:Wikipedia Asian Month 2nd face.jpg|thumb|[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬|• ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়,<br/> ২০২৬]]-ৰ পুৰস্কাৰ।]] [[File:TTT Bag Hyderabad 2026.jpg|thumb|[[File:TTT OKI 2026.jpg|thumb]] • [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 TTT]-ত পোৱা উপহাৰ]] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬]‌<br/> প্ৰথম স্থান — ''[[ফ্লিপকাৰ্ট|Flipkart]] Gift Card<br/> 55 USD (₹ 5258/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'' *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬] আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ প্ৰথম পুৰস্কাৰ হিচাপে ''[[:en:Tanishq|Tanishq]] Gift Card<br/> 300 USD (₹ 28,674/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'' [[File:Recived laptop from Hardware donation program.jpg|thumb|• [https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program Hardware donation program]ৰ তৰফৰ পৰা পোৱা লেপটপ ([[১১ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])]] ---- ==ভ্ৰমণ/সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ== *[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 IIT Hyderabad] (৯–১২ জুলাই, ২০২৬) ---- ==মনৰ কথা== *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[জুলাই]], [[২০২৫]])'' *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্তেম্বৰ-২০২৬/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])'' ---- [[শ্ৰেণী:User as]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়ান]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়ান]] a71enkflqo15z7dnkt4y35o47o5hteh 0 61938 635278 572206 2026-09-13T06:16:28Z Mina borthakur 38368 লিংক যোগ 635278 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = জীতু-তপন | image = Jitu-tapan.music.duo.jpg | image_size = 200px | caption = তপন (বাওঁফালে) - জীতু (সোঁফালে) | background = group_or_band | alias = | genre = [[:en:Film score|চলচ্চিত্ৰীয় সঙ্গীত]], অসমীয়া আধুনিক গীত | occupation = সঙ্গীত পৰিচালক, সুৰকাৰ | years_active = ১৯৬৮- }} '''জীতু-তপন''' ({{lang-en|Jitu-Tapan}}) [[ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ]]ৰ, বিশেষকৈ [[:en: Bollywood|বলিউডী]] আৰু অসমীয়া ছবিৰ জনপ্ৰিয় সঙ্গীতকাৰ যুটী। ১৯৭১ চনত মানৱ আৰু দানৱ ছবিৰ যোগেদি প্ৰথম চলচ্চিত্ৰৰ সঙ্গীত পৰিচালনা কৰা এই যুটীটোৱে ১৯৭২ চনত মুম্বাইলৈ যায় আৰু হিন্দী ছবিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। তেওঁলোকে চল্লিশৰো অধিক অসমীয়া আৰু হিন্দী ছবিত সঙ্গীত পৰিচালনা কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁলোকে গুজৰাটী ছবি, ভোজপুৰী ছবি, টিভি ধাৰাবাহিক, টেলিফিল্ম, মিউজিক এলবাম আদিত সঙ্গীত পৰিচালনা কৰাৰ উপৰিও বহুতো অসমীয়া আধুনিক গীতত সুৰাৰোপণ কৰিছে।<ref name="tribune">{{cite web | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec0817/city050 | title=Famed music director duo Jitu-Tapan feted | publisher=Tribune Publication, Guwahati | accessdate=16 July 2020 | archivedate=17 July 2020 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717104409/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec0817/city050 | deadurl=yes }}</ref><ref name="times">{{cite web | url=https://www.assamtimes.org/node/174 | title=Eminent Personalities from Northeast: Jitu-Tapan | publisher=assamtimes.org | accessdate=16 July 2020}}</ref> [[বিউটি শৰ্মা বৰুৱা]]ই ১৯৬৮ চনত [[আকাশবাণী]]ৰ বাবে ৰেকৰ্ডিং কৰা তেওঁৰ প্ৰথম গীত ‘তোমালৈ মনত পৰে’ আৰু [[মহম্মদ ৰফি]]য়ে গোৱা ‘অসমীৰে চোতালতে’- এই দুয়োটা গীতৰ সুৰকাৰ আছিল জীতু-তপন।<ref name="india">{{cite web | url=https://www.indiaonline.in/about/personalities/singers/beauty-sharma-baruah | title=Beauty Sharma Baruah ( 1951- present) | publisher=indiaonline.in | accessdate=16 July 2020 }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="enajori">{{cite web | url=http://enajori.com/art-and-literature/musical-minds/ | title=Musical Minds | publisher=enajori.com | accessdate=16 July 2020 | archivedate=8 July 2012 | archiveurl=https://archive.is/20120708043719/http://enajori.com/art-and-literature/musical-minds/ | deadurl=unfit }}</ref> ==জীৱন পৰিক্ৰমা== [[যোৰহাট]]ত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা জীতু-তপনৰ সম্পূৰ্ণ নাম আছিল জীতু শৰ্মা আৰু তপন ভট্টাচাৰ্য। যোৰহাটৰ প্ৰখ্যাত সঙ্গীতশিল্পী, যিয়ে [[ৰুণুমী (চলচ্চিত্ৰ)|ৰুণুমী]] (১৯৫২) ছবিৰ সঙ্গীত পৰিচালনা কৰিছিল, [[দৰ্পনাথ শৰ্মা]] জীতুৰ দেউতাক আছিল। দৰ্পনাথ শৰ্মা আৰু শ্যামসুন্দৰৰ ওচৰত জীতু-তপনে সঙ্গীতৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৬৭ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এক সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ [[মহম্মদ ৰফি]] যোৰহাটলৈ আহিছিল। তাত জীতু-তপনে অৰ্কেষ্ট্ৰাৰ কাৰ্যসূচী এটা ৰূপায়ণ কৰিছিল। ৰফিয়ে তেওঁলোকৰ পাৰদৰ্শিতা দেখি মোহিত হৈ পিছদিনা মাতি পঠিয়ালে আৰু তেওঁৰ বাবে এটা গীত তৈয়াৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালে। তেনেকৈয়ে সৃষ্টি ''অসমীৰে চোতালতে'' শীৰ্ষক জনপ্ৰিয় গীতটো।<ref name="times" /><ref name="tribune" /> [[আকাশবাণী]]ৰ বাবে ১৯৬৮ চনত গোৱা [[বিউটি শৰ্মা বৰুৱা]]ৰ প্ৰথম গীতটোৰ সুৰ জীতু-তপনে তৈয়াৰ কৰি দিছিল। ১৯৭০ চনত [[মানৱ আৰু দানৱ]] ছবিৰ সঙ্গীত পৰিচালক ৰুপে এই যুটীটোৱে চলচ্চিত্ৰৰ জগতত প্ৰথম পদাৰ্পন কৰে। ১৯৭২ চনত তেওঁলোক বলীউডলৈ যায়। তাত তেওঁলোকে ত্ৰিশৰো অধিক হিন্দী ছবিৰ সঙ্গীত পৰিচালনা কৰাৰ উপৰিও ''এয়াৰ হোষ্টেচ'', ''ৰিপোৰ্টাৰ'', ''আজুৱা'', ''চোটী বড়ী বাতে'', ''কল ঔৰ আজ'', ''এহসাচ'' আদি বহুতো হিন্দী ধাৰাবাহিক আৰু ''গুৰু'', ''আৰতি'', ''গুমৰাহ'' আদি টেলিফিল্মত সঙ্গীত পৰিচালনা কৰিছে।<ref name="times" /> গজল, ভজনৰ পৰা ডেঞ্চ বেলে, পপ আদি আধুনিক সঙ্গীতৰ বিভিন্ন ধাৰাৰ সৈতে এই যুটীটোৱে কাম কৰিছে। বাঙালী, ডোগ্ৰী ভোজপুৰী, গুজৰাটী আদিৰ উপৰিও অন্যান্য দক্ষিণ ভাৰতীয় ভাষাৰ ছবিত তেওঁলোকে সঙ্গীত দিছে। ভাৰতীয় সঙ্গীতজগতত আশী, নব্বৈৰ দশকটো [[:en: Indian Music Industry|মিউজিক এলাবামৰ]] প্ৰভুত্বৰ দশক। স্বাভাৱিতকে এই মাধ্যমটোতো জীতু-তপনে নিজৰ শক্তিশালী উপস্থিতি সাব্যস্ত কৰিছিল। কুমাৰ চানুু, পণ্ডিত ৰাজদানে কণ্ঠ দিয়া ''নশা'', ''নজৰানা'', ''নশিলা'' আদি গজল এলবামত এই যুটীটোৱে সঙ্গীতৰ কাম কৰিছিল। তেওঁলোকৰ অন্যান্য কেইখন জনপ্ৰিয় হোৱা এলবাম হ’ল- ''ও জানা'', ''চাই চমৰন'', ''চাই কা দৰবাৰ'' আদি।<ref name="times" /> ==চলচ্চিত্ৰপঞ্জী== ===সঙ্গীত পৰিচালনা কৰা অসমীয়া ছবি=== #[[মানৱ আৰু দানৱ]] (১৯৭১) #[[মৰিচিকা (চলচ্চিত্ৰ) |মৰিচিকা]] (১৯৭২) #[[উপগ্ৰহ (চলচ্চিত্ৰ)|উপগ্ৰহ]] (১৯৭২) #[[অভিযান (চলচ্চিত্ৰ)|অভিযান]] (১৯৭৩) #[[অনুতাপ]] (১৯৭৩) #[[আদালত (চলচ্চিত্ৰ) |আদালত]] (১৯৭৬) #[[মেঘ (চলচ্চিত্ৰ) |মেঘ]] (১৯৭৯) #[[পানী (১৯৯৫ চলচ্চিত্ৰ)|পানী]] (১৯৯৫- আবহ সঙ্গীত)<ref name="bolchabi">{{Cite book |authors=Babul Das |year=1985 |title=অসমীয়া বোলছবিৰ গীতৰ সংকলন |pages= |publisher=Bani Mandir, Dibrugarh |accessdate=2020-06-03}}</ref> #[[ত্যাগ (চলচ্চিত্ৰ) |ত্যাগ]] (২০০২) ==জীৱন পৰিক্ৰমা== * ২০১১ চনত অসম চৰকাৰে জিতু-তপনক শিল্পী বঁটা প্ৰদান কৰে। * ২০১৮ চনত অসম চৰকাৰে জিতু-তপনক ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাৰ জয়ন্ত হাজৰিকা বঁটা প্ৰদান কৰে। * ২০২৬ চনত সাদিন প্ৰতিদিন গোষ্ঠীয়ে জিতু-তপনক Achiever Music Award প্ৰদান কৰে। ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ সংগীতকাৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীতকাৰ যুটী]] qzsnzgbtvwo2e55duzt405wb9xjke8s 635279 635278 2026-09-13T06:17:17Z Mina borthakur 38368 লিংক যোগ 635279 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = জীতু-তপন | image = Jitu-tapan.music.duo.jpg | image_size = 200px | caption = তপন (বাওঁফালে) - জীতু (সোঁফালে) | background = group_or_band | alias = | genre = [[:en:Film score|চলচ্চিত্ৰীয় সঙ্গীত]], অসমীয়া আধুনিক গীত | occupation = সঙ্গীত পৰিচালক, সুৰকাৰ | years_active = ১৯৬৮- }} '''জীতু-তপন''' ({{lang-en|Jitu-Tapan}}) [[ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ]]ৰ, বিশেষকৈ [[:en: Bollywood|বলিউডী]] আৰু অসমীয়া ছবিৰ জনপ্ৰিয় সঙ্গীতকাৰ যুটী। ১৯৭১ চনত মানৱ আৰু দানৱ ছবিৰ যোগেদি প্ৰথম চলচ্চিত্ৰৰ সঙ্গীত পৰিচালনা কৰা এই যুটীটোৱে ১৯৭২ চনত মুম্বাইলৈ যায় আৰু হিন্দী ছবিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। তেওঁলোকে চল্লিশৰো অধিক অসমীয়া আৰু হিন্দী ছবিত সঙ্গীত পৰিচালনা কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁলোকে গুজৰাটী ছবি, ভোজপুৰী ছবি, টিভি ধাৰাবাহিক, টেলিফিল্ম, মিউজিক এলবাম আদিত সঙ্গীত পৰিচালনা কৰাৰ উপৰিও বহুতো অসমীয়া আধুনিক গীতত সুৰাৰোপণ কৰিছে।<ref name="tribune">{{cite web | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec0817/city050 | title=Famed music director duo Jitu-Tapan feted | publisher=Tribune Publication, Guwahati | accessdate=16 July 2020 | archivedate=17 July 2020 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717104409/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec0817/city050 | deadurl=yes }}</ref><ref name="times">{{cite web | url=https://www.assamtimes.org/node/174 | title=Eminent Personalities from Northeast: Jitu-Tapan | publisher=assamtimes.org | accessdate=16 July 2020}}</ref> [[বিউটি শৰ্মা বৰুৱা]]ই ১৯৬৮ চনত [[আকাশবাণী]]ৰ বাবে ৰেকৰ্ডিং কৰা তেওঁৰ প্ৰথম গীত ‘তোমালৈ মনত পৰে’ আৰু [[মহম্মদ ৰফি]]য়ে গোৱা ‘অসমীৰে চোতালতে’- এই দুয়োটা গীতৰ সুৰকাৰ আছিল জীতু-তপন।<ref name="india">{{cite web | url=https://www.indiaonline.in/about/personalities/singers/beauty-sharma-baruah | title=Beauty Sharma Baruah ( 1951- present) | publisher=indiaonline.in | accessdate=16 July 2020 }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="enajori">{{cite web | url=http://enajori.com/art-and-literature/musical-minds/ | title=Musical Minds | publisher=enajori.com | accessdate=16 July 2020 | archivedate=8 July 2012 | archiveurl=https://archive.is/20120708043719/http://enajori.com/art-and-literature/musical-minds/ | deadurl=unfit }}</ref> ==জীৱন পৰিক্ৰমা== [[যোৰহাট]]ত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা জীতু-তপনৰ সম্পূৰ্ণ নাম আছিল জীতু শৰ্মা আৰু তপন ভট্টাচাৰ্য। যোৰহাটৰ প্ৰখ্যাত সঙ্গীতশিল্পী, যিয়ে [[ৰুণুমী (চলচ্চিত্ৰ)|ৰুণুমী]] (১৯৫২) ছবিৰ সঙ্গীত পৰিচালনা কৰিছিল, [[দৰ্পনাথ শৰ্মা]] জীতুৰ দেউতাক আছিল। দৰ্পনাথ শৰ্মা আৰু শ্যামসুন্দৰৰ ওচৰত জীতু-তপনে সঙ্গীতৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৬৭ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এক সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ [[মহম্মদ ৰফি]] যোৰহাটলৈ আহিছিল। তাত জীতু-তপনে অৰ্কেষ্ট্ৰাৰ কাৰ্যসূচী এটা ৰূপায়ণ কৰিছিল। ৰফিয়ে তেওঁলোকৰ পাৰদৰ্শিতা দেখি মোহিত হৈ পিছদিনা মাতি পঠিয়ালে আৰু তেওঁৰ বাবে এটা গীত তৈয়াৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালে। তেনেকৈয়ে সৃষ্টি ''অসমীৰে চোতালতে'' শীৰ্ষক জনপ্ৰিয় গীতটো।<ref name="times" /><ref name="tribune" /> [[আকাশবাণী]]ৰ বাবে ১৯৬৮ চনত গোৱা [[বিউটি শৰ্মা বৰুৱা]]ৰ প্ৰথম গীতটোৰ সুৰ জীতু-তপনে তৈয়াৰ কৰি দিছিল। ১৯৭০ চনত [[মানৱ আৰু দানৱ]] ছবিৰ সঙ্গীত পৰিচালক ৰুপে এই যুটীটোৱে চলচ্চিত্ৰৰ জগতত প্ৰথম পদাৰ্পন কৰে। ১৯৭২ চনত তেওঁলোক বলীউডলৈ যায়। তাত তেওঁলোকে ত্ৰিশৰো অধিক হিন্দী ছবিৰ সঙ্গীত পৰিচালনা কৰাৰ উপৰিও ''এয়াৰ হোষ্টেচ'', ''ৰিপোৰ্টাৰ'', ''আজুৱা'', ''চোটী বড়ী বাতে'', ''কল ঔৰ আজ'', ''এহসাচ'' আদি বহুতো হিন্দী ধাৰাবাহিক আৰু ''গুৰু'', ''আৰতি'', ''গুমৰাহ'' আদি টেলিফিল্মত সঙ্গীত পৰিচালনা কৰিছে।<ref name="times" /> গজল, ভজনৰ পৰা ডেঞ্চ বেলে, পপ আদি আধুনিক সঙ্গীতৰ বিভিন্ন ধাৰাৰ সৈতে এই যুটীটোৱে কাম কৰিছে। বাঙালী, ডোগ্ৰী ভোজপুৰী, গুজৰাটী আদিৰ উপৰিও অন্যান্য দক্ষিণ ভাৰতীয় ভাষাৰ ছবিত তেওঁলোকে সঙ্গীত দিছে। ভাৰতীয় সঙ্গীতজগতত আশী, নব্বৈৰ দশকটো [[:en: Indian Music Industry|মিউজিক এলাবামৰ]] প্ৰভুত্বৰ দশক। স্বাভাৱিতকে এই মাধ্যমটোতো জীতু-তপনে নিজৰ শক্তিশালী উপস্থিতি সাব্যস্ত কৰিছিল। কুমাৰ চানুু, পণ্ডিত ৰাজদানে কণ্ঠ দিয়া ''নশা'', ''নজৰানা'', ''নশিলা'' আদি গজল এলবামত এই যুটীটোৱে সঙ্গীতৰ কাম কৰিছিল। তেওঁলোকৰ অন্যান্য কেইখন জনপ্ৰিয় হোৱা এলবাম হ’ল- ''ও জানা'', ''চাই চমৰন'', ''চাই কা দৰবাৰ'' আদি।<ref name="times" /> ==চলচ্চিত্ৰপঞ্জী== ===সঙ্গীত পৰিচালনা কৰা অসমীয়া ছবি=== #[[মানৱ আৰু দানৱ]] (১৯৭১) #[[মৰিচিকা (চলচ্চিত্ৰ) |মৰিচিকা]] (১৯৭২) #[[উপগ্ৰহ (চলচ্চিত্ৰ)|উপগ্ৰহ]] (১৯৭২) #[[অভিযান (চলচ্চিত্ৰ)|অভিযান]] (১৯৭৩) #[[অনুতাপ]] (১৯৭৩) #[[আদালত (চলচ্চিত্ৰ) |আদালত]] (১৯৭৬) #[[মেঘ (চলচ্চিত্ৰ) |মেঘ]] (১৯৭৯) #[[পানী (১৯৯৫ চলচ্চিত্ৰ)|পানী]] (১৯৯৫- আবহ সঙ্গীত)<ref name="bolchabi">{{Cite book |authors=Babul Das |year=1985 |title=অসমীয়া বোলছবিৰ গীতৰ সংকলন |pages= |publisher=Bani Mandir, Dibrugarh |accessdate=2020-06-03}}</ref> #[[ত্যাগ (চলচ্চিত্ৰ) |ত্যাগ]] (২০০২) ==বঁটা-সন্মান== * ২০১১ চনত অসম চৰকাৰে জিতু-তপনক শিল্পী বঁটা প্ৰদান কৰে। * ২০১৮ চনত অসম চৰকাৰে জিতু-তপনক ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাৰ জয়ন্ত হাজৰিকা বঁটা প্ৰদান কৰে। * ২০২৬ চনত সাদিন প্ৰতিদিন গোষ্ঠীয়ে জিতু-তপনক Achiever Music Award প্ৰদান কৰে। ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ সংগীতকাৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীতকাৰ যুটী]] qcvq9412b6tmtf8ient7ji9wsf3arcv 0 68348 635248 548631 2026-09-13T03:51:35Z Ananya Taye 28065 635248 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = দেউৰী | altname = চুতীয়া, দেউৰী-চুতীয়া | nativename = দেউৰী | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | ethnicity = [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] | speakers = ৩২,৩৭৬ | date = ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল | ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues – 2011|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=7 July 2018}}</ref> | familycolor = [[চীনা-তিব্বতীয়]] | fam2 = [[শাল]] | fam3 = [[বড়ো-গাৰো]] | script = [[অসমীয়া লিপি]] | iso3 = der | glotto = deor1238 | glottorefname = Deori }} '''দেউৰী ভাষা'''<ref>[https://archive.org/stream/anoutlinegramma00browgoog/anoutlinegramma00browgoog_djvu.txt]</ref> হৈছে [[উত্তৰ পূব ভাৰত]]ৰ [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ অধিবাসী [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলৰ দ্বাৰা ব্যৱহৃত [[চীনা-তিব্বতীয়]] ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত এটা মান-তিব্বতীয় ভাষা।<ref>{{Cite journal|last=Acharyya|first=Prarthana|last2=Mahanta|first2=Shakuntala|date=2019-09-01|title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language|url=http://scholarspace.manoa.hawaii.edu/handle/10125/24853|journal=Language Documentation & Conservation|language=en-US|volume=13|pages=514–544|issn=1934-5275}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত তিনিটা প্ৰধান বংশৰ ভিতৰত কেৱল দিবঙীয়া (Dibongya) নামৰ ঠালটোয়েহে দেউৰী ভাষা বৰ্তাই ৰাখিছে। অন্য দুটা ঠাল ক্ৰমে টেঙাপনীয়া (Tengaponia) আৰু বৰগঞা (Borgoyan)-ই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ বিপৰীতে দিবঙীয়াসকলৰ মাজত দেউৰী ভাষাৰ প্ৰভাৱ সৰ্বাত্মক। অতীজতে উজনি আৰু উত্তৰ অসমত দেউৰী ভাষাই মূল ভাষা আছিল।<ref>{{cite book | last = Brown | first = William Barclays | title = An Outline grammar of the Deori Chutiya language spoken in Upper Assam | date=2015 |orig-year=1895 | location = Shillong }}</ref> ভাৰতৰ ভাষাগত সমীক্ষা (১৮৯৮-১৯২৮)-ৰ তথ্য অনুসৰি, দেউৰী ভাষা (চুতীয়া ভাষা হিচাপে চিহ্নিত) হৈছে [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষাগোষ্ঠীৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিকভাৱে সৰ্বপ্ৰাচীন ৰূপ। [[ডিমাছা ভাষা]]ৰ সৈতে দেউৰী ভাষাৰ এক নিকট সম্পৰ্ক আছে, কিন্তু বৈয়াকৰণিক পদ্ধতিৰ ফালৰ পৰা দেউৰী ভাষা নিশ্চিতভাৱে অধিক আদিকালীন।<ref>[https://archive.org/stream/LSIV0-V11/LSI-V3-2#page/n127/mode/1up Grierson, George, ''Linguistic Survey of India(Volume 3-2)'', p. 118.]</ref> পি. আৰ. টি. গৰ্ডন (১৯০৩)-ৰ মত অনুসৰি, দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ অসমৰ [[মৰাণ ভাষা]]ৰ সৈতে সাদৃশ্য আছে। বহুক্ষেত্ৰত এইভাৱেও কোৱা হয়, মৰাণ ভাষাটো প্ৰকৃতপক্ষে দেউৰী আৰু অসমীয়া ভাষাৰ মাজত সাঁকো হিচাপে কাম কৰা এক অনূদিত ভাষাহে। {{CSS image crop |Image = Map_of_the_Languages_and_Dialects_of_the_Bârâ_or_Bodo_Group_of_the_Tibeto-Burman_Family_(Burling_names).png |bSize = 468 |cWidth = 375 |cHeight = 325 |oTop = 75 |oLeft = 75 |Location = right |Description = ভাৰতৰ ভাষাগত সমীক্ষা(১৯০৩)-ৰ তথ্য অনুসাৰে [[উজনি অসম]] আৰু [[উত্তৰ অসম]]ত দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ বিস্তৃতি বিন্যাস }} দেউৰী ভাষা [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[লোহিত জিলা]] আৰু [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ জিলা]], [[ধেমাজি জিলা]], [[তিনিচুকীয়া জিলা]], [[যোৰহাট জিলা]] আৰু [[মাজুলী জিলা]]ৰ দেউৰী অধিবাসীসকলে ব্যৱহাৰ কৰে। প্ৰাচীন কালত দেউৰী ভাষাই উজনি আৰু উত্তৰ অসমৰ মৌলিক ভাষা আছিল। দেউৰী অসমৰ প্ৰভাৱশালী ভাষাসমূহৰ অন্যতম আৰু উজনি অসমত অসমীয়া ভাষাৰ বিকাশত ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ লগতে আন আন কছাৰী ভাষাত "দি" ("Di/Dji") শব্দৰ অৰ্থ হৈছে পানী। উল্লেখ্য যে, উজনি অসম আৰু উত্তৰ অসমৰ বেছিসংখ্যক মুখ্য নৈৰ নামৰ আদ্যাক্ষৰ "দি"। দিবাং, দিচাং, দিখৌ, ডিক্ৰং, ডিকৰাই, দিহিং, দিগাৰু, ডিফলু, ডিমৌ, দিচৈৰ দৰে নৈৰ নামসমূহৰ পৰা এই কথা অনুমান কৰা হয় যে, এই গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত লোকসকল এই সমগ্ৰ অঞ্চলত প্ৰভাৱশালী আৰু কৰ্তৃত্বপূৰ্ণ আছিল। ইতিহাসৰ তথ্য অনুসৰি চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পীঠ আছিল শদিয়া৷{{sfn|Endle|1911|page=4}} অৱশ্যে, দেউৰী ভাষা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ থকা চীনা-তিব্বতীয় ভাষাগোষ্ঠীৰ শাল শাখাৰ আন কেইবাটাও ভাষাতো পানী বুজাবলৈ "দি" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। গতিকে, দেউৰীসকলেই এই অঞ্চলৰ সৰ্বপ্ৰথম অধিবাসী হিচাপে প্ৰতীয়মান কৰিবলৈ এয়া অকাট্য সাক্ষ্য নহয়।<ref>{{Citation|last=Coupe|first=Alexander R.|title=Asia before English|date=2020|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9781118791882.ch2|work=The Handbook of Asian Englishes|pages=13–48|publisher=John Wiley & Sons, Ltd|language=en|doi=10.1002/9781118791882.ch2|isbn=978-1-118-79188-2|access-date=2021-01-12|last2=Kratochvíl|first2=František}}</ref> ==শব্দভাণ্ডাৰ== দেউৰী ভাষা আৰু অসমীয়া ভাষাত সদৃশ কেইটামান শব্দ হৈছে: {| class="wikitable" !দেউৰী শব্দ !অসমীয়া শব্দ !ইংৰাজী অৰ্থ |- valign="top" |খাং |খং |Anger |- valign="top" |আৰ্চিং |আৰ্চি |Mirror |- valign="top" |আওঁজা |আওঁজা |Rest |- valign="top" |আটিৰু |আটি |Highland |- valign="top" |পুলুঙা |পুলুঙা |Straight |- valign="top" |লাকিয়া |লেখিয়া |Similar |- valign="top" |জোং |জোং |Spear |- valign="top" |মিজিমা |মিহি |Smooth |- valign="top" |অঁ |অঁ |Yes |- valign="top" |নুমই |নুমলী |Little girl |- valign="top" |নৰানি |নৰা |Straw |- valign="top" |দোং |দোং |Irrigation Channel |- valign="top" |ডেকাগু |ডেকা |Young man |- valign="top" |কলাহাচ |কলাখাৰ |Alkaline prepared from banana stem |- valign="top" |খৰিচা |খৰিচা |Bamboo Shoot |- valign="top" |বিচু |বিহু |Folk Festival of Assam |- valign="top" |এনালি | |Troubles |- valign="top" |টাংগোন |টাঙোন |Beating Stick |- valign="top" |বৌতৰ |বতৰ |Weather |- valign="top" |হাঁফলু |হাঁফলু |Out Hill |- valign="top" |জখলা |জখলা |Ladder |- valign="top" |হোজা |হোজা |Simple |-valign="top" |জীয়ৰী |জীয়ৰী |Girl |- valign="top" |উয়ুং |উঁই |Termite |- valign="top" |ডোখৰ |ডোখৰ |Piece of cut off |- valign="top" |মেনা |মেনা |Crooked |- valign="top" |হেবাং |হেবাং |Silly |- valign="top" |বোন্দা |বোন্দা |Male cat |- valign="top" |চাং |চাং |Platform |- valign="top" |সেও |সেও |Habit |- valign="top" |মেলি |মেলি |Open |- valign="top" |লফা |লফা |A type of green-leafy vegatable |- valign="top" |খাউফি |উফি |Dandruff |- valign="top" |আপা |আপা |Boys |- valign="top" |মেদালি |মাদলি |A type of Assamese Jewellery |- valign="top" |জাকৈ |জাকৈ |Fishing tool |- valign="top" |খালৈ |খালৈ |Basket |- valign="top" |দাঁতি |দাঁতি |Border |- valign="top" |দলং |দলং |Bridge |- valign="top" |কেটেঙা |কেটেঙা |Thin/Feeble |- valign="top" |চুটুগা |চুটি |Short |- valign="top" |হিচৰি |হুঁচৰি |Bihu Carol/Husori |- valign="top" |ঢেকী |ঢেঁকী |Grinding tool |- valign="top" |হাটা |হেটা |Spatula |- valign="top" |হাজিয়া |হাজিৰা |Labor |- valign="top" |আগু |আঁঠু |Knee |-valign="top" |কা |কাই |Brother |- valign="top" |জিকু |জেকা |Wet |- valign="top" |গিলা |ঘিলা |Knee cap |- valign="top" |এৰী |এৰী |Eri silk |- valign="top" |গাৰু |গাৰু |Pillow |- valign="top" |গুমৰুৱা |গুবৰুৱা |Beetle |- valign="top" |হাঁচু |হাঁচি |Sneeze |- valign="top" |হামি |হামি |Yawn |- valign="top" |সুগৰা |[[সুগৰী]], সোগোৰা |A Deer species |- valign="top" |কেৰা |কেৰা |Displaced eye |- valign="top" |কেতুৰী |কেতুৰী |A kind of turmeric |- valign="top" |কেকোঁৰা |কেকোঁৰা |Crooked |- valign="top" |ককিৰি |কেকোঁৰা |Crab |- valign="top" |মাগুৰ |মাগুৰ |Cat fish |- valign="top" |চগুণ |শগুণ |Vulture |- valign="top" |সৰু |সৰু |Small |- valign="top" |টেমী |টেমী |Container |- valign="top" |চুণ |চুণ |Lime |- valign="top" |বৰলা |বৰলা |Widower |- valign="top" |বেচনী |বিচনী |Handfan |- valign="top" |জেং |জেং |Bush |- valign="top" |পেই |পেহী |Aunty |- valign="top" |জাবৰ |জাবৰ |Waste |- valign="top" |কুচীয়া |কুচীয়া |Eel |- valign="top" |কেৰ্কেটুৱা |কেৰ্কেটুৱা |Squirrel |- valign="top" |ফচলা |পচলা |Banana stem |- valign="top" |ঘৰালি |গৰাল |Cage |- valign="top" |গচক |গচক |Step |- valign="top" |উশাহ |উশাহ |Breath |- valign="top" |ঢেকীয়া |ঢেকীয়া |Fern |- valign="top" |আমটু |আমঠু |Heart |- valign="top" |গুৱা |গুৱা |Areca nut |- valign="top" |হিলৈ |হিলৈ |Gun |- valign="top" |চুৰুকা |চুৰুকা |Clean |- valign="top" |সেৰেকা |সেৰেকা |Tasteless |- valign="top" |কুদুনা |খুন্দনা |Grind |- valign="top" |টাকোন |টোকোন |Stick |- valign="top" |জ'বুৰা | |Vegetable curry |- valign="top" |খাৰলি |খাৰলি |Mustard paste |- valign="top" |লিকটা |লিকটা |Sticky |- valign="top" |শাও |শাও |Curse |- valign="top" |উমনি |উমনি |Incubate |- valign="top" |উবিৰিবা |উবুৰি হোৱা |Lying chest down |- valign="top" |চেৰেং-চেৰেং |চেৰেং-চেৰেং |Excessive heat of sun |- valign="top" |ৰ'বজু |ৰ'ব/ৰ'বা |Wait |} == অধিক তথ্যৰ বাবে পঢ়ক == * Acharyya, Prarthana & Shakuntala Mahanta. 2019. [[hdl:10125/24853|Language vitality assessment of Deori: An endangered language]]. ''Language Documentation & Conservation'' 13: 514-544. * Acharyya, Prarthana & Shakuntala Mahanta. (2018). ''Production and perception of lexical tone in Deori''. Sixth International Symposium on Tonal Aspects of Languages (TAL), June 18–20, 2018, Berlin, Germany. 93–97. doi:[https://www.isca-speech.org/archive/TAL_2018/abstracts/TAL_2018_paper_37.html 10.21437/TAL.2018-19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210802022655/https://isca-speech.org/archive/TAL_2018/abstracts/TAL_2018_paper_37.html |date=2021-08-02 }}. * Goswami, Upendranath. (1994). ''An introduction to the Deori language''. Guwahati: Anundoram Borooah Institute of Language, Art, and Culture. * Jacquesson, François. (2005). ''Le Deuri: Langue Tibéto-Birmane d’Assam''. Leuven: Peeters Publishers. * Mahanta, Shakuntala, Indranil Dutta, & Prarthana Acharyya. (2017). Lexical tone in Deori: loss, contrast, and word-based alignment. In Honeybone, Patrick, Julian Bradfield, Josef Fruehwald, Pavel Losad, Benjamin Ress Molin- eaux, & Michael Ramsammy (eds.), ''Papers in Historical Phonology'' 2. 51–87. doi:[http://journals.ed.ac.uk/pihph/article/view/1906 10.2218/pihph.2.2017.1906]. * Nath, Arup Kumar. (2010). ''A lexico semantic study of Tiwa and Deori: Two endangered languages of the Tibeto Burman Family''. New Delhi: Jawaharlal Nehru University (Doctoral dissertation). http://hdl.handle.net/10603/31796. * Saikia, Sangeeta. (2012). ''A socio-linguistic survey of Deori speech community''. Gauhati: Gauhati University (Doctoral dissertation). * Saikia, Sangeeta. (2013). Deuri Asomar Bhasha. In Devy, Ganesh Narayandas (ed.), ''Peoples Linguistic Survey of India'' 5(2). 3-15. India: Orient Blackswan Private Limited. ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ভাষা আৰু লিপি]] [[শ্ৰেণী:দেউৰী জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী: ভাৰতৰ ভাষা]] [[শ্ৰেণী: ভাষা]] r3bj3zqf6dox8frddy7w90ejpyavs9d 4 99176 635243 414788 2026-09-13T03:43:43Z KhiLanTzi 23530 /* নতুন উৎস */ 635243 wikitext text/x-wiki {{subcat guideline|content guideline|Reliable sources|ৱিকিপিডিয়া:উৎস|ৱিকিপিডিয়া:নিৰ্ভৰযোগ্য|WP:RELIABLE|WP:RELIABILITY}} {{Guideline list}} ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগীত ([[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী]] চাওক) প্ৰকাশিত '''নিৰ্ভৰযোগ্য''', '''প্ৰকাশিত উৎস'''ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি হ'ব লাগে। যদি কোনো বিষয়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বিচাৰি পোৱা নাযায়, তেন্তে [[ৱিকিপিডিয়া:উল্লেখযোগ্যতা|ৱিকিপিডিয়াত সেই বিষয়ত কোনো প্ৰবন্ধ থাকিব নালাগে]]। এই পথনিৰ্দেশিকাত বিভিন্ন ধৰণৰ উৎসৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। উৎস উল্লেখৰ মূলনীতি হৈছে [[ৱিকিপিডিয়া:বিশ্বাসযোগ্যতা|বিশ্বাসযোগ্যতা]], য'ত প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা বা প্ৰত্যাহ্বান জনোৱাৰ সম্ভাৱনা থকা যিকোনো সামগ্ৰীৰ বাবে আৰু সকলো উদ্ধৃতিৰ বাবে [[ৱিকিপিডিয়া:উৎসৰ উল্লেখ#তথ্যসূত্ৰ কেনেকৈ গঠন আৰু স্থাপন কৰিব|বাক্যভুক্ত বিৱৰণ]]ৰ প্ৰয়োজন হয়। বিশ্বাসযোগ্যতাৰ নীতি মূল স্থানৰ সকলো সমলৰ ক্ষেত্ৰত— প্ৰবন্ধ, তালিকা আৰু প্ৰবন্ধৰ কোনো অংশত— কোনো ব্যতিক্ৰম নোহোৱাকৈ কঠোৰভাৱে প্ৰয়োগ কৰা হয়, আৰু বিশেষকৈ [[ৱিকিপিডিয়া:জীৱিত ব্যক্তিৰ জীৱনী|জীৱিত ব্যক্তিৰ জীৱনী]]ৰ ক্ষেত্ৰত, য'ত কোৱা হৈছে: {{quote|Contentious material about living persons (or, [[Wikipedia:Biographies of living persons#Recently dead or probably dead|in some cases, recently deceased]]) that is unsourced or poorly sourced—whether the material is negative, positive, neutral, or just questionable—must be removed immediately and without waiting for discussion.}} এই নিৰ্দেশনা আৰু উৎসৰ উল্লেখ সম্পৰ্কীয় নীতিৰ মাজত বৈপৰীত্যৰ সৃষ্টি হ'লে নীতিসমূহে অগ্ৰাধিকাৰ লাভ কৰে আৰু সম্পাদকসকলে আলোচনাৰ মাধ্যমেৰে মতবিৰোধ সমাধান কৰিব লাগে। উৎসৰ লগত সম্পৰ্কীত আন নীতিসমূহ হ'ল [[ৱিকিপিডিয়া:মৌলিক গৱেষণাৰহিত লেখা]] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:জীৱিত ব্যক্তিৰ জীৱনী]]। উৎসৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ বিষয়ে প্ৰশ্নৰ বাবে [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস/জাননী]] চাওক। ==Overview== {{further|Wikipedia:Neutral point of view#Good research}} {{shortcut|WP:REPUTABLE}} [[File:ZoneSystem-Gradient-lines.png|thumb|Source reliability falls on a spectrum: No source is 'always reliable' or 'always unreliable' for everything. However, some sources provide stronger or weaker support for a given statement. Editors must use their judgment to draw the line between usable and inappropriate sources for each statement.]] Articles should be based on reliable, [[Wikipedia:Independent sources|independent]], published sources with a reputation for fact-checking and accuracy. This means that we publish only the analysis, views, and opinions of reliable authors, and not those of Wikipedians who have read and interpreted primary source material for themselves. The following examples cover only some of the possible types of reliable sources and source reliability issues, and are not intended to be exhaustive. Proper sourcing ''always'' depends on context; common sense and editorial judgment are an indispensable part of the process. ===Definition of a source=== {{shortcut|WP:SOURCEDEF}} A ''source'' is where the material comes from. For example, a source could be a book or a webpage. A source can be reliable or unreliable for the material it is meant to support. Some sources, such as unpublished texts and an editor's own personal experience, are prohibited. When editors talk about sources that are being cited on Wikipedia, they might be referring to any one of these three concepts: * The piece of work itself (the article, book) * The creator of the work (the writer, journalist) * The publisher of the work (for example, [[Random House]] or [[Cambridge University Press]]) {{strong|Any of the three can affect reliability.}} Reliable sources may be published materials with a reliable publication process, authors who are regarded as authoritative in relation to the subject, or both. These qualifications should be demonstrable to other people. ===প্ৰকাশিতৰ সংজ্ঞা=== {{redirect-distinguish2|WP:PUBLISHED|[[Wikipedia:Published]] ([[WP:PUBLISH]])}} {{shortcut|WP:PUBLISHED}} [[ৱিকিপিডিয়া:প্ৰকাশিত|প্ৰকাশিত]] মানে যিকোনো উৎস যিটো জনসাধাৰণৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছিল, যেনে কিতাপ বা অনলাইন প্ৰবন্ধ আদি ৰূপত। "প্ৰকাশিত" শব্দটো প্ৰায়ে লিখিত বস্তুৰ সৈতে জড়িত, যেনে কিতাপ বা অনলাইন প্ৰবন্ধ, কিন্তু ইয়াত বিশ্বাসযোগ্য উৎসৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ৰেকৰ্ডিং কৰা অডিঅ', ভিডিঅ' বা মাল্টিমিডিয়াও অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব পাৰে। লিখিত বিষয়বস্তুৰ দৰেই ৰেকৰ্ডিং কৰা অডিঅ', ভিডিঅ' বা মাল্টিমিডিয়াও বিশ্বাসযোগ্য উৎসৰ পৰা অহা আৰু শুদ্ধকৈ উদ্ধৃতি দিয়াটো প্ৰয়োজন। ইয়াৰ উপৰিও ৰেকৰ্ডিং কৰা অডিঅ', ভিডিঅ' বা মাল্টিমিডিয়াৰ এটা আৰ্কাইভ কপি থাকিব লাগিব। আৰ্কাইভ কৰা কপিটো অনলাইনত থকাটো বাঞ্চনীয় যদিওবা বাধ্যতামূলক নহয়। ===Context matters=== {{shortcut|WP:CONTEXTMATTERS|WP:RSCONTEXT}} The reliability of a source depends on context. Each source must be carefully weighed to judge whether it is reliable for the statement being made in the Wikipedia article and is an appropriate source for that content. In general, the more people engaged in checking facts, analyzing legal issues, and scrutinizing the writing, the more reliable the publication. Information provided in passing by an otherwise reliable source that is not related to the principal topics of the publication may not be reliable; editors should cite sources focused on the topic at hand where possible. Sources <em>should directly support</em> the information as it is presented in the Wikipedia article (see [[WP:INLINECITE]] and [[WP:inline citation]]). ===Context relates to specific facts, not just the source=== The very same source may be reliable for one fact and not for another. Evaluation of reliability of a source considers the fact for which the source is cited, the context of the fact and cite in the article, incentives of the source to be reliable, the general tone of credibility of the source for the specific fact, etc. For example, a web site that purports to list an artist's works is likely reliable for the fact that the artist authored a specific work, if the web site list meets other criteria for reliability (e.g., not [[WP:RSSELF|under control of the artist]] or otherwise [[WP:QUESTIONABLE|questionable]]), and especially if the list has some further indicia of reliability of existence and publication of the work (ISBN number, publisher stock number, photographs of covers, etc.). Similarly, the publisher's web site is likely to be reliable for the fact that the work exists, for the fact that the work was authored by the purported author, and for publication data (publishers are incentivized to be truthful about the works they publish; publishers do not invite copyright suits or inquiries for works that do not exist). But neither the list web page nor the publisher's web site are ''per se'' reliable for any critical, artistic, or commercial evaluation of the work, or any rank ordering of merit, without further indicia of reliability. ===নতুন উৎস=== {{shortcut|ৱিকিপিডিয়া:নতুন উৎস|WP:RSAGE|WP:OLDSOURCES|WP:AGEMATTERS|WP:AGE MATTERS}} বিশেষকৈ বৈজ্ঞানিক আৰু শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত পুৰণি উৎসবোৰ শুদ্ধ নহ’ব পাৰে কাৰণ নতুন তথ্য পোহৰলৈ অনা, নতুন তত্ত্ব প্ৰস্তাৱ কৰা বা শব্দভাণ্ডাৰ সলনি হব পাৰে। ৰাজনীতি বা ফেশ্বনৰ দৰে ক্ষেত্ৰত আইন বা ট্ৰেণ্ডে পুৰণি দাবীক ভুল কৰি তুলিব পাৰে। বিশেষকৈ যোৱা কেইবছৰমানৰ পৰা নতুন আৱিষ্কাৰ বা উন্নয়ন হোৱাৰ যদি সম্ভাৱনা থাকে তেন্তে পুৰণি উৎসসমূহ স্থানান্তৰ কৰা হোৱা নাই নেকি সেয়া নিশ্চিতভাৱে পৰীক্ষা কৰক। বিশেষকৈ, [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস চিনাক্ত কৰা (চিকিৎসা)#শেহতীয়া প্ৰমাণ ব্যৱহাৰ কৰা|নতুন উৎস সাধাৰণতে চিকিৎসা বিজ্ঞানত পছন্দ কৰা হয়]]। কেতিয়াবা, আমি এনেকুৱা উৎস ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰো যিবোৰ অতি নতুন, যেনে [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস#ব্ৰেকিং নিউজ|ব্ৰেকিং নিউজৰ]] সৈতে, কাৰণ পিছৰ প্ৰতিবেদনবোৰ হয়তো অধিক সঠিক হ’ব পাৰে। লগতে, বহুলভাৱে বিশ্বাস কৰা কিবা এটাক অসত্য বুলি প্ৰমাণ কৰিবলৈ বা নতুন আৱিষ্কাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা প্ৰাথমিক উৎসসমূহে আৱিষ্কাৰটো পুনৰ প্ৰমাণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা অধ্যয়নৰ বাবে অপেক্ষা কৰিব লাগিব, বা আৱিষ্কাৰটো ভালকৈ কৰা হৈছে নে নাই পৰীক্ষা কৰা পৰ্যালোচনাৰ বাবে অপেক্ষা কৰিব লাগিব। অতীতত ঘটা কথাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত পুৰণি প্ৰতিবেদনত (ঘটনাটোৰ বেছি ওচৰত নহয়, কিন্তু বেছি দূৰত নহয়) সাধাৰণতে সৰ্বাধিক তথ্য থাকে আৰু একাধিকবাৰ কপি কৰি সাৰাংশ দিওতে ভুল হোৱাৰ সম্ভাৱনাও কমে। কিন্তু, আন উৎসৰ পৰা তথ্য সংগ্ৰহ কৰা নতুন প্ৰাথমিক বা মাধ্যমিক উৎস ভাল হ’ব পাৰে। তেওঁলোকে মূল উৎসৰ পৰা অধিক প্ৰতিবেদন সংগ্ৰহ কৰিব পাৰে আৰু যিকোনো মতানৈক্য সমাধান কৰিব পাৰে। পুৰণি উৎসতকৈও ভালদৰে বুজাবলৈ আধুনিক জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, বা পৰিঘটনাবোৰ ঘটি থকাৰ সময়ত বা প্ৰবলভাৱে অনুভৱ কৰা সময়ৰ উৎসৰ দৰে পক্ষপাত নহ’বও পাৰে। যিকোনো সময়ৰ উৎস [[Wikipedia:Recents|শেহতীয়া]] হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিব পাৰে, আৰু ইয়াক সাৱধানে সম্পাদনা কৰি ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাৰ প্ৰয়োজন। ==Some types of sources== {{shortcut|WP:SOURCETYPES}} {{further|Wikipedia:Verifiability#Reliable sources|Wikipedia:Verifiability#Verifiability does not guarantee inclusion}} Many Wikipedia articles rely on scholarly material. When available, academic and peer-reviewed publications, scholarly monographs, and textbooks are usually the most reliable sources. However, some scholarly material may be outdated, in competition with alternative theories, controversial within the relevant field, or largely ignored by the mainstream academic discourse because of lack of citations. Try to cite current scholarly consensus when available, recognizing that this is often absent. Reliable non-academic sources may also be used in articles about scholarly issues, particularly material from high-quality mainstream publications. Deciding which sources are appropriate depends on context. Material should be [[WP:INTEXT|attributed in-text]] where [[WP:ASF|sources disagree]]. ===Scholarship=== {{shortcut|WP:SCHOLARSHIP}} * '''Prefer secondary sources''' – Articles should rely on secondary sources whenever possible. For example, a paper reviewing existing research, a review article, monograph, or textbook is often better than a primary research paper. When relying on primary sources, extreme caution is advised. Wikipedians should never interpret the content of primary sources for themselves (see [[Wikipedia:No original research]] and [[Wikipedia:Neutral point of view]]). * '''Reliable scholarship''' – Material such as an article, book, monograph, or research paper that has been vetted by the scholarly community is regarded as reliable, where the material has been published in reputable peer-reviewed sources or by well-regarded academic presses. * '''Dissertations''' – Completed dissertations or theses written as part of the requirements for a doctorate, and which are publicly available (most via interlibrary loan or from Proquest), can be used but care should be exercised, as they are often, in part, primary sources. Some of them will have gone through a process of academic peer reviewing, of varying levels of rigor, but some will not. If possible, use theses that have been cited in the literature; supervised by recognized specialists in the field; or reviewed by independent parties. Dissertations in progress have not been vetted and are not regarded as published and are thus not reliable sources as a rule. Some theses are later published in the form of scholarly monographs or peer reviewed articles, and, if available, these are usually preferable to the original thesis as sources. Masters dissertations and theses are considered reliable only if they can be shown to have had significant scholarly influence. * '''Citation counts''' – One may be able to confirm that discussion of the source has entered mainstream academic discourse by checking what scholarly citations it has received in [[citation index]]es or lists such as [[DOAJ]]. Works published in journals not included in appropriate databases, especially in fields well covered by them, might be isolated from mainstream academic discourse, though whether it is appropriate to use will depend on the context. The number of citations may be misleading if an author cites [[Self-citation|themselves]] often. * '''Isolated studies''' – Isolated studies are usually considered tentative and may change in the light of further academic research. If the isolated study is a primary source, it should generally not be used if there are secondary sources that cover the same content. The reliability of a single study depends on the field. Avoid [[WP:UNDUE|undue weight]] when using single studies in such fields. Studies relating to complex and [[wikt:abstruse|abstruse]] fields, such as [[medicine]], are less definitive and should be avoided. Secondary sources, such as [[meta-analysis|meta-analyses]], textbooks, and scholarly [[review articles]] are preferred when available, so as to provide proper context. * <span id="QUESTIONABLEJOURNAL"></span>'''POV and peer review in journals''' – Care should be taken with journals that exist mainly to promote a particular point of view. A claim of peer review is not an indication that the journal is respected, or that any meaningful peer review occurs. Journals that are not peer reviewed by the wider academic community should not be considered reliable, except to show the views of the groups represented by those journals.<ref group="notes">Examples include ''The Creation Research Society Quarterly'' and ''Journal of Frontier Science'' (the latter uses [http://jfspeerreview.blogspot.com blog comments as peer review]). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420060736/http://jfspeerreview.blogspot.com/|date=2019-04-20}}).</ref> * {{anchor|Predatory journals}}'''Predatory journals''' – Some journals are of very low quality that have only token peer-review, if any (see [[predatory journals]]). These journals publish whatever is submitted if the author is willing to pay a fee. Some go so far as to mimic the names of established journals (see [[hijacked journals]]).<ref>{{cite web |last=Beall |first=Jeffrey |authorlink=Jeffrey Beall |date=1 January 2015 |title=Criteria for Determining Predatory Open-Access Publishers |edition=3rd |publisher=Scholarly Open Access |url=http://scholarlyoa.com/2012/11/30/criteria-for-determining-predatory-open-access-publishers-2nd-edition/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170105195017/https://scholarlyoa.files.wordpress.com/2015/01/criteria-2015.pdf| archive-date=5 January 2017}}</ref><ref name=NYT4713>{{cite news |last=Kolata |first=Gina |authorlink=Gina Kolata |date=April 7, 2013 |title=Scientific Articles Accepted (Personal Checks, Too) |newspaper=The New York Times |url=http://www.nytimes.com/2013/04/08/health/for-scientists-an-exploding-world-of-pseudo-academia.html |accessdate=April 11, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130411001403/http://www.nytimes.com/2013/04/08/health/for-scientists-an-exploding-world-of-pseudo-academia.html |archive-date=April 11, 2013 |url-status=live |df=mdy-all }}</ref><ref name=Nature032713>{{cite journal |last=Butler |first=Declan |date=March 28, 2013 |title=Sham journals scam authors: Con artists are stealing the identities of real journals to cheat scientists out of publishing fees |journal=Nature |volume=495 |issue=7442 |pages=421–422 |doi=10.1038/495421a |pmid=23538804 |s2cid=242583 |url=http://www.nature.com/news/sham-journals-scam-authors-1.12681 |accessdate=April 11, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130413064730/http://www.nature.com/news/sham-journals-scam-authors-1.12681 |archive-date=April 13, 2013 |url-status=live |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite journal |last=Bohannon |first=John |authorlink=John Bohannon |date=4 October 2013 |title=Who's afraid of peer review? |journal=Science |doi=10.1126/science.342.6154.60 |pmid=24092725 |volume=342 |issue=6154 |pages=60–65}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/10/30/science/predatory-journals-academics.html|title=Many Academics Are Eager to Publish in Worthless Journals|first=Gina|last=Kolata|date=30 October 2017|accessdate=2 November 2017|newspaper=The New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108014011/https://www.nytimes.com/2017/10/30/science/predatory-journals-academics.html|archive-date=8 November 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> The lack of reliable peer review implies that articles in such journals should ''at best'' be treated similarly to [[WP:SPS|self-published sources]].<ref group="notes">Many submissions to these predatory journals will be by scholars that a) cannot get their theories published in legitimate journals, b) were looking to quickly publish something to boost their academic resumes, or c) were honestly looking for a legitimate peer-review process to validate new ideas, but were denied the feedback by fraudulent publishers.</ref> If you are unsure about the quality of a journal, check that the editorial board is based in a respected [[Higher education accreditation|accredited university]], and that it is included in the relevant high-quality [[citation index]]—be wary of indexes that merely list almost all publications, and do not vet the journals they list. For medical content, more guidance is available at [[Wikipedia:Identifying reliable sources (medicine)#Predatory journals|WP:MEDRS]]. {{anchor|Preprints}} {{shortcut|WP:PREPRINT|WP:PREPRINTS}} * '''Preprints''' – [[Preprint]]s, such as those available on repositories like [[arXiv]], [[medRxiv]], [[bioRxiv]], or [[Zenodo]] are not reliable sources. Research that has not been peer-reviewed is akin to a blog, as anybody can post it online. Their use is generally discouraged, unless they meet the criteria for acceptable use of [[WP:SPS|self-published sources]], and will always fail higher sourcing requirements like [[WP:MEDRS]]. However, links to such repositories can be used as open-access links for papers which have been subsequently published in acceptable literature. ===News organizations=== {{redirect-distinguish|WP:LEAKS|Wikipedia:WikiLeaks is not part of Wikipedia}} {{shortcut|WP:NEWSORG|WP:RSEDITORIAL}} News sources often contain both factual content and opinion content. News reporting from well-established news outlets is generally considered to be reliable for statements of fact (though even the most reputable reporting sometimes contains errors). News reporting from less-established outlets is generally considered less reliable for statements of fact. Most newspapers also reprint items from [[News agency|news agencies]] such as [[Reuters]], [[Interfax]], [[Agence France-Presse]], [[United Press International]] or the [[Associated Press]], which are responsible for accuracy. The agency should be cited in addition to the newspaper that reprinted it. Editorial commentary, analysis and [[opinion piece]]s, whether written by the editors of the publication ([[editorial]]s) or outside authors (invited [[op-ed]]s and [[letters to the editor]] from notable figures) are reliable primary sources for [[WP:INTEXT|statements attributed to that editor or author]], but are rarely reliable for statements of fact. [[Human interest story|Human interest reporting]] is generally not as reliable as news reporting, and may not be subject to the same rigorous standards of fact-checking and accuracy (see [[junk food news]]).<ref>{{cite news |last=Miller |first=Laura |date=October 16, 2011 |title='Sybil Exposed': Memory, lies and therapy |work=[[Salon (website)|Salon]] |publisher=Salon Media Group |url=https://www.salon.com/2011/10/16/sybil_exposed_memory_lies_and_therapy/ |accessdate=October 17, 2011 |quote=[[Debbie Nathan]] also documents a connection between Schreiber and Terry Morris, a 'pioneer' of this [human interest] genre who freely admitted to taking 'considerable license with the facts that are given to me.' |archive-url=https://web.archive.org/web/20111016222231/http://www.salon.com/2011/10/16/sybil_exposed_memory_lies_and_therapy/ |archive-date=October 16, 2011 |url-status=live |df=mdy-all }}</ref> * When taking information from opinion content, the identity of the author may help determine reliability. The opinions of specialists and recognized experts are more likely to be reliable and to reflect a significant viewpoint.<ref group=notes>Please keep in mind that any exceptional claim would require [[Wikipedia:Verifiability#Exceptional claims require exceptional sources|exceptional sources]], and this is policy.</ref> If the statement is not authoritative, attribute the opinion to the author in the text of the article and do not represent it as fact. Reviews for books, movies, art, etc. can be opinion, summary, or scholarly pieces.<ref name="Princeton">{{cite web |year=2011 |title=Book reviews |publisher=Princeton |work=Scholarly definition document |url=http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=book%20review |accessdate=September 22, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105055403/http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=book%20review |archive-date=November 5, 2011 |url-status=live |df=mdy-all }}</ref><ref name="VirginiaTech">{{cite web |year=2011 |title=Book reviews |publisher=Virginia Polytechnic Institute and State University |work=Scholarly definition document |url=http://www.lib.vt.edu/find/byformat/bookreviews.html |accessdate=September 22, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110910082750/http://www.lib.vt.edu/find/byformat/bookreviews.html |archive-date=September 10, 2011 |url-status=dead |df=mdy-all }}</ref> * Scholarly sources and high-quality non-scholarly sources are generally better than news reports for academic topics. Press releases from the organizations or journals are often used by newspapers with minimal change; such sources are [[churnalism]] and should not be treated differently than the underlying press release. Occasionally, some newspapers still have specialist reporters who are citable by name. With regard to biomedical articles, see also [[Wikipedia:Identifying reliable sources (medicine)]]. * The reporting of rumors has a limited encyclopedic value, although in some instances verifiable information ''about'' rumors may be appropriate (i.e. if the rumors themselves are noteworthy, regardless of whether or not they are true). [[WP:NOTGOSSIP|Wikipedia is not the place]] for passing along [[gossip]] and [[rumor]]s. * Some news organizations have used Wikipedia articles as a source for their work. Editors should therefore beware of [[WP:CIRCULAR|circular sourcing]].<ref group=notes>A variety of these incidents have been documented by ''[[Private Eye]]'' and others and discussed on Wikipedia, where incorrect details from articles added as [[Wikipedia:Vandalism|vandalism]] or otherwise have appeared in newspapers</ref> * Whether a {{em|specific}} news story is reliable for a fact or statement should be examined on a case-by-case basis. * Multiple sources should not be asserted for any [[List of wire services|wire service]] article. Such sources are essentially a single source. * Some news organizations do not publish their editorial policies. * Signals that a news organization engages in fact-checking and has a reputation for accuracy are the publication of [[correction (newspaper)|corrections]] and disclosures of [[conflict of interest|conflicts of interest]]. ===<span id="E-commerce sources"></span>Vendor and e-commerce sources=== {{Shortcut|WP:VENDOR|WP:AFFILIATE}} Although the content guidelines for [[WP:EL|external links]] prohibit linking to "Individual web pages that primarily exist to sell products or services", inline citations may be allowed to e-commerce pages such as that of a book on a bookseller's page or an album on its streaming-music page, in order to [[WP:VERIFY|verify]] such things as titles and running times. Journalistic and academic sources are preferable, however, and e-commerce links should be replaced with reliable non-commercial sources if available. Rankings proposed by vendors (such as bestseller lists at Amazon) usually have at least one of the following problems: # It may be impossible to provide a stable source for the alleged ranking. # When only self-published by the vendor, i.e. no reliable independent source confirming the ranking as being relevant, the ranking would usually carry insufficient weight to be mentioned in any article. For such reasons, such rankings are usually avoided as Wikipedia content. ===Biased or opinionated sources=== {{shortcut|WP:BIASED|WP:PARTISAN|WP:BIASEDSOURCES}} {{See also|Wikipedia:Neutral point of view#Bias in sources}} Wikipedia articles are required to present a [[Wikipedia:Neutral point of view|neutral point of view]]. However, reliable sources are not required to be neutral, unbiased, or objective. Sometimes non-neutral sources are the best possible sources for supporting information about the different viewpoints held on a subject. Common sources of bias include political, financial, religious, philosophical, or other beliefs. Although a source may be biased, it may be reliable in the specific [[#Context matters|context]]. When dealing with a potentially biased source, editors should consider whether the source meets the normal requirements for reliable sources, such as editorial control, a reputation for fact-checking, and the level of independence from the topic the source is covering. Bias may make [[WP:INTEXT|in-text attribution]] appropriate, as in "The feminist [[Betty Friedan]] wrote that..."; "According to the Marxist economist [[Harry Magdoff]]..."; or "The conservative Republican presidential candidate [[Barry Goldwater]] believed that...". == {{anchor|Self-published and questionable sources}}Questionable and self-published sources == <!-- This Anchor tag serves to provide a permanent target for incoming section links. Please do not move it out of the section heading, even though it disrupts edit summary generation (you can manually fix the edit summary before saving your changes). Please do not modify it, even if you modify the section title. It is always best to anchor an old section header that has been changed so that links to it won't be broken. See [[Template:Anchor]] for details. (This text: [[Template:Anchor comment]]) --> {{main|Wikipedia:Verifiability#Reliable sources}} ===Questionable sources=== {{Shortcut|WP:QUESTIONABLE|WP:QUESTIONED}} Questionable sources are those with a poor reputation for checking the facts or with no editorial oversight. Such sources include websites and publications expressing views that are widely acknowledged as extremist, that are promotional in nature, or that rely heavily on rumors and personal opinions.<ref>{{cite web|url=http://nymag.com/selectall/2016/11/fake-facebook-news-sites-to-avoid.html|work=New York Magazine|title=Fake Facebook news sites to avoid|first=Madison|last=Malone Kircher|date=November 15, 2016|accessdate=November 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116153727/http://nymag.com/selectall/2016/11/fake-facebook-news-sites-to-avoid.html|archive-date=November 16, 2016|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> Questionable sources are generally unsuitable for citing contentious claims about third parties, which includes claims against institutions, persons living or dead, as well as more ill-defined entities. The proper uses of a questionable source are very limited. Beware of sources that sound reliable but do not have the [[WP:SOURCE|reputation for fact-checking and accuracy]] that this guideline requires.<ref name=DM>An example is the ''[[Daily Mail]]'', which is broadly considered a questionable and prohibited source, per [[Wikipedia:Reliable sources/Noticeboard/Archive 220#Daily Mail RfC|this RfC]].</ref> The ''Journal of 100% Reliable Factual Information'' might have a reputation for "[[predatory open access publishing|predatory]]" behavior, which includes questionable business practices and/or peer-review processes that raise concerns about the reliability of their journal articles.<ref name=Beall1>{{cite journal |last=Beall |first=Jeffrey |authorlink=Jeffrey Beall |date=25 February 2015 |title='Predatory' Open-Access Scholarly Publishers |journal=[[The Charleston Advisor]] |url=http://eprints.rclis.org/25046/1/Rahman%20and%20Engels_%202015_Predatory%20open%20access%20journals.pdf |access-date=7 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201837/http://eprints.rclis.org/25046/1/Rahman%20and%20Engels_%202015_Predatory%20open%20access%20journals.pdf |archive-date=4 March 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref name="Beall2">{{cite web|last1=Beall|first1=Jeffrey|title=Potential, possible, or probable predatory scholarly open-access publishers|url=https://scholarlyoa.com/publishers/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111172306/https://scholarlyoa.com/publishers/|archive-date=11 January 2017}}</ref> ==== Sponsored content ==== {{Shortcut|WP:SPONSORED}} {{see also|Wikipedia:Conflict of interest#Covert advertising}} [[Native advertising|Sponsored content]] is generally unacceptable as a source, because it is paid for by advertisers and bypasses the publication's editorial process. Reliable publications clearly indicate sponsored articles in the [[byline]] or with a [[disclaimer]] at the top of the article. Sources that do not clearly distinguish staff-written articles from sponsored content are also questionable. [[Conflicts of interest in academic publishing#Sponsored supplements|Symposia and supplements to academic journals]] are often (but far from always) unacceptable sources. They are commonly sponsored by industry groups with a financial interest in the outcome of the research reported. They may lack independent editorial oversight and [[peer review]], with no supervision of content by the parent journal.<ref name=ICMJE_recommendations_2015>{{Citation| last = Fees| first = F.| title = Recommendations for the conduct, reporting, editing, and publication of scholarly work in medical journals| url = http://www.icmje.org/icmje-recommendations.pdf| date = 2016| access-date = 2019-01-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20140305222129/http://www.icmje.org/icmje-recommendations.pdf| archive-date = 2014-03-05| url-status = live}} [http://www.icmje.org/recommendations/browse/roles-and-responsibilities/author-responsibilities--conflicts-of-interest.html Conflicts-of-interest section] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181230102758/http://www.icmje.org/recommendations/browse/roles-and-responsibilities/author-responsibilities--conflicts-of-interest.html |date=2018-12-30 }}, [Last update on 2015 Dec].</ref> Such articles do not share the reliability of their parent journal,<ref name="supp_quality">{{cite journal |last1=Rochon |first1=PA |last2=Gurwitz |first2=JH |last3=Cheung |first3=CM |last4=Hayes |first4=JA |last5=Chalmers |first5=TC |title=Evaluating the quality of articles published in journal supplements compared with the quality of those published in the parent journal. |journal=JAMA |date=13 July 1994 |volume=272 |issue=2 |pages=108–13 |pmid=8015117 |doi=10.1001/jama.1994.03520020034009 }}</ref> being essentially paid [[native advertising|ads disguised]] as academic articles. Such supplements, and those that do not clearly declare their editorial policy and conflicts of interest, should not be cited. Indications that an article was published in a supplement may be fairly subtle; for instance, a letter "S" added to a page number,<ref>{{cite journal |last1=Nestle |first1=Marion |title=Food company sponsorship of nutrition research and professional activities: a conflict of interest? |journal=Public Health Nutrition |date=2 January 2007 |volume=4 |issue=5 |pages=1015–1022 |doi=10.1079/PHN2001253 |pmid=11784415 |s2cid=17781732 |url=https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/0DC05EE7794D352882D2F089111A0449/S1368980001001069a.pdf/food_company_sponsorship_of_nutrition_research_and_professional_activities_a_conflict_of_interest.pdf |access-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117105015/https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/0DC05EE7794D352882D2F089111A0449/S1368980001001069a.pdf/food_company_sponsorship_of_nutrition_research_and_professional_activities_a_conflict_of_interest.pdf |archive-date=17 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> or "Suppl." in a reference.<ref>See [[Wikipedia talk:WikiProject Medicine/Archive 109#Sponsored supplement?|this discussion]] of how to identify shill academic articles cited in Wikipedia.</ref> However, note that merely being published in ''<u>a</u>'' supplement is not ''[[prima facie]]'' evidence of being published in a ''<u>sponsored</u>'' supplement. Many, if not most, supplements are perfectly legitimate sources, such as the ''[[Astronomy & Astrophysics Supplement Series]]'', ''[[Nuclear Physics B: Proceedings Supplements]]'', ''[[Supplement to the London Gazette]]'', or ''[[The Times Higher Education Supplement]]''. A sponsored supplement also does not necessarily involve a COI; for instance, public health agencies may also sponsor supplements. However, groups that do have a COI may hide behind layers of front organizations with innocuous names, so the ultimate funding sources should always be ascertained. ===Self-published sources (online and paper)=== {{anchor|Self-published sources|Self-published|SELF}}{{shortcut|WP:RSSELF|WP:RS/SPS}} {{main|Wikipedia:Verifiability#Self-published sources}} Anyone can create a [[personal web page]] or [[self-publishing|publish their own book]] and claim to be an expert in a certain field. For that reason, self-published sources are largely not acceptable. Self-published books and newsletters, personal pages on social networking sites, [[Twitter|tweets]], and posts on [[Internet forum]]s are all examples of self-published media. Self-published expert sources may be considered reliable when produced by an established expert on the subject matter, whose work in the relevant field has previously been published by reliable, independent publications. '''Never''' use self-published sources as [[WP:IS|independent sources]] about other living people, even if the author is an expert, well-known professional researcher, or writer. ====User-generated content==== {{anchor|User-generated|USERG|UGC|WP:ABLUELINKISNOTASOURCE}}{{shortcut|WP:UGC|WP:USERG|WP:USERGENERATED}} Content from websites whose content is largely [[User-generated content|user-generated]] is generally unacceptable. Sites with user-generated content include personal websites, personal and group [[blog]]s (excluding [[Wikipedia:Verifiability#Newspaper and magazine blogs|newspaper and magazine blogs]]), [[content farm]]s, [[Internet forum]]s, [[Social networking service|social media sites]], [[fansite]]s, [[Online video platform|video]] and [[Image hosting service|image]] hosting services, most [[wiki]]s and other collaboratively created websites. Examples of unacceptable user-generated sources are [[Ancestry.com]], [[Discogs]], [[Facebook]], [[Famous Birthdays]], [[Fandom (website)|Fandom]], [[Find a Grave]], [[Goodreads]], [[IMDb]], [[Instagram]], [[ODMP]], [[Reddit]], [[Snapchat]], [[TikTok]], [[Tumblr]], [[TV Tropes]], [[Twitter]], [[WhoSampled]], and [[Wikipedia]] (self referencing). For official accounts from celebrities and organizations on social media, see the section about self-published sources below. Although [[review aggregator]]s (such as [[Rotten Tomatoes]] and [[Metacritic]]) may be reliable when summarizing experts, the ratings and opinions of their users are not. In particular, a [[Help:Link#Wikilinks|wikilink]] is not a reliable source. ===Self-published and questionable sources as sources on themselves=== {{shortcut|WP:SELFSOURCE}} {{See also|Wikipedia:Verifiability#Self-published or questionable sources as sources on themselves}} Self-published or questionable sources may be used as sources of information {{strong|about themselves}}, especially in articles about themselves, without the requirement that they be published experts in the field, so long as the following criteria are met: # The material is neither unduly self-serving nor an [[Wikipedia:Verifiability#Exceptional claims require exceptional sources|exceptional claim]]. # It does not involve claims about third parties (such as people, organizations, or other entities). # It does not involve claims about events not directly related to the subject. # There is no reasonable doubt as to its authenticity. # The Wikipedia article is not based primarily on such sources. These requirements also apply to pages from social networking websites such as [[Twitter]], [[Tumblr]], and [[Facebook]]. Use of self-sourced material should be ''[[de minimis]]''; the great majority of any article must be drawn from independent sources. ==Reliability in specific contexts== ===Biographies of living persons=== {{main|Wikipedia:Biographies of living persons#Reliable sources}} Editors must take particular care when writing biographical material about living persons. Contentious material about a living person that is unsourced or poorly sourced should be removed immediately; do not move it to the talk page. This applies to any material related to living persons on {{em|any}} page in {{em|any}} [[Wikipedia:Namespace|namespace]], not just article space. ===Primary, secondary, and tertiary sources=== {{shortcut|WP:RSPRIMARY|WP:WPNOTRS}} {{main|Wikipedia:No original research#Primary, secondary and tertiary sources}} Wikipedia articles should be based mainly on reliable [[WP:SECONDARY|secondary sources]], i.e., a document or recording that relates to or discusses information originally presented elsewhere. Reputable [[WP:TERTIARY|tertiary sources]], such as introductory-level university textbooks, almanacs, and encyclopedias, may be cited. {{anchor|Wikipedia is not a reliable source}}However, although Wikipedia articles are tertiary sources, Wikipedia employs no systematic mechanism for fact-checking or accuracy. Thus, {{strong|Wikipedia articles (and Wikipedia mirrors) in themselves are not reliable sources for any purpose}} (except as sources on themselves per [[WP:SELFSOURCE]]). [[WP:PRIMARY|Primary sources]] are often difficult to use appropriately. Although they can be both reliable and useful in certain situations, they must be used with caution in order to avoid [[Wikipedia:No original research|original research]]. Although specific facts may be taken from primary sources, secondary sources that present the same material are preferred. Large blocks of material based purely on primary sources should be avoided. All interpretive claims, analyses, or synthetic claims about primary sources must be referenced to a secondary source, rather than original analysis of the primary-source material by Wikipedia editors. When editing articles in which the use of primary sources is a concern, in-line templates, such as {{tl|primary source-inline}} and {{tl|better source}}, or article templates, such as {{tl|primary sources}} and {{tl|refimprove science}}, may be used to mark areas of concern. ===Medical claims=== {{shortcut|WP:RS/MC}} {{main|Wikipedia:Identifying reliable sources (medicine)}} Ideal sources for {{strong|biomedical assertions}} include [[literature review|general]] or [[systematic review]]s in reliable, independent, published sources, such as reputable [[medical journal]]s, widely recognised standard textbooks written by experts in a field, or [[medical guideline]]s and position statements from nationally or internationally reputable expert bodies. It is {{em|vital}} that the biomedical information in all types of articles be based on reliable, independent, published sources and accurately reflect current medical knowledge. ===Fringe theories=== {{seealso|Wikipedia:Fringe theories#Parity of sources}} Inclusion and exclusion of content related to fringe theories and criticism of fringe theories may be done by means of a rough parity of sources. If an article is written about a well-known topic about which many peer-reviewed articles are written, it should not include fringe theories that may seem relevant but are only sourced to obscure texts that lack peer review. Parity of sources may mean that certain fringe theories are only reliably and verifiably reported on, or criticized, in alternative venues from those that are typically considered reliable sources for scientific topics on Wikipedia. In an article on a fringe topic, if a notable fringe theory is primarily described by amateurs and self-published texts, verifiable and reliable criticism of the fringe theory need not be published in a peer-reviewed journal. For example, the [[Moon landing conspiracy theories]] article may include material from reliable websites, movies, television specials, and books that are not peer-reviewed. By ''parity of sources'', critiques of that material can likewise be gleaned from reliable websites and books that are not peer-reviewed. Of course, for any viewpoint described in an article, only reliable sources should be used; Wikipedia's verifiability and [[WP:BLP|biographies of living persons]] policies are not suspended simply because the topic is a fringe theory. ===Quotations=== {{shortcut|WP:RS/QUOTE}} {{further|Wikipedia:Manual of Style#Quotations}} The accuracy of quoted material is paramount and the accuracy of quotations from living persons is especially sensitive. To ensure accuracy, the text of quoted material is best taken from (and cited to) the original source being quoted. If this is not possible, then the text may be taken from a reliable secondary source (ideally one that includes a citation to the original). No matter where you take the quoted text from, it is important to [[WP:SAYWHEREYOUGOTIT|make clear the actual source of the text, as it appears in the article]]. Partisan secondary sources should be viewed with suspicion as they may misquote or quote out of context. In such cases, look for neutral corroboration from another source. Any analysis or interpretation of the quoted material, however, should rely on a secondary source (see [[Wikipedia:No original research]]). ===Academic consensus=== {{Shortcut|WP:RS/AC}} A statement that all or most scientists or scholars hold a certain view requires reliable sourcing that directly says that all or most scientists or scholars hold that view. Otherwise, individual opinions should be identified as those of particular, named sources. Editors should avoid original research especially with regard to making blanket statements based on [[WP:SYNTH|novel syntheses of disparate material]]. Stated simply, any statement in Wikipedia that academic consensus exists on a topic must be sourced rather than being based on the opinion or assessment of editors. [[Review article]]s, especially those printed in academic review journals that survey the literature, can help clarify academic consensus. ===Usage by other sources=== {{Shortcut|WP:UBO|WP:USEBYOTHERS}} How accepted and high-quality reliable sources use a given source provides evidence, positive or negative, for its reliability and reputation. The more widespread and consistent this use is, the stronger the evidence. For example, widespread citation without comment for facts is evidence of a source's reputation and reliability for similar facts, whereas widespread doubts about reliability weigh against it. If outside citation is the main indicator of reliability, particular care should be taken to adhere to other guidelines and policies, and to not represent unduly contentious or minority claims. The goal is to reflect established views of sources as far as we can determine them. ===Statements of opinion=== {{Shortcut|WP:RSOPINION}} Some sources may be considered reliable for statements as to their author's opinion, but not for statements asserted as fact. For example, an inline qualifier might say "[Author XYZ] says....". A prime example of this is [[opinion piece]]s in mainstream newspapers. When using them, it is best to clearly attribute the opinions in the text to the author and make it clear to the readers that they are reading an opinion. Otherwise reliable news sources—for example, the website of a major news organization—that publish in a blog-style format for some or all of their content may be as reliable as if published in standard news article format. There is an important exception to sourcing statements of fact {{em|or}} opinion: {{strong|Never use [[Self-publishing|self-published]] books, [[zine]]s, websites, webforums, [[blog]]s and [[twitter|tweets]] as a source for material about a living person}}, unless written or published by the subject of the biographical material. "Self-published blogs" in this context refers to personal and group blogs; see {{section link|Wikipedia:Biographies of living persons|Reliable sources}} and {{section link|Wikipedia:Biographies of living persons|Using the subject as a self-published source}}. The exception for statements ABOUTSELF is covered at {{Section link|Wikipedia:Verifiability#Self-published or questionable sources as sources on themselves}}. ===Breaking news=== {{Shortcut|WP:RSBREAKING}} {{Further|Wikipedia:Biographies of living persons#Avoid gossip and feedback loops}} {{See also|Wikipedia:Notability (events)#Breaking news}} Breaking-news reports often contain serious inaccuracies. As an electronic publication, Wikipedia can and should be up to date, but [[Wikipedia:NOTNEWS|Wikipedia is not a newspaper]] and it does not need to go into all details of a current event in real time. It is better to wait a day or two after an event before adding details to the encyclopedia, than to help spread potentially false rumors. This gives journalists time to collect more information and verify claims, and for investigative authorities to make official announcements. The ''[[On the Media]]'' ''Breaking News Consumer's Handbook''<ref>{{Cite web|url=https://www.wnyc.org/story/breaking-news-consumers-handbook-pdf/|title=The Breaking News Consumer's Handbook {{!}} On the Media|website=WNYC|language=en|access-date=2019-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228030728/https://www.wnyc.org/story/breaking-news-consumers-handbook-pdf/|archive-date=2019-02-28|url-status=live}}</ref> contains several suggestions to avoid spreading unreliable and false information. These include: distrust anonymous sources, unconfirmed reports, and reports attributed to other news media; seek multiple independent sources which independently verify; seek verified eyewitness reports; and be wary of potential hoaxes. With mass shootings, remain skeptical of early reports of additional attackers, coordinated plans, and bomb threats. When editing a current-event article, keep in mind the tendency towards [[Wikipedia:Recentism|recentism bias]]. Claims sourced to initial news reports should be immediately replaced with better-researched and verified sources as soon as such articles are published, especially if original reports contained inaccuracies. All breaking news stories, without exception, are primary sources, and must be treated with caution: see ''{{Section link|Wikipedia:No original research|Primary, secondary and tertiary sources}}'', ''{{Section link|Wikipedia:Identifying_and_using_primary_sources|Examples of news reports as primary sources}}''. The {{tl|current}}, {{tl|recent death}}, or another [[Wikipedia:Current event templates|current-event-related template]] may be added to the top of articles related to a breaking-news event to alert readers that some information in the article may be inaccurate and to draw attention to the need to add improved sources as they become available. These templates should not be used, however, to mark articles on subjects or persons in the news. If they were, hundreds of thousands of articles would have such a template, without any significant advantage (see also [[Wikipedia:No disclaimers in articles]]). For health- and science-related breaking-news, Wikipedia has specific sourcing standards to prevent inaccuracies: see ''{{slink|Wikipedia:Identifying reliable sources (medicine)|Respect secondary sources}}'' and ''{{slink|Wikipedia:Reliable sources|Scholarship}}''. ''On the Media'' cautions consumers to be wary of news reports describing early science and medical breakthroughs,<ref name="OTMHealthBNCH">{{cite news |last1=Gladstone |first1=Brooke |title=Breaking News Consumer's Handbook: Health News Edition {{!}} On the Media |url=https://www.wnycstudios.org/podcasts/otm/segments/breaking-news-consumers-handbook-health-news-edition |publisher=WNYC|access-date=23 November 2022 |work=WNYC Studios |date=25 December 2015 |language=en}}</ref> especially those which do not interview independent experts (often solely based on unreliable [[WP:PRSOURCE|press releases]]), to prefer reports which avoid hyperbolic language and describe both benefits and costs of a new treatment (all treatments have trade-offs), to be wary of [[disease mongering]] (exaggerating risks, symptoms, or anecdotes of a disease which leads to unnecessary worry, panic, or spending), and to be skeptical of treatments which are "{{tq|awaiting FDA approval}}" or {{xt|in pre-clinical testing}}" as more than 90% of all treatments fail during these stages and,<ref name="Sun202290percent">{{cite journal |last1=Sun |first1=Duxin |last2=Gao |first2=Wei |last3=Hu |first3=Hongxiang |last4=Zhou |first4=Simon |title=Why 90% of clinical drug development fails and how to improve it? |journal=Acta Pharmaceutica Sinica B |date=1 July 2022 |volume=12 |issue=7 |pages=3049–3062 |doi=10.1016/j.apsb.2022.02.002 |pmid=35865092 |pmc=9293739 |language=en |issn=2211-3835}}</ref> even if efficacious, may be 10 to 15 years or more from reaching the consumer market.<ref name="CancerResearchUK">{{cite web |title=How long a new drug takes to go through clinical trials |url=https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/find-a-clinical-trial/how-clinical-trials-are-planned-and-organised/how-long-it-takes-for-a-new-drug-to-go-through-clinical-trials |website=Cancer Research UK |access-date=23 November 2022 |language=en |date=21 October 2014}}</ref> ===Headlines=== {{Shortcut|WP:HEADLINES|WP:RSHEADLINES}} News [[headlines]]—including [[subheading|subheadlines]]—are not a reliable source. If the information is supported by the body of the source, then cite it from the body. Headlines are written to grab readers' attention quickly and briefly; they may be overstated or lack context, and sometimes contain exaggerations or sensationalized claims with the intention of attracting readers to an otherwise reliable article. They are often written by copy editors instead of the researchers and journalists who wrote the articles. == Deprecated sources == {{Shortcut|WP:RSDEPRECATED}} {{main|Wikipedia:Deprecated sources}} {{see also|Wikipedia:Reliable sources/Perennial sources|Wikipedia:Spam blacklist}} A number of sources are deprecated on Wikipedia. That means they should not be used, unless there is a specific consensus to do so. Deprecation happens through a [[WP:RFC|request for comment]], usually at the [[WP:RSN|reliable sources noticeboard]]. It is reserved for sources that have a substantial history of fabrication or other serious factual accuracy issues (e.g. promoting unfounded [[conspiracy theory|conspiracy theories]]), usually when there are large numbers of references to the source giving rise to concerns about the integrity of information in the encyclopedia. A deprecated source should not be used to support factual claims. While there are exceptions for [[WP:ABOUTSELF|discussion of the source's own view on something]], these are rarely appropriate outside articles on the source itself. In general articles, commentary on a deprecated source's opinion should be drawn from independent secondary sources. Including a claim or statement by a deprecated source that is not covered by reliable sources risks giving [[WP:UNDUE|undue weight]] to a [[WP:FRINGE|fringe view]]. Some sources are blacklisted, and can not be used at all. Blacklisting is generally reserved for sources which are added abusively, such as state-sponsored fake news sites with a history of addition by [[troll farm]]s. Specific blacklisted sources can be locally whitelisted; see [[Wikipedia:Blacklist]] for other details about blacklisting. ==টোকা== {{reflist|group=notes}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://www.bowdoin.edu/writing-guides/primaries.htm How to Read a Primary Source], ''Reading, Writing, and Researching for History: A Guide for College Students'', Patrick Rael, 2004. (Also [https://www.bowdoin.edu/writing-guides/primaries.pdf pdf version]) * [https://www.bowdoin.edu/writing-guides/secondary.htm How to Read a Secondary Source], ''Reading, Writing, and Researching for History: A Guide for College Students'', Patrick Rael, 2004. (Also [https://www.bowdoin.edu/writing-guides/secondary.pdf pdf version]) * [http://xkcd.com/978/ Citogenesis (Where citations come from)], xkcd comic by [[Randall Munroe]] * [https://web.archive.org/web/20160527135026/https://geek.com/news/how-i-used-lies-about-a-cartoon-to-prove-history-is-meaningless-on-the-internet-1656188/ "How I used lies about a cartoon to prove history is meaningless on the internet"], [[Geek.com]]. How a troll used user-generated content to spread misinformation to TV.com, the IMDb, and Wikipedia. * [https://www.lawfareblog.com/how-read-news-story-about-investigation-eight-tips-who-saying-what How to Read a News Story About an Investigation: Eight Tips on Who Is Saying What], [[Benjamin Wittes]], ''[[Lawfare (blog)|Lawfare]]'' {{Wikipedia policies and guidelines}} {{Wikipedia referencing}} [[শ্ৰেণী:অনুবাদ বিচৰা প্ৰবন্ধসমূহ| ]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া সহায়]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া সত্যাপনযোগ্যতা]] l95009byhh3diwcr5o8gah9nvsk5hqq 14 107324 635094 431206 2026-09-12T15:23:16Z AjayDas 12623 added [[Category:হাৰিয়ানা]] using [[WP:HC|HotCat]] 635094 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল অনুসৰি ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:হাৰিয়ানা]] 58kdnru0hwjnv9j4987invc7mxq4pcw 0 108213 635040 625837 2026-09-12T12:38:21Z KhiLanTzi 23530 Rev Vandalism 635040 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত:পুৰণি কালত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ অন্তৰ্গত ভাল মানুহ বা মান্য বংশৰ মানুহ মানে মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। 7hjishmdqznyi6im8c1u1ivacb3vfd7 635041 635040 2026-09-12T12:46:56Z KhiLanTzi 23530 635041 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত:পুৰণি কালত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ অন্তৰ্গত ভাল মানুহ বা মান্য বংশৰ মানুহ মানে মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===টাই-মূলৰ তথ্য=== টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জী সমূহত ফু খাও বা মটক সকলক টাই মূলীয় বুলি স্পষ্ট বিৱৰণ আছে। সেই ভিত্তিত "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে পৰিচয় দিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> বুৰঞ্জীৰ উল্লেখমৰ্মে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। 0krb6khqzz7wigakcsdrjvskem7y3i2 635042 635041 2026-09-12T12:52:04Z KhiLanTzi 23530 635042 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত:পুৰণি কালত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ অন্তৰ্গত ভাল মানুহ বা মান্য বংশৰ মানুহ মানে মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। ===টাই-মূলৰ তথ্য=== টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জী সমূহত ফু খাও বা মটক সকলক টাই মূলীয় বুলি স্পষ্ট বিৱৰণ আছে। সেই ভিত্তিত "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে পৰিচয় দিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> বুৰঞ্জীৰ উল্লেখমৰ্মে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। h51bj3yfhqpksygsbv7dxjlvze3tvw7 635043 635042 2026-09-12T12:59:01Z KhiLanTzi 23530 Re Important information removed by Vandal 635043 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত:পুৰণি কালত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ অন্তৰ্গত ভাল মানুহ বা মান্য বংশৰ মানুহ মানে মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। ctlwj66lpt0lmv1zljmnmc147uze16g 635048 635043 2026-09-12T13:35:35Z KhiLanTzi 23530 635048 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত:পুৰণি কালত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ অন্তৰ্গত ভাল মানুহ বা মান্য বংশৰ মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। octw5bsi932tsrg6q0vo5i1grbpdj35 635049 635048 2026-09-12T13:37:56Z KhiLanTzi 23530 /* নামসমূহ */ Word to word 635049 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। akqfni1qdua9p8d9v2u28pws0oyf1dn 635052 635049 2026-09-12T13:41:10Z KhiLanTzi 23530 635052 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। h53k5eetpf6wgizwm86mmsz2ts3tuni 635054 635052 2026-09-12T14:09:29Z Ananya Taye 28065 [[WP:FRINGE]] material removed 635054 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌ যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। cotpqw6qcdl1pzotto8s0hnqaszilrg 635061 635054 2026-09-12T14:31:42Z KhiLanTzi 23530 buranji + Modern Multiple sources can't be Fringe 635061 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। h53k5eetpf6wgizwm86mmsz2ts3tuni 635063 635061 2026-09-12T14:33:22Z Ananya Taye 28065 Unreliable and Fringe content is against Wikipedia policy. This is not Whatsapp University group for propaganda 635063 wikitext text/x-wiki Unrelibale{{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌ যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। rtd6qe8p7qq84mcl8nmsfvq2a2h80nr 635072 635063 2026-09-12T14:47:09Z KhiLanTzi 23530 Proper Tai Buranji based and research backed content can't be Fringe 635072 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। h53k5eetpf6wgizwm86mmsz2ts3tuni 635075 635072 2026-09-12T14:53:01Z Ananya Taye 28065 Interpreting Buranjis to manipulate established historical facts is [[WP:FRINGE]]. All modern day researchers consider Motoks as a mixed religious group 635075 wikitext text/x-wiki Unrelibale{{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌ যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। rtd6qe8p7qq84mcl8nmsfvq2a2h80nr 635077 635075 2026-09-12T14:58:29Z KhiLanTzi 23530 you can't say ALL I've given a long list of researchers and Original Manuscript explanation, use some common sense Matak was described way before formation of religious institutions 635077 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। h53k5eetpf6wgizwm86mmsz2ts3tuni 635078 635077 2026-09-12T15:01:05Z Ananya Taye 28065 635078 wikitext text/x-wiki Unrelibale{{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌ যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। rtd6qe8p7qq84mcl8nmsfvq2a2h80nr 635080 635078 2026-09-12T15:07:24Z KhiLanTzi 23530 you've tried a lot , but thankfully our ancestors wrote down everything. Good luck 635080 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। h53k5eetpf6wgizwm86mmsz2ts3tuni 635108 635080 2026-09-12T15:41:56Z Ananya Taye 28065 Fringe theories not allowed 635108 wikitext text/x-wiki Unrelibale{{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌ যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। rtd6qe8p7qq84mcl8nmsfvq2a2h80nr 635111 635108 2026-09-12T15:45:31Z KhiLanTzi 23530 Buranji can't be a Fringe theory 635111 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। h53k5eetpf6wgizwm86mmsz2ts3tuni 635113 635111 2026-09-12T15:46:12Z KhiLanTzi 23530 /* */ 635113 wikitext text/x-wiki '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। 6n4y9owvl3p9h8a7scdad43jewvsp0c 635116 635113 2026-09-12T16:02:46Z Ananya Taye 28065 বুৰঞ্জীৰ "ফুকাও" বিষয় টো আঁতৰোৱা হোৱা নাই। কিন্তু "ফুকাও" শব্দটোৱে যে টাই জাতিক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, সেইটো মাত্ৰ এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation, যিটো WP:FRINGE। ফুকাও শব্দ বুৰঞ্জীৰ পাছৰ অংশত মোৱামৰীয়া সকলক একেলগে বুজাবলৈ আকৌ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, গতিকে একমাত্ৰ চুকাফাৰ সময়ৰ শব্দ নহয়। বুৰঞ্জীত ফুকাও টাই মূলীয় বা টাই দেশৰ পৰা আগতে প্ৰব্ৰজন কৰা লোক বুলি কʼতো উল্লেখ নাই। এইবোৰ manipulative interpretation হয়। 635116 wikitext text/x-wiki Unrelibale{{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌ যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। rtd6qe8p7qq84mcl8nmsfvq2a2h80nr 635128 635116 2026-09-12T16:32:54Z Nayan j Nath 15159 [[Special:Contributions/Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[User talk:Ananya Taye|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/635116|635116]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 635128 wikitext text/x-wiki '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। 6n4y9owvl3p9h8a7scdad43jewvsp0c 635129 635128 2026-09-12T16:34:24Z Ananya Taye 28065 আগ গুৰি নজনাকৈ তথা যুগ নকৰিব। 635129 wikitext text/x-wiki Unrelibale{{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌ যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। rtd6qe8p7qq84mcl8nmsfvq2a2h80nr 635130 635129 2026-09-12T16:36:58Z Ananya Taye 28065 Removed tag since the article is complete. 635130 wikitext text/x-wiki '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌ যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। 91zgdox0ledmzk50c7wc6lidmihspm6 635132 635130 2026-09-12T16:38:09Z Ananya Taye 28065 635132 wikitext text/x-wiki '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} </ref> মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌ যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। dpzkddyiq7xiw64udwcr2eqibn8bpv6 635133 635132 2026-09-12T16:41:06Z Ananya Taye 28065 635133 wikitext text/x-wiki '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} </ref> মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌ যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} 0jpq9ggjgkpdr3841rhuqqqid43qd4x 635137 635133 2026-09-12T16:46:40Z Nayan j Nath 15159 635137 wikitext text/x-wiki '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} </ref> মটকসকল ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌ যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} cqbbwayqaanvveux443pymbb0mpo2u9 635179 635137 2026-09-12T17:37:38Z KhiLanTzi 23530 [[WP:DUE]] weight to proper sources, removing WP:RAJ and [[WP:AGEMATTERS]] , restoring historical records and proper interpretations of the sources, removing [[WP:AGEMATTERS]] illogical contents 635179 wikitext text/x-wiki ৱিকিপিডিয়া অনুসন্ধান Notifications (99+) সদস্য মেনু মটক জনগোষ্ঠী প্ৰবন্ধ আলোচনা ভাষা নিৰীক্ষণ-সূচীৰ পৰা আতৰাওক ইতিহাস চাওক সম্পাদনা অধিক 21:16, 12 September 2026-ত KhiLanTzi (আলোচনা | বৰঙণি) সদস্য‌ই কৰা সংশোধন (→(top)) (সালসলনি) ← আগৰ সংশোধন | শেহতীয়া সংশোধন (সালসলনি) | নতুন সংশোধন → (সালসলনি) মটক জনগোষ্ঠী (টাই-আহোম: 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) ফু-খাও জনগোষ্ঠী (টাই-আহোম: 𑜇𑜥𑜁𑜧) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী।[1] টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।[2] পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।[3] পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।[4] মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক মায়ামৰা মটক বুলি কোৱা হয়।[5] পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও মটক পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।[6] মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মটক নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।[7] মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।[8] ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত মৰাণ আৰু মটক শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।[9][10] পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। [11][12] নামসমূহ ইতিহাস সমাজ ব্যৱস্থা মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয় আধুনিক পৰিচয় ফেইচবুকত প্ৰচাৰ কৰক! টুইটাৰত প্ৰচাৰ কৰক! সংক্ষিপ্ত ইউ.আৰ.এল. প্ৰতিলিপি কৰক অদৃশ্য শ্ৰেণীসমূহ: অনা অসমীয়া ভাষা সমৃদ্ধ প্ৰবন্ধPages containing cite templates with deprecated parametersতথ্যসূত্ৰৰ ত্ৰুটি থকা পৃষ্ঠা এই পৃষ্ঠাৰ ইতিহাস চাওক। ৱিকিপিডিয়া Wikimedia Foundation Powered by MediaWiki Page was rendered with Parsoid. আন একো উল্লেখ নাথাকিলে এই বিষয়বস্তু CC BY-SA 4.0 ৰ আওতাত উপলব্ধ। গোপনীয়তা নীতি Legal & safety contacts আচৰণ বিধি চফ্টৱেৰ বিকাশক পৰিসংখ্যা কুকিৰ বিবৃতি ব্যৱহাৰৰ নিয়মাৱলী ডেস্কটপ সংস্কৰণ Close মটক জনগোষ্ঠীৰ উৎস দেখুওৱা হৈছে '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। 769maggu5b0ewlgskk3fiaqaxlbfcoo 635181 635179 2026-09-12T17:40:26Z KhiLanTzi 23530 WP:DUE weight to proper sources, removing WP:RAJ and WP:AGEMATTERS , restoring historical records and proper interpretations of the sources, removing WP:AGEMATTERS illogical contents 635181 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক পাটৰ বুলি নাম দিছিল আৰু অইন মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। == উৎস প্ৰসংগ== {{Reflist}} jh58698i9lnh5lt2bgxwk3m7ay0b2ha 635184 635181 2026-09-12T17:43:52Z KhiLanTzi 23530 /* */ Confusion with the matak patar post and ethnic origin of Phu Khao Cham Wa Matak 635184 wikitext text/x-wiki '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক বুলি নাম দিছিল আৰু মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। == উৎস প্ৰসংগ== {{Reflist}} 0g8exr0nby0lq3p8c69n4h3s4gq85gg 635208 635184 2026-09-12T19:32:46Z Ananya Taye 28065 Restored prior sourced version; removed WP:OR/WP:SYNTH and undue WP:FRINGE claims presenting the disputed “ancient Tai/Phu-Khao” origin theory as established fact, based largely on advocacy/promotional material and interpretation of primary chronicle material. Per [[WP:NPOV]], [[WP:DUE]], [[WP:FRINGE]], [[WP:OR]] and [[WP:RS]]. 635208 wikitext text/x-wiki '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} </ref> মটকসকল ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai- Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌ যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} cqbbwayqaanvveux443pymbb0mpo2u9 635212 635208 2026-09-12T22:13:30Z Ananya Taye 28065 635212 wikitext text/x-wiki '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} </ref> মটকসকল ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে।<ref name="DuttaTerms"/> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই উল্লেখ কৰিছে যে কাশীনাথ তামুলী ফুকন আৰু হৰকান্ত শৰ্মা বৰুৱাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''মটক''সকলক মৰাণ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha"/> সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ১৩ শতিকাৰ এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰাৰ সলনি মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ বুলি হে বুজিব পাৰি।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈৰ মতে, এই প্ৰচেষ্টাৰ উদ্দেশ্য মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ সলনি এটা পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা। তেওঁ এই পুনৰ্ব্যাখ্যাক সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai-Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মত টোৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ এক উদাহৰণ হৈছে কৰবী বৰুৱা গগৈৰ এক লেখনী। তেওঁ এই লেখনীত মটক সকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰি<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref>‌ বুৰঞ্জীত উল্লেখিত ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আনহাতে অসমীয়া‌ ভাষাৰ বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হৈছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা ''ফু-খাও'' গুৰিৰ ''লানমাখ্ৰু'' বংশটো অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত মৰাণৰ বংশ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref><ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 }}</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌, যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} l5v79bogv4wbrqf6fibs4ucc16b67zj 635240 635212 2026-09-13T03:38:49Z KhiLanTzi 23530 [[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। [[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। 635240 wikitext text/x-wiki '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক বুলি নাম দিছিল আৰু মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। == উৎস প্ৰসংগ== {{Reflist}} 0g8exr0nby0lq3p8c69n4h3s4gq85gg 635250 635240 2026-09-13T04:01:00Z Ananya Taye 28065 Fringe theories which are not supported by mainstream scholarship will not be tolerated in the main. It has already been added in the later sections 635250 wikitext text/x-wiki '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} </ref> মটকসকল ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে।<ref name="DuttaTerms"/> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই উল্লেখ কৰিছে যে কাশীনাথ তামুলী ফুকন আৰু হৰকান্ত শৰ্মা বৰুৱাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''মটক''সকলক মৰাণ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha"/> সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ১৩ শতিকাৰ এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰাৰ সলনি মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ বুলি হে বুজিব পাৰি।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈৰ মতে, এই প্ৰচেষ্টাৰ উদ্দেশ্য মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ সলনি এটা পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা। তেওঁ এই পুনৰ্ব্যাখ্যাক সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai-Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মত টোৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ এক উদাহৰণ হৈছে কৰবী বৰুৱা গগৈৰ এক লেখনী। তেওঁ এই লেখনীত মটক সকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰি<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref>‌ বুৰঞ্জীত উল্লেখিত ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আনহাতে অসমীয়া‌ ভাষাৰ বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হৈছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা ''ফু-খাও'' গুৰিৰ ''লানমাখ্ৰু'' বংশটো অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত মৰাণৰ বংশ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref><ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 }}</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌, যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} l5v79bogv4wbrqf6fibs4ucc16b67zj 635252 635250 2026-09-13T04:11:47Z Nayan j Nath 15159 /* আধুনিক পৰিচয় */ 635252 wikitext text/x-wiki '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} </ref> মটকসকল ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে।<ref name="DuttaTerms"/> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই উল্লেখ কৰিছে যে কাশীনাথ তামুলী ফুকন আৰু হৰকান্ত শৰ্মা বৰুৱাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''মটক''সকলক মৰাণ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha"/> সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ১৩ শতিকাৰ এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰাৰ সলনি মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ বুলি হে বুজিব পাৰি।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈৰ মতে, এই প্ৰচেষ্টাৰ উদ্দেশ্য মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ সলনি এটা পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা। তেওঁ এই পুনৰ্ব্যাখ্যাক সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai-Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মত টোৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ এক উদাহৰণ হৈছে কৰবী বৰুৱা গগৈৰ এক লেখনী। তেওঁ এই লেখনীত মটক সকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰি<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref>‌ বুৰঞ্জীত উল্লেখিত ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আনহাতে অসমীয়া‌ ভাষাৰ বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হৈছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা ''ফু-খাও'' গুৰিৰ ''লানমাখ্ৰু'' বংশটো অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত মৰাণৰ বংশ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref><ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 }}</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌, যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে।{{cn}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} dmrjj6o3e7yi84hvw63h8jr914ba8jy 635255 635252 2026-09-13T04:16:37Z KhiLanTzi 23530 কেৱল পুৰণি মতামতৰ সৈতে মিল নথকাৰ বাবেই কোনো ব্যাখ্যাক fringe theory বুলি কোৱা উচিত নহয়। এই ব্যাখ্যাৰ সমৰ্থনত একাধিক গৱেষক আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ মতামত আছে, কমেও ছখন গৱেষণামূলক লেখাত ইয়াৰ আলোচনা বা সমৰ্থন পোৱা যায়, আৰু মূল পাণ্ডুলিপিৰ প্ৰমাণেও ইয়াক সমৰ্থন কৰে। Wikipedia-ৰ fringe-content নীতিৰ মতে, কোনো ব্যাখ্যাক fringe বুলি ক’বলৈ হ’লে নিৰ্ভৰযোগ্য গৱেষণাৰ মাজত সেই ব্যাখ্যাৰ স্থান কিমান প্ৰান্তীয়, সেইটোহে বিবেচনা কৰিব লাগে; কেৱল পুৰণি অনুবাদ এটাৰ সৈতে ইয়াৰ মতভেদ থকাৰ বাবেই এইয়া fringe নহয় 635255 wikitext text/x-wiki '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক বুলি নাম দিছিল আৰু মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে।{{cn}} == উৎস প্ৰসংগ== {{Reflist}} g4vhlac45b7w7rqj75pp5y3ejau75n6 635256 635255 2026-09-13T04:20:19Z Ananya Taye 28065 Reverted repeated POV-pushing. Do not suppress the well-sourced mainstream historical account to promote a fringe reconstruction through selective sourcing, primary-source interpretation and synthesis. [[WP:NPOV|Neutral point of view]] [[WP:DUE|Due weight]] [[WP:FRINGE|Fringe theories]] [[WP:RS|Reliable sources]] [[WP:OR|No original research]] [[WP:SYNTH|Synthesis of published material]] [[WP:PROMO|Promotion]] 635256 wikitext text/x-wiki '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} </ref> মটকসকল ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে।<ref name="DuttaTerms"/> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই উল্লেখ কৰিছে যে কাশীনাথ তামুলী ফুকন আৰু হৰকান্ত শৰ্মা বৰুৱাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''মটক''সকলক মৰাণ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha"/> সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ১৩ শতিকাৰ এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰাৰ সলনি মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ বুলি হে বুজিব পাৰি।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈৰ মতে, এই প্ৰচেষ্টাৰ উদ্দেশ্য মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ সলনি এটা পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা। তেওঁ এই পুনৰ্ব্যাখ্যাক সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai-Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মত টোৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ এক উদাহৰণ হৈছে কৰবী বৰুৱা গগৈৰ এক লেখনী। তেওঁ এই লেখনীত মটক সকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰি<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref>‌ বুৰঞ্জীত উল্লেখিত ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আনহাতে অসমীয়া‌ ভাষাৰ বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হৈছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা ''ফু-খাও'' গুৰিৰ ''লানমাখ্ৰু'' বংশটো অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত মৰাণৰ বংশ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref><ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 }}</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌, যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে।{{cn}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} dmrjj6o3e7yi84hvw63h8jr914ba8jy 635258 635256 2026-09-13T04:23:47Z KhiLanTzi 23530 It's totally illogical to represent an Ancient Tao community with a religious community that's formed centuries later 635258 wikitext text/x-wiki '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক বুলি নাম দিছিল আৰু মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে।{{cn}} == উৎস প্ৰসংগ== {{Reflist}} g4vhlac45b7w7rqj75pp5y3ejau75n6 635260 635258 2026-09-13T04:35:57Z Ananya Taye 28065 Reverted repeated POV-pushing. Do not suppress the well-sourced mainstream historical account to promote a fringe reconstruction through selective sourcing, primary-source interpretation and synthesis. Neutral point of view Due weight Fringe theories Reliable sources No original research Synthesis of published material Promotion 635260 wikitext text/x-wiki '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} </ref> মটকসকল ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে।<ref name="DuttaTerms"/> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই উল্লেখ কৰিছে যে কাশীনাথ তামুলী ফুকন আৰু হৰকান্ত শৰ্মা বৰুৱাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''মটক''সকলক মৰাণ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha"/> সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ১৩ শতিকাৰ এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰাৰ সলনি মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ বুলি হে বুজিব পাৰি।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈৰ মতে, এই প্ৰচেষ্টাৰ উদ্দেশ্য মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ সলনি এটা পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা। তেওঁ এই পুনৰ্ব্যাখ্যাক সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai-Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> অৱশ্যে এই মত টোৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ এক উদাহৰণ হৈছে কৰবী বৰুৱা গগৈৰ এক লেখনী। তেওঁ এই লেখনীত মটক সকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰি<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref>‌ বুৰঞ্জীত উল্লেখিত ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আনহাতে অসমীয়া‌ ভাষাৰ বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হৈছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা ''ফু-খাও'' গুৰিৰ ''লানমাখ্ৰু'' বংশটো অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত মৰাণৰ বংশ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref><ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 }}</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌, যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক "মটক পাতৰ" বা "মৰাণ পাতৰ" নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে।{{cn}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} dmrjj6o3e7yi84hvw63h8jr914ba8jy 635272 635260 2026-09-13T05:29:41Z KhiLanTzi 23530 read [[WP:OR]] and [[WP:SYNTH]] 635272 wikitext text/x-wiki '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক বুলি নাম দিছিল আৰু মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে।{{cn}} == উৎস প্ৰসংগ== {{Reflist}} g4vhlac45b7w7rqj75pp5y3ejau75n6 635274 635272 2026-09-13T05:49:32Z AjayDas 12623 /* */ No content 635274 wikitext text/x-wiki '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক বুলি নাম দিছিল আৰু মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে।{{cn}} == উৎস প্ৰসংগ== {{Reflist}} kfu6s0li29cpxxp3tsvw7op2p3gkwv9 635275 635274 2026-09-13T05:51:38Z Nayan j Nath 15159 Protected "[[মটক জনগোষ্ঠী]]": অনা-গঠনমূলক সম্পাদনা যুঁজ ([সম্পাদনা=কেৱল প্ৰশাসকবৃন্দক অনুমতি দিয়া হয়] (অনিৰ্দিষ্ট) [স্থানান্তৰ কৰক=কেৱল প্ৰশাসকবৃন্দক অনুমতি দিয়া হয়] (অনিৰ্দিষ্ট)) 635274 wikitext text/x-wiki '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক বুলি নাম দিছিল আৰু মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে।{{cn}} == উৎস প্ৰসংগ== {{Reflist}} kfu6s0li29cpxxp3tsvw7op2p3gkwv9 635276 635275 2026-09-13T05:58:18Z Nayan j Nath 15159 added [[Category:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] using [[WP:HC|HotCat]] 635276 wikitext text/x-wiki '''মটক জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}) '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' ({{lang-aho|𑜇𑜥𑜁𑜧}}) হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> টাই ভাষাত লিখিত বুৰঞ্জী অনুসৰি মটক সকল ফু খাও পৰিয়ালৰ যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত।<ref>"𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> পাছলৈ ১৭২৮-২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত অনিৰুদ্ধ দেৱৰ অনুগামী [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]]ৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক জনসংখ্যা এই জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা গঠিত হৈছিল।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}} }}</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক '''মায়ামৰা মটক''' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}} }}</ref> মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থক বুলি কোৱা হৈছিল, চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি ঔপনিৱেশিক যুগৰ কাশীনাথ তামুলীয়ে লিখিছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> পিছে মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুইটা জনগোষ্ঠীৰে পৃথক উল্লেখ দেখা যায়। মূল টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্ট ভাৱে চুকাফাই লগ পোৱা টাই পৰিয়ালক মটক বুলি নাম দিছিল আৰু মটক সকলক টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়ালৰ বুলি লিখা আছে। <ref>"The king got a Tai family and named it Matak Patar." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref><ref>"The Matak descended from Phukhao family." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n49 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-08-04 |page=38}}</ref> ==নামসমূহ== '''মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫)''': মটক শব্দৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ টাই আহোম ভাষাত বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়। অসমীয়াত মায়ামৰা সকলৰ একমতৰ বাবে ''মত-এক'' শব্দৰ পৰা মটক নামটো ওলোৱা বুলি কিছু লেখকে কয় পিছে মায়ামৰা সম্প্ৰদায়ৰ বহু আগৰে চুকাফাৰ আগমনৰ দিনৰ পৰা টাই নাম মটক (𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫) বুৰঞ্জীত লিখিত আছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি বুলি দাবী কৰে পিছে টাই বুৰঞ্জী সমূহৰ বাখ্যা স্পষ্ট দেখা যায়।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}} }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ: সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক)}} {{Cquote|𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই '''টাই মাও''') (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া)}} '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> '''লানমাখ্ৰু''' (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤): যেতিয়া মটকসকলৰ মুখিয়ালসকলে আহোম চাওঁফা চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল, তেতিয়া আহোম বিষয়া কাং ঙানে তেওঁ লোকক লানমাখ্ৰু (𑜎𑜃𑜫 𑜉𑜁𑜝𑜤) বুলি নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> লান (𑜎𑜃𑜫) শব্দৰ অৰ্থ নাতি, মাখ্ৰু (𑜉𑜁𑜝𑜤) শব্দৰ অৰ্থ বেঙেনা।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক=== বিভিন্ন অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/>অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জী সমূহ মতে শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দ মটক হ'ব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰিব বিচাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক সকলক পৃথক ভাবে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছত অনুবাদিত কিছু অসমীয়া বুৰঞ্জীত দাই দলটোৱে লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha" /><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> গৱেষক ফিলিপ ৰামিৰেজৰ‌ অনুসৰি "ফু-খাও-আন-খাও" শব্দটোৱে ১৮ শতিকাত মায়ামৰীয়া সমাজৰ বিদ্ৰোহী সকলক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।‌<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=But in the narrative of the Mayamara Revolt, a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but ''phū khau an kao''.}}</ref> পিছে মূল টাই বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক মটক বুলিয়ে উল্লেখ আছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> পিছে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰা মটক সকলৰ কথা মূল টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ হৈ আহিছে। [[অনিৰুদ্ধদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্ত অনুসৰি মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{harvcol|Dutta|1985|pp=20-43}}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=24-125}}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে।{{cn}} == উৎস প্ৰসংগ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] tjradl3udh6tpyernhxwdhgaz5sjsfq 1 138215 635044 621509 2026-09-12T13:09:23Z KhiLanTzi 23530 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ নতুন অনুচ্ছেদ 635044 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ji58tbq27jby1412wtade7flle1700i 635045 635044 2026-09-12T13:11:50Z KhiLanTzi 23530 635045 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত:পুৰণি কালত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ অন্তৰ্গত ভাল মানুহ বা মান্য বংশৰ মানুহ মানে মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 2pzkeds375euej7c0dfd39vq6t7bhrl 635047 635045 2026-09-12T13:35:04Z KhiLanTzi 23530 635047 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত:পুৰণি কালত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ অন্তৰ্গত ভাল মানুহ বা মান্য বংশৰ মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) de34tbmtxc7xcv1vil9l4xyqhubhpi4 635050 635047 2026-09-12T13:40:05Z KhiLanTzi 23530 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ Word to word 635050 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 6pbw4iursfhspbtxkpn6hvk71yuiho6 635051 635050 2026-09-12T13:40:44Z KhiLanTzi 23530 635051 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) pye53qo87ct220ldc8zahuf96m2yb6t 635114 635051 2026-09-12T15:50:48Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635114 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :Matak of Tai Buranji is Moran. Lanmakhru is a Moran lineage. Multiple researchers have explained that and multiple secondary sources for the same have been added. Phukao doesn't mean Tai. The word Phukao has been used in later sections of the text as well to denote "Moamaria" as a whole. All this is included in the article. Some ahom sections of Mataks are trying to manipulate history and claim Mataks are Tai. This has been addressed as well in the article, using a proper research article talking about Matak activism. Using a fringe theory peddled by a single author Karabi Borua who is herself linked to this neo-Matak ideology is textbook case of WP:FRINGE. You are trying to use a single unreliable source to manipulate the core definition and identity of Mataks which has been already established by multiple authors. Sristidhar Dutta isn't the only source used. There are multiple sources added to the article. I can add multiple more if that's required. Stop pushing your fringe theories on Wikipedia [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) dydy2bae7ina81q8x1bsww0036cmrl7 635115 635114 2026-09-12T15:56:38Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ 635115 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) n4jomd1tiug4qzyo07tjxkoa5ex1zwt 635124 635115 2026-09-12T16:30:22Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635124 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক চাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) d2r0lakuy0g2zrqi8367n7br4nerhhc 635125 635124 2026-09-12T16:31:08Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ 635125 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KHI-LAN-TZI}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক চাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) o5fchca37jv9l7f50pz8wusy1xz74zc 635126 635125 2026-09-12T16:31:38Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ 635126 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক চাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 1dis5632vnvf9crnr6yp154osjmiewg 635127 635126 2026-09-12T16:32:09Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ 635127 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 33kd61g2qd5vb18six4mzvz9xibp2el 635134 635127 2026-09-12T16:41:12Z Nayan j Nath 15159 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ 635134 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক। so8ponvrmnhmqueyaipto83vv7wvmhf 635135 635134 2026-09-12T16:41:33Z Nayan j Nath 15159 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ 635135 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) fwoucg4hsn2pp04ml7qkrl5ohv9buh1 635136 635135 2026-09-12T16:46:20Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ 635136 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। 3952uxjdm86r32eca5r2y8fc3s4h94b 635138 635136 2026-09-12T16:47:05Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ 635138 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। m73mmqpya9qoqxatspq0lpz4t5cbknh 635139 635138 2026-09-12T16:49:07Z KhiLanTzi 23530 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635139 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। n0sn9v6to1nvovcom1296xrns93ff0z 635140 635139 2026-09-12T16:50:32Z KhiLanTzi 23530 635140 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) kmg91poqrlfx7q6bmw68agjvixolu65 635141 635140 2026-09-12T16:50:57Z KhiLanTzi 23530 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635141 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) pw1wziutxdczau2yrmkjwiafjdexts6 635144 635141 2026-09-12T16:54:29Z KhiLanTzi 23530 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635144 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) rdjmd3cnux2fdldwzxk4dlc1kafnd9i 635153 635144 2026-09-12T17:04:39Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635153 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) #:গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) tl5bns22lrvu36h2xd43zr1p4wy9vl2 635157 635153 2026-09-12T17:09:26Z Nayan j Nath 15159 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635157 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) #:গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) i6ocqqphes64aqnfsfen5lbdve4bqwc 635158 635157 2026-09-12T17:10:55Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635158 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) #:গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 1szzkq3pzj19bfr0xd5xepvqq1udx6n 635162 635158 2026-09-12T17:15:03Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635162 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) #:গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 1ytivyp5xkkf3jyaykdvwwd3pdzx4gq 635174 635162 2026-09-12T17:33:22Z KhiLanTzi 23530 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635174 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) #:গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 5frrdwanc8sox5sbn3k2si41wudjgj8 635200 635174 2026-09-12T18:45:00Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635200 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) #:গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌ যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) qgw1fmpdf31qod7butkxfsnqctilzy3 635201 635200 2026-09-12T18:46:14Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635201 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) #:গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌ যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌ যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব।গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) nbtokzptk9z0ejdh4it23apuu7x19aj 635207 635201 2026-09-12T19:23:51Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635207 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) #:গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌ যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌ যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব।গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। দ্বিতীয় কথা এই শাৰিৰ ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা শাৰীৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। গতিকে বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 8giwatitnqlrsknyfv6gfl53j2784si 635209 635207 2026-09-12T19:41:40Z Ananya Taye 28065 635209 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) #:গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। দ্বিতীয় কথা এই শাৰিৰ ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা শাৰীৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। গতিকে বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 1b2azd59bdbkgr8sifwyj8am8nrwh9w 635210 635209 2026-09-12T19:46:06Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ 635210 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। দ্বিতীয় কথা এই শাৰিৰ ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা শাৰীৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। গতিকে বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 6xh3mp8n8qk3qbywt3vphvlj28i1tl6 635211 635210 2026-09-12T20:41:50Z Ananya Taye 28065 635211 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। দ্বিতীয় কথা এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। গতিকে বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) lqn5cf1tgllqz1jbffn5odd12ul7ofw 635214 635211 2026-09-13T01:35:59Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ 635214 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) sbllpblykddih4yehagnzk35t1aso4c 635215 635214 2026-09-13T01:37:47Z Ananya Taye 28065 635215 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 99qdle74jl1p027tdo7mdwj4cwd78ww 635236 635215 2026-09-13T03:36:28Z KhiLanTzi 23530 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635236 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 9a5qu8sxjbbxugmhwv44iirvljhnurj 635249 635236 2026-09-13T03:59:49Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635249 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::অনুবাদ বোৰ WP:OR নহয় যদি কি? উৎস ৫টা হওক ১০০ টা হওক। কথা নাই। Narrative আৰু POVৰ কথা টো আহে যিটো WP:FRINGE, WP:SYNTH, WP:OR, ইত্যাদি কেইবাটাও পলিচি উলঙ্ঘন কৰিছে। মটক বা আহোম জাতীয়তাবাদী লেখা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ Wikipedia প্ৰয়োগ নকৰিব। WP:PROMO কি হয়, পঢ়ি চাওক। প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক মায়ামৰীয়া ধৰ্মৰ আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা গোষ্ঠী বুলি কয়। এই mainstream narrativeৰ বিপৰিতে যাবলৈ আগতে reliable sourceৰ উৎস গোটাওক। পাৰিলে নিজে গ্ৰন্থ লিখি Universityৰ পৰা পাব্লিচ কৰাওক। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখনী এক মাত্ৰ published research paper আৰু সেইবাবে লেখনীৰ ৰখা হৈছে। ইয়াত website, জাতীয় সংগঠনৰ লেখা উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়া নহ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:59, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 53xf7kj77n52r0smz1n8xqqrr9tntye 635251 635249 2026-09-13T04:10:10Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635251 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::অনুবাদ বোৰ WP:OR নহয় যদি কি? উৎস ৫টা হওক ১০০ টা হওক। কথা নাই। Narrative আৰু POVৰ কথা টো আহে যিটো WP:FRINGE, WP:SYNTH, WP:OR, ইত্যাদি কেইবাটাও পলিচি উলঙ্ঘন কৰিছে। মটক বা আহোম জাতীয়তাবাদী লেখা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ Wikipedia প্ৰয়োগ নকৰিব। WP:PROMO কি হয়, পঢ়ি চাওক। প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক মায়ামৰীয়া ধৰ্মৰ আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা গোষ্ঠী বুলি কয়। এই mainstream narrativeৰ বিপৰিতে যাবলৈ আগতে reliable sourceৰ উৎস গোটাওক। পাৰিলে নিজে গ্ৰন্থ লিখি Universityৰ পৰা পাব্লিচ কৰাওক। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখনী এক মাত্ৰ published research paper আৰু সেইবাবে লেখনীৰ ৰখা হৈছে। ইয়াত website, জাতীয় সংগঠনৰ লেখা উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়া নহ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:59, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::লগতে আৰু এটা কথা বুজি ল'ব। ইয়াত WP:RAJ WP: AGEMATTERS এইবোৰৰ কথা নাহে। মই যোগ কৰা উৎস বোৰ বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ আৰু বিদেশী গৱেষকে লিখা লেখনী। কৰবী বৰুৱাৰ লেখনী কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য Journalত নাই। IJCRT Journalখন [https://www.researchgate.net/post/Is-INTERNATIONAL-JOURNAL-OF-CREATIVE-RESEARCH-THOUGHTS-IJCRT-a-genuine-journal Predatory journal] হয় আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে Reliable source নহয়। :::::::বাকী WP:UNDUE হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে কাৰণ সেইটো মত FRINGE হয়। FRINGE হোৱাৰ পাছতো মতটো লেখনীত ৰখাটোৱে বহুত, মূল মত বনাবলৈ যোৱাটো [[WP:PROMO]] [[WP:NPOV]] ৰ উলঙ্ঘন কৰা হ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:10, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 0rv4r4tydiqa11bxxyd8oeldpl36afi 635257 635251 2026-09-13T04:22:16Z KhiLanTzi 23530 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635257 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::অনুবাদ বোৰ WP:OR নহয় যদি কি? উৎস ৫টা হওক ১০০ টা হওক। কথা নাই। Narrative আৰু POVৰ কথা টো আহে যিটো WP:FRINGE, WP:SYNTH, WP:OR, ইত্যাদি কেইবাটাও পলিচি উলঙ্ঘন কৰিছে। মটক বা আহোম জাতীয়তাবাদী লেখা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ Wikipedia প্ৰয়োগ নকৰিব। WP:PROMO কি হয়, পঢ়ি চাওক। প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক মায়ামৰীয়া ধৰ্মৰ আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা গোষ্ঠী বুলি কয়। এই mainstream narrativeৰ বিপৰিতে যাবলৈ আগতে reliable sourceৰ উৎস গোটাওক। পাৰিলে নিজে গ্ৰন্থ লিখি Universityৰ পৰা পাব্লিচ কৰাওক। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখনী এক মাত্ৰ published research paper আৰু সেইবাবে লেখনীৰ ৰখা হৈছে। ইয়াত website, জাতীয় সংগঠনৰ লেখা উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়া নহ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:59, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::লগতে আৰু এটা কথা বুজি ল'ব। ইয়াত WP:RAJ WP: AGEMATTERS এইবোৰৰ কথা নাহে। মই যোগ কৰা উৎস বোৰ বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ আৰু বিদেশী গৱেষকে লিখা লেখনী। কৰবী বৰুৱাৰ লেখনী কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য Journalত নাই। IJCRT Journalখন [https://www.researchgate.net/post/Is-INTERNATIONAL-JOURNAL-OF-CREATIVE-RESEARCH-THOUGHTS-IJCRT-a-genuine-journal Predatory journal] হয় আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে Reliable source নহয়। :::::::বাকী WP:UNDUE হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে কাৰণ সেইটো মত FRINGE হয়। FRINGE হোৱাৰ পাছতো মতটো লেখনীত ৰখাটোৱে বহুত, মূল মত বনাবলৈ যোৱাটো [[WP:PROMO]] [[WP:NPOV]] ৰ উলঙ্ঘন কৰা হ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:10, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] প্ৰথমে WP:OR আৰু WP:SYNTH পৃষ্ঠা দুটা ভালদৰে পঢ়ি আহকচোন এবাৰ তাৰ পাছত কথা পাতিম। চালে বেৰে কোবাই সকলো কথাকে WP:OR আৰু WP:SYNTH কলেই হব জানো? ::::::::WP:OR মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ মই নতুনকৈ কিবা আৱিষ্কাৰ কৰা নাই উৎসত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ::::::::WP:SYNTH হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। অৰ্থাৎ মই অৰ তৰ পৰা জোৰা টাপলি মৰা নাই। উৎস সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:22, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) px5sy5ewxyavxl3pa38altb5sujtgly 635259 635257 2026-09-13T04:35:09Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635259 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::অনুবাদ বোৰ WP:OR নহয় যদি কি? উৎস ৫টা হওক ১০০ টা হওক। কথা নাই। Narrative আৰু POVৰ কথা টো আহে যিটো WP:FRINGE, WP:SYNTH, WP:OR, ইত্যাদি কেইবাটাও পলিচি উলঙ্ঘন কৰিছে। মটক বা আহোম জাতীয়তাবাদী লেখা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ Wikipedia প্ৰয়োগ নকৰিব। WP:PROMO কি হয়, পঢ়ি চাওক। প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক মায়ামৰীয়া ধৰ্মৰ আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা গোষ্ঠী বুলি কয়। এই mainstream narrativeৰ বিপৰিতে যাবলৈ আগতে reliable sourceৰ উৎস গোটাওক। পাৰিলে নিজে গ্ৰন্থ লিখি Universityৰ পৰা পাব্লিচ কৰাওক। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখনী এক মাত্ৰ published research paper আৰু সেইবাবে লেখনীৰ ৰখা হৈছে। ইয়াত website, জাতীয় সংগঠনৰ লেখা উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়া নহ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:59, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::লগতে আৰু এটা কথা বুজি ল'ব। ইয়াত WP:RAJ WP: AGEMATTERS এইবোৰৰ কথা নাহে। মই যোগ কৰা উৎস বোৰ বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ আৰু বিদেশী গৱেষকে লিখা লেখনী। কৰবী বৰুৱাৰ লেখনী কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য Journalত নাই। IJCRT Journalখন [https://www.researchgate.net/post/Is-INTERNATIONAL-JOURNAL-OF-CREATIVE-RESEARCH-THOUGHTS-IJCRT-a-genuine-journal Predatory journal] হয় আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে Reliable source নহয়। :::::::বাকী WP:UNDUE হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে কাৰণ সেইটো মত FRINGE হয়। FRINGE হোৱাৰ পাছতো মতটো লেখনীত ৰখাটোৱে বহুত, মূল মত বনাবলৈ যোৱাটো [[WP:PROMO]] [[WP:NPOV]] ৰ উলঙ্ঘন কৰা হ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:10, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] প্ৰথমে WP:OR আৰু WP:SYNTH পৃষ্ঠা দুটা ভালদৰে পঢ়ি আহকচোন এবাৰ তাৰ পাছত কথা পাতিম। চালে বেৰে কোবাই সকলো কথাকে WP:OR আৰু WP:SYNTH কলেই হব জানো? ::::::::WP:OR মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ মই নতুনকৈ কিবা আৱিষ্কাৰ কৰা নাই উৎসত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ::::::::WP:SYNTH হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। অৰ্থাৎ মই অৰ তৰ পৰা জোৰা টাপলি মৰা নাই। উৎস সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:22, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::প্ৰতিস্তিত অনুবাদৰ বিপৰীতে গৈ নিজা অনুবাদ উলিওৱা টো WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ও হয়। পুৰণি অসম বুৰঞ্জী খন আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ঘৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বুৰঞ্জী। তাতো একেই অনুবাদ কৰা আছে। এই সকলোবোৰ বুৰঞ্জী ভূল বুলি ক'বলৈ mainstream গৱেষকৰ সহমত লাগিব। নাথাকিলে WP:FRINGE হ'ব। প্ৰতিস্থিত মতটো আগতে ৰখা হৈছে। নিজৰ একপক্ষীয় Fringe :::::::::মতটো আগত ৰখাটো policyৰ বিৰুদ্ধে যোৱা বুজাই। :::::::::মই দিয়া উৎস সমূহ আগতে পঢ়ি চাওক। চুকাফাৰ দিনৰ মৰাণক টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মটক কৈছিল। গৱেষক Ramirezৰ লেখনী পঢ়ক। ফুখাও, মৰাণ, মটক ইত্যাদি সকলো শব্দ গভীৰ ভাবে বিশ্লেষণ কৰা আছে। কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জী পঢ়ক। চুকাফাৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। লানমাখ্ৰু মৰাণ বুলি প্ৰায় সকলো অসমীয়া বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অসমীয়া বুৰঞ্জী বোৰ প্ৰাথমিক উৎস হয়। ইয়াত WP:AGEMATTERS, WP:RAJ এইবোৰ কৰ পৰা আহিব? IJCRT Journalবোৰ ইনেও Wikipediaত স্থান নাই। ভাল জনা শুনা admin থাকিলে সেইখনো যোগ কৰিবলৈ নিদিলে হয়। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 3e5cyjaj93ud0byh8x9hi17q9m8gpx4 635261 635259 2026-09-13T04:58:18Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635261 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::অনুবাদ বোৰ WP:OR নহয় যদি কি? উৎস ৫টা হওক ১০০ টা হওক। কথা নাই। Narrative আৰু POVৰ কথা টো আহে যিটো WP:FRINGE, WP:SYNTH, WP:OR, ইত্যাদি কেইবাটাও পলিচি উলঙ্ঘন কৰিছে। মটক বা আহোম জাতীয়তাবাদী লেখা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ Wikipedia প্ৰয়োগ নকৰিব। WP:PROMO কি হয়, পঢ়ি চাওক। প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক মায়ামৰীয়া ধৰ্মৰ আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা গোষ্ঠী বুলি কয়। এই mainstream narrativeৰ বিপৰিতে যাবলৈ আগতে reliable sourceৰ উৎস গোটাওক। পাৰিলে নিজে গ্ৰন্থ লিখি Universityৰ পৰা পাব্লিচ কৰাওক। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখনী এক মাত্ৰ published research paper আৰু সেইবাবে লেখনীৰ ৰখা হৈছে। ইয়াত website, জাতীয় সংগঠনৰ লেখা উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়া নহ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:59, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::লগতে আৰু এটা কথা বুজি ল'ব। ইয়াত WP:RAJ WP: AGEMATTERS এইবোৰৰ কথা নাহে। মই যোগ কৰা উৎস বোৰ বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ আৰু বিদেশী গৱেষকে লিখা লেখনী। কৰবী বৰুৱাৰ লেখনী কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য Journalত নাই। IJCRT Journalখন [https://www.researchgate.net/post/Is-INTERNATIONAL-JOURNAL-OF-CREATIVE-RESEARCH-THOUGHTS-IJCRT-a-genuine-journal Predatory journal] হয় আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে Reliable source নহয়। :::::::বাকী WP:UNDUE হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে কাৰণ সেইটো মত FRINGE হয়। FRINGE হোৱাৰ পাছতো মতটো লেখনীত ৰখাটোৱে বহুত, মূল মত বনাবলৈ যোৱাটো [[WP:PROMO]] [[WP:NPOV]] ৰ উলঙ্ঘন কৰা হ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:10, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] প্ৰথমে WP:OR আৰু WP:SYNTH পৃষ্ঠা দুটা ভালদৰে পঢ়ি আহকচোন এবাৰ তাৰ পাছত কথা পাতিম। চালে বেৰে কোবাই সকলো কথাকে WP:OR আৰু WP:SYNTH কলেই হব জানো? ::::::::WP:OR মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ মই নতুনকৈ কিবা আৱিষ্কাৰ কৰা নাই উৎসত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ::::::::WP:SYNTH হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। অৰ্থাৎ মই অৰ তৰ পৰা জোৰা টাপলি মৰা নাই। উৎস সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:22, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::প্ৰতিস্তিত অনুবাদৰ বিপৰীতে গৈ নিজা অনুবাদ উলিওৱা টো WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ও হয়। পুৰণি অসম বুৰঞ্জী খন আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ঘৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বুৰঞ্জী। তাতো একেই অনুবাদ কৰা আছে। এই সকলোবোৰ বুৰঞ্জী ভূল বুলি ক'বলৈ mainstream গৱেষকৰ সহমত লাগিব। নাথাকিলে WP:FRINGE হ'ব। প্ৰতিস্থিত মতটো আগতে ৰখা হৈছে। নিজৰ একপক্ষীয় Fringe :::::::::মতটো আগত ৰখাটো policyৰ বিৰুদ্ধে যোৱা বুজাই। :::::::::মই দিয়া উৎস সমূহ আগতে পঢ়ি চাওক। চুকাফাৰ দিনৰ মৰাণক টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মটক কৈছিল। গৱেষক Ramirezৰ লেখনী পঢ়ক। ফুখাও, মৰাণ, মটক ইত্যাদি সকলো শব্দ গভীৰ ভাবে বিশ্লেষণ কৰা আছে। কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জী পঢ়ক। চুকাফাৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। লানমাখ্ৰু মৰাণ বুলি প্ৰায় সকলো অসমীয়া বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অসমীয়া বুৰঞ্জী বোৰ প্ৰাথমিক উৎস হয়। ইয়াত WP:AGEMATTERS, WP:RAJ এইবোৰ কৰ পৰা আহিব? IJCRT Journalবোৰ ইনেও Wikipediaত স্থান নাই। ভাল জনা শুনা admin থাকিলে সেইখনো যোগ কৰিবলৈ নিদিলে হয়। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::{{ping|KhiLanTzi}} [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:58, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) a4stuksk1p1askukws33ymrdjqwk5kj 635262 635261 2026-09-13T04:59:36Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ 635262 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::অনুবাদ বোৰ WP:OR নহয় যদি কি? উৎস ৫টা হওক ১০০ টা হওক। কথা নাই। Narrative আৰু POVৰ কথা টো আহে যিটো WP:FRINGE, WP:SYNTH, WP:OR, ইত্যাদি কেইবাটাও পলিচি উলঙ্ঘন কৰিছে। মটক বা আহোম জাতীয়তাবাদী লেখা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ Wikipedia প্ৰয়োগ নকৰিব। WP:PROMO কি হয়, পঢ়ি চাওক। প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক মায়ামৰীয়া ধৰ্মৰ আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা গোষ্ঠী বুলি কয়। এই mainstream narrativeৰ বিপৰিতে যাবলৈ আগতে reliable sourceৰ উৎস গোটাওক। পাৰিলে নিজে গ্ৰন্থ লিখি Universityৰ পৰা পাব্লিচ কৰাওক। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখনী এক মাত্ৰ published research paper আৰু সেইবাবে লেখনীৰ ৰখা হৈছে। ইয়াত website, জাতীয় সংগঠনৰ লেখা উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়া নহ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:59, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::লগতে আৰু এটা কথা বুজি ল'ব। ইয়াত WP:RAJ WP: AGEMATTERS এইবোৰৰ কথা নাহে। মই যোগ কৰা উৎস বোৰ বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ আৰু বিদেশী গৱেষকে লিখা লেখনী। কৰবী বৰুৱাৰ লেখনী কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য Journalত নাই। IJCRT Journalখন [https://www.researchgate.net/post/Is-INTERNATIONAL-JOURNAL-OF-CREATIVE-RESEARCH-THOUGHTS-IJCRT-a-genuine-journal Predatory journal] হয় আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে Reliable source নহয়। :::::::বাকী WP:UNDUE হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে কাৰণ সেইটো মত FRINGE হয়। FRINGE হোৱাৰ পাছতো মতটো লেখনীত ৰখাটোৱে বহুত, মূল মত বনাবলৈ যোৱাটো [[WP:PROMO]] [[WP:NPOV]] ৰ উলঙ্ঘন কৰা হ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:10, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] প্ৰথমে WP:OR আৰু WP:SYNTH পৃষ্ঠা দুটা ভালদৰে পঢ়ি আহকচোন এবাৰ তাৰ পাছত কথা পাতিম। চালে বেৰে কোবাই সকলো কথাকে WP:OR আৰু WP:SYNTH কলেই হব জানো? ::::::::WP:OR মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ মই নতুনকৈ কিবা আৱিষ্কাৰ কৰা নাই উৎসত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ::::::::WP:SYNTH হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। অৰ্থাৎ মই অৰ তৰ পৰা জোৰা টাপলি মৰা নাই। উৎস সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:22, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::প্ৰতিস্তিত অনুবাদৰ বিপৰীতে গৈ নিজা অনুবাদ উলিওৱা টো WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ও হয়। পুৰণি অসম বুৰঞ্জী খন আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ঘৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বুৰঞ্জী। তাতো একেই অনুবাদ কৰা আছে। এই সকলোবোৰ বুৰঞ্জী ভূল বুলি ক'বলৈ mainstream গৱেষকৰ সহমত লাগিব। নাথাকিলে WP:FRINGE হ'ব। প্ৰতিস্থিত মতটো আগতে ৰখা হৈছে। নিজৰ একপক্ষীয় Fringe :::::::::মতটো আগত ৰখাটো policyৰ বিৰুদ্ধে যোৱা বুজাই। :::::::::মই দিয়া উৎস সমূহ আগতে পঢ়ি চাওক। চুকাফাৰ দিনৰ মৰাণক টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মটক কৈছিল। গৱেষক Ramirezৰ লেখনী পঢ়ক। ফুখাও, মৰাণ, মটক ইত্যাদি সকলো শব্দ গভীৰ ভাবে বিশ্লেষণ কৰা আছে। কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জী পঢ়ক। চুকাফাৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। লানমাখ্ৰু মৰাণ বুলি প্ৰায় সকলো অসমীয়া বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অসমীয়া বুৰঞ্জী বোৰ প্ৰাথমিক উৎস হয়। ইয়াত WP:AGEMATTERS, WP:RAJ এইবোৰ কৰ পৰা আহিব? IJCRT Journalবোৰ ইনেও Wikipediaত স্থান নাই। ভাল জনা শুনা admin থাকিলে সেইখনো যোগ কৰিবলৈ নিদিলে হয়। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 3e5cyjaj93ud0byh8x9hi17q9m8gpx4 635263 635262 2026-09-13T05:00:42Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635263 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::অনুবাদ বোৰ WP:OR নহয় যদি কি? উৎস ৫টা হওক ১০০ টা হওক। কথা নাই। Narrative আৰু POVৰ কথা টো আহে যিটো WP:FRINGE, WP:SYNTH, WP:OR, ইত্যাদি কেইবাটাও পলিচি উলঙ্ঘন কৰিছে। মটক বা আহোম জাতীয়তাবাদী লেখা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ Wikipedia প্ৰয়োগ নকৰিব। WP:PROMO কি হয়, পঢ়ি চাওক। প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক মায়ামৰীয়া ধৰ্মৰ আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা গোষ্ঠী বুলি কয়। এই mainstream narrativeৰ বিপৰিতে যাবলৈ আগতে reliable sourceৰ উৎস গোটাওক। পাৰিলে নিজে গ্ৰন্থ লিখি Universityৰ পৰা পাব্লিচ কৰাওক। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখনী এক মাত্ৰ published research paper আৰু সেইবাবে লেখনীৰ ৰখা হৈছে। ইয়াত website, জাতীয় সংগঠনৰ লেখা উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়া নহ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:59, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::লগতে আৰু এটা কথা বুজি ল'ব। ইয়াত WP:RAJ WP: AGEMATTERS এইবোৰৰ কথা নাহে। মই যোগ কৰা উৎস বোৰ বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ আৰু বিদেশী গৱেষকে লিখা লেখনী। কৰবী বৰুৱাৰ লেখনী কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য Journalত নাই। IJCRT Journalখন [https://www.researchgate.net/post/Is-INTERNATIONAL-JOURNAL-OF-CREATIVE-RESEARCH-THOUGHTS-IJCRT-a-genuine-journal Predatory journal] হয় আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে Reliable source নহয়। :::::::বাকী WP:UNDUE হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে কাৰণ সেইটো মত FRINGE হয়। FRINGE হোৱাৰ পাছতো মতটো লেখনীত ৰখাটোৱে বহুত, মূল মত বনাবলৈ যোৱাটো [[WP:PROMO]] [[WP:NPOV]] ৰ উলঙ্ঘন কৰা হ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:10, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] প্ৰথমে WP:OR আৰু WP:SYNTH পৃষ্ঠা দুটা ভালদৰে পঢ়ি আহকচোন এবাৰ তাৰ পাছত কথা পাতিম। চালে বেৰে কোবাই সকলো কথাকে WP:OR আৰু WP:SYNTH কলেই হব জানো? ::::::::WP:OR মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ মই নতুনকৈ কিবা আৱিষ্কাৰ কৰা নাই উৎসত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ::::::::WP:SYNTH হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। অৰ্থাৎ মই অৰ তৰ পৰা জোৰা টাপলি মৰা নাই। উৎস সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:22, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::প্ৰতিস্তিত অনুবাদৰ বিপৰীতে গৈ নিজা অনুবাদ উলিওৱা টো WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ও হয়। পুৰণি অসম বুৰঞ্জী খন আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ঘৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বুৰঞ্জী। তাতো একেই অনুবাদ কৰা আছে। এই সকলোবোৰ বুৰঞ্জী ভূল বুলি ক'বলৈ mainstream গৱেষকৰ সহমত লাগিব। নাথাকিলে WP:FRINGE হ'ব। প্ৰতিস্থিত মতটো আগতে ৰখা হৈছে। নিজৰ একপক্ষীয় Fringe :::::::::মতটো আগত ৰখাটো policyৰ বিৰুদ্ধে যোৱা বুজাই। :::::::::মই দিয়া উৎস সমূহ আগতে পঢ়ি চাওক। চুকাফাৰ দিনৰ মৰাণক টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মটক কৈছিল। গৱেষক Ramirezৰ লেখনী পঢ়ক। ফুখাও, মৰাণ, মটক ইত্যাদি সকলো শব্দ গভীৰ ভাবে বিশ্লেষণ কৰা আছে। কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জী পঢ়ক। চুকাফাৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। লানমাখ্ৰু মৰাণ বুলি প্ৰায় সকলো অসমীয়া বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অসমীয়া বুৰঞ্জী বোৰ প্ৰাথমিক উৎস হয়। ইয়াত WP:AGEMATTERS, WP:RAJ এইবোৰ কৰ পৰা আহিব? IJCRT Journalবোৰ ইনেও Wikipediaত স্থান নাই। ভাল জনা শুনা admin থাকিলে সেইখনো যোগ কৰিবলৈ নিদিলে হয়। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::{{ping|KhiLanTzi}} ::::::::কৰবী গগৈয়ে নিজৰ লেখনীত কি লিখিছে পঢ়ি চাওক: ::::::::Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King. This information is found ::::::::in the book written in the Tai Language --- “Phukhao cham wa ryun Tai mbaw bao changkhao cham wa Matak Patar”. ::::::::গতিকে কৰবী গগৈয়ে মটক পাতৰ আৰু টাই লোক জন একেই জনে বুলি উল্লেখ কৰিছে। গতিকে আপুনি যোগ কৰা উৎস আপুনি কোৱা কথাৰে বিপৰীতে হে গৈছে। ::::::::বাকী বাও হওক বাপ হওক, বাক্য কেইটাৰ মূল অৰ্থ সলনি নহয়। মূল কথাটো হৈছে দুয়োটা বাক্যয়ে একেইজন লোক আৰু একেটা পদবীৰ কথা উল্লেখ কৰিছে, যিদৰে দুয়োখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। বাকী শব্দ বা বাক্যৰ অৰ্থ উলিয়াবলৈ যোৱাটো WP:OR হয়, গতিকে চেষ্টাও নকৰিব। ::::::::আৰু এটা কথা। মায়ামৰা বিদ্ৰোহৰ দিনত মটক মানে ধাৰ্মিক গোষ্ঠীটোকে বুজাইছিল। সকলোৱে জানে মটকত কলিতা, কছাৰী, চুতীয়া, আহোম, ইত্যাদি ধেৰ জনগোষ্ঠীৰ লোক সোমাই আছে বুলি। এইটো প্ৰতিষ্ঠিত সত্য। মৰাণক কিছু ক্ষেত্ৰত মটকত ধৰা হৈছিল আৰু কিছু ক্ষেত্ৰত পৃথককৈ ধৰা হৈছিল। ভৰত সিংহ, ৰাঘব, ৰূক্মিনী, ইত্যাদি চৰিত্ৰক মৰাণ আৰু মটক দুয়োটা পৰিচয় দিয়া হৈছিল। মৰাণৰ ধৰ্ম মটক ধৰ্ম। ফুখাও মানে মোৱামৰীয়া ধৰ্ম পালন কৰা মটক ধৰ্ম গোষ্ঠী। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 05:00, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 14sck9qm3mjwjp64aizc25jf5uenej8 635264 635263 2026-09-13T05:02:41Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635264 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::অনুবাদ বোৰ WP:OR নহয় যদি কি? উৎস ৫টা হওক ১০০ টা হওক। কথা নাই। Narrative আৰু POVৰ কথা টো আহে যিটো WP:FRINGE, WP:SYNTH, WP:OR, ইত্যাদি কেইবাটাও পলিচি উলঙ্ঘন কৰিছে। মটক বা আহোম জাতীয়তাবাদী লেখা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ Wikipedia প্ৰয়োগ নকৰিব। WP:PROMO কি হয়, পঢ়ি চাওক। প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক মায়ামৰীয়া ধৰ্মৰ আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা গোষ্ঠী বুলি কয়। এই mainstream narrativeৰ বিপৰিতে যাবলৈ আগতে reliable sourceৰ উৎস গোটাওক। পাৰিলে নিজে গ্ৰন্থ লিখি Universityৰ পৰা পাব্লিচ কৰাওক। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখনী এক মাত্ৰ published research paper আৰু সেইবাবে লেখনীৰ ৰখা হৈছে। ইয়াত website, জাতীয় সংগঠনৰ লেখা উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়া নহ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:59, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::লগতে আৰু এটা কথা বুজি ল'ব। ইয়াত WP:RAJ WP: AGEMATTERS এইবোৰৰ কথা নাহে। মই যোগ কৰা উৎস বোৰ বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ আৰু বিদেশী গৱেষকে লিখা লেখনী। কৰবী বৰুৱাৰ লেখনী কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য Journalত নাই। IJCRT Journalখন [https://www.researchgate.net/post/Is-INTERNATIONAL-JOURNAL-OF-CREATIVE-RESEARCH-THOUGHTS-IJCRT-a-genuine-journal Predatory journal] হয় আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে Reliable source নহয়। :::::::বাকী WP:UNDUE হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে কাৰণ সেইটো মত FRINGE হয়। FRINGE হোৱাৰ পাছতো মতটো লেখনীত ৰখাটোৱে বহুত, মূল মত বনাবলৈ যোৱাটো [[WP:PROMO]] [[WP:NPOV]] ৰ উলঙ্ঘন কৰা হ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:10, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] প্ৰথমে WP:OR আৰু WP:SYNTH পৃষ্ঠা দুটা ভালদৰে পঢ়ি আহকচোন এবাৰ তাৰ পাছত কথা পাতিম। চালে বেৰে কোবাই সকলো কথাকে WP:OR আৰু WP:SYNTH কলেই হব জানো? ::::::::WP:OR মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ মই নতুনকৈ কিবা আৱিষ্কাৰ কৰা নাই উৎসত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ::::::::WP:SYNTH হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। অৰ্থাৎ মই অৰ তৰ পৰা জোৰা টাপলি মৰা নাই। উৎস সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:22, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::প্ৰতিস্তিত অনুবাদৰ বিপৰীতে গৈ নিজা অনুবাদ উলিওৱা টো WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ও হয়। পুৰণি অসম বুৰঞ্জী খন আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ঘৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বুৰঞ্জী। তাতো একেই অনুবাদ কৰা আছে। এই সকলোবোৰ বুৰঞ্জী ভূল বুলি ক'বলৈ mainstream গৱেষকৰ সহমত লাগিব। নাথাকিলে WP:FRINGE হ'ব। প্ৰতিস্থিত মতটো আগতে ৰখা হৈছে। নিজৰ একপক্ষীয় Fringe :::::::::মতটো আগত ৰখাটো policyৰ বিৰুদ্ধে যোৱা বুজাই। :::::::::মই দিয়া উৎস সমূহ আগতে পঢ়ি চাওক। চুকাফাৰ দিনৰ মৰাণক টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মটক কৈছিল। গৱেষক Ramirezৰ লেখনী পঢ়ক। ফুখাও, মৰাণ, মটক ইত্যাদি সকলো শব্দ গভীৰ ভাবে বিশ্লেষণ কৰা আছে। কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জী পঢ়ক। চুকাফাৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। লানমাখ্ৰু মৰাণ বুলি প্ৰায় সকলো অসমীয়া বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অসমীয়া বুৰঞ্জী বোৰ প্ৰাথমিক উৎস হয়। ইয়াত WP:AGEMATTERS, WP:RAJ এইবোৰ কৰ পৰা আহিব? IJCRT Journalবোৰ ইনেও Wikipediaত স্থান নাই। ভাল জনা শুনা admin থাকিলে সেইখনো যোগ কৰিবলৈ নিদিলে হয়। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::{{ping|KhiLanTzi}} :::::::::কৰবী গগৈয়ে নিজৰ লেখনীত কি লিখিছে পঢ়ি চাওক: :::::::::Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King. This information is found in the book written in the Tai Language --- “Phukhao cham wa ryun Tai mbaw bao changkhao cham wa Matak Patar”. :::::::::গতিকে কৰবী গগৈয়ে মটক পাতৰ আৰু টাই লোক জন একেই জনে বুলি উল্লেখ কৰিছে। গতিকে আপুনি যোগ কৰা উৎস আপুনি কোৱা কথাৰে বিপৰীতে হে গৈছে। বাকী বাও হওক বাপ হওক, বাক্য কেইটাৰ মূল অৰ্থ সলনি নহয়। মূল কথাটো হৈছে দুয়োটা বাক্যয়ে একেইজন লোক আৰু একেটা পদবীৰ কথা উল্লেখ কৰিছে, যিদৰে দুয়োখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। বাকী শব্দ বা বাক্যৰ অৰ্থ উলিয়াবলৈ যোৱাটো WP:OR হয়, গতিকে চেষ্টাও নকৰিব। :::::::::আৰু এটা কথা। মায়ামৰা বিদ্ৰোহৰ দিনত মটক মানে ধাৰ্মিক গোষ্ঠীটোকে বুজাইছিল। সকলোৱে জানে মটকত কলিতা, কছাৰী, চুতীয়া, আহোম, ইত্যাদি ধেৰ জনগোষ্ঠীৰ লোক সোমাই আছে বুলি। এইটো প্ৰতিষ্ঠিত সত্য। মৰাণক কিছু ক্ষেত্ৰত মটকত ধৰা হৈছিল আৰু কিছু ক্ষেত্ৰত পৃথককৈ ধৰা হৈছিল। ভৰত সিংহ, ৰাঘব, ৰূক্মিনী, ইত্যাদি চৰিত্ৰক মৰাণ আৰু মটক দুয়োটা পৰিচয় দিয়া হৈছিল। মৰাণৰ ধৰ্ম মটক ধৰ্ম। ফুখাও মানে মোৱামৰীয়া ধৰ্ম পালন কৰা মটক ধৰ্ম গোষ্ঠী। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 05:02, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::{{ping|KhiLanTzi}} ::::::::কৰবী গগৈয়ে নিজৰ লেখনীত কি লিখিছে পঢ়ি চাওক: ::::::::Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King. This information is found ::::::::in the book written in the Tai Language --- “Phukhao cham wa ryun Tai mbaw bao changkhao cham wa Matak Patar”. ::::::::গতিকে কৰবী গগৈয়ে মটক পাতৰ আৰু টাই লোক জন একেই জনে বুলি উল্লেখ কৰিছে। গতিকে আপুনি যোগ কৰা উৎস আপুনি কোৱা কথাৰে বিপৰীতে হে গৈছে। ::::::::বাকী বাও হওক বাপ হওক, বাক্য কেইটাৰ মূল অৰ্থ সলনি নহয়। মূল কথাটো হৈছে দুয়োটা বাক্যয়ে একেইজন লোক আৰু একেটা পদবীৰ কথা উল্লেখ কৰিছে, যিদৰে দুয়োখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। বাকী শব্দ বা বাক্যৰ অৰ্থ উলিয়াবলৈ যোৱাটো WP:OR হয়, গতিকে চেষ্টাও নকৰিব। ::::::::আৰু এটা কথা। মায়ামৰা বিদ্ৰোহৰ দিনত মটক মানে ধাৰ্মিক গোষ্ঠীটোকে বুজাইছিল। সকলোৱে জানে মটকত কলিতা, কছাৰী, চুতীয়া, আহোম, ইত্যাদি ধেৰ জনগোষ্ঠীৰ লোক সোমাই আছে বুলি। এইটো প্ৰতিষ্ঠিত সত্য। মৰাণক কিছু ক্ষেত্ৰত মটকত ধৰা হৈছিল আৰু কিছু ক্ষেত্ৰত পৃথককৈ ধৰা হৈছিল। ভৰত সিংহ, ৰাঘব, ৰূক্মিনী, ইত্যাদি চৰিত্ৰক মৰাণ আৰু মটক দুয়োটা পৰিচয় দিয়া হৈছিল। মৰাণৰ ধৰ্ম মটক ধৰ্ম। ফুখাও মানে মোৱামৰীয়া ধৰ্ম পালন কৰা মটক ধৰ্ম গোষ্ঠী। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 05:00, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) d8dsk8l0l09iu0wyqjfmw48hfzaykwn 635265 635264 2026-09-13T05:02:58Z Ananya Taye 28065 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ 635265 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::অনুবাদ বোৰ WP:OR নহয় যদি কি? উৎস ৫টা হওক ১০০ টা হওক। কথা নাই। Narrative আৰু POVৰ কথা টো আহে যিটো WP:FRINGE, WP:SYNTH, WP:OR, ইত্যাদি কেইবাটাও পলিচি উলঙ্ঘন কৰিছে। মটক বা আহোম জাতীয়তাবাদী লেখা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ Wikipedia প্ৰয়োগ নকৰিব। WP:PROMO কি হয়, পঢ়ি চাওক। প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক মায়ামৰীয়া ধৰ্মৰ আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা গোষ্ঠী বুলি কয়। এই mainstream narrativeৰ বিপৰিতে যাবলৈ আগতে reliable sourceৰ উৎস গোটাওক। পাৰিলে নিজে গ্ৰন্থ লিখি Universityৰ পৰা পাব্লিচ কৰাওক। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখনী এক মাত্ৰ published research paper আৰু সেইবাবে লেখনীৰ ৰখা হৈছে। ইয়াত website, জাতীয় সংগঠনৰ লেখা উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়া নহ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:59, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::লগতে আৰু এটা কথা বুজি ল'ব। ইয়াত WP:RAJ WP: AGEMATTERS এইবোৰৰ কথা নাহে। মই যোগ কৰা উৎস বোৰ বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ আৰু বিদেশী গৱেষকে লিখা লেখনী। কৰবী বৰুৱাৰ লেখনী কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য Journalত নাই। IJCRT Journalখন [https://www.researchgate.net/post/Is-INTERNATIONAL-JOURNAL-OF-CREATIVE-RESEARCH-THOUGHTS-IJCRT-a-genuine-journal Predatory journal] হয় আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে Reliable source নহয়। :::::::বাকী WP:UNDUE হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে কাৰণ সেইটো মত FRINGE হয়। FRINGE হোৱাৰ পাছতো মতটো লেখনীত ৰখাটোৱে বহুত, মূল মত বনাবলৈ যোৱাটো [[WP:PROMO]] [[WP:NPOV]] ৰ উলঙ্ঘন কৰা হ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:10, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] প্ৰথমে WP:OR আৰু WP:SYNTH পৃষ্ঠা দুটা ভালদৰে পঢ়ি আহকচোন এবাৰ তাৰ পাছত কথা পাতিম। চালে বেৰে কোবাই সকলো কথাকে WP:OR আৰু WP:SYNTH কলেই হব জানো? ::::::::WP:OR মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ মই নতুনকৈ কিবা আৱিষ্কাৰ কৰা নাই উৎসত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ::::::::WP:SYNTH হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। অৰ্থাৎ মই অৰ তৰ পৰা জোৰা টাপলি মৰা নাই। উৎস সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:22, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::প্ৰতিস্তিত অনুবাদৰ বিপৰীতে গৈ নিজা অনুবাদ উলিওৱা টো WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ও হয়। পুৰণি অসম বুৰঞ্জী খন আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ঘৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বুৰঞ্জী। তাতো একেই অনুবাদ কৰা আছে। এই সকলোবোৰ বুৰঞ্জী ভূল বুলি ক'বলৈ mainstream গৱেষকৰ সহমত লাগিব। নাথাকিলে WP:FRINGE হ'ব। প্ৰতিস্থিত মতটো আগতে ৰখা হৈছে। নিজৰ একপক্ষীয় Fringe :::::::::মতটো আগত ৰখাটো policyৰ বিৰুদ্ধে যোৱা বুজাই। :::::::::মই দিয়া উৎস সমূহ আগতে পঢ়ি চাওক। চুকাফাৰ দিনৰ মৰাণক টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মটক কৈছিল। গৱেষক Ramirezৰ লেখনী পঢ়ক। ফুখাও, মৰাণ, মটক ইত্যাদি সকলো শব্দ গভীৰ ভাবে বিশ্লেষণ কৰা আছে। কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জী পঢ়ক। চুকাফাৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। লানমাখ্ৰু মৰাণ বুলি প্ৰায় সকলো অসমীয়া বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অসমীয়া বুৰঞ্জী বোৰ প্ৰাথমিক উৎস হয়। ইয়াত WP:AGEMATTERS, WP:RAJ এইবোৰ কৰ পৰা আহিব? IJCRT Journalবোৰ ইনেও Wikipediaত স্থান নাই। ভাল জনা শুনা admin থাকিলে সেইখনো যোগ কৰিবলৈ নিদিলে হয়। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::{{ping|KhiLanTzi}} :::::::::কৰবী গগৈয়ে নিজৰ লেখনীত কি লিখিছে পঢ়ি চাওক: :::::::::Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King. This information is found in the book written in the Tai Language --- “Phukhao cham wa ryun Tai mbaw bao changkhao cham wa Matak Patar”. :::::::::গতিকে কৰবী গগৈয়ে মটক পাতৰ আৰু টাই লোক জন একেই জনে বুলি উল্লেখ কৰিছে। গতিকে আপুনি যোগ কৰা উৎস আপুনি কোৱা কথাৰে বিপৰীতে হে গৈছে। বাকী বাও হওক বাপ হওক, বাক্য কেইটাৰ মূল অৰ্থ সলনি নহয়। মূল কথাটো হৈছে দুয়োটা বাক্যয়ে একেইজন লোক আৰু একেটা পদবীৰ কথা উল্লেখ কৰিছে, যিদৰে দুয়োখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। বাকী শব্দ বা বাক্যৰ অৰ্থ উলিয়াবলৈ যোৱাটো WP:OR হয়, গতিকে চেষ্টাও নকৰিব। :::::::::আৰু এটা কথা। মায়ামৰা বিদ্ৰোহৰ দিনত মটক মানে ধাৰ্মিক গোষ্ঠীটোকে বুজাইছিল। সকলোৱে জানে মটকত কলিতা, কছাৰী, চুতীয়া, আহোম, ইত্যাদি ধেৰ জনগোষ্ঠীৰ লোক সোমাই আছে বুলি। এইটো প্ৰতিষ্ঠিত সত্য। মৰাণক কিছু ক্ষেত্ৰত মটকত ধৰা হৈছিল আৰু কিছু ক্ষেত্ৰত পৃথককৈ ধৰা হৈছিল। ভৰত সিংহ, ৰাঘব, ৰূক্মিনী, ইত্যাদি চৰিত্ৰক মৰাণ আৰু মটক দুয়োটা পৰিচয় দিয়া হৈছিল। মৰাণৰ ধৰ্ম মটক ধৰ্ম। ফুখাও মানে মোৱামৰীয়া ধৰ্ম পালন কৰা মটক ধৰ্ম গোষ্ঠী। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 05:02, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ktvcoquv37o5ccnvr6jawm26j2fq9ja 635273 635265 2026-09-13T05:45:49Z AjayDas 12623 /* মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী */ উত্তৰ 635273 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::অনুবাদ বোৰ WP:OR নহয় যদি কি? উৎস ৫টা হওক ১০০ টা হওক। কথা নাই। Narrative আৰু POVৰ কথা টো আহে যিটো WP:FRINGE, WP:SYNTH, WP:OR, ইত্যাদি কেইবাটাও পলিচি উলঙ্ঘন কৰিছে। মটক বা আহোম জাতীয়তাবাদী লেখা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ Wikipedia প্ৰয়োগ নকৰিব। WP:PROMO কি হয়, পঢ়ি চাওক। প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক মায়ামৰীয়া ধৰ্মৰ আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা গোষ্ঠী বুলি কয়। এই mainstream narrativeৰ বিপৰিতে যাবলৈ আগতে reliable sourceৰ উৎস গোটাওক। পাৰিলে নিজে গ্ৰন্থ লিখি Universityৰ পৰা পাব্লিচ কৰাওক। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখনী এক মাত্ৰ published research paper আৰু সেইবাবে লেখনীৰ ৰখা হৈছে। ইয়াত website, জাতীয় সংগঠনৰ লেখা উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়া নহ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:59, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::লগতে আৰু এটা কথা বুজি ল'ব। ইয়াত WP:RAJ WP: AGEMATTERS এইবোৰৰ কথা নাহে। মই যোগ কৰা উৎস বোৰ বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ আৰু বিদেশী গৱেষকে লিখা লেখনী। কৰবী বৰুৱাৰ লেখনী কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য Journalত নাই। IJCRT Journalখন [https://www.researchgate.net/post/Is-INTERNATIONAL-JOURNAL-OF-CREATIVE-RESEARCH-THOUGHTS-IJCRT-a-genuine-journal Predatory journal] হয় আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে Reliable source নহয়। :::::::বাকী WP:UNDUE হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে কাৰণ সেইটো মত FRINGE হয়। FRINGE হোৱাৰ পাছতো মতটো লেখনীত ৰখাটোৱে বহুত, মূল মত বনাবলৈ যোৱাটো [[WP:PROMO]] [[WP:NPOV]] ৰ উলঙ্ঘন কৰা হ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:10, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] প্ৰথমে WP:OR আৰু WP:SYNTH পৃষ্ঠা দুটা ভালদৰে পঢ়ি আহকচোন এবাৰ তাৰ পাছত কথা পাতিম। চালে বেৰে কোবাই সকলো কথাকে WP:OR আৰু WP:SYNTH কলেই হব জানো? ::::::::WP:OR মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ মই নতুনকৈ কিবা আৱিষ্কাৰ কৰা নাই উৎসত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ::::::::WP:SYNTH হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। অৰ্থাৎ মই অৰ তৰ পৰা জোৰা টাপলি মৰা নাই। উৎস সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:22, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::প্ৰতিস্তিত অনুবাদৰ বিপৰীতে গৈ নিজা অনুবাদ উলিওৱা টো WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ও হয়। পুৰণি অসম বুৰঞ্জী খন আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ঘৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বুৰঞ্জী। তাতো একেই অনুবাদ কৰা আছে। এই সকলোবোৰ বুৰঞ্জী ভূল বুলি ক'বলৈ mainstream গৱেষকৰ সহমত লাগিব। নাথাকিলে WP:FRINGE হ'ব। প্ৰতিস্থিত মতটো আগতে ৰখা হৈছে। নিজৰ একপক্ষীয় Fringe :::::::::মতটো আগত ৰখাটো policyৰ বিৰুদ্ধে যোৱা বুজাই। :::::::::মই দিয়া উৎস সমূহ আগতে পঢ়ি চাওক। চুকাফাৰ দিনৰ মৰাণক টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মটক কৈছিল। গৱেষক Ramirezৰ লেখনী পঢ়ক। ফুখাও, মৰাণ, মটক ইত্যাদি সকলো শব্দ গভীৰ ভাবে বিশ্লেষণ কৰা আছে। কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জী পঢ়ক। চুকাফাৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। লানমাখ্ৰু মৰাণ বুলি প্ৰায় সকলো অসমীয়া বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অসমীয়া বুৰঞ্জী বোৰ প্ৰাথমিক উৎস হয়। ইয়াত WP:AGEMATTERS, WP:RAJ এইবোৰ কৰ পৰা আহিব? IJCRT Journalবোৰ ইনেও Wikipediaত স্থান নাই। ভাল জনা শুনা admin থাকিলে সেইখনো যোগ কৰিবলৈ নিদিলে হয়। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::{{ping|KhiLanTzi}} :::::::::কৰবী গগৈয়ে নিজৰ লেখনীত কি লিখিছে পঢ়ি চাওক: :::::::::Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King. This information is found in the book written in the Tai Language --- “Phukhao cham wa ryun Tai mbaw bao changkhao cham wa Matak Patar”. :::::::::গতিকে কৰবী গগৈয়ে মটক পাতৰ আৰু টাই লোক জন একেই জনে বুলি উল্লেখ কৰিছে। গতিকে আপুনি যোগ কৰা উৎস আপুনি কোৱা কথাৰে বিপৰীতে হে গৈছে। বাকী বাও হওক বাপ হওক, বাক্য কেইটাৰ মূল অৰ্থ সলনি নহয়। মূল কথাটো হৈছে দুয়োটা বাক্যয়ে একেইজন লোক আৰু একেটা পদবীৰ কথা উল্লেখ কৰিছে, যিদৰে দুয়োখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। বাকী শব্দ বা বাক্যৰ অৰ্থ উলিয়াবলৈ যোৱাটো WP:OR হয়, গতিকে চেষ্টাও নকৰিব। :::::::::আৰু এটা কথা। মায়ামৰা বিদ্ৰোহৰ দিনত মটক মানে ধাৰ্মিক গোষ্ঠীটোকে বুজাইছিল। সকলোৱে জানে মটকত কলিতা, কছাৰী, চুতীয়া, আহোম, ইত্যাদি ধেৰ জনগোষ্ঠীৰ লোক সোমাই আছে বুলি। এইটো প্ৰতিষ্ঠিত সত্য। মৰাণক কিছু ক্ষেত্ৰত মটকত ধৰা হৈছিল আৰু কিছু ক্ষেত্ৰত পৃথককৈ ধৰা হৈছিল। ভৰত সিংহ, ৰাঘব, ৰূক্মিনী, ইত্যাদি চৰিত্ৰক মৰাণ আৰু মটক দুয়োটা পৰিচয় দিয়া হৈছিল। মৰাণৰ ধৰ্ম মটক ধৰ্ম। ফুখাও মানে মোৱামৰীয়া ধৰ্ম পালন কৰা মটক ধৰ্ম গোষ্ঠী। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 05:02, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::::{{ping|Ananya Taye}} {{ping|KhiLanTzi}} {{ping|Nayan j Nath}} ::::::::::মোৰ মতে এই আলোচনাটোত আমি প্ৰথমে এটা কথা মনত ৰখা উচিত যে [[WP:NPOV|নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী (NPOV)]] মানে কোনো এটা পক্ষৰ ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাক সম্পাদকসকলে নিজে “সত্য” বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা নহয়। যদি কোনো বিষয়ত নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসসমূহৰ মাজত মতভেদ আছে, তেন্তে সেই মতভেদটো উৎস অনুসৰি, উপযুক্ত attribution-সহ পাঠকক জনোৱাটোৱেই অধিক নিৰপেক্ষ পদ্ধতি। ::::::::::উদাহৰণস্বৰূপে, যদি এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসত “X” বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে, আনহাতে আন এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসত “Y” বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে, তেন্তে প্ৰবন্ধত— :::::::::::; “{{cite|...}} অনুসৰি X ...” :::::::::::; “আনহাতে, {{cite|...}} অনুসৰি Y ...” ::::::::::—এই ধৰণে দুয়োটা মত উপস্থাপন কৰিব পাৰি। ইয়াত সম্পাদকৰ নিজৰ interpretation যোগ কৰি কোনটো “সঠিক” সেই সিদ্ধান্ত উলিয়াব নালাগে। [[WP:V|Verifiability]], [[WP:RS|Reliable sources]] আৰু [[WP:NPOV|NPOV]]-ৰ মূল উদ্দেশ্যও এইটোৱেই—আমি কি বিশ্বাস কৰোঁ সেয়া নহয়, নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসত কি কোৱা হৈছে সেইটো উপস্থাপন কৰা। ::::::::::একেদৰে, কোনো প্ৰাথমিক উৎসৰ ভাষা, বিশেষকৈ প্ৰাচীন টাই/আহোম ভাষাৰ কোনো বাক্যৰ অৰ্থ সম্পাদকজনে নিজে শব্দে-শব্দে বিশ্লেষণ কৰি নতুন historical interpretation উলিয়ালে [[WP:OR|No original research]] বা [[WP:SYNTH|synthesis]]-ৰ সমস্যা হ'ব পাৰে। সেই ব্যাখ্যা যদি কোনো যোগ্য গৱেষক/বিশ্বাসযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসত ইতিমধ্যে দিয়া আছে, তেন্তে সেই উৎসৰ attribution-সহ উল্লেখ কৰাটোহে অধিক উপযুক্ত। কেৱল উৎসত থকা তথ্যসমূহ কেইবাটাও ঠাইৰ পৰা জোৰা লগাই সম্পাদকীয় সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা উচিত নহয়। ::::::::::একেদৰে, কোনো এটা মতক [[WP:FRINGE|fringe]] বা [[WP:UNDUE|undue]] বুলি গণ্য কৰা উচিত নে নহয়, সেইটোও কেৱল সম্পাদকৰ ব্যক্তিগত মূল্যায়নৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা উচিত নহয়। উৎসৰ মান, বিষয়টোৰ ওপৰত সেই উৎসৰ প্ৰাসংগিকতা, আৰু বিষয়টোৰ ওপৰত নিৰ্ভৰযোগ্য secondary sources-ত মতটোৰ স্থান—এইবোৰ বিবেচনা কৰা উচিত। যদি কোনো মত সঁচাকৈয়ে অতি সংখ্যালঘু বা fringe হয়, তেন্তে তাক মূল মতৰ সমান weight দিয়াৰ প্ৰয়োজন নাই; কিন্তু যদি দুয়োটা interpretation-ই উল্লেখযোগ্য আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসত আলোচনা কৰা হৈছে, তেন্তে উপযুক্ত weight আৰু attribution-সহ দুয়োটাকে উল্লেখ কৰিব পাৰি। ::::::::::সেইবাবে এই মুহূৰ্তত “এইটোহে সত্য, আনটো ভুল” বুলি সম্পাদকসকলে নিজে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ পৰিৱৰ্তে দুয়োপক্ষই নিজৰ নিজৰ সৰ্বাধিক নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু বিষয়টোৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে সম্পৰ্কিত উৎস আগবঢ়োৱাটো ভাল হ'ব। তাৰ পিছত প্ৰবন্ধত: ::::::::::* According to [Source A], ... ::::::::::* However, [Source B] interprets this as ... ::::::::::* Another study/source states ... ::::::::::এই ধৰণৰ attribution-এ পাঠকক তথ্যসমূহৰ মাজৰ মতভেদটো বুজিবলৈ সহায় কৰিব আৰু পাঠকে নিজে উৎসসমূহ মূল্যায়ন কৰিব পাৰিব। ::::::::::আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা হ'ল [[WP:BATTLEGROUND|Wikipedia is not a battleground]]। ব্যক্তিগত মন্তব্য, “আপুনি propaganda কৰিছে”, “আপুনি নিজে গৱেষণা কৰক”, “এই মতবাদ Wikipediaত প্ৰচাৰ নকৰিব” আদি অভিযোগে সমস্যাটো সমাধান নকৰে। আমি সম্পাদকক নহয়, উৎস আৰু content-টোক আলোচনা কৰা উচিত। একেদৰে [[WP:EW|edit warring]] এৰাই চলি content dispute-টো talk page-ত সমাধান কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাটো উচিত। ::::::::::বৰ্তমান একেটা বিষয়ক লৈ বাৰে বাৰে edit/revert আৰু ব্যক্তিগতভাৱে interpretation লৈ বিতৰ্ক চলি থকা দেখা গৈছে। সেয়ে এজন [[Wikipedia:Administrators|administrator]]-ক অনুৰোধ কৰিম যে বিতৰ্কটো সমাধান নোহোৱালৈকে প্ৰবন্ধটো temporary protection-ত ৰাখক, যাতে কোনো পক্ষই নিজৰ version জোৰকৈ স্থাপন কৰিব নোৱাৰে। Protection-ৰ উদ্দেশ্য কোনো পক্ষক সমৰ্থন কৰা নহয়; ই কেৱল content dispute-টো আলোচনাৰ মাধ্যমে সমাধান কৰিবলৈ সময় দিয়ে। ::::::::::Protection চলি থকা সময়ত দুয়োপক্ষৰ উল্লেখযোগ্য আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ আলোচনা কৰি, প্ৰয়োজন অনুসৰি দুয়োটা interpretation-কে উপযুক্ত attribution আৰু weight-সহ প্ৰবন্ধত ৰখাৰ এটা consensus version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। ::::::::::শেষত, Wikipedia-ৰ কাম ইতিহাসৰ বিতৰ্কৰ “বিচাৰ” কৰা নহয়। আমাৰ কাম হ'ল নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহে কি কৈছে সেইটো সঠিক, নিৰ্ভৰযোগ্য, নিৰপেক্ষ আৰু proportionate ৰূপত পাঠকৰ সন্মুখত দাঙি ধৰা। য'ত উৎসসমূহৰ মাজত মতভেদ আছে, সেই মতভেদটো লুকুৱাই এটাক একমাত্ৰ সত্য হিচাপে উপস্থাপন কৰাতকৈ “According to X…” আৰু “According to Y…” বুলি উৎসভিত্তিকভাৱে উপস্থাপন কৰাটোৱেই অধিক encyclopedic পদ্ধতি।- [[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 05:45, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 8t2qhrj8ymn81j32zeroselx0x0v0wk 0 139469 635087 635005 2026-09-12T15:17:50Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* তথ্যসূত্ৰ */ 635087 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 983g0m89401kbd77ijh2jxzkox3k93n 635088 635087 2026-09-12T15:18:25Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিতৰ্ক */ 635088 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 8pcdethbo56lrnbedozh6vp2e1z2t0l 635091 635088 2026-09-12T15:21:01Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635091 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।[72][73][74] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] mzzlutm80sod58qfj7fh71qnbj8xaph 635095 635091 2026-09-12T15:25:54Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635095 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।[72][73][74] ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 0rjoeobcwim8lesvsdtu9c9zx2hi7hw 635097 635095 2026-09-12T15:29:35Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635097 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।[72][73][74] ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।[72] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] rle908xkqs632fj1j6w0frlnpp70j9d 635098 635097 2026-09-12T15:31:11Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635098 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।[72][73][74] ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।[72] ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 2e6e1tiirxz2hiewmv0u46xhxbh4o3a 635099 635098 2026-09-12T15:31:52Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635099 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।[72][73][74] ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।[72] ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।[72][73] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 5u15vptoygzqo8yk0dw7n013ng0zvbs 635100 635099 2026-09-12T15:32:47Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635100 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।[72][73][74] ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।[72] ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।[72][73] পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।[74][72] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] h33ef0mm8ee6auawtje46lekihgyvkv 635101 635100 2026-09-12T15:33:29Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635101 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।[72][73][74] ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।[72] ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।[72][73] পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।[74][72] আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।[75] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] js8i1cqkku5qn226mi59mrs3zsmm1js 635103 635101 2026-09-12T15:35:59Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635103 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।[72][73][74] ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।[72] ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।[72][73] পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।[74][72] আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।[75] অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 0f7gawgwbxra722tenry2nwxdsxwkz3 635104 635103 2026-09-12T15:38:15Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635104 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।[72][73][74] ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।[72] ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।[72][73] পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।[74][72] আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।[75] অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।[76][77] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 2op32dxsg4f4bq4i9bu49iteruzxm2b 635105 635104 2026-09-12T15:39:00Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* তথ্যসূত্ৰ */ 635105 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।[72][73][74] ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।[72] ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।[72][73] পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।[74][72] আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।[75] অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।[76][77] === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 3jxwfbvkqqjducmldl5z7l06zatrrx2 635106 635105 2026-09-12T15:39:50Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635106 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।[72] ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।[72][73] পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।[74][72] আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।[75] অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।[76][77] === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] r5x6fvx39gtupq8adwkc6jkxmk406w7 635107 635106 2026-09-12T15:40:20Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635107 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।[72][73] পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।[74][72] আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।[75] অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।[76][77] === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] hmqah36w21zq5ks3xzut9v63p2svgu0 635109 635107 2026-09-12T15:44:30Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635109 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।[74][72] আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।[75] অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।[76][77] === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] svm2x7nyyqnvwhhjzq4m5u44vcpql6p 635110 635109 2026-09-12T15:45:16Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635110 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।[76][77] === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 92smwjc5cdex474iyk26zpxdjv4q3zc 635112 635110 2026-09-12T15:45:52Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ */ 635112 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] nn590e6rd5nynz70lquxsq7u0u57pq7 635117 635112 2026-09-12T16:05:11Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমালয়ান টাইমছ ব্লেকলিষ্টিং */ 635117 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।[76] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] jwp7uoriu35sxihngtzm2d6zq6347dt 635118 635117 2026-09-12T16:07:03Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমালয়ান টাইমছ ব্লেকলিষ্টিং */ 635118 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।[76] ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।[77] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] ppbwb79sg9g6hyf13xy1zg9keabnj6q 635119 635118 2026-09-12T16:09:54Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমালয়ান টাইমছ ব্লেকলিষ্টিং */ 635119 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।[76] ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।[77] ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।[78] ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা' লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।[81] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] fwfjyul69twvcu7yzpzto2qu5u9q75c 635120 635119 2026-09-12T16:15:54Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমালয়ান টাইমছ ব্লেকলিষ্টিং */ 635120 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।[76] ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।[77] ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।[78] ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] qp6d4vci7n5bq2loaia66wm13ch8y0q 635121 635120 2026-09-12T16:17:07Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমালয়ান টাইমছ ব্লেকলিষ্টিং */ 635121 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।[76] ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।[77] ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 6zyz3cf5xenu8n3lyqb9yivq62ln46s 635122 635121 2026-09-12T16:17:46Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমালয়ান টাইমছ ব্লেকলিষ্টিং */ 635122 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।[76] ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] qm2qpeoy602u95qpeaiihnhcidt9eru 635123 635122 2026-09-12T16:18:18Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমালয়ান টাইমছ ব্লেকলিষ্টিং */ 635123 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] lx1qvy41ra6qv24pshnmejd9e5hrt37 635142 635123 2026-09-12T16:51:43Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* তথ্যসূত্ৰ */ 635142 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] ssbap4t7fh2xix6f4qm0kw35m6x2fht 635143 635142 2026-09-12T16:52:45Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* মৃত্যু */ 635143 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।[82][83][84] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 14td4t09a9o8q0wxhk7vcde2tj6adzn 635145 635143 2026-09-12T16:56:24Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635145 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।[82][83][84] তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।[85][86] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] rp44fz3autpwj49w0grvhthwmclgdzu 635146 635145 2026-09-12T16:57:06Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* মৃত্যু */ 635146 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।[82][83][84] তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।[85][86] পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] p0addnmk4k7pardfx2r4aqxmthgj72i 635147 635146 2026-09-12T16:58:00Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* মৃত্যু */ 635147 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।[82][83][84] তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।[85][86] পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;[85][87] পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।[88] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 0euf8399wzo8s53es5w7kypzy1sp9ep 635148 635147 2026-09-12T16:58:59Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* মৃত্যু */ 635148 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।[85][86] পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;[85][87] পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।[88] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] ozqyjrmxg6y2n6ff4d3svjjk5nzc5is 635149 635148 2026-09-12T17:00:02Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* মৃত্যু */ 635149 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;[85][87] পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।[88] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] mw9sj1mn3ng1fqugyk8fkvzt7a95uya 635150 635149 2026-09-12T17:00:41Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* মৃত্যু */ 635150 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।[88] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 1zm608agtxs2upnbo0ko988x578yy7l 635151 635150 2026-09-12T17:01:10Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* মৃত্যু */ 635151 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] okhvp83rty0vcfnhvo0zjm54njzfieg 635152 635151 2026-09-12T17:02:28Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* মৃত্যু */ 635152 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] e9jehrexqdjax7xstlgt4ygkpz6yswi 635154 635152 2026-09-12T17:05:28Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰদ্ধাঞ্জলি */ 635154 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।[89] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 4l8tp8vh8v2e90y7unveubmj88ws5hn 635155 635154 2026-09-12T17:08:06Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰদ্ধাঞ্জলি */ 635155 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।[89]বিয়াৰ গ্ৰীলছেও শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।[90] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 3bmqmhng598amkc9bbnsaa59844qolw 635156 635155 2026-09-12T17:08:40Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰদ্ধাঞ্জলি */ 635156 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।[89]বিয়াৰ গ্ৰীলছেও শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।[90] নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী বেলেন শ্বাহে কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।[91] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 7zg4zheboy1uikcaapjba7wl25cfcts 635159 635156 2026-09-12T17:11:02Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰদ্ধাঞ্জলি */ 635159 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> বিয়াৰ গ্ৰীলছেও শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।[90] নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী বেলেন শ্বাহে কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।[91] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 2eubgz7rib2ain5q5f0ovmg6d8uhwau 635160 635159 2026-09-12T17:11:54Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰদ্ধাঞ্জলি */ 635160 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> বিয়াৰ গ্ৰীলছেও শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী বেলেন শ্বাহে কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।[91] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 2itv8gd4vgkqo5cwn0x21devdlorc0j 635161 635160 2026-09-12T17:12:18Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰদ্ধাঞ্জলি */ 635161 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> বিয়াৰ গ্ৰীলছেও শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী বেলেন শ্বাহে কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] ovhmgfm9z31whcxyvohqvhl46w47st7 635163 635161 2026-09-12T17:19:21Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰদ্ধাঞ্জলি */ 635163 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী বেলেন শ্বাহে কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 7yvj5rspx5f54oxa33xdxatz91wuzz8 635164 635163 2026-09-12T17:21:25Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰদ্ধাঞ্জলি */ 635164 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 7m6e37de9kggakhj6mks7jvitmduhu9 635165 635164 2026-09-12T17:22:23Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* তথ্যসূত্ৰ */ 635165 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] b0k87gcfscon5j2rb8hqagcyjnxq2ps 635166 635165 2026-09-12T17:25:21Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* সন্মান */ 635166 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে। * * * ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 1szp3ctmr3admxlgqovbsohyo8jtwfv 635167 635166 2026-09-12T17:26:02Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* সন্মান */ 635167 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে। * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে। * * ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] m87liedpftt1cha8jbdwvdx4nc14aik 635168 635167 2026-09-12T17:27:47Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* সন্মান */ 635168 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে। * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে। * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। * ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 3onpcnzo85scbz84tztneq0jjy5rejx 635169 635168 2026-09-12T17:29:02Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* সন্মান */ 635169 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে। * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে। * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। * ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] oy3bg5jqc725qvw3y997pd99kywbm55 635170 635169 2026-09-12T17:30:27Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* সন্মান */ 635170 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে। * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে। * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।[96] * ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] oyexsn68kuii1trnfe4sb88zckpntxn 635171 635170 2026-09-12T17:31:56Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* সন্মান */ 635171 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে। * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে। * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।[96] বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।[97] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] knvn7vyad14v3wqoh65h4y984z7fdbh 635172 635171 2026-09-12T17:32:28Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* সন্মান */ 635172 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে। * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে। * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।[96] বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।[97] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 6hegeknekcpuz1cbn0zf9ufjecuqf30 635173 635172 2026-09-12T17:32:58Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* সন্মান */ 635173 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে। * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।[96] বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।[97] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 8bep587l4yw4lo5sa77wocr4w6v2sgy 635175 635173 2026-09-12T17:33:29Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* সন্মান */ 635175 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।[96] বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।[97] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] cbhkazrr1m869etbuwnshq6nvejgaio 635176 635175 2026-09-12T17:34:23Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* সন্মান */ 635176 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।[97] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 9qut3d6c0qd3mko7am8vr57cks1n8sv 635177 635176 2026-09-12T17:34:51Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* সন্মান */ 635177 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Dewan |date=2026-08-17 |title=Nirmal Purja’s legacy takes root in a Himalayan plant |url=https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |access-date=2026-08-18 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819020915/https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] jukfpfip5l7ob5xae6c1y47hlua10e8 635178 635177 2026-09-12T17:36:11Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* তথ্যসূত্ৰ */ 635178 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Dewan |date=2026-08-17 |title=Nirmal Purja’s legacy takes root in a Himalayan plant |url=https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |access-date=2026-08-18 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819020915/https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |url-status=live }}</ref> == ফিল্মগ্ৰাফী == ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] m8373q25yyu92oarwx9izc95ssmn9pg 635180 635178 2026-09-12T17:39:05Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* ফিল্মগ্ৰাফী */ 635180 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Dewan |date=2026-08-17 |title=Nirmal Purja’s legacy takes root in a Himalayan plant |url=https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |access-date=2026-08-18 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819020915/https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |url-status=live }}</ref> == ফিল্মগ্ৰাফী == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| বছৰ ! scope="col" | শিৰোনাম ! scope="col" | ভূমিকা ! scope="col" class="unsortable" | টোকা ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| ২০২১ ! scope="row" | ''[[14 Peaks: Nothing Is Impossible]]'' | তেওঁ নিজে‍ | | style="text-align:center;"|<ref name=collider_20211103>{{Cite web|last=Remley|first=Hilary|date=3 November 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Trailer Reveals a Man's Pursuit to Climb Every Mountain|url=https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|access-date=15 November 2021|website=Collider|language=en-US|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113212526/https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|url-status=live}}</ref> |} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] lgztfff4ksngh36pshw9ytfuwej6p5o 635182 635180 2026-09-12T17:40:41Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* ফিল্মগ্ৰাফী */ 635182 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Dewan |date=2026-08-17 |title=Nirmal Purja’s legacy takes root in a Himalayan plant |url=https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |access-date=2026-08-18 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819020915/https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |url-status=live }}</ref> == ফিল্মগ্ৰাফী == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| বছৰ ! scope="col" | শিৰোনাম ! scope="col" | ভূমিকা ! scope="col" class="unsortable" | টোকা ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| ২০২১ ! scope="row" | ''[[১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল]]'' | তেওঁ নিজে‍ | | style="text-align:center;"|<ref name=collider_20211103>{{Cite web|last=Remley|first=Hilary|date=3 November 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Trailer Reveals a Man's Pursuit to Climb Every Mountain|url=https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|access-date=15 November 2021|website=Collider|language=en-US|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113212526/https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|url-status=live}}</ref> |} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 6cf1a0xzx0i4579y4h07deuxfocvrd8 635183 635182 2026-09-12T17:41:37Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* ফিল্মগ্ৰাফী */ 635183 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Dewan |date=2026-08-17 |title=Nirmal Purja’s legacy takes root in a Himalayan plant |url=https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |access-date=2026-08-18 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819020915/https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |url-status=live }}</ref> == ফিল্মগ্ৰাফী == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| বছৰ ! scope="col" | শিৰোনাম ! scope="col" | ভূমিকা ! scope="col" class="unsortable" | টোকা ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| ২০২১ ! scope="row" | ''[[১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল]]'' | তেওঁ নিজে‍ | | style="text-align:center;"|<ref name=collider_20211103>{{Cite web|last=Remley|first=Hilary|date=3 November 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Trailer Reveals a Man's Pursuit to Climb Every Mountain|url=https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|access-date=15 November 2021|website=Collider|language=en-US|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113212526/https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|url-status=live}}</ref> |} == গ্ৰন্থ == ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] fi8a0krth0byqxf4zxn2b8d58h971b4 635185 635183 2026-09-12T17:44:08Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* গ্ৰন্থ */ 635185 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পিছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Dewan |date=2026-08-17 |title=Nirmal Purja’s legacy takes root in a Himalayan plant |url=https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |access-date=2026-08-18 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819020915/https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |url-status=live }}</ref> == ফিল্মগ্ৰাফী == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| বছৰ ! scope="col" | শিৰোনাম ! scope="col" | ভূমিকা ! scope="col" class="unsortable" | টোকা ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| ২০২১ ! scope="row" | ''[[১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল]]'' | তেওঁ নিজে‍ | | style="text-align:center;"|<ref name=collider_20211103>{{Cite web|last=Remley|first=Hilary|date=3 November 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Trailer Reveals a Man's Pursuit to Climb Every Mountain|url=https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|access-date=15 November 2021|website=Collider|language=en-US|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113212526/https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|url-status=live}}</ref> |} == গ্ৰন্থ == * {{cite book |last=পূৰ্জা|first=নিৰ্মল |date=১২ নৱেম্বৰ ২০২০ |title=[[বিয়ণ্ড পচিবল]] |isbn=978-1-5293-1226-3 |publisher=[[হডাৰ আৰু ষ্ট'টন]]}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] kcglbpeneswcyzkpxwkf322vsmk2mh6 635186 635185 2026-09-12T17:54:11Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ */ 635186 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পাছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Dewan |date=2026-08-17 |title=Nirmal Purja’s legacy takes root in a Himalayan plant |url=https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |access-date=2026-08-18 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819020915/https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |url-status=live }}</ref> == ফিল্মগ্ৰাফী == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| বছৰ ! scope="col" | শিৰোনাম ! scope="col" | ভূমিকা ! scope="col" class="unsortable" | টোকা ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| ২০২১ ! scope="row" | ''[[১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল]]'' | তেওঁ নিজে‍ | | style="text-align:center;"|<ref name=collider_20211103>{{Cite web|last=Remley|first=Hilary|date=3 November 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Trailer Reveals a Man's Pursuit to Climb Every Mountain|url=https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|access-date=15 November 2021|website=Collider|language=en-US|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113212526/https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|url-status=live}}</ref> |} == গ্ৰন্থ == * {{cite book |last=পূৰ্জা|first=নিৰ্মল |date=১২ নৱেম্বৰ ২০২০ |title=[[বিয়ণ্ড পচিবল]] |isbn=978-1-5293-1226-3 |publisher=[[হডাৰ আৰু ষ্ট'টন]]}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] po9x2f1u9yd7ykd661chics81iqf5ie 635187 635186 2026-09-12T17:55:20Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ */ 635187 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পাছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদৈ নামেৰে জনাজাত আছিল, দৈৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Dewan |date=2026-08-17 |title=Nirmal Purja’s legacy takes root in a Himalayan plant |url=https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |access-date=2026-08-18 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819020915/https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |url-status=live }}</ref> == ফিল্মগ্ৰাফী == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| বছৰ ! scope="col" | শিৰোনাম ! scope="col" | ভূমিকা ! scope="col" class="unsortable" | টোকা ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| ২০২১ ! scope="row" | ''[[১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল]]'' | তেওঁ নিজে‍ | | style="text-align:center;"|<ref name=collider_20211103>{{Cite web|last=Remley|first=Hilary|date=3 November 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Trailer Reveals a Man's Pursuit to Climb Every Mountain|url=https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|access-date=15 November 2021|website=Collider|language=en-US|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113212526/https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|url-status=live}}</ref> |} == গ্ৰন্থ == * {{cite book |last=পূৰ্জা|first=নিৰ্মল |date=১২ নৱেম্বৰ ২০২০ |title=[[বিয়ণ্ড পচিবল]] |isbn=978-1-5293-1226-3 |publisher=[[হডাৰ আৰু ষ্ট'টন]]}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] jlgnsx2droblk02zy8vfoflvv3thn75 635188 635187 2026-09-12T17:57:31Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* ব্যক্তিগত জীৱন */ 635188 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পাছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদাই নামেৰে জনাজাত আছিল, দাইৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সুচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Dewan |date=2026-08-17 |title=Nirmal Purja’s legacy takes root in a Himalayan plant |url=https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |access-date=2026-08-18 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819020915/https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |url-status=live }}</ref> == ফিল্মগ্ৰাফী == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| বছৰ ! scope="col" | শিৰোনাম ! scope="col" | ভূমিকা ! scope="col" class="unsortable" | টোকা ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| ২০২১ ! scope="row" | ''[[১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল]]'' | তেওঁ নিজে‍ | | style="text-align:center;"|<ref name=collider_20211103>{{Cite web|last=Remley|first=Hilary|date=3 November 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Trailer Reveals a Man's Pursuit to Climb Every Mountain|url=https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|access-date=15 November 2021|website=Collider|language=en-US|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113212526/https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|url-status=live}}</ref> |} == গ্ৰন্থ == * {{cite book |last=পূৰ্জা|first=নিৰ্মল |date=১২ নৱেম্বৰ ২০২০ |title=[[বিয়ণ্ড পচিবল]] |isbn=978-1-5293-1226-3 |publisher=[[হডাৰ আৰু ষ্ট'টন]]}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] e6rdqes1kw1rjih0twt26lsyh229xzb 635189 635188 2026-09-12T17:58:17Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* ব্যক্তিগত জীৱন */ 635189 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পাছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদাই নামেৰে জনাজাত আছিল, দাইৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সূচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সুচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Dewan |date=2026-08-17 |title=Nirmal Purja’s legacy takes root in a Himalayan plant |url=https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |access-date=2026-08-18 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819020915/https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |url-status=live }}</ref> == ফিল্মগ্ৰাফী == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| বছৰ ! scope="col" | শিৰোনাম ! scope="col" | ভূমিকা ! scope="col" class="unsortable" | টোকা ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| ২০২১ ! scope="row" | ''[[১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল]]'' | তেওঁ নিজে‍ | | style="text-align:center;"|<ref name=collider_20211103>{{Cite web|last=Remley|first=Hilary|date=3 November 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Trailer Reveals a Man's Pursuit to Climb Every Mountain|url=https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|access-date=15 November 2021|website=Collider|language=en-US|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113212526/https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|url-status=live}}</ref> |} == গ্ৰন্থ == * {{cite book |last=পূৰ্জা|first=নিৰ্মল |date=১২ নৱেম্বৰ ২০২০ |title=[[বিয়ণ্ড পচিবল]] |isbn=978-1-5293-1226-3 |publisher=[[হডাৰ আৰু ষ্ট'টন]]}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 94ii36r0pvnk12hjicwdee8mc3jezm3 635190 635189 2026-09-12T17:58:55Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* ব্যক্তিগত জীৱন */ 635190 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পাছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদাই নামেৰে জনাজাত আছিল, দাইৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সূচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিয়েল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সূচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Dewan |date=2026-08-17 |title=Nirmal Purja’s legacy takes root in a Himalayan plant |url=https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |access-date=2026-08-18 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819020915/https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |url-status=live }}</ref> == ফিল্মগ্ৰাফী == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| বছৰ ! scope="col" | শিৰোনাম ! scope="col" | ভূমিকা ! scope="col" class="unsortable" | টোকা ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| ২০২১ ! scope="row" | ''[[১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল]]'' | তেওঁ নিজে‍ | | style="text-align:center;"|<ref name=collider_20211103>{{Cite web|last=Remley|first=Hilary|date=3 November 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Trailer Reveals a Man's Pursuit to Climb Every Mountain|url=https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|access-date=15 November 2021|website=Collider|language=en-US|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113212526/https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|url-status=live}}</ref> |} == গ্ৰন্থ == * {{cite book |last=পূৰ্জা|first=নিৰ্মল |date=১২ নৱেম্বৰ ২০২০ |title=[[বিয়ণ্ড পচিবল]] |isbn=978-1-5293-1226-3 |publisher=[[হডাৰ আৰু ষ্ট'টন]]}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] 2flg46azb0baq7xxj3rs9kpyztdgmnu 635191 635190 2026-09-12T17:59:39Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* ব্যক্তিগত জীৱন */ 635191 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পাছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদাই নামেৰে জনাজাত আছিল, দাইৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সূচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সূচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Dewan |date=2026-08-17 |title=Nirmal Purja’s legacy takes root in a Himalayan plant |url=https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |access-date=2026-08-18 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819020915/https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |url-status=live }}</ref> == ফিল্মগ্ৰাফী == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| বছৰ ! scope="col" | শিৰোনাম ! scope="col" | ভূমিকা ! scope="col" class="unsortable" | টোকা ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| ২০২১ ! scope="row" | ''[[১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল]]'' | তেওঁ নিজে‍ | | style="text-align:center;"|<ref name=collider_20211103>{{Cite web|last=Remley|first=Hilary|date=3 November 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Trailer Reveals a Man's Pursuit to Climb Every Mountain|url=https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|access-date=15 November 2021|website=Collider|language=en-US|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113212526/https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|url-status=live}}</ref> |} == গ্ৰন্থ == * {{cite book |last=পূৰ্জা|first=নিৰ্মল |date=১২ নৱেম্বৰ ২০২০ |title=[[বিয়ণ্ড পচিবল]] |isbn=978-1-5293-1226-3 |publisher=[[হডাৰ আৰু ষ্ট'টন]]}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] j50mo3kt682bcx5kbp20oaeg7fkrmzf 635192 635191 2026-09-12T18:03:48Z কুমুদ ঘোষ 42738 635192 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nepali-British mountaineer (1983–2026)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use British English|date=August 2026}} {{Infobox person | name = নিৰ্মল পূৰ্জা (Nirmal Purja) | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|MBE]] | citizenship = '''জন্ম:''' <br> [[নেপাল]]<ref name=nepalkhabar_20231109>{{cite web |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |title=Famed mountaineer Nimsdai receives NRN citizenship |publisher=nepalkhabar.com |date=9 November 2023 |access-date=9 November 2023 |archive-date=9 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109222452/https://en.nepalkhabar.com/news/detail/6956/ |url-status=live }}</ref> ----'''নাগৰিক:''' <br> [[যুক্তৰাজ্য]]<ref name=service_10846049>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|title=Elite Himalayan Adventures Private Limited|publisher=find-and-update.company-information.service.gov.uk|access-date=31 October 2021|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306220343/https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/10846049/officers|url-status=live}}</ref> | image = NIRMAL PURJA "NIMS".jpg | caption = ২০২১ চনত পূৰ্জা | birth_date = {{birth date|1983|7|25|df=y}} | birth_place = [[Dana, Nepal|ডানা]], ম্যাগদি, নেপাল | death_date = {{death date and age|2026|7|30|1983|7|25|df=y}} | death_place = [[ব্ৰড পিক]], গিলগিট-বাল্টিস্তান, পাকিস্তান | major_ascents = {{bulleted list|Fastest ascent of all fourteen [[eight-thousander]] mountains with supplementary oxygen, in six months and six days (record until 2023) |Fastest ascent of all fourteen eight-thousanders without supplementary oxygen, in 2 years and 150 days|Fastest ascent of [[Mount Everest]], [[Lhotse]] and [[Makalu]], in 48 hours<ref name="Project" /><ref name="RaI">{{cite web|url=https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|title=Nirmal "Nims" Purja Summits All 14 8,000 Meter Peaks in Just 6 Months 6 Days, Shattering Former Record by Over 7 Years|date=30 October 2019|publisher=Rock and Ice Magazine|access-date=29 October 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029084755/https://rockandice.com/climbing-news/nirmal-nims-purja-summits-all-14-8000-meter-peaks-in-just-6-months-6-days-shattering-former-record-by-over-7-years/|url-status=live}}</ref><ref name=BBC>{{cite news |last1=BBC News |title=Nirmal Purja: Ex-soldier climbs 14 highest mountains in seven months |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |work=[[BBC News]] |date=29 October 2019 |access-date=29 October 2019 |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029071814/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-50217376 |url-status=live }}</ref>|First winter ascent of [[K2]]}} | spouse = সুচি পূৰ্জা | children = ১ | relatives = [[তেজন গুৰুং]] <br> {{small|(ভগ্নীপতি)}}<ref name=outsideonline_20240926>{{cite news |last1=Liu |first1=Gloria |title=Death on Shishapangma |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |access-date=1 August 2026 |publisher=Outside |date=26 September 2024 |archive-date=6 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706231735/https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/death-on-shishapangma/ |url-status=live}}</ref> }} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন [[নেপালী]]-[[ব্ৰিটিছ]] পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই [[অক্সিজেন]] চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত [[ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা]] আৰু [[টেনজেন শ্বেৰ্পা]]ই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]], [[মাকালু]]ৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত [[পাকিস্তান]]ৰ [[ব্ৰড পিক]]ত হোৱা [[হিমস্খলন]]ত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> [[নেপাল]]ৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন [[ধৌলাগিৰি]]ৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই [[নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিক]]ক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==সামৰিক জীৱন (২০০৩–২০১৮)== ২০০৩ চনত পূৰ্জাই ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাত যোগদান কৰে আৰু ২০০৯ চনত ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ নাও সেৱা (SBS)ত অংশগ্ৰহণ কৰে,<ref name="RedBull2">{{cite web |title=Meet the man who climbed 14 mountains in six months and stunned the world |url=https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |website=Red Bull |access-date=30 October 2019 |language=en |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029172245/https://www.redbull.com/au-en/project-possible-nirmal-purja-climbing-worlds-highest-peaks-record |url-status=live }}</ref> অভিজাত ব্ৰিটিছ ইউনিটত যোগদান কৰা তেওঁ হ'ল প্ৰথমজন গোৰ্খা।{{r|RedBull}} তেওঁ এছ বি এছত শীতকালীন যুদ্ধ বিশেষজ্ঞ হিচাপে কাম কৰিছিল।{{r|RedBull}}<ref name="th">{{cite news |title=Nirmal Purja: Nepali climber carving mountaineering history |url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |access-date=30 October 2019 |work=Sportstar |language=en |archive-date=30 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030125109/https://sportstar.thehindu.com/other-sports/nepal-nirmal-purja-mountaineer-project-possible-mountaineering-record-reinhold-messner/article29823944.ece |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাই কয় যে [[ব্ৰিটেইন]]ৰ সকলো যুদ্ধতে তেওঁ জড়িত আছিল আৰু স্নাইপাৰৰ গুলীয়ে এবাৰ তেওঁৰ ৰাইফলৰ কুণ্ডাত খুন্দা মৰাত তেওঁ আহত হৈছিল আৰু অলপৰ বাবে তেওঁৰ ডিঙিত গুলী লগা নাছিল।<ref name=NG1/> ২০১৮ চনত তেওঁ এছ বি এছৰপৰা পদত্যাগ কৰি উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত পূৰ্ণকালীনভাৱে মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=NG1/> সামৰিক বাহিনীত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পৰিয়ালৰ বাবে এজন মূল উপাৰ্জনকাৰী হৈ পৰিছিল,<ref name=BBC2021>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|title=BBC Sport: Nimsdai Purja|work=BBC Sport|date=30 November 2021|access-date=3 December 2021|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203095853/https://www.bbc.co.uk/sport/59482665|url-status=live}}</ref> গতিকে সেৱা এৰি যোৱাৰ অৰ্থ আছিল তেওঁৰ সেনাবাহিনীৰ পেঞ্চনও হাতৰ পৰা এৰি দিয়া৷ তেওঁ নিজেই এই ধনৰাশিক "জীৱন সলনি কৰা" ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=NG1/> ==পৰ্বতাৰোহণ জীৱন (২০১২–২০২৬)== ===আৰম্ভণিৰ হিমালয় আৰোহণ=== ২০১২ চনত পূৰ্জাই প্ৰথমটো বৃহৎ [[হিমালয়]] আৰোহণ কৰিছিল, পূৰ্বৰ কোনো পৰ্বতাৰোহণৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ [[লোবুচে ইষ্ট]]ৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১৮ মে’ত মাত্ৰ ১৫ দিনীয়া অভিযানত তেওঁ ধৌলাগিৰি (৮,১৬৭ মিটাৰ) শিখৰত উপনীত হয়; এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) আৰোহণ।<ref name="Wanderlust">{{cite web|url=http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|title=Nirmal Purja summits 5th eight-thousander in 12 days, ends 1st phase of 'Project Possible'|date=24 May 2019|publisher=Dreamwanderlust.com.com|author=Dream Wanderlust|access-date=26 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527231033/http://www.dreamwanderlust.com/news/nirmal-purja-summits-5th-eight-thousander-in-12-days-ends-1st-phase-of-project-possible|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ ১৩ মে'ত তেওঁ দ্বিতীয়টো আঠহাজাৰী শৃংগ [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] আৰোহণ কৰে।<ref name="Wanderlust" /> ২০১৭ চনৰ ১৫ মে'ত<ref name="Wanderlust" /> পূৰ্জাই "G200E" গোৰ্খা অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়ে, য'ত তেওঁ ১৩ জন গোৰ্খাৰ সৈতে এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই অভিযান ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত ২০০ বছৰীয়া গোৰ্খা সেৱাৰ স্মৰণত আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="G200E">{{cite web|url=https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|title=Gurkha Everest Expedition – Himalayan Odyssey|work=Gurkha Brigade Association|date=3 February 2015|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|url-status=dead|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526125632/https://www.gurkhabde.com/gurkha-everest-expedition-himalayan-oddyssey/|deadurl=yes}}</ref> মুঠতে পূৰ্জাই ৯ বাৰ মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰিছে: তৃতীয়বাৰৰ বাবে ২০১৭ চনৰ ২৭ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | title = The Himalayan Database, Spring 2017 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233245/http://www.himalayandatabase.com/2017%20Season%20Lists/2017%20Spring%20A15.html | url-status = live }}</ref> চতুৰ্থটো ২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | title = The Himalayan Database, Spring 2019 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233246/http://www.himalayandatabase.com/2019%20Season%20Lists/2019%20Spring%20A12.html | url-status = live }}</ref> পঞ্চমটো ২০২১ চনৰ ৩১ মে'ত;<ref>{{cite web | url = http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | title = The Himalayan Database, Spring 2021 | access-date = 26 June 2022 | archive-date = 3 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230403233244/http://www.himalayandatabase.com/2021%20Season%20Lists/2021%20Spring%20A10.html | url-status = live }}</ref> ষষ্ঠটো ২০২২ চনৰ ১৫ মে'ত;<ref name="NepalNews">{{cite web |url=https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |title=Nirmal Purja sets another record |author=Raju Silwal |publisher=nepalnews.com |date=19 May 2022 |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |url-status=dead |archivedate=6 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606235802/https://nepalnews.com/s/travel-and-tourism/nirmal-purja-sets-another-record |deadurl=yes }}</ref> সপ্তমটো মাত্ৰ ১৩ দিনৰ পাছত, ২০২২ চনৰ ২৮ মে'ত;<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> অষ্টমটো ২০২৩ চনৰ ১৭ মে'ত;<ref name=dailyecho_23552865>{{Cite web |date=29 May 2023 |title=Man rescues climber near summit of Mount Everest |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |access-date=1 August 2026 |website=Daily Echo |language=en |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814180240/https://www.dailyecho.co.uk/news/23552865.mount-everest-rescue-hampshire-climber-saves-man-near-peak/ |url-status=live }}</ref> আৰু নৱমটো ২০২৬ চনৰ ২৭ মে’ত৷<ref name=Kuprianowicz>{{Cite web |last=Kuprianowicz |first=Martin |date=1 June 2026 |title=Nims Purja Shatters Own Speed Record in Historic Everest-Lhotse Traverse |url=https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |website=SnowBrains |language=en |archive-date=3 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603014656/https://snowbrains.com/nims-purja-shatters-own-speed-record-in-historic-everest-lhotse-traverse/ |url-status=live }}</ref> === প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭ === [[File:Nirmal Purja.jpg|thumb|২০১৯ চনত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ চূড়ান্ত আৰোহণৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত পূৰ্জা]] সাত মাহত "আঠহাজাৰী"ৰ চৈধ্যটা শৃংগৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পৰিকল্পনাৰে পূৰ্জাই ২০১৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত প্ৰথমটো শিখৰত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ পাছত ২০১৯ চনৰ ২৪ মে'ত তেওঁ নিজৰ "প্ৰকল্প সম্ভৱ ১৪/৭" সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="Project" /> প্ৰথম পৰ্যায়ত ছটা শৃংগ আৰোহন কৰে, সেয়া হ'ল - [[অন্নপূৰ্ণা]], [[ধৌলাগিৰি]], [[কাঞ্চনজঙ্ঘা]], [[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]], [[লোচে]] আৰু [[মাকালু]]।<ref name="Project">{{cite web|url=https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|title="Project Possible" webpage.|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|url-status=live|archivedate=26 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190526082829/https://www.manojbohara.com/nirmal-purja-and-project-possible/|deadurl=yes}}</ref> এই আৰোহণত তেওঁৰ লগত আছিল শ্বেৰ্পা মিংমা গাবু "ডেভিদ" শ্বেৰ্পা, লাকপা ডেণ্ডি (জেকচন ছন), গেলজেন শ্বেৰ্পা, টেনচি কাছাং, আৰু আন কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহী। মাত্ৰ ১২ দিনতে তেওঁ শেষ পাঁচটা শৃংগ আৰোহন কৰে। তেওঁ দুদিন ৩০ মিনিটৰ ভিতৰতে এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালু আৰোহণ কৰি নিজৰ পূৰ্বৰ [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] ভংগ কৰে।<ref name="Wanderlust"/><ref name="THT">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|title=Nirmal Purja stands atop Kangchenjunga after heroic ascent of Dhaulagiri, Annapurna|date=15 May 2019|work=The Himalaya Times|author=Rakhan Pokhrel|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526111429/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-purja-stands-atop-kanchenjunga-after-heroic-ascent-of-dhaulagiri-annapurna/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel1">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|title=Primeras cimas de la temporada en el Annapurna, Nirmal Purja tacha el primer 8.000|date=24 April 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526103716/https://www.desnivel.com/expediciones/primeras-cimas-de-la-temporada-en-el-annapurna-nirmal-purja-tacha-el-primer-8-000/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel3">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|title=Nirmal Purja aclara que sí hizo cima en el Dhaulagiri… ahora va a por Everest, Lhotse y Makalu.|date=20 May 2019|publisher=Desnivel.com|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093724/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-aclara-que-si-hizo-cima-en-el-dhaulagiri-ahora-va-a-por-everest-lhotse-y-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel4">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|title=Nirmal Purja corona Everest y Lhotse en el día… y hoy intenta el Makalu.|date=23 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|language=Spanish|access-date=26 May 2019|archive-date=23 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523163101/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-corona-everest-y-lhotse-en-el-dia-y-hoy-intenta-el-makalu/|url-status=live}}</ref><ref name="desnivel6">{{cite web|url=https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|title=Nirmal Purja completa sus 6×8000 de primavera con el Makalu|language=Spanish|date=24 May 2019|publisher=Desnivel.com|author=Isaac Fernández|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526093710/https://www.desnivel.com/expediciones/nirmal-purja-completa-sus-6x8000-de-primavera-con-el-makalu/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত পূৰ্জাই দ্বিতীয় পৰ্যায় সম্পূৰ্ণ কৰে, য’ত তেওঁ [[নাংগা পৰ্বত]] (৮,১২৬ মিটাৰ, ৩ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-প্ৰথম (৮,০৮০ মিটাৰ, ১৫ জুলাই), গাশ্বাৰব্ৰাম-দ্বিতীয় (৮,০৩৪ মিটাৰ, ১৮ জুলাই), [[কে২]] (৮,৬১১ মিটাৰ, ২৪ জুলাই) আৰু [[ব্ৰড পিক]] (৮,০৪৭ মিটাৰ, ২৬ জুলাই)ৰ শিখৰত উপনীত হয়; এই সকলোবোৰ [[পাকিস্তান]]ত অৱস্থিত।<ref name="THTBP">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja scales Nanga Parbat to complete his seventh 8000er|date=7 July 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajan Pokhrel|access-date=28 July 2019|archive-date=29 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729094652/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-climbing-11-mountains-in-4-months/|url-status=live}}</ref><ref name="BP">{{cite web|url=https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|title=Breaking: Nirmal Purja Climbs Broad Peak|date=26 July 2019|publisher=Explorers.web|author=Angela Benavides|access-date=28 July 2019|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728085822/https://explorersweb.com/2019/07/26/breaking-nirmal-purja-climbs-broad-peak-11th-8000er-ticked-off/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ পৰা তৃতীয় আৰু অন্তিম পৰ্যায় আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত চো অয়ু (৮১৮৮ মিটাৰ, তিব্বত) আৰু ২৭ ছেপ্টেম্বৰত মানসলু (৮১৬৩ মিটাৰ, নেপাল) শিখৰত উপনীত হয়। ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত চীন কৰ্তৃপক্ষই নেপালী চৰকাৰৰ অনুৰোধত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ দলটোক শৰৎকালত শিশাপাংমা (৮০২৭ মিটাৰ, তিব্বত, চীন) বগাবলৈ বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰে।<ref name="THT1">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|title=China to allow Nirmal 'Nims' Purja to climb Shishapangma|date=October 2019 |access-date=1 October 2019|archive-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001082603/https://thehimalayantimes.com/nepal/china-to-allow-nirmal-nims-purja-to-climb-shishapangma/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত পূৰ্জাই নেপাল এৰি তিব্বতলৈ যায়, পাঁচজনীয়া অভিযানৰ নেতৃত্ব দি<ref name="THT2">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja leaves for Shishapangma to complete 14 peaks in 6 months|date=18 October 2019 |access-date=22 October 2019|archive-date=22 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022104457/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-leaves-for-shishapangma-to-complete-14-peaks-in-6-months/|url-status=live}}</ref> আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰি ২৯ অক্টোবৰত সফলভাৱে‍ শিখৰত উঠি ১৪/৭ প্ৰজেক্ট পচিবল সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="THTBMan">{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|title=Nirmal 'Nims' Purja sets world record scaling 13 peaks in five months|date=27 September 2019|work=The Himalayan Times|author=Rajana Ppokhrel|access-date=27 September 2019|archive-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930121139/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmal-nims-purja-sets-world-record-scaling-13-peaks-in-five-months/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে প্ৰকল্প ১৪/৭ৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈ দিব লগা হৈ‍ছিল। পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে ১৪টা সৰ্বোচ্চ শৃংগৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক দ্ৰুততম আৰোহণৰ অভিলেখৰ উপৰিও পূৰ্জাই আন কেইবাটাও অভিলেখ গঢ়িছিল: বসন্ত কালত সবাতোকৈ‍ বেছি ৮,০০০ মিটাৰ শিখৰ আৰোহণ (ছয়); গ্ৰীষ্মকালত সবাতোকৈ‍ বেছি (পাঁচটা); বিশ্বৰ তিনিটা সৰ্বোচ্চ শৃংগ (এভাৰেষ্ট, কে ২, আৰু কাঞ্চনজঙ্ঘা)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; বিশ্বৰ পাঁচটা উচ্চতম পৰ্বতৰ (এভাৰেষ্ট, কে ২, কাঞ্চনজঙ্ঘা, লোচে‍, আৰু মাকালু) আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ; তলৰ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ (গাশ্বাৰব্ৰাম I, II, আৰু ব্ৰড পিক)ৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত আৰোহণ; আৰু উচ্চ স্তৰৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম আৰোহণ — য'ত মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে একেৰাহে এভাৰেষ্ট, লোচে‍ আৰু মাকালু বগাই নিজৰ পূৰ্বৰ পাঁচ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে‍।<ref name="Project" /> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ‘প্ৰজেক্ট পচিবল’ৰ সময়ত পূৰ্জাই তোলা এখন ফটো ভাইৰেল হৈছিল, য’ত এভাৰেষ্টত পৰ্বতাৰোহীৰ ভিৰ দেখা গৈছিল। এই ছবিখন ''দি‍ নিউয়ৰ্ক টাইমছ''তো প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=nytimes_20190918>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |title=New York Times: the climber whose traffic jam photo went viral |newspaper=The New York Times |date=18 September 2019 |access-date=3 December 2021 |last1=Mutrie |first1=Tim |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202113922/https://www.nytimes.com/2019/09/18/sports/the-everest-climber-whose-traffic-jam-photo-went-viral.html |url-status=live }}</ref> নেটফ্লিক্সে প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বিষয়ে ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল'' ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ছবি ২০২১ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত মুক্তি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=JRE 1790 |website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |access-date=10 March 2022 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233244/https://open.spotify.com/episode/0JEBeXmsbltKWYuf4TqJ6k?si=3c57bd822cb94dbc |url-status=live }}</ref><ref name=guinnessworldrecords_684255>{{cite news |title=14 Peaks: All the records Nims Purja broke in new Netflix documentary |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |work=Guinness World Records |date=3 December 2021 |language=en-gb |archive-date=4 December 2021 |access-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204123331/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/12/14-peaks-all-the-records-nims-purja-broke-in-new-netflix-documentary-684255 |url-status=live }}</ref> === কে২-ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ === ২০২১ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত পূৰ্জাই আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীৰ সৈতে ইতিহাস ৰচনা কৰে। তেওঁৰ দলটোৱে – মিংমা ডেভিদ শ্বেৰ্পা, মিংমা টেঞ্জি শ্বেৰ্পা, গেলজেন শ্বেৰ্পা, পেম চিৰি শ্বেৰ্পা, ডাৱা টেম্বা শ্বেৰ্পা, আৰু তেওঁ নিজেই – মিংমা গিয়ালজে শ্বেৰ্পা (মিংমা জি), ডাৱা টেনজিন শ্বেৰ্পা আৰু কিলু পেম্বা শ্বেৰ্পা আৰু চেভেন ছামিটছ ট্ৰেকছৰপৰা ছ’না শ্বেৰ্পাৰ দলত যোগদান কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তানত স্থানীয় সময় অনুসৰি ১৬:৫৮ বজাত কে ২ৰ শীৰ্ষত উপনীত হয়।<ref>{{cite web |title=K2: Nepalese mountaineers claim historic first winter ascent |url=https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |website=planetmountain.com |access-date=28 January 2021 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128003023/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/k2-nepalese-mountaineers-claim-historic-first-winter-ascent.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Nepali mountaineers make first K2 winter ascent {{!}} DW {{!}} 16 January 2021|url=https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|access-date=16 January 2021|publisher=Deutsche Welle|language=en-GB|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116160521/https://www.dw.com/en/nepali-mountaineers-make-first-k2-winter-ascent/a-56249929|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepalese team makes first successful winter ascent of K2|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|access-date=16 January 2021|website=The Guardian|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116172020/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/16/nepalese-team-makes-first-successful-winter-ascent-of-k2|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=16 January 2021|title=Nepali mountaineers achieve historic winter first on K2|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak|access-date=16 January 2021|website=Adventure|language=en|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116162316/https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|url-status=live}}</ref>১৯৮৭ চনৰ পাছত বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এইটোৱেই আছিল প্ৰথম সফল কে২-ৰ শীতকালীন আৰোহণ। পূৰ্জা আছিল একমাত্ৰ দলৰ সদস্য যিয়ে পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে শিখৰত উপনীত হৈছিল, শীতকালত তেনে কৰা তেওঁ আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি।{{r|SP}}<ref name=nimsdai_20210118>{{cite web|author=Nirmal Purja|title=Update 11 – With or without O2 ?|url=https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|website=nimsdai.com|date=18 January 2021|access-date=28 January 2021|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128033612/https://www.nimsdai.com/post/k2-winter-update-11-with-or-without-o2|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja climbed K2 in winter without supplementary oxygen|url=http://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|access-date=29 January 2021|work=Planet Mountain|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127070654/https://www.planetmountain.com/en/news/alpinism/nirmal-purja-climbed-k2-in-winter-without-supplementary-oxygen.html|url-status=live}}</ref><ref name=scmp_3118032>{{Cite web|date=16 January 2021|title=First winter ascent of K2 achieved by Nirmal Purja and fellow Nepalese|url=https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|access-date=29 January 2021|work=[[South China Morning Post]]|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128170657/https://www.scmp.com/sport/outdoor/extreme-sports/article/3118032/first-winter-ascent-k2-achieved-nirmal-purja-and|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nirmal Purja's K2 winter summit proves ANYTHING is possible|url=https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|access-date=29 January 2021|website=Red Bull|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125151724/https://www.redbull.com/ca-en/nirmal-purja-k2-summit-winter|url-status=live}}</ref> কে২-ৰ তলত থকা শিবিৰসমূহত ভয়াবহ বতৰৰ প্ৰভাৱ পৰাত আৰু কিছুমান সঁজুলি হেৰাই যোৱাৰ পাছত তিনিটা দলৰ নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে একত্ৰিত হৈ পৰ্বত বগাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|last=Tomlinson|first=Hugh|title=Storm wrecks bid to reach K2 summit in winter|newspaper=[[The Times]] |language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|access-date=16 January 2021|issn=0140-0460|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116214819/https://www.thetimes.co.uk/article/storm-wrecks-bid-to-reach-k2-summit-in-winter-5qbc9n0cp|url-status=live}}</ref> === অধিক কৃতিত্ব === ২০২২ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই মাত্ৰ ৮ দিন, ২৩ ঘণ্টা আৰু ১০ মিনিটত পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ একেৰাহে কাঞ্চনজঙ্ঘা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, আৰু লোচে‍ বগাই এক নতুন গতিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল। ৭ মে’ৰ পুৱা ১০:৫০ বজাত তেওঁ কাঞ্চনজঙ্ঘা আৰোহন কৰিছিল, ১৫ মে’ৰ পুৱা ৮:০০ বজাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল (এভাৰেষ্টত তেওঁৰ ষষ্ঠ আৰোহণ) আৰু ২৬ ঘণ্টাৰ পাছত ১৬ মে’ৰ পুৱা ১০:০০ বজাত তেওঁ লোচে‍ আৰোহণ কৰিছিল।{{r|NepalNews}} ২০২৪ চনৰ ৪ অক্টোবৰত পূৰ্জাই শিশপাংমাৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ পাছত দুটা বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে: পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে ১৪টা শিখৰত উপনীত হোৱাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত সময় (২ বছৰ আৰু ৫ মাহ) আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সহায়ত আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ সৰ্বাধিক দ্ৰুত আৰোহন।<ref>{{cite web |last1=Nismdai |first1=Purja |title=Nimsdai completes 14 peaks, without the use of supplemental oxygen |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101223412/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-completes-14-peaks-without-the-use-of-supplemental-oxygen |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ২১ অক্টোবৰত তেওঁ পৰিপূৰক অক্সিজেনৰ সৈতে আৰু অবিহনে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শিখৰত (Seven Summits) উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |last1=Nimsdai |first1=Purja |title=Nimsdai "Nims" Purja completes the Seven Summits |url=https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |website=NIMSDAI |publisher=nimsdai.com |access-date=22 October 2024 |archive-date=1 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241101235825/https://www.nimsdai.com/post/nimsdai-nims-purja-completes-the-seven-summits |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনত পূৰ্জাই তেওঁৰ শেহতীয়া প্ৰত্যাহ্বান হেটট্ৰিক চেলেঞ্জ ঘোষণা কৰে, যাৰ লক্ষ্য আছিল তৃতীয়বাৰৰ বাবে ১৪টা শৃংগ আৰু সাতটা শীৰ্ষ শিখৰত উপনীত হোৱা।<ref name=everestchronicle_20250521>{{Cite web |date=21 May 2025 |title=Nimsdai Purja summits Kanchenjunga, launches his historic 'Hat Trick Challenge' |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |access-date=11 July 2025 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015908/https://everestchronicle.com/nimsdai-purja-summits-kanchenjunga-launches-his-historic-hat-trick-challenge |url-status=live }}</ref> তেওঁ কয় যে তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ বাবে স্ব-পুঁজি আগবঢ়াব, সকলো অনুদান আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ধনেৰে নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনক সহায় কৰিব।<ref name=nagariknetwork_679358>{{Cite web |date=8 August 2024 |title=Nims Purja eyes for 14 peaks hat-trick and seven summits for charity |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |access-date=11 July 2025 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=en |archive-date=5 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905193417/https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nims-purja-eyes-for-14-peaks-hat-trick-and-seven-summits-for-charity-679358a7b02b0.html |url-status=live }}</ref> শিক্ষা, জৰুৰীকালীন সাহায্য, আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে উচ্চ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক সহায় কৰাটোৱেই এই ফাউণ্ডেশ্যনৰ লক্ষ্য। ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি চৰ্চিত প্ৰকল্পটো হৈছে "বিগ মাউণ্টেন ক্লিন আপ",<ref name=homegrown_20220426>{{Cite web |last=Mathew |first=Meghna |date=26 April 2022 |title=Trash-Free Mountains: A Foundation On Their Way To Clean The Himalayas |url=https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |access-date=11 July 2025 |website=Homegrown |language=en |archive-date=13 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013211746/https://homegrown.co.in/homegrown-explore/trash-free-mountains-a-foundation-on-their-way-to-clean-the-himalayas |url-status=live }}</ref> যিটো উচ্চ শৃংগৰ পৰা আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=The record-breaking Nepali mountaineer cleaning up the Himalaya |url=https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |access-date=11 July 2025 |website=Lonely Planet |language=en |archive-date=14 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914184640/https://www.lonelyplanet.com/news/nepal-himalaya-clean-up |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ৩ জুলাইত পূৰ্জাই পাকিস্তানত নংগা পৰ্বত আৰোহন কৰা বুলি ঘোষণা কৰে। এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত ৫০ সংখ্যক সফল আৰোহণ আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নোহোৱাকৈ তেওঁৰ ২২ সংখ্যক আৰোহন।<ref>{{Cite web |title=Nimsdai sets new world record |url=https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |access-date=11 July 2025 |website=Nepal Press |language=en-US |archive-date=29 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251129205955/https://english.nepalpress.com/2025/07/09/nimsdai-sets-new-world-record/ |url-status=live }}</ref> এই আৰোহণসমূহে দুটা নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল: যিকোনো পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন আৰু পৰিপূৰক অক্সিজেন নথকা আটাইতকৈ সফল শিখৰ আৰোহন।<ref name=dcnepal_20250709>{{Cite web |date=9 July 2025 |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record:50 x 8,000er successful summits |url=https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |access-date=11 July 2025 |website=DCnepal |language=en-US |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814202656/https://english.dcnepal.com/2025/07/09/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record50-x-8000er-successful-summits/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nimsdai 'Nims' Purja sets new world record: 50 x 8 – Equity Nepal |url=https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |access-date=11 July 2025 |language=en-US |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119062000/https://equitynepal.com/tag/nimsdai-nims-purja-sets-new-world-record-50-x-8/ |url-status=live }}</ref> ২০২৬ চনৰ মে’ মাহত পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে এভাৰেষ্ট আৰু লোচে‍ৰ দ্ৰুততম আৰোহক হিচাপে‍ নিজৰ বিশ্ব অভিলেখ ভংগ কৰে। তেওঁ ১৩ ঘণ্টাত এভাৰেষ্টৰ শিখৰৰ পৰা লোচেৰ শিখৰলৈ উঠি পূৰ্বৰ ২৫ ঘণ্টাৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref name=Kuprianowicz/> কেইদিনমানৰ পিছত তেওঁ মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হয়—৮,০০০ মিটাৰ শৃংগত তেওঁৰ ৫৬ সংখ্যক আৰোহণ—তাৰ ফলত তেওঁৰ সৰ্বাধিক ৮,০০০ মিটাৰ শৃংগ আৰোহণৰ অভিলেখ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=everestchronicle_20260608>{{Cite web |work=Everest Chronicle |date=8 June 2026 |title=Nimsdai reaches new milestone with 56th 8,000m peak summit |url=https://everestchronicle.com/nimsdai-reaches-new-milestone-with-56th-8000m-peak-summit |access-date=23 June 2026 |language=en}}</ref> === আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণ === ২০২২ চনত প্ৰকাশিত গৱেষণাই মাত্ৰ তিনিজন পৰ্বতাৰোহী – পূৰ্জা, এড ভিয়েষ্টাৰ আৰু ভেইকা গুষ্টাফছনক ১৪টা আঠহাজাৰী শৃংগৰ প্ৰকৃত ভৌগোলিক শিখৰত থিয় হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰিছিল।<ref name=Alpinist/> গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ১৪/৭ প্ৰকল্পৰ সময়ত পূৰ্জা ধৌলাগিৰিৰ শিলা-শিখৰত আৰু মানসলুৰ শৈলশিৰাৰ এটি বিন্দুত ৰৈছিল।<ref name=Alpinist/> তেওঁলোকে এইটোও লক্ষ্য কৰিছিল যে ২০২১ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ দুয়োটা পৰ্বতৰ প্ৰকৃত শিখৰত উপনীত হোৱাৰ সময়ত এই কথা শুধৰাইছিল।<ref name=Alpinist>{{cite web | magazine=[[Alpinist (magazine)|Alpinist]] | url=http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | date=20 July 2022 | accessdate=3 August 2022 | title=Researchers challenge historical records for 8000-meter peaks | first=Derek | last=Franz | archive-date=4 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231004090639/http://www.alpinist.com/doc/web22c/newswire-8000er-records-challenged-by-photographic-research | url-status=live }}</ref> তলৰ তালিকাখনত পূৰ্জাৰ আঠহাজাৰী শৃংগ আৰোহণৰ তথ্য দিয়া হৈছে:<ref>{{Cite web |title=Timeline: The life and career of Nirmal “Nims” Purja |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |access-date=4 August 2026 |website=Nepal News |language=en |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804144102/https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/timeline-the-life-and-career-of-nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং। !! আট হাজাৰি শৃঙ্গ (উচ্চতা)!! আৰোহণেৰ তাৰিখ |- |১.||[[মাউণ্ট এভাৰেষ্ট]] (৮৮৪৮ মি) || ১৩ মে ২০১৬, ১৫ মে ২০১৭, ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ৩১ মে ২০২১, ১৫ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, ১৭ মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |২.||[[কে২]] (৮৬১১ মি) || ২৪ জুলাই ২০১৯, ১৬ জানুৱাৰী ২০২১, ২২ জুলাই ২০২২<ref name=baltistantimes_20220722>{{cite news |url=https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |title=K2 Expedition 2022 : List of climbers summited K2 in 2022 |publisher=baltistantimes.com |date=22 July 2022 |access-date=23 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712205706/https://baltistantimes.com/list-of-climbers-summited-k2-2022/ |archive-date=12 July 2023}}</ref> |- |৩.||[[কাঞ্চনজঙ্ঘা]] (৮৫৮৬ মি) || ১৫ মে ২০১৯, ৭ মে ২০২২, ১৮ মে ২০২৫ |- |৪.||[[লোচে‍]] (৮৫১৬ মি) || ২৭ মে ২০১৭, ২২ মে ২০১৯, ১৬ মে ২০২২, ২৮ মে ২০২২, মে ২০২৩, ২৭ মে ২০২৬ |- |৫.||[[মাকালু]] (৮৪৮৫ মি) || ১ জুন ২০১৭, ২৪ মে ২০১৯, ৫ জুন ২০২৩, |- |৬.||[[চো ইউ]] (৮১৮৮ মি) || ২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২ অক্টোবৰ ২০২৩ |- |৭.||[[ধৌলাগিৰি]] (৮১৬৭ মি) || ১৮ মে ২০১৪, ১২ মে ২০১৯, ৮ অক্টোবৰ ২০২১ |- |৮.||[[মানসলু]] (৮১৬৩ মি) || ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯, ২৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |- |৯.||[[নংগা পৰ্বত]] (৮১২৫ মি) || ৩ জুলাই ২০১৯, ২ জুলাই ২০২৩, ৩ জুলাই ২০২৫ |- |১০.||[[অন্নপূৰ্ণা]] (৮০৯১ মি) || ২৩ এপ্ৰিল ২০১৯, এপ্ৰিল ২০২৩, ১৫ এপ্ৰিল ২০২৪<ref name="MyRepublica">{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |title=Nirmal Purja sets new record in climbing mountains higher than 8,000 meters |publisher=myrepublica.nagariknetwork.com |date=17 April 2024 |access-date=17 April 2024 |archive-date=17 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417103807/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nirmal-purja-sets-new-record-in-climbing-mountains-higher-than-8-000-meters/ |url-status=live }}</ref> |- |১১.||[[গাশ্বাৰব্ৰাম ১]] (৮০৮০ মি) || ১৫ জুলাই ২০১৯, ২১ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১২.||[[ব্ৰড পিক]] (৮০৫১ মি) || ২৬ জুলাই ২০১৯, ২৫ জুলাই ২০২৩, জুলাই ২০২৫ |- |১৩.||[[গাশাৰব্ৰুম ২]] (৮০৩৪ মি) || ১৮ জুলাই ২০১৯, ১৭ জুলাই ২০২৩, ২১ জুলাই ২০২৬ |- |১৪.||[[শিশপাংমা]] (৮০২৭ মি) || ২৯ অক্টোবৰ ২০১৯, ৪ অক্টোবৰ ২০২৪, |} == ব্যক্তিগত জীৱন == নিৰ্মল পূৰ্জা বহুলভাৱে নিমছদাই নামেৰে জনাজাত আছিল, দাইৰ অৰ্থ নেপালী ভাষাত "ডাঙৰ ভাই।" পূৰ্জা মগৰ বংশৰ আৰু হিন্দু হিচাপে‍ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।{{Sfn|Purja|2020|p=38}}<ref name="NYT">{{cite web |author=Adam Skolnick |author2=Bhadra Sharma |date=19 January 2021 |title=How Climbers Reached the Summit of K2 in Winter for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |access-date=28 January 2021 |website=[[The New York Times]] |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200423/https://www.nytimes.com/2021/01/19/sports/summit-k2-nepalese-sherpas.html |url-status=live}}</ref><ref name="SP">{{cite web |author=Sangam Prasain |date=19 January 2021 |title=My body was freezing. I told my teammates I couldn't move. |url=https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |access-date=28 January 2021 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202045716/https://kathmandupost.com/national/2021/01/19/nirmal-purja-announces-he-climbed-k2-without-supplemental-oxygen |url-status=live}}</ref> ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে ভাৰতীয় সেনাৰ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্টত সেৱা আগবঢ়াইছিল, আনহাতে তেওঁৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। মাক খেতিয়কৰ পৰিয়ালৰপৰা অহা। পূৰ্জাই পিতৃ আৰু ভাতৃদ্বয়ে দেখুওৱা আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি গোৰ্খা হোৱাটোকে তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰধান উচ্চাকাংক্ষা আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Nirmal Purja |url=https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805110205/https://www.lboro.ac.uk/alumni/our-alumni/nirmal-purja/ |url-status=live }}</ref><ref name=climbing_20211125>{{cite web |date=25 November 2021 |title=Nothing is Impossible: A Q&A with Nims Purja |url=https://www.climbing.com/culture-climbing/nothing-is-impossible-a-conversation-with-nims-purja/ |access-date=5 August 2026 |website=Climbing}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁ দন্ত চিকিৎসা সেৱাত কৰ্মৰত গোৰ্খা জোৱানৰ কন্যা সূচি পূৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে চাউথমপটনৰ ওচৰৰ ইষ্টলিত বসতি স্থাপন কৰে আৰু এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name=thetimes_20260801/> ''১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল'' নামৰ তথ্যচিত্ৰখনকে ধৰি স্বামীৰ পৰ্বতাৰোহণ জীৱনৰ লগত জড়িত হৈ থকা দেখা গৈছিল সূচিক; ছবিখনত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ অভিযান আৰু উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক জীৱনত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। বিশেষ নাও সেৱা এৰি পূৰ্জাই পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰ্বতাৰোহণ কৰাৰ সিদ্ধান্তত ব্যক্তিগত আৰু আৰ্থিকভাৱে যথেষ্ট বিপদৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ২০১৮ চনত সামৰিক বাহিনী এৰি তেওঁ সম্পূৰ্ণ সামৰিক পেঞ্চন লাভৰ সম্ভাৱনা ত্যাগ কৰিছিল, যিটোক তেওঁ জীৱন সলনি কৰা ধন বুলি অভিহিত কৰিছিল। প্ৰজেক্ট পচিবলৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই অভিযানৰ বিত্তীয় সাহায্যত সহায় কৰিবলৈ পৰিয়ালৰ ঘৰটো পুনৰ বন্ধকত থ'ব লগা হৈছিল।<ref name=thetimes_20260801/> পৰৱৰ্তী সময়ত পূৰ্জাই উল্লেখ কৰি কৈছিল যে যেতিয়া তেওঁ প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰিবলৈ হিথ্ৰ’ৰপৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উৰা মাৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰয়োজনীয় মুঠ ধনৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশহে লাভ কৰিছিল। তেওঁ অভিযানৰ আগৰ বছৰটোক শাৰীৰিক প্ৰস্তুতিৰ পৰিৱৰ্তে ধন সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টাৰ সময় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু সম্ভাৱ্য পৃষ্ঠপোষকে বাৰে বাৰে নাকচ কৰাটোৱে তেওঁৰ মনত যথেষ্ট মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে‍।<ref name=climbing_20211125/> তথ্যচিত্ৰ ১৪ পিকছত প্ৰজেক্ট পচিবলৰ সময়ত সৃষ্ট তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰচ'ৰাৰ উত্তেজনাও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁ সন্মুখীন হোৱা বিপদৰ বাবে চিন্তিত আছিল, মাক গুৰুতৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু তেওঁৰ এজন ডাঙৰ ভাতৃয়ে তেওঁ নিৰাপদ সামৰিক কেৰিয়াৰ এৰি এই প্ৰকল্পটো আগবঢ়াই নিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। গাৰ্ডিয়ানে এই পৰিস্থিতিসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ হেঁচা আৰু তেওঁৰ ঘৰৰ ওপৰত দ্বিতীয়টো বন্ধকৰ ফলত সৃষ্ট হেঁচাক এই অভিযানৰ আঁৰৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=theguardian_20211203_nirmal>{{cite news |last=Lawrence |first=Andrew |date=3 December 2021 |title=14 Peaks: the quest to climb the world's highest mountains in less than a year |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/03/nirmal-purja-mountaineer-14-peaks-documentary |access-date=5 August 2026 |work=The Guardian}}</ref> সশস্ত্ৰ বাহিনীত কৰ্মৰত অৱস্থাত পূৰ্জাই ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বিশ্ববিদ্যালয়খনে তেওঁক সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name=lboro_20231214>{{cite web |date=14 December 2023 |title=World record-breaking mountaineer and Loughborough alumnus awarded honorary degree |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |access-date=5 August 2026 |website=Loughborough University |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805190727/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/record-breaking-mountaineer-awarded-hon-degree/ |url-status=live }}</ref> == বিতৰ্ক == === যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ মে' মাহত ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ত ফিনলেণ্ডৰ পৰ্বতাৰোহী লোটা হিন্টছা আৰু কেলিফৰ্ণিয়াৰ চিকিৎসক এপ্ৰিল লিওনাৰ্ডোৱে পূৰ্জাৰ বিৰুদ্ধে যৌন অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531">{{cite news |last1=Callaghan |first1=Anna |last2=Vrentas |first2=Jenny |date=31 May 2024 |title=For Female Climbers, Dangers Go Beyond Avalanches and Storms |url=https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |access-date=5 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531232152/https://www.nytimes.com/2024/05/31/sports/mountaineering-sexual-harassment-abuse-nims-purja.html |url-status=live }}</ref><ref name="adventuremagazine_20240608">{{cite web |date=8 June 2024 |title=If absolute power corrupts absolutely – does absolute 'fame' do the same? |url=https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |access-date=5 August 2026 |website=Adventure Magazine |archive-date=22 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822160530/https://adventuremagazine.co.nz/if-absolute-power-corrupts-absolutely-does-absolute-fame-do-the-same/ |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ স্মৃতিকথাৰ গ্ৰন্থ Elämäni Vuoret 2 ("মোৰ জীৱনৰ পৰ্বত")ত হিন্টছাই চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিছিল “এক বিচলিত কৰা কাণ্ড”ৰ য'ত নেপালৰ কাঠমাণ্ডুত ব্যৱসায়িক আলোচনাৰ সময়ত নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন "অতি বিখ্যাত পুৰুষ পৰ্বতাৰোহীয়ে.... [তেওঁক] সম্পূৰ্ণৰূপে আগতীয়া সম্ভেদ নিদিয়াকৈ‍ চুমা খাইছিল"। পাছলৈ ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ নিশ্চিত কৰে যে “তেওঁৰ অভিজ্ঞতা কিতাপখনত বৰ্ণনা কৰাতকৈ অধিক বিৰক্তিকৰ আছিল” আৰু প্ৰকাশ কৰে যে পূৰ্জাই তেওঁক তেওঁৰ হোটেলৰ বিলাসবহুল বাসস্থানত থকা শোৱা কোঠালৈ লৈ গৈছিল, কাপোৰ খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, অপ্ৰত্যাশিতভাৱে স্পৰ্শ কৰিছিল আৰু বাৰে বাৰে আপত্তি কৰাৰ পাছতো কাষতে হস্তমৈথুন কৰিছিল।<ref name="nytimes_20240531" /> ২০২২ চনত সংঘটিত হোৱা এটা সুকীয়া কাণ্ডত লিঅ’নাৰ্ডোৱে অভিযোগ কৰে যে পূৰ্জাই “নিমন্ত্ৰণ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁৰ তম্বুত দেখা দিছিল” আৰু তাৰ পাছত কেইবাবাৰো তেওঁৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। যিহেতু এই কাণ্ডবোৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰত সংঘটিত হৈছিল, গতিকে হিন্টছা আৰু লিওনাৰ্ডো দুয়োজনেই “শক্তিহীন অনুভৱ কৰিছিল” আৰু তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নাছিল।<ref name="nytimes_20240531" /><ref name="adventuremagazine_20240608" /> পূৰ্জাই তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তে “অসৎ কাৰ্য্যৰ অভিযোগ নিৰ্দ্বিধায় অস্বীকাৰ কৰিছিল” আৰু এই বিৱৰণীসমূহক “মানহানিকাৰক আৰু মিছা” বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref name="nytimes_20240531" />আন এক বিবৃতিত তেওঁ ঘোষণা কৰে যে তেওঁৰ দলটোৱে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ বিৰুদ্ধে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Ayers |first=Ben |date=2026-08-11 |title=Nirmal Purja obituary |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/11/nirmal-purja-obituary |access-date=2026-08-21 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> অভিযোগ দেখি‍ অস্প্ৰে পেকছ পূৰ্জাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ পৰা আঁতৰি যায়। গ্ৰীভেল আৰু স্কাৰপাই পৰ্বতাৰোহীজনক তেওঁলোকৰ বিপণন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-06-08 |title=Nepali lawmaker wants elite mountaineer accused of sexual assault banned from Everest |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |access-date=2026-08-21 |website=The Independent |language=en |archive-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260722051528/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nirmal-nims-purja-sexual-assault-nepal-everest-ban-b2558593.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Women mountaineers say sexual harassment runs deep |url=https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |access-date=2026-08-21 |website=dw.com |language=en |archive-date=6 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260806083842/https://www.dw.com/en/women-mountaineers-say-sexual-harassment-runs-deep/a-69274973 |url-status=live }}</ref> === ''হিমালয়ান টাইমছ'' ব্লেকলিষ্টিং === ২০২৫ চনত নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে ''দ্য হিমালয়ান টাইমছ''ক ব্লেকলিষ্ট কৰি চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে; ইয়াৰ পূৰ্বে পৰিষদে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানী স্কাইডাইভ নিমছডাই আৰু এলিট এক্সপেডৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত "অসন্তুলিত" প্ৰবন্ধৰ তদন্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Press Council Nepal Takes Historic Action: Himalayan Times Blacklisted For False Reporting On Famous Mountaineer Nirmal Purja |url=https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |access-date=12 March 2025 |website=NepalverifiedNews |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312163658/https://nepalverifiednews.com/news/press-council-of-nepal-takes-historic-action-himal |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনত দ্য হিমালয়ান টাইমছে পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ বিৰুদ্ধে অসৎ আচৰণৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি মুঠ ১৭টা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ উত্তৰত পূৰ্জা আৰু তেওঁৰ কোম্পানীসমূহে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলত অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু কাউন্সিলে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |work=Arthasansar |last=संसार |first=अर्थ |title=निर्मल पुर्जा विरुद्ध फेक समाचार लेखेको आधारमा प्रेस काउन्सिलद्वारा हिमालयन टाइम्स कालोसूचीमा |url=https://arthasansar.com/news/67104 |access-date=12 March 2025 |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312170500/https://arthasansar.com/news/67104 |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত পৰিষদে কাকতখনে সাংবাদিকতাৰ আচৰণ বিধি উলংঘা কৰা বুলি ৰায় দিয়ে। তেওঁলোকৰ ভাষাত প্ৰবন্ধবোৰ আছিল "একপক্ষীয় আৰু ভাৰসাম্যহীন, ঘৃণা আৰু বৈষম্য বিয়পাই দিয়া আৰু সম্ভৱতঃ ব্যক্তিৰ ক্ষতি কৰা।" এই ৰায়দানৰ ফলত পৰিষদে দ্য হিমালয়ান টাইমছক ব্লেকলিষ্ট কৰে আৰু চৰকাৰী পুঁজিৰ বিজ্ঞাপন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |url=https://www.capitalnepal.com/detail/57463?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |access-date=12 March 2025 |website=प्रेस काउन्सिल नेपालले दि हिमालयन टाइम्सलाई कालोसूचीमा राख्यो |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312165400/https://www.capitalnepal.com/detail/57463%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0KGukcFVNiV0K6KV6IwG8ini0o8e9j_kTVBAagjLCl9V8mIsXSxTHDQFE_aem_VgGjEwlp6_MaZoD-5Msg-w |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ১২ মাৰ্চত দ্য হিমালয়ান টাইমছে ইয়াৰ উত্তৰত অভিযোগ কৰে যে নেপাল প্ৰেছ কাউন্সিলে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে "'অসাংবিধানিক ব্যৱস্থা লোৱাৰ স্বেচ্ছাচাৰী সিদ্ধান্ত লৈছে"।<ref name=thehimalayantimes_20250312>{{Cite web |date=12 March 2025 |title=Press Council Nepal unilaterally targets THT for responsible and fearless journalism |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |access-date=12 March 2025 |website=The Himalayan Times |language=en |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312171228/https://thehimalayantimes.com/nepal/press-council-nepal-unilaterally-targets-tht-for-responsible-and-fearless-journalism |url-status=live }}</ref> == মৃত্যু == ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম ৰেঞ্জৰ ব্ৰড পিক বগাই যোৱাৰ সময়ত পূৰ্জাৰ মৃত্যু হয়।<ref name=telegraph_20260731>{{Cite news |last1=Taylor |first1=Kelly-Anne |last2=Lateef |first2=Samaan |date=31 July 2026 |title=Ex-Royal Marine Nirmal Purja among climbers missing after avalanche |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/07/31/climber-nirmal-purja-missing-after-avalanche-pakistan/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/kYEHo |archive-date=31 July 2026 |access-date=31 July 2026 |work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Yeung |first=Tinshui |date=1 August 2026 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed in Pakistan avalanche, his company says |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |access-date=1 August 2026 |work=[[BBC News]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801142638/https://www.bbc.co.uk/news/articles/clyljq79kdko |url-status=live }}</ref><ref name="Prasain">{{cite news |last=Prasain |first=Sangam |date=31 July 2026 |title=Nirmal Purja, who redrew the limits of human endurance and reshaped Nepali mountaineering, dies in Broad Peak avalanche |url=https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |access-date=1 August 2026 |work=[[The Kathmandu Post]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802015149/https://kathmandupost.com/national/2026/07/31/nirmal-purja-who-redrew-the-limits-of-human-endurance-and-reshaped-nepali-mountaineering-xxx-in-broad-peak-avalanche |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ দলটোৰ সদস্য আমেৰিকান মেল’ৰী গেইছ, চাইনিজ ৱাং ঝং, নেপালী পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং, পাকিস্তানী সোহেইল সাখী আৰু ওমানী নাধিৰা আল হাৰ্থী স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা ৯ বজাত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত, পৰ্বতৰ পশ্চিম দিশৰ শৈলশিৰাৰ ২ আৰু ৩ নং শিবিৰৰ মাজত হিমস্খলনৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name=everesttoday_20260802>{{Cite web |last=Pokhrel |first=Chhabi |date=2 August 2026 |title=Nirmal 'Nimsdai' Purja Obituary |url=https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |access-date=4 August 2026 |website=Everest Today |language=en-US |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805050644/https://everesttoday.com/nirmal-nimsdai-purja-obituary/ |url-status=live }}</ref> পূৰ্জাৰ ক্লাইম্বিং কোম্পানীয়ে ১ আগষ্টত দলৰ সকলো সদস্যৰ মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত কৰে। ২ আগষ্টত নেপালী-পাকিস্তানী উদ্ধাৰকাৰী দলে প্ৰায় ৫,৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত পূৰ্জাৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰে;<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2 August 2026 |title=Rescuers recover climber Nirmal Purja’s body— Alpine Club of Pakistan |url=https://arab.news/m6sp8 |access-date=4 August 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> পাকিস্তানৰ আলপাইন ক্লাৱে‍ ৫ আগষ্টত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref name=instagram_20260805>{{Cite web |date=5 August 2026 |title=Alpine Club of Pakistan – Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Dbpwp1wKpC3/ |website=Alpine Club of Pakistan – Instagram}}</ref> === শ্ৰদ্ধাঞ্জলি === ৱেলছৰ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামে পূৰ্জাক "বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতাৰোহী" বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁৰ সমবেদনা পূৰ্জাৰ পৰিয়ালৰ লগতে‍ নিহত আনসকলৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আছে বুলি উল্লেখ কৰে‍।<ref name=standard_1292081>{{Cite news |last=Willix |first=Pierra |date=2 August 2026 |title=William 'truly saddened' as ex-British Army soldier Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |access-date=2 August 2026 |work=[[The Standard (London newspaper)|The Standard]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801211702/https://www.standard.co.uk/news/uk/instagram-everest-spencer-matthews-bear-grylls-prince-of-wales-b1292081.html |url-status=live }}</ref> [[বিয়েৰ গ্ৰিলচ্|বিয়েৰ গ্ৰিলচে‍]] শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই পূৰ্জাক "এজন অসাধাৰণ আৰু অনন্য ব্যক্তি" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "অদম্য আত্মা" বুলি উল্লেখ কৰে।<ref name=mirror_37503657>{{Cite news |last=Roberts |first=Jamie |date=1 August 2026 |title=Spencer Matthews and Bear Grylls pay tribute as Netflix star climber Nirmal Purja confirmed dead |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |access-date=2 August 2026 |work=[[Daily Mirror]] |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801200936/https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/nirmal-purja-nims-dead-climber-37503657 |url-status=live }}</ref> নেপালৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[বালেন্দ্ৰ শ্বাহ|বালেন্দ্ৰ শ্বাহে]] কয় যে পৰ্বতাৰোহীজনৰ সাহস আৰু নিষ্ঠাৰ ইতিহাস “সদায় প্ৰেৰণাদায়ক হৈ থাকিব”।<ref name=risingnepaldaily_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=PM Shah expresses grief over mountaineers' death |url=https://risingnepaldaily.com/news/84397 |access-date=2 August 2026 |work=[[The Rising Nepal]] |archive-date=2 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802111115/https://risingnepaldaily.com/news/84397 |url-status=live }}</ref> == সন্মান == * ২০১৮ চনত পূৰ্জাক চৰম উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণত অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ দ্বাৰা ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ (এম বি ই)ৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="LG">{{cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|title=The London Gazette: Nirmal Purja MBE|date=9 June 2018|access-date=26 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526125628/https://www.thegazette.co.uk/notice/3041428|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Nimsdai Purja MBE — Ground-breaking Record Holder, Philanthropist, Ex-Gurkha and UKSF |url=https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |access-date=31 July 2026 |website=Nimsdai |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518092831/https://www.nimsdai.com/nimsdai-purja-mbe |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ জাৰ্মানীৰ ডাচেলডৰ্ফত পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু নিমছডাই ফাউণ্ডেশ্যনৰ জৰিয়তে কৰা দাতব্য কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে আই এছ পি অ’ কাপ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Nirmal Purja receives ISPO Cup Award |url=https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |access-date=4 August 2026 |website=kathmandupost.com |language=English |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805124359/https://kathmandupost.com/national/2023/11/25/mountaineer-nirmal-purja-receives-ispo-cup-award |url-status=live }}</ref> * ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ সামৰিক সেৱা আৰু পৰ্বতাৰোহী হিচাপে লাভ কৰা কৃতিত্বৰ বাবে ল’ফব’ৰ’ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="lboro_20231215">{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Achievements of inspiring individuals recognised with honorary degrees |url=https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |access-date=15 December 2023 |website=Loughborough University |language=en |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215192742/https://www.lboro.ac.uk/news-events/news/2023/december/honorary-degrees/ |url-status=live }}</ref> * ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ হোৱা হিমালয়ৰ ফুলগছ ''ইম্পাটিয়েন্স নিমছপুৰজায়ে'' (''Impatiens nimspurjae'')ৰ নাম পূৰ্জাৰ নামেৰে ৰখা হয়। এই উদ্ভিদবিধ নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াতেই তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। পৰ্বতাৰোহণ কেৰিয়াৰ আৰু পৰিৱেশৰ পোষকতাত ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে পূৰ্জাৰ নামেৰে উদ্ভিদবিধৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=New Himalayan Plant Named After Nirmal Purja – GKToday |url=https://www.gktoday.in/new-himalayan-plant-named-after-nirmal-purja/?hl=en-US#:~:text=The%20species%20was%20formally%20described%20in%20a,the%20Himalayan%20region.%20Discovery%20and%20scientific%20description. |access-date=2026-08-18 |website=www.gktoday.in}}</ref> বিগ মাউণ্টেন ক্লিনআপ অভিযানৰ দৰে পদক্ষেপৰ জৰিয়তে পূৰ্জাই উচ্চ উচ্চতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা পৰিত্যক্ত আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Rai |first=Dewan |date=2026-08-17 |title=Nirmal Purja’s legacy takes root in a Himalayan plant |url=https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |access-date=2026-08-18 |website=everestchronicle.com |language=en |archive-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819020915/https://everestchronicle.com/nirmal-purjas-legacy-takes-root-in-a-himalayan-plant |url-status=live }}</ref> == ফিল্মগ্ৰাফী == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| বছৰ ! scope="col" | শিৰোনাম ! scope="col" | ভূমিকা ! scope="col" class="unsortable" | টোকা ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| ২০২১ ! scope="row" | ''[[১৪ পিকছ: নথিং ইজ ইম্পচিবল]]'' | তেওঁ নিজে‍ | | style="text-align:center;"|<ref name=collider_20211103>{{Cite web|last=Remley|first=Hilary|date=3 November 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Trailer Reveals a Man's Pursuit to Climb Every Mountain|url=https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|access-date=15 November 2021|website=Collider|language=en-US|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113212526/https://collider.com/14-peaks-trailer-mountain-climbing-documentary/|url-status=live}}</ref> |} == গ্ৰন্থ == * {{cite book |last=পূৰ্জা|first=নিৰ্মল |date=১২ নৱেম্বৰ ২০২০ |title=[[বিয়ণ্ড পচিবল]] |isbn=978-1-5293-1226-3 |publisher=[[হডাৰ আৰু ষ্ট'টন]]}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰ্বতাৰোহী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] l59pjlx9zzcglqkky5hxzsgnzyx21s8 0 139509 635036 635017 2026-09-12T12:14:17Z KhiLanTzi 23530 /* */ 635036 wikitext text/x-wiki '''কছাৰী ভাষা''' ({{lang|en|Kachari}}) হৈছে [[অসম]]ত প্ৰচলিত এটা [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা]]। ই [[বড়ো-গাৰো ভাষা|বড়ো-গাৰো]] শাখাৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰ তথ্য অনুসৰি এই ভাষাৰ মাতৃভাষী প্ৰায় ১৬,০০০ জন। ভাষাটোক বৰ্তমান সংকটাপন্ন ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। কছাৰী ভাষাৰ সৈতে [[তিৱা ভাষা|তিৱা]], [[ৰাভা ভাষা|ৰাভা]], কোচি আৰু মেচি আদি ওচৰ-চুবুৰীয়া ভাষাৰ সম্পৰ্ক আছে। যদিও এতিয়াও কছাৰী ভাষা কোৱা বয়সস্থ লোক আছে, তথাপিও বহু সন্তানে কছাৰী ভাষাক নিজৰ প্ৰধান ভাষা হিচাপে শিকা নাই। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে বৃহত্তৰ অসমীয়া ভাষী সমাজৰ সৈতে ক্ৰমাৎ মিলি গৈছে। {{Infobox language |name=কছাৰী |nativename=কছাৰী |region=[[অসম]] |speakers=১৬,০০০ |date=২০১১ |familycolor=Sino-Tibetan |fam2=[[তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহ|তিব্বত-বাৰ্মী]] |fam3=ছাল |fam4=[[বড়ো-গাৰো ভাষাসমূহ|বড়ো-গাৰো]] |fam5=বড়োইক |iso3=xac |glotto=kach1279 }} 16p6a2jxwyviadvrjhtyqe74go6uc8q 635037 635036 2026-09-12T12:16:31Z KhiLanTzi 23530 /* */ 635037 wikitext text/x-wiki '''কছাৰী ভাষা''' ({{lang|en|Kachari}}) হৈছে [[অসম]]ত প্ৰচলিত এটা [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা]]। ই [[বড়ো-গাৰো ভাষা|বড়ো-গাৰো]] শাখাৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰ তথ্য অনুসৰি এই ভাষাৰ মাতৃভাষী প্ৰায় ১৬,০০০ জন। ভাষাটোক বৰ্তমান সংকটাপন্ন ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। কছাৰী ভাষাৰ সৈতে [[তিৱা ভাষা|তিৱা]], [[ৰাভা ভাষা|ৰাভা]], কোচি আৰু মেচি আদি ওচৰ-চুবুৰীয়া ভাষাৰ সম্পৰ্ক আছে। যদিও এতিয়াও কছাৰী ভাষা কোৱা বয়সস্থ লোক আছে, তথাপিও বহু সন্তানে কছাৰী ভাষাক নিজৰ প্ৰধান ভাষা হিচাপে শিকা নাই। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে বৃহত্তৰ অসমীয়া ভাষী সমাজৰ সৈতে ক্ৰমাৎ মিলি গৈছে। {{Infobox language |name=কছাৰী |nativename=কছাৰী |region=[[অসম]] |speakers=১৬,০০০ |date=২০১১ |familycolor=Sino-Tibetan |fam2=[[তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহ|তিব্বত-বাৰ্মী]] |fam3=ছাল |fam4=[[বড়ো-গাৰো ভাষাসমূহ|বড়ো-গাৰো]] |fam5=বড়োইক |iso3=xac |glotto=kach1279 }} ==উৎস প্ৰসংগ== {{Reflist}} e4f1ltu7ne1qlwx3n4nrl943r2q54si 635038 635037 2026-09-12T12:22:02Z KhiLanTzi 23530 /* তথ্যসূত্ৰ */ 635038 wikitext text/x-wiki '''কছাৰী ভাষা''' ({{lang|en|Kachari}}) হৈছে [[অসম]]ত প্ৰচলিত এটা [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা]]। ই [[বড়ো-গাৰো ভাষা|বড়ো-গাৰো]] শাখাৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰ তথ্য অনুসৰি এই ভাষাৰ মাতৃভাষী প্ৰায় ১৬,০০০ জন। ভাষাটোক বৰ্তমান সংকটাপন্ন ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। কছাৰী ভাষাৰ সৈতে [[তিৱা ভাষা|তিৱা]], [[ৰাভা ভাষা|ৰাভা]], কোচি আৰু মেচি আদি ওচৰ-চুবুৰীয়া ভাষাৰ সম্পৰ্ক আছে। যদিও এতিয়াও কছাৰী ভাষা কোৱা বয়সস্থ লোক আছে, তথাপিও বহু সন্তানে কছাৰী ভাষাক নিজৰ প্ৰধান ভাষা হিচাপে শিকা নাই। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে বৃহত্তৰ অসমীয়া ভাষী সমাজৰ সৈতে ক্ৰমাৎ মিলি গৈছে। {{Infobox language |name=কছাৰী |nativename=কছাৰী |region=[[অসম]] |speakers=১৬,০০০ |date=২০১১ |familycolor=Sino-Tibetan |fam2=[[তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহ|তিব্বত-বাৰ্মী]] |fam3=ছাল |fam4=[[বড়ো-গাৰো ভাষাসমূহ|বড়ো-গাৰো]] |fam5=বড়োইক |iso3=xac |glotto=kach1279 }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== * {{cite book |last=Jacquesson |first=François |year=2008 |title=Discovering Boro-Garo: History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category |format=PDF |archive-url= |archive-date=3 August 2019 |access-date=23 March 2020 }} * {{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |editor-last=Hyslop |editor-first=Gwendolyn |editor2-last=Morey |editor2-first=Stephen |editor3-last=Post |editor3-first=Mark W. |title=Northeast Indian Linguistics |chapter=On the Origin of Bodo-Garo |volume=4 |pages=3–20 |doi=10.1017/UPO9789382264521.003 |isbn=9789382264521 }} * {{cite book |last1=Joseph |first1=U. V. |last2=Burling |first2=Robbins |year=2006 |title=Comparative Phonology of the Boro Garo Languages |publisher=Central Institute of Indian Languages |location=Mysore }} * {{cite thesis |last=Wood |first=Daniel Cody |year=2008 |title=An Initial Reconstruction of Proto-Boro-Garo |type=M.A. thesis |publisher=University of Oregon }} fbhskp59a8e2zyffbx1prcbrvdg4utv 635039 635038 2026-09-12T12:25:31Z KhiLanTzi 23530 635039 wikitext text/x-wiki '''কছাৰী ভাষা''' ({{lang|en|Kachari}}) হৈছে [[অসম]]ত প্ৰচলিত এটা [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা]]। ই [[বড়ো-গাৰো ভাষা|বড়ো-গাৰো]] শাখাৰ অন্তৰ্গত। ২০১১ চনৰ তথ্য অনুসৰি এই ভাষাৰ মাতৃভাষী প্ৰায় ১৬,০০০ জন। ভাষাটোক বৰ্তমান সংকটাপন্ন ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। কছাৰী ভাষাৰ সৈতে [[তিৱা ভাষা|তিৱা]], [[ৰাভা ভাষা|ৰাভা]], কোচি আৰু মেচি আদি ওচৰ-চুবুৰীয়া ভাষাৰ সম্পৰ্ক আছে। যদিও এতিয়াও কছাৰী ভাষা কোৱা বয়সস্থ লোক আছে, তথাপিও বহু সন্তানে কছাৰী ভাষাক নিজৰ প্ৰধান ভাষা হিচাপে শিকা নাই। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে বৃহত্তৰ অসমীয়া ভাষী সমাজৰ সৈতে ক্ৰমাৎ মিলি গৈছে। {{Infobox language |name=কছাৰী |nativename=কছাৰী |region=[[অসম]] |speakers=১৬,০০০ |date=২০১১ |familycolor=Sino-Tibetan |fam2=[[তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহ|তিব্বত-বাৰ্মী]] |fam3=ছাল |fam4=[[বড়ো-গাৰো ভাষাসমূহ|বড়ো-গাৰো]] |fam5=বড়োইক |iso3=xac |glotto=kach1279 }} == ধ্বনিতত্ত্ব == === ব্যঞ্জনধ্বনি === কছাৰী ভাষাত তলত দেখুওৱা ১৩টা ব্যঞ্জনধ্বনি আৰু তিনিটা অক্ষৰ-নোহোৱা ধ্বনি (ঘৰ্ষী: h, ঘৰ্ষণহীন তালব্য: y, ঘৰ্ষণহীন ওষ্ঠ্য-গোলকীয় কণ্ঠ্য: w) আছে।<ref name="Bhattacharya">{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=A Descriptive Analysis of the Boro Language |publisher=The Pooran Press}}</ref> === স্বৰধ্বনি === {| class="wikitable" ! !! সম্মুখস্থ !! মধ্যস্থ !! পশ্চাৎস্থ |- ! উচ্চ | i || || u |- ! মধ্য | e || o || o |- ! নিম্ন | || a || |} === ছন্দতত্ত্ব === *'''সুৰ''' **কছাৰী এটা সুৰভিত্তিক ভাষা। ইয়াত ৪টা সুৰ আছে—উচ্চ, মধ্য, নিম্ন আৰু নিৰপেক্ষ (১, ২, ৩ আৰু ০)।<ref name="Bhattacharya"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== * {{cite book |last=Jacquesson |first=François |year=2008 |title=Discovering Boro-Garo: History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category |format=PDF |archive-url= |archive-date=3 August 2019 |access-date=23 March 2020 }} * {{cite book |last=DeLancey |first=Scott |year=2012 |editor-last=Hyslop |editor-first=Gwendolyn |editor2-last=Morey |editor2-first=Stephen |editor3-last=Post |editor3-first=Mark W. |title=Northeast Indian Linguistics |chapter=On the Origin of Bodo-Garo |volume=4 |pages=3–20 |doi=10.1017/UPO9789382264521.003 |isbn=9789382264521 }} * {{cite book |last1=Joseph |first1=U. V. |last2=Burling |first2=Robbins |year=2006 |title=Comparative Phonology of the Boro Garo Languages |publisher=Central Institute of Indian Languages |location=Mysore }} * {{cite thesis |last=Wood |first=Daniel Cody |year=2008 |title=An Initial Reconstruction of Proto-Boro-Garo |type=M.A. thesis |publisher=University of Oregon }} d43o2d4bdxppd84m2q493xmmiwm656q 0 139512 635029 2026-09-12T12:07:21Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox settlement | name = মানা | native_name = | settlement_type = গাঁও | image_skyline = India lsat village.jpg | image_caption = মানা গাঁৱৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ | pushpin_map = India Uttarakhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = উত্তৰাখণ্ড, ভাৰতত মানাৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30|46|19|N|79|29|43|E|display=inline,tit... 635029 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = মানা | native_name = | settlement_type = গাঁও | image_skyline = India lsat village.jpg | image_caption = মানা গাঁৱৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ | pushpin_map = India Uttarakhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = উত্তৰাখণ্ড, ভাৰতত মানাৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30|46|19|N|79|29|43|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[উত্তৰাখণ্ড]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[চামোলি জিলা]] | subdivision_type3 = মহকুমা | subdivision_name3 = [[যোশীমঠ]] | unit_pref = Metric | elevation_m = ৩২০০ | population_total = ১২১৪ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name="Census">{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ডৰ চামোলি জিলাৰ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/6248 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] | demographics1_title2 = স্থানীয় | demographics1_info2 = [[ৰংপো ভাষা|ৰংপো]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | registration_plate = ইউকে-১১ }} '''মানা''' উত্তৰাখণ্ড ৰাজ্যৰ [[চামোলি জিলা]]ৰ [[যোশীমঠ]] অঞ্চলৰ এখন উচ্চভূমিৰ গাঁও। গাঁওখন সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩,২০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref>{{Cite book |last=বিষ্ট |first=হৰ্ষৱন্তী |title=Tourism in Garhwal Himalaya: With Special Reference to Mountaineering and Trekking in Uttarkashi and Chamoli Districts |year=১৯৯৪ |publisher=ইণ্ডাছ পাব্লিশ্বিং কোম্পানী |location=নতুন দিল্লী |isbn=9788173870064 |pages=৯০–৯২ }}</ref> মানা [[বদ্ৰীনাথ]]ৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ভাৰত-তিব্বত সীমান্তৰ মানা গিৰিপথৰ দিশলৈ যোৱাৰ পথত থকা শেষৰ দিশৰ গাঁওসমূহৰ অন্যতম। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাক বদ্ৰীনাথৰ পৰা ভ্ৰমণ কৰিব পৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=চাৰ ধাম যাত্ৰা |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/public/package-details/CHAR%20DHAM%20YATRA |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> পূৰ্বতে মানাক ভাৰতৰ '''শেষৰ গাঁও''' হিচাপে জনপ্ৰিয়ভাৱে অভিহিত কৰা হৈছিল। বৰ্তমান অঞ্চলটোত মানাক '''প্ৰথম ভাৰতীয় গাঁও''' হিচাপেও প্ৰচাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |title=মানা, উত্তৰাখণ্ড: প্ৰথম ভাৰতীয় গাঁওখনৰ এক পৰিচয় |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/mana-uttarakhand-a-look-into-the-first-indian-village/articleshow/110601913.cms |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া }}</ref> == ভূগোল == মানা গাঁও প্ৰায় ৩০°৪৬′১৯″ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৭৯°২৯′৪৩″ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত। গাঁওখন গাড়োৱাল হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ওচৰত অলকানন্দা নদী আৰু সৰস্বতী নদীৰ উপত্যকা আছে। মানা [[বদ্ৰীনাথ]]ৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="Bisht"/> গাঁওখনৰ উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত শীতকালত প্ৰচণ্ড ঠাণ্ডা আৰু তুষাৰপাত হয়। এই পৰিৱেশৰ সৈতে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ জীৱনযাত্ৰা ঐতিহাসিকভাৱে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। == ইতিহাস == মানা গাঁও ঐতিহাসিকভাৱে হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলৰ বাণিজ্যিক আৰু পশুপালনভিত্তিক জীৱনযাত্ৰাৰ সৈতে জড়িত। মানা আৰু নীতি উপত্যকাৰ লোকসকলে অতীতত তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য চলাইছিল। ভাৰত-তিব্বত সীমান্ত বন্ধ হোৱাৰ আগলৈকে এই অঞ্চলৰ লোকসকলে উচ্চ হিমালয়ৰ গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি তিব্বতৰ বাণিজ্য কেন্দ্ৰসমূহলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref name="Rongpo">{{Cite web |title=ৰংপো |url=https://sanchika.ciil.org/communities/6d60e421-e3ff-4f1f-923f-a9dce664e95e |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাষা সঞ্চিকা, ভাৰতীয় ভাষা প্ৰতিষ্ঠান }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ভাৰত-চীন যুদ্ধৰ পিছত এই পৰম্পৰাগত আন্তঃসীমান্ত বাণিজ্য বন্ধ হৈ পৰে। তাৰ পিছত স্থানীয় লোকসকলে চৰকাৰী সেৱা, পৰ্যটন, কৃষি, পশুপালন আৰু অন্যান্য জীৱিকাৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="Rongpo"/> == জনসংখ্যা == ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়লত মানাক চামোলি জিলাৰ যোশীমঠ উপ-মহকুমাৰ এখন গাঁও হিচাপে নথিভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Census"/> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ জনসংখ্যা ১,২১৪ জন। গাঁওখনত প্ৰায় ৫৫৮টা পৰিয়াল আছিল।<ref>{{Cite web |title=২০১১ চনৰ লোকপিয়ল: চামোলি জিলা |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/6248 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> শীতকালত তুষাৰে অঞ্চলটো আৱৰি ধৰাৰ বাবে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ একাংশ ঐতিহাসিকভাৱে নিম্ন উচ্চতাৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। গ্ৰীষ্মকালত তেওঁলোকে পুনৰ উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহলৈ উভতি আহিছিল।<ref name="Rongpo"/> == ভাষা আৰু সংস্কৃতি == মানা উপত্যকাৰ স্থানীয় সমাজ ৰংপো ভাষা আৰু মাৰ্চা জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় ভাষা প্ৰতিষ্ঠানৰ ভাষা সঞ্চিকা অনুসৰি ৰংপো ভাষাৰ মাৰ্চা আৰু টল্চা নামৰ দুটা উপভাষা আছে আৰু মানা মাৰ্চা উপভাষা কোৱা গাঁওসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name="Rongpo"/> মাৰ্চা সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱনযাত্ৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে ঋতুভিত্তিক স্থানান্তৰ। গ্ৰীষ্মকালত লোকসকলে উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহত বাস কৰিছিল আৰু শীতকালত তুলনামূলকভাৱে নিম্ন অঞ্চললৈ নামি আহিছিল। পশুপালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য এই সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ অংশ আছিল।<ref name="Rongpo"/> == পৰ্যটন == মানা বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটনস্থলী। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীত বদ্ৰীনাথৰ সৈতে মানা ভ্ৰমণৰ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=হৰিদ্বাৰ–যমুনোত্ৰী–গংগোত্ৰী–কেদাৰনাথ–বদ্ৰীনাথ ভ্ৰমণ |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/itineraries-pdf/Tour%20No-11_HARDWAR%20%E2%80%93%20YAMUNOTRI%20%E2%80%93%20GANGOTRI%20%E2%80%93%20KEDARNATH%20%E2%80%93%20BADRINATH-HARDWAR.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> মানাৰ ওচৰত কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক আৰু ধৰ্মীয়ভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। === ব্যাস গুহা === '''ব্যাস গুহা''' মানাৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা ধৰ্মীয় আৰু পৰ্যটনস্থলী। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক ঋষি [[ব্যাস]]ৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি ইয়াত ব্যাসে ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ ৰচনা বা আবৃত্তি কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। === গণেশ গুহা === '''গণেশ গুহা''' মানাৰ ওচৰৰ এটা ধৰ্মীয় স্থান। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক [[গণেশ]]ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। === ভীম পুল === '''ভীম পুল''' সৰস্বতী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা বৃহৎ শিলৰ প্ৰাকৃতিক সেতু। স্থানীয় হিন্দু পৰম্পৰাত ইয়াক [[মহাভাৰত]]ৰ [[ভীম]]ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। এই দাবীসমূহ ধৰ্মীয় লোকবিশ্বাসৰ অংশ আৰু ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিকভাৱে প্ৰমাণিত ইতিহাস হিচাপে গণ্য কৰা নহয়। === সৰস্বতী নদী === মানাৰ ওচৰত সৰস্বতী নদী অলকানন্দা নদীৰ সৈতে মিলিত হোৱা অঞ্চল আছে। নদীখনৰ উৎস আৰু স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ বাবে অঞ্চলটো তীৰ্থযাত্ৰী আৰু পৰ্যটকৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। === বসুধৰা জলপ্ৰপাত === '''বসুধৰা জলপ্ৰপাত''' মানা আৰু বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা জনপ্ৰিয় প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনস্থলী। উচ্চ হিমালয়ৰ পৰ্বতমালা আৰু উপত্যকাৰ মাজত অৱস্থিত এই জলপ্ৰপাতলৈ পদযাত্ৰাৰ জৰিয়তে যাব পাৰি। === নীলকণ্ঠ === [[নীলকণ্ঠ]] পৰ্বত বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্বতশৃংগ। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৬,৫৯৭ মিটাৰ। পৰ্বতটো বদ্ৰীনাথৰ পৰা দৃশ্যমান আৰু গাড়োৱাল হিমালয়ৰ এটা উল্লেখযোগ্য শৃংগ হিচাপে পৰিচিত। === তপ্ত কুণ্ড === '''তপ্ত কুণ্ড''' বদ্ৰীনাথৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা প্ৰাকৃতিক উষ্ণ জলধাৰা। হিন্দু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ইয়াৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে আৰু বদ্ৰীনাথ মন্দিৰলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে গণ্য কৰে। == অৰ্থনীতি == মানা উপত্যকাৰ পৰম্পৰাগত অৰ্থনীতি পশুপালন, কৃষি আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ৰংপো সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ ভিতৰত ভেড়া আৰু অন্যান্য পশু পালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু উচ্চভূমিৰ কৃষি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Rongpo"/> বৰ্তমান পৰ্যটন, আতিথ্য সেৱা, চৰকাৰী চাকৰি, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় আৰু কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাত পৰ্যটন-সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনি, স্থানীয় যুৱক-যুৱতীৰ প্ৰশিক্ষণ, গাইড প্ৰশিক্ষণ, হস্তশিল্প আৰু স্থানীয় উদ্যোগৰ বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন মাষ্টাৰ প্লেন |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/document/type/volume-3-appendices-1.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> == যাতায়াত == মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে বদ্ৰীনাথ আৰু যোশীমঠৰ সৈতে সংযুক্ত। ২০১১ চনৰ চামোলি জিলা লোকপিয়ল হেণ্ডবুকত মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ, ৰাজ্যিক ঘাইপথ আৰু জিলা পথৰ সৈতে সংযুক্ত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=চামোলি জিলা লোকপিয়ল হেণ্ডবুক, ২০১১ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1306 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> মানাৰ ওচৰৰ প্ৰধান ৰে'ল সংযোগ হৈছে [[ঋষিকেশ]] আৰু [[হৰিদ্বাৰ]]। নিকটৱৰ্তী বিমানবন্দৰৰ ভিতৰত [[জলি গ্ৰাণ্ট বিমানবন্দৰ]] উল্লেখযোগ্য। == পৰিৱেশ == মানা উচ্চ হিমালয়ৰ পৰিৱেশত অৱস্থিত। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্বত, হিমবাহ, নদী আৰু আলপাইন তৃণভূমি দেখা যায়। মানা উপত্যকা [[নন্দা দেৱী জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষণ অঞ্চল]]ৰ বৃহত্তৰ হিমালয়ী পৰিৱেশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Rongpo"/> উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত কৃষিৰ সময়সীমা সীমিত। আলু, ৰাজমাহ, মটৰ আৰু বিভিন্ন শস্য অঞ্চলটোৰ উচ্চভূমিত উৎপাদন কৰা হয়।<ref name="Rongpo"/> == পৰ্যটন উন্নয়ন == উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে মানাত পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঐতিহ্য পথৰ উন্নয়ন, ব্যাখ্যা কেন্দ্ৰ, পথ-আলোক, সংকেতফলক, পৰ্যটক আশ্ৰয় আৰু স্থানীয় লোকৰ দক্ষতা বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন মাষ্টাৰ প্লেন |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/document/type/volume-3-appendices-1.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} sz5r8kthmtryt8u6xf8r966ql1z14cg 635031 635029 2026-09-12T12:09:41Z AjayDas 12623 /* ভূগোল */ 635031 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = মানা | native_name = | settlement_type = গাঁও | image_skyline = India lsat village.jpg | image_caption = মানা গাঁৱৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ | pushpin_map = India Uttarakhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = উত্তৰাখণ্ড, ভাৰতত মানাৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30|46|19|N|79|29|43|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[উত্তৰাখণ্ড]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[চামোলি জিলা]] | subdivision_type3 = মহকুমা | subdivision_name3 = [[যোশীমঠ]] | unit_pref = Metric | elevation_m = ৩২০০ | population_total = ১২১৪ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name="Census">{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ডৰ চামোলি জিলাৰ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/6248 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] | demographics1_title2 = স্থানীয় | demographics1_info2 = [[ৰংপো ভাষা|ৰংপো]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | registration_plate = ইউকে-১১ }} '''মানা''' উত্তৰাখণ্ড ৰাজ্যৰ [[চামোলি জিলা]]ৰ [[যোশীমঠ]] অঞ্চলৰ এখন উচ্চভূমিৰ গাঁও। গাঁওখন সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩,২০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref>{{Cite book |last=বিষ্ট |first=হৰ্ষৱন্তী |title=Tourism in Garhwal Himalaya: With Special Reference to Mountaineering and Trekking in Uttarkashi and Chamoli Districts |year=১৯৯৪ |publisher=ইণ্ডাছ পাব্লিশ্বিং কোম্পানী |location=নতুন দিল্লী |isbn=9788173870064 |pages=৯০–৯২ }}</ref> মানা [[বদ্ৰীনাথ]]ৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ভাৰত-তিব্বত সীমান্তৰ মানা গিৰিপথৰ দিশলৈ যোৱাৰ পথত থকা শেষৰ দিশৰ গাঁওসমূহৰ অন্যতম। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাক বদ্ৰীনাথৰ পৰা ভ্ৰমণ কৰিব পৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=চাৰ ধাম যাত্ৰা |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/public/package-details/CHAR%20DHAM%20YATRA |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> পূৰ্বতে মানাক ভাৰতৰ '''শেষৰ গাঁও''' হিচাপে জনপ্ৰিয়ভাৱে অভিহিত কৰা হৈছিল। বৰ্তমান অঞ্চলটোত মানাক '''প্ৰথম ভাৰতীয় গাঁও''' হিচাপেও প্ৰচাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |title=মানা, উত্তৰাখণ্ড: প্ৰথম ভাৰতীয় গাঁওখনৰ এক পৰিচয় |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/mana-uttarakhand-a-look-into-the-first-indian-village/articleshow/110601913.cms |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া }}</ref> == ভূগোল == মানা গাঁও প্ৰায় ৩০°৪৬′১৯″ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৭৯°২৯′৪৩″ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত। গাঁওখন গাড়োৱাল হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ওচৰত অলকানন্দা নদী আৰু সৰস্বতী নদীৰ উপত্যকা আছে। মানা [[বদ্ৰীনাথ]]ৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। গাঁওখনৰ উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত শীতকালত প্ৰচণ্ড ঠাণ্ডা আৰু তুষাৰপাত হয়। এই পৰিৱেশৰ সৈতে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ জীৱনযাত্ৰা ঐতিহাসিকভাৱে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। == ইতিহাস == মানা গাঁও ঐতিহাসিকভাৱে হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলৰ বাণিজ্যিক আৰু পশুপালনভিত্তিক জীৱনযাত্ৰাৰ সৈতে জড়িত। মানা আৰু নীতি উপত্যকাৰ লোকসকলে অতীতত তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য চলাইছিল। ভাৰত-তিব্বত সীমান্ত বন্ধ হোৱাৰ আগলৈকে এই অঞ্চলৰ লোকসকলে উচ্চ হিমালয়ৰ গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি তিব্বতৰ বাণিজ্য কেন্দ্ৰসমূহলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref name="Rongpo">{{Cite web |title=ৰংপো |url=https://sanchika.ciil.org/communities/6d60e421-e3ff-4f1f-923f-a9dce664e95e |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাষা সঞ্চিকা, ভাৰতীয় ভাষা প্ৰতিষ্ঠান }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ভাৰত-চীন যুদ্ধৰ পিছত এই পৰম্পৰাগত আন্তঃসীমান্ত বাণিজ্য বন্ধ হৈ পৰে। তাৰ পিছত স্থানীয় লোকসকলে চৰকাৰী সেৱা, পৰ্যটন, কৃষি, পশুপালন আৰু অন্যান্য জীৱিকাৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="Rongpo"/> == জনসংখ্যা == ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়লত মানাক চামোলি জিলাৰ যোশীমঠ উপ-মহকুমাৰ এখন গাঁও হিচাপে নথিভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Census"/> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ জনসংখ্যা ১,২১৪ জন। গাঁওখনত প্ৰায় ৫৫৮টা পৰিয়াল আছিল।<ref>{{Cite web |title=২০১১ চনৰ লোকপিয়ল: চামোলি জিলা |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/6248 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> শীতকালত তুষাৰে অঞ্চলটো আৱৰি ধৰাৰ বাবে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ একাংশ ঐতিহাসিকভাৱে নিম্ন উচ্চতাৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। গ্ৰীষ্মকালত তেওঁলোকে পুনৰ উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহলৈ উভতি আহিছিল।<ref name="Rongpo"/> == ভাষা আৰু সংস্কৃতি == মানা উপত্যকাৰ স্থানীয় সমাজ ৰংপো ভাষা আৰু মাৰ্চা জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় ভাষা প্ৰতিষ্ঠানৰ ভাষা সঞ্চিকা অনুসৰি ৰংপো ভাষাৰ মাৰ্চা আৰু টল্চা নামৰ দুটা উপভাষা আছে আৰু মানা মাৰ্চা উপভাষা কোৱা গাঁওসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name="Rongpo"/> মাৰ্চা সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱনযাত্ৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে ঋতুভিত্তিক স্থানান্তৰ। গ্ৰীষ্মকালত লোকসকলে উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহত বাস কৰিছিল আৰু শীতকালত তুলনামূলকভাৱে নিম্ন অঞ্চললৈ নামি আহিছিল। পশুপালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য এই সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ অংশ আছিল।<ref name="Rongpo"/> == পৰ্যটন == মানা বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটনস্থলী। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীত বদ্ৰীনাথৰ সৈতে মানা ভ্ৰমণৰ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=হৰিদ্বাৰ–যমুনোত্ৰী–গংগোত্ৰী–কেদাৰনাথ–বদ্ৰীনাথ ভ্ৰমণ |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/itineraries-pdf/Tour%20No-11_HARDWAR%20%E2%80%93%20YAMUNOTRI%20%E2%80%93%20GANGOTRI%20%E2%80%93%20KEDARNATH%20%E2%80%93%20BADRINATH-HARDWAR.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> মানাৰ ওচৰত কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক আৰু ধৰ্মীয়ভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। === ব্যাস গুহা === '''ব্যাস গুহা''' মানাৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা ধৰ্মীয় আৰু পৰ্যটনস্থলী। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক ঋষি [[ব্যাস]]ৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি ইয়াত ব্যাসে ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ ৰচনা বা আবৃত্তি কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। === গণেশ গুহা === '''গণেশ গুহা''' মানাৰ ওচৰৰ এটা ধৰ্মীয় স্থান। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক [[গণেশ]]ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। === ভীম পুল === '''ভীম পুল''' সৰস্বতী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা বৃহৎ শিলৰ প্ৰাকৃতিক সেতু। স্থানীয় হিন্দু পৰম্পৰাত ইয়াক [[মহাভাৰত]]ৰ [[ভীম]]ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। এই দাবীসমূহ ধৰ্মীয় লোকবিশ্বাসৰ অংশ আৰু ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিকভাৱে প্ৰমাণিত ইতিহাস হিচাপে গণ্য কৰা নহয়। === সৰস্বতী নদী === মানাৰ ওচৰত সৰস্বতী নদী অলকানন্দা নদীৰ সৈতে মিলিত হোৱা অঞ্চল আছে। নদীখনৰ উৎস আৰু স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ বাবে অঞ্চলটো তীৰ্থযাত্ৰী আৰু পৰ্যটকৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। === বসুধৰা জলপ্ৰপাত === '''বসুধৰা জলপ্ৰপাত''' মানা আৰু বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা জনপ্ৰিয় প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনস্থলী। উচ্চ হিমালয়ৰ পৰ্বতমালা আৰু উপত্যকাৰ মাজত অৱস্থিত এই জলপ্ৰপাতলৈ পদযাত্ৰাৰ জৰিয়তে যাব পাৰি। === নীলকণ্ঠ === [[নীলকণ্ঠ]] পৰ্বত বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্বতশৃংগ। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৬,৫৯৭ মিটাৰ। পৰ্বতটো বদ্ৰীনাথৰ পৰা দৃশ্যমান আৰু গাড়োৱাল হিমালয়ৰ এটা উল্লেখযোগ্য শৃংগ হিচাপে পৰিচিত। === তপ্ত কুণ্ড === '''তপ্ত কুণ্ড''' বদ্ৰীনাথৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা প্ৰাকৃতিক উষ্ণ জলধাৰা। হিন্দু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ইয়াৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে আৰু বদ্ৰীনাথ মন্দিৰলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে গণ্য কৰে। == অৰ্থনীতি == মানা উপত্যকাৰ পৰম্পৰাগত অৰ্থনীতি পশুপালন, কৃষি আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ৰংপো সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ ভিতৰত ভেড়া আৰু অন্যান্য পশু পালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু উচ্চভূমিৰ কৃষি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Rongpo"/> বৰ্তমান পৰ্যটন, আতিথ্য সেৱা, চৰকাৰী চাকৰি, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় আৰু কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাত পৰ্যটন-সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনি, স্থানীয় যুৱক-যুৱতীৰ প্ৰশিক্ষণ, গাইড প্ৰশিক্ষণ, হস্তশিল্প আৰু স্থানীয় উদ্যোগৰ বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন মাষ্টাৰ প্লেন |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/document/type/volume-3-appendices-1.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> == যাতায়াত == মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে বদ্ৰীনাথ আৰু যোশীমঠৰ সৈতে সংযুক্ত। ২০১১ চনৰ চামোলি জিলা লোকপিয়ল হেণ্ডবুকত মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ, ৰাজ্যিক ঘাইপথ আৰু জিলা পথৰ সৈতে সংযুক্ত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=চামোলি জিলা লোকপিয়ল হেণ্ডবুক, ২০১১ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1306 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> মানাৰ ওচৰৰ প্ৰধান ৰে'ল সংযোগ হৈছে [[ঋষিকেশ]] আৰু [[হৰিদ্বাৰ]]। নিকটৱৰ্তী বিমানবন্দৰৰ ভিতৰত [[জলি গ্ৰাণ্ট বিমানবন্দৰ]] উল্লেখযোগ্য। == পৰিৱেশ == মানা উচ্চ হিমালয়ৰ পৰিৱেশত অৱস্থিত। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্বত, হিমবাহ, নদী আৰু আলপাইন তৃণভূমি দেখা যায়। মানা উপত্যকা [[নন্দা দেৱী জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষণ অঞ্চল]]ৰ বৃহত্তৰ হিমালয়ী পৰিৱেশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Rongpo"/> উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত কৃষিৰ সময়সীমা সীমিত। আলু, ৰাজমাহ, মটৰ আৰু বিভিন্ন শস্য অঞ্চলটোৰ উচ্চভূমিত উৎপাদন কৰা হয়।<ref name="Rongpo"/> == পৰ্যটন উন্নয়ন == উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে মানাত পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঐতিহ্য পথৰ উন্নয়ন, ব্যাখ্যা কেন্দ্ৰ, পথ-আলোক, সংকেতফলক, পৰ্যটক আশ্ৰয় আৰু স্থানীয় লোকৰ দক্ষতা বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন মাষ্টাৰ প্লেন |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/document/type/volume-3-appendices-1.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} gvr79ddzc3ycl5vuknh2tlui50q4lgw 635032 635031 2026-09-12T12:10:09Z AjayDas 12623 added [[Category:উত্তৰাখণ্ড]] using [[WP:HC|HotCat]] 635032 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = মানা | native_name = | settlement_type = গাঁও | image_skyline = India lsat village.jpg | image_caption = মানা গাঁৱৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ | pushpin_map = India Uttarakhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = উত্তৰাখণ্ড, ভাৰতত মানাৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30|46|19|N|79|29|43|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[উত্তৰাখণ্ড]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[চামোলি জিলা]] | subdivision_type3 = মহকুমা | subdivision_name3 = [[যোশীমঠ]] | unit_pref = Metric | elevation_m = ৩২০০ | population_total = ১২১৪ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name="Census">{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ডৰ চামোলি জিলাৰ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/6248 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] | demographics1_title2 = স্থানীয় | demographics1_info2 = [[ৰংপো ভাষা|ৰংপো]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | registration_plate = ইউকে-১১ }} '''মানা''' উত্তৰাখণ্ড ৰাজ্যৰ [[চামোলি জিলা]]ৰ [[যোশীমঠ]] অঞ্চলৰ এখন উচ্চভূমিৰ গাঁও। গাঁওখন সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩,২০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref>{{Cite book |last=বিষ্ট |first=হৰ্ষৱন্তী |title=Tourism in Garhwal Himalaya: With Special Reference to Mountaineering and Trekking in Uttarkashi and Chamoli Districts |year=১৯৯৪ |publisher=ইণ্ডাছ পাব্লিশ্বিং কোম্পানী |location=নতুন দিল্লী |isbn=9788173870064 |pages=৯০–৯২ }}</ref> মানা [[বদ্ৰীনাথ]]ৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ভাৰত-তিব্বত সীমান্তৰ মানা গিৰিপথৰ দিশলৈ যোৱাৰ পথত থকা শেষৰ দিশৰ গাঁওসমূহৰ অন্যতম। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাক বদ্ৰীনাথৰ পৰা ভ্ৰমণ কৰিব পৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=চাৰ ধাম যাত্ৰা |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/public/package-details/CHAR%20DHAM%20YATRA |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> পূৰ্বতে মানাক ভাৰতৰ '''শেষৰ গাঁও''' হিচাপে জনপ্ৰিয়ভাৱে অভিহিত কৰা হৈছিল। বৰ্তমান অঞ্চলটোত মানাক '''প্ৰথম ভাৰতীয় গাঁও''' হিচাপেও প্ৰচাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |title=মানা, উত্তৰাখণ্ড: প্ৰথম ভাৰতীয় গাঁওখনৰ এক পৰিচয় |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/mana-uttarakhand-a-look-into-the-first-indian-village/articleshow/110601913.cms |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া }}</ref> == ভূগোল == মানা গাঁও প্ৰায় ৩০°৪৬′১৯″ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৭৯°২৯′৪৩″ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত। গাঁওখন গাড়োৱাল হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ওচৰত অলকানন্দা নদী আৰু সৰস্বতী নদীৰ উপত্যকা আছে। মানা [[বদ্ৰীনাথ]]ৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। গাঁওখনৰ উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত শীতকালত প্ৰচণ্ড ঠাণ্ডা আৰু তুষাৰপাত হয়। এই পৰিৱেশৰ সৈতে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ জীৱনযাত্ৰা ঐতিহাসিকভাৱে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। == ইতিহাস == মানা গাঁও ঐতিহাসিকভাৱে হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলৰ বাণিজ্যিক আৰু পশুপালনভিত্তিক জীৱনযাত্ৰাৰ সৈতে জড়িত। মানা আৰু নীতি উপত্যকাৰ লোকসকলে অতীতত তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য চলাইছিল। ভাৰত-তিব্বত সীমান্ত বন্ধ হোৱাৰ আগলৈকে এই অঞ্চলৰ লোকসকলে উচ্চ হিমালয়ৰ গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি তিব্বতৰ বাণিজ্য কেন্দ্ৰসমূহলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref name="Rongpo">{{Cite web |title=ৰংপো |url=https://sanchika.ciil.org/communities/6d60e421-e3ff-4f1f-923f-a9dce664e95e |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাষা সঞ্চিকা, ভাৰতীয় ভাষা প্ৰতিষ্ঠান }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ভাৰত-চীন যুদ্ধৰ পিছত এই পৰম্পৰাগত আন্তঃসীমান্ত বাণিজ্য বন্ধ হৈ পৰে। তাৰ পিছত স্থানীয় লোকসকলে চৰকাৰী সেৱা, পৰ্যটন, কৃষি, পশুপালন আৰু অন্যান্য জীৱিকাৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="Rongpo"/> == জনসংখ্যা == ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়লত মানাক চামোলি জিলাৰ যোশীমঠ উপ-মহকুমাৰ এখন গাঁও হিচাপে নথিভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Census"/> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ জনসংখ্যা ১,২১৪ জন। গাঁওখনত প্ৰায় ৫৫৮টা পৰিয়াল আছিল।<ref>{{Cite web |title=২০১১ চনৰ লোকপিয়ল: চামোলি জিলা |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/6248 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> শীতকালত তুষাৰে অঞ্চলটো আৱৰি ধৰাৰ বাবে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ একাংশ ঐতিহাসিকভাৱে নিম্ন উচ্চতাৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। গ্ৰীষ্মকালত তেওঁলোকে পুনৰ উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহলৈ উভতি আহিছিল।<ref name="Rongpo"/> == ভাষা আৰু সংস্কৃতি == মানা উপত্যকাৰ স্থানীয় সমাজ ৰংপো ভাষা আৰু মাৰ্চা জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় ভাষা প্ৰতিষ্ঠানৰ ভাষা সঞ্চিকা অনুসৰি ৰংপো ভাষাৰ মাৰ্চা আৰু টল্চা নামৰ দুটা উপভাষা আছে আৰু মানা মাৰ্চা উপভাষা কোৱা গাঁওসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name="Rongpo"/> মাৰ্চা সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱনযাত্ৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে ঋতুভিত্তিক স্থানান্তৰ। গ্ৰীষ্মকালত লোকসকলে উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহত বাস কৰিছিল আৰু শীতকালত তুলনামূলকভাৱে নিম্ন অঞ্চললৈ নামি আহিছিল। পশুপালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য এই সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ অংশ আছিল।<ref name="Rongpo"/> == পৰ্যটন == মানা বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটনস্থলী। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীত বদ্ৰীনাথৰ সৈতে মানা ভ্ৰমণৰ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=হৰিদ্বাৰ–যমুনোত্ৰী–গংগোত্ৰী–কেদাৰনাথ–বদ্ৰীনাথ ভ্ৰমণ |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/itineraries-pdf/Tour%20No-11_HARDWAR%20%E2%80%93%20YAMUNOTRI%20%E2%80%93%20GANGOTRI%20%E2%80%93%20KEDARNATH%20%E2%80%93%20BADRINATH-HARDWAR.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> মানাৰ ওচৰত কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক আৰু ধৰ্মীয়ভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। === ব্যাস গুহা === '''ব্যাস গুহা''' মানাৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা ধৰ্মীয় আৰু পৰ্যটনস্থলী। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক ঋষি [[ব্যাস]]ৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি ইয়াত ব্যাসে ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ ৰচনা বা আবৃত্তি কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। === গণেশ গুহা === '''গণেশ গুহা''' মানাৰ ওচৰৰ এটা ধৰ্মীয় স্থান। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক [[গণেশ]]ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। === ভীম পুল === '''ভীম পুল''' সৰস্বতী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা বৃহৎ শিলৰ প্ৰাকৃতিক সেতু। স্থানীয় হিন্দু পৰম্পৰাত ইয়াক [[মহাভাৰত]]ৰ [[ভীম]]ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। এই দাবীসমূহ ধৰ্মীয় লোকবিশ্বাসৰ অংশ আৰু ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিকভাৱে প্ৰমাণিত ইতিহাস হিচাপে গণ্য কৰা নহয়। === সৰস্বতী নদী === মানাৰ ওচৰত সৰস্বতী নদী অলকানন্দা নদীৰ সৈতে মিলিত হোৱা অঞ্চল আছে। নদীখনৰ উৎস আৰু স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ বাবে অঞ্চলটো তীৰ্থযাত্ৰী আৰু পৰ্যটকৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। === বসুধৰা জলপ্ৰপাত === '''বসুধৰা জলপ্ৰপাত''' মানা আৰু বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা জনপ্ৰিয় প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনস্থলী। উচ্চ হিমালয়ৰ পৰ্বতমালা আৰু উপত্যকাৰ মাজত অৱস্থিত এই জলপ্ৰপাতলৈ পদযাত্ৰাৰ জৰিয়তে যাব পাৰি। === নীলকণ্ঠ === [[নীলকণ্ঠ]] পৰ্বত বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্বতশৃংগ। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৬,৫৯৭ মিটাৰ। পৰ্বতটো বদ্ৰীনাথৰ পৰা দৃশ্যমান আৰু গাড়োৱাল হিমালয়ৰ এটা উল্লেখযোগ্য শৃংগ হিচাপে পৰিচিত। === তপ্ত কুণ্ড === '''তপ্ত কুণ্ড''' বদ্ৰীনাথৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা প্ৰাকৃতিক উষ্ণ জলধাৰা। হিন্দু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ইয়াৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে আৰু বদ্ৰীনাথ মন্দিৰলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে গণ্য কৰে। == অৰ্থনীতি == মানা উপত্যকাৰ পৰম্পৰাগত অৰ্থনীতি পশুপালন, কৃষি আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ৰংপো সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ ভিতৰত ভেড়া আৰু অন্যান্য পশু পালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু উচ্চভূমিৰ কৃষি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Rongpo"/> বৰ্তমান পৰ্যটন, আতিথ্য সেৱা, চৰকাৰী চাকৰি, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় আৰু কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাত পৰ্যটন-সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনি, স্থানীয় যুৱক-যুৱতীৰ প্ৰশিক্ষণ, গাইড প্ৰশিক্ষণ, হস্তশিল্প আৰু স্থানীয় উদ্যোগৰ বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন মাষ্টাৰ প্লেন |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/document/type/volume-3-appendices-1.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> == যাতায়াত == মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে বদ্ৰীনাথ আৰু যোশীমঠৰ সৈতে সংযুক্ত। ২০১১ চনৰ চামোলি জিলা লোকপিয়ল হেণ্ডবুকত মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ, ৰাজ্যিক ঘাইপথ আৰু জিলা পথৰ সৈতে সংযুক্ত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=চামোলি জিলা লোকপিয়ল হেণ্ডবুক, ২০১১ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1306 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> মানাৰ ওচৰৰ প্ৰধান ৰে'ল সংযোগ হৈছে [[ঋষিকেশ]] আৰু [[হৰিদ্বাৰ]]। নিকটৱৰ্তী বিমানবন্দৰৰ ভিতৰত [[জলি গ্ৰাণ্ট বিমানবন্দৰ]] উল্লেখযোগ্য। == পৰিৱেশ == মানা উচ্চ হিমালয়ৰ পৰিৱেশত অৱস্থিত। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্বত, হিমবাহ, নদী আৰু আলপাইন তৃণভূমি দেখা যায়। মানা উপত্যকা [[নন্দা দেৱী জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষণ অঞ্চল]]ৰ বৃহত্তৰ হিমালয়ী পৰিৱেশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Rongpo"/> উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত কৃষিৰ সময়সীমা সীমিত। আলু, ৰাজমাহ, মটৰ আৰু বিভিন্ন শস্য অঞ্চলটোৰ উচ্চভূমিত উৎপাদন কৰা হয়।<ref name="Rongpo"/> == পৰ্যটন উন্নয়ন == উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে মানাত পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঐতিহ্য পথৰ উন্নয়ন, ব্যাখ্যা কেন্দ্ৰ, পথ-আলোক, সংকেতফলক, পৰ্যটক আশ্ৰয় আৰু স্থানীয় লোকৰ দক্ষতা বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন মাষ্টাৰ প্লেন |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/document/type/volume-3-appendices-1.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:উত্তৰাখণ্ড]] 493xwa8rco77ucrrim9mx4xf7h81usm 635033 635032 2026-09-12T12:11:47Z AjayDas 12623 /* */ 635033 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = মানা | native_name = | settlement_type = গাঁও | image_skyline = India lsat village.jpg | image_caption = মানা গাঁৱৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ | pushpin_map = India Uttarakhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = উত্তৰাখণ্ড, ভাৰতত মানাৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30|46|19|N|79|29|43|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[উত্তৰাখণ্ড]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = চামোলি জিলা | subdivision_type3 = মহকুমা | subdivision_name3 = যোশীমঠ | unit_pref = Metric | elevation_m = ৩২০০ | population_total = ১২১৪ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name="Census">{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ডৰ চামোলি জিলাৰ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/6248 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] | demographics1_title2 = স্থানীয় | demographics1_info2 = [[ৰংপো ভাষা|ৰংপো]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | registration_plate = ইউকে-১১ }} '''মানা''' {{en|Mana}} [[উত্তৰাখণ্ড]] ৰাজ্যৰ চামোলি জিলাৰ যোশীমঠ অঞ্চলৰ এখন উচ্চভূমিৰ গাঁও। গাঁওখন সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩,২০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref>{{Cite book |last=বিষ্ট |first=হৰ্ষৱন্তী |title=Tourism in Garhwal Himalaya: With Special Reference to Mountaineering and Trekking in Uttarkashi and Chamoli Districts |year=১৯৯৪ |publisher=ইণ্ডাছ পাব্লিশ্বিং কোম্পানী |location=নতুন দিল্লী |isbn=9788173870064 |pages=৯০–৯২ }}</ref> মানা [[বদ্ৰীনাথ]]ৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ভাৰত-তিব্বত সীমান্তৰ মানা গিৰিপথৰ দিশলৈ যোৱাৰ পথত থকা শেষৰ দিশৰ গাঁওসমূহৰ অন্যতম। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাক বদ্ৰীনাথৰ পৰা ভ্ৰমণ কৰিব পৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=চাৰ ধাম যাত্ৰা |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/public/package-details/CHAR%20DHAM%20YATRA |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> পূৰ্বতে মানাক ভাৰতৰ '''শেষৰ গাঁও''' হিচাপে জনপ্ৰিয়ভাৱে অভিহিত কৰা হৈছিল। বৰ্তমান অঞ্চলটোত মানাক '''প্ৰথম ভাৰতীয় গাঁও''' হিচাপেও প্ৰচাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |title=মানা, উত্তৰাখণ্ড: প্ৰথম ভাৰতীয় গাঁওখনৰ এক পৰিচয় |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/mana-uttarakhand-a-look-into-the-first-indian-village/articleshow/110601913.cms |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া }}</ref> == ভূগোল == মানা গাঁও প্ৰায় ৩০°৪৬′১৯″ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৭৯°২৯′৪৩″ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত। গাঁওখন গাড়োৱাল হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ওচৰত অলকানন্দা নদী আৰু সৰস্বতী নদীৰ উপত্যকা আছে। মানা [[বদ্ৰীনাথ]]ৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। গাঁওখনৰ উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত শীতকালত প্ৰচণ্ড ঠাণ্ডা আৰু তুষাৰপাত হয়। এই পৰিৱেশৰ সৈতে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ জীৱনযাত্ৰা ঐতিহাসিকভাৱে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। == ইতিহাস == মানা গাঁও ঐতিহাসিকভাৱে হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলৰ বাণিজ্যিক আৰু পশুপালনভিত্তিক জীৱনযাত্ৰাৰ সৈতে জড়িত। মানা আৰু নীতি উপত্যকাৰ লোকসকলে অতীতত তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য চলাইছিল। ভাৰত-তিব্বত সীমান্ত বন্ধ হোৱাৰ আগলৈকে এই অঞ্চলৰ লোকসকলে উচ্চ হিমালয়ৰ গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি তিব্বতৰ বাণিজ্য কেন্দ্ৰসমূহলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref name="Rongpo">{{Cite web |title=ৰংপো |url=https://sanchika.ciil.org/communities/6d60e421-e3ff-4f1f-923f-a9dce664e95e |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাষা সঞ্চিকা, ভাৰতীয় ভাষা প্ৰতিষ্ঠান }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ভাৰত-চীন যুদ্ধৰ পিছত এই পৰম্পৰাগত আন্তঃসীমান্ত বাণিজ্য বন্ধ হৈ পৰে। তাৰ পিছত স্থানীয় লোকসকলে চৰকাৰী সেৱা, পৰ্যটন, কৃষি, পশুপালন আৰু অন্যান্য জীৱিকাৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="Rongpo"/> == জনসংখ্যা == ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়লত মানাক চামোলি জিলাৰ যোশীমঠ উপ-মহকুমাৰ এখন গাঁও হিচাপে নথিভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Census"/> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ জনসংখ্যা ১,২১৪ জন। গাঁওখনত প্ৰায় ৫৫৮টা পৰিয়াল আছিল।<ref>{{Cite web |title=২০১১ চনৰ লোকপিয়ল: চামোলি জিলা |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/6248 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> শীতকালত তুষাৰে অঞ্চলটো আৱৰি ধৰাৰ বাবে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ একাংশ ঐতিহাসিকভাৱে নিম্ন উচ্চতাৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। গ্ৰীষ্মকালত তেওঁলোকে পুনৰ উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহলৈ উভতি আহিছিল।<ref name="Rongpo"/> == ভাষা আৰু সংস্কৃতি == মানা উপত্যকাৰ স্থানীয় সমাজ ৰংপো ভাষা আৰু মাৰ্চা জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় ভাষা প্ৰতিষ্ঠানৰ ভাষা সঞ্চিকা অনুসৰি ৰংপো ভাষাৰ মাৰ্চা আৰু টল্চা নামৰ দুটা উপভাষা আছে আৰু মানা মাৰ্চা উপভাষা কোৱা গাঁওসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name="Rongpo"/> মাৰ্চা সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱনযাত্ৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে ঋতুভিত্তিক স্থানান্তৰ। গ্ৰীষ্মকালত লোকসকলে উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহত বাস কৰিছিল আৰু শীতকালত তুলনামূলকভাৱে নিম্ন অঞ্চললৈ নামি আহিছিল। পশুপালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য এই সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ অংশ আছিল।<ref name="Rongpo"/> == পৰ্যটন == মানা বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটনস্থলী। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীত বদ্ৰীনাথৰ সৈতে মানা ভ্ৰমণৰ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=হৰিদ্বাৰ–যমুনোত্ৰী–গংগোত্ৰী–কেদাৰনাথ–বদ্ৰীনাথ ভ্ৰমণ |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/itineraries-pdf/Tour%20No-11_HARDWAR%20%E2%80%93%20YAMUNOTRI%20%E2%80%93%20GANGOTRI%20%E2%80%93%20KEDARNATH%20%E2%80%93%20BADRINATH-HARDWAR.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> মানাৰ ওচৰত কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক আৰু ধৰ্মীয়ভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। === ব্যাস গুহা === '''ব্যাস গুহা''' মানাৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা ধৰ্মীয় আৰু পৰ্যটনস্থলী। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক ঋষি [[ব্যাস]]ৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি ইয়াত ব্যাসে ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ ৰচনা বা আবৃত্তি কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। === গণেশ গুহা === '''গণেশ গুহা''' মানাৰ ওচৰৰ এটা ধৰ্মীয় স্থান। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক [[গণেশ]]ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। === ভীম পুল === '''ভীম পুল''' সৰস্বতী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা বৃহৎ শিলৰ প্ৰাকৃতিক সেতু। স্থানীয় হিন্দু পৰম্পৰাত ইয়াক [[মহাভাৰত]]ৰ [[ভীম]]ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। এই দাবীসমূহ ধৰ্মীয় লোকবিশ্বাসৰ অংশ আৰু ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিকভাৱে প্ৰমাণিত ইতিহাস হিচাপে গণ্য কৰা নহয়। === সৰস্বতী নদী === মানাৰ ওচৰত সৰস্বতী নদী অলকানন্দা নদীৰ সৈতে মিলিত হোৱা অঞ্চল আছে। নদীখনৰ উৎস আৰু স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ বাবে অঞ্চলটো তীৰ্থযাত্ৰী আৰু পৰ্যটকৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। === বসুধৰা জলপ্ৰপাত === '''বসুধৰা জলপ্ৰপাত''' মানা আৰু বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা জনপ্ৰিয় প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনস্থলী। উচ্চ হিমালয়ৰ পৰ্বতমালা আৰু উপত্যকাৰ মাজত অৱস্থিত এই জলপ্ৰপাতলৈ পদযাত্ৰাৰ জৰিয়তে যাব পাৰি। === নীলকণ্ঠ === [[নীলকণ্ঠ]] পৰ্বত বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্বতশৃংগ। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৬,৫৯৭ মিটাৰ। পৰ্বতটো বদ্ৰীনাথৰ পৰা দৃশ্যমান আৰু গাড়োৱাল হিমালয়ৰ এটা উল্লেখযোগ্য শৃংগ হিচাপে পৰিচিত। === তপ্ত কুণ্ড === '''তপ্ত কুণ্ড''' বদ্ৰীনাথৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা প্ৰাকৃতিক উষ্ণ জলধাৰা। হিন্দু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ইয়াৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে আৰু বদ্ৰীনাথ মন্দিৰলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে গণ্য কৰে। == অৰ্থনীতি == মানা উপত্যকাৰ পৰম্পৰাগত অৰ্থনীতি পশুপালন, কৃষি আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ৰংপো সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ ভিতৰত ভেড়া আৰু অন্যান্য পশু পালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু উচ্চভূমিৰ কৃষি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Rongpo"/> বৰ্তমান পৰ্যটন, আতিথ্য সেৱা, চৰকাৰী চাকৰি, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় আৰু কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাত পৰ্যটন-সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনি, স্থানীয় যুৱক-যুৱতীৰ প্ৰশিক্ষণ, গাইড প্ৰশিক্ষণ, হস্তশিল্প আৰু স্থানীয় উদ্যোগৰ বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন মাষ্টাৰ প্লেন |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/document/type/volume-3-appendices-1.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> == যাতায়াত == মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে বদ্ৰীনাথ আৰু যোশীমঠৰ সৈতে সংযুক্ত। ২০১১ চনৰ চামোলি জিলা লোকপিয়ল হেণ্ডবুকত মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ, ৰাজ্যিক ঘাইপথ আৰু জিলা পথৰ সৈতে সংযুক্ত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=চামোলি জিলা লোকপিয়ল হেণ্ডবুক, ২০১১ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1306 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> মানাৰ ওচৰৰ প্ৰধান ৰে'ল সংযোগ হৈছে [[ঋষিকেশ]] আৰু [[হৰিদ্বাৰ]]। নিকটৱৰ্তী বিমানবন্দৰৰ ভিতৰত [[জলি গ্ৰাণ্ট বিমানবন্দৰ]] উল্লেখযোগ্য। == পৰিৱেশ == মানা উচ্চ হিমালয়ৰ পৰিৱেশত অৱস্থিত। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্বত, হিমবাহ, নদী আৰু আলপাইন তৃণভূমি দেখা যায়। মানা উপত্যকা [[নন্দা দেৱী জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষণ অঞ্চল]]ৰ বৃহত্তৰ হিমালয়ী পৰিৱেশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Rongpo"/> উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত কৃষিৰ সময়সীমা সীমিত। আলু, ৰাজমাহ, মটৰ আৰু বিভিন্ন শস্য অঞ্চলটোৰ উচ্চভূমিত উৎপাদন কৰা হয়।<ref name="Rongpo"/> == পৰ্যটন উন্নয়ন == উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে মানাত পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঐতিহ্য পথৰ উন্নয়ন, ব্যাখ্যা কেন্দ্ৰ, পথ-আলোক, সংকেতফলক, পৰ্যটক আশ্ৰয় আৰু স্থানীয় লোকৰ দক্ষতা বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন মাষ্টাৰ প্লেন |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/document/type/volume-3-appendices-1.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:উত্তৰাখণ্ড]] prxx2sydkn3m0a2hlwm1fcincfd1hvv 635034 635033 2026-09-12T12:12:22Z AjayDas 12623 /* ভূগোল */ 635034 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = মানা | native_name = | settlement_type = গাঁও | image_skyline = India lsat village.jpg | image_caption = মানা গাঁৱৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ | pushpin_map = India Uttarakhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = উত্তৰাখণ্ড, ভাৰতত মানাৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30|46|19|N|79|29|43|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[উত্তৰাখণ্ড]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = চামোলি জিলা | subdivision_type3 = মহকুমা | subdivision_name3 = যোশীমঠ | unit_pref = Metric | elevation_m = ৩২০০ | population_total = ১২১৪ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name="Census">{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ডৰ চামোলি জিলাৰ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/6248 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] | demographics1_title2 = স্থানীয় | demographics1_info2 = [[ৰংপো ভাষা|ৰংপো]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | registration_plate = ইউকে-১১ }} '''মানা''' {{en|Mana}} [[উত্তৰাখণ্ড]] ৰাজ্যৰ চামোলি জিলাৰ যোশীমঠ অঞ্চলৰ এখন উচ্চভূমিৰ গাঁও। গাঁওখন সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩,২০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref>{{Cite book |last=বিষ্ট |first=হৰ্ষৱন্তী |title=Tourism in Garhwal Himalaya: With Special Reference to Mountaineering and Trekking in Uttarkashi and Chamoli Districts |year=১৯৯৪ |publisher=ইণ্ডাছ পাব্লিশ্বিং কোম্পানী |location=নতুন দিল্লী |isbn=9788173870064 |pages=৯০–৯২ }}</ref> মানা [[বদ্ৰীনাথ]]ৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ভাৰত-তিব্বত সীমান্তৰ মানা গিৰিপথৰ দিশলৈ যোৱাৰ পথত থকা শেষৰ দিশৰ গাঁওসমূহৰ অন্যতম। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাক বদ্ৰীনাথৰ পৰা ভ্ৰমণ কৰিব পৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=চাৰ ধাম যাত্ৰা |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/public/package-details/CHAR%20DHAM%20YATRA |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> পূৰ্বতে মানাক ভাৰতৰ '''শেষৰ গাঁও''' হিচাপে জনপ্ৰিয়ভাৱে অভিহিত কৰা হৈছিল। বৰ্তমান অঞ্চলটোত মানাক '''প্ৰথম ভাৰতীয় গাঁও''' হিচাপেও প্ৰচাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |title=মানা, উত্তৰাখণ্ড: প্ৰথম ভাৰতীয় গাঁওখনৰ এক পৰিচয় |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/mana-uttarakhand-a-look-into-the-first-indian-village/articleshow/110601913.cms |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া }}</ref> == ভূগোল == মানা গাঁও প্ৰায় ৩০°৪৬′১৯″ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৭৯°২৯′৪৩″ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত। গাঁওখন গাড়োৱাল হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ওচৰত অলকানন্দা নদী আৰু সৰস্বতী নদীৰ উপত্যকা আছে। মানা বদ্ৰীনাথৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। গাঁওখনৰ উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত শীতকালত প্ৰচণ্ড ঠাণ্ডা আৰু তুষাৰপাত হয়। এই পৰিৱেশৰ সৈতে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ জীৱনযাত্ৰা ঐতিহাসিকভাৱে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। == ইতিহাস == মানা গাঁও ঐতিহাসিকভাৱে হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলৰ বাণিজ্যিক আৰু পশুপালনভিত্তিক জীৱনযাত্ৰাৰ সৈতে জড়িত। মানা আৰু নীতি উপত্যকাৰ লোকসকলে অতীতত তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য চলাইছিল। ভাৰত-তিব্বত সীমান্ত বন্ধ হোৱাৰ আগলৈকে এই অঞ্চলৰ লোকসকলে উচ্চ হিমালয়ৰ গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি তিব্বতৰ বাণিজ্য কেন্দ্ৰসমূহলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref name="Rongpo">{{Cite web |title=ৰংপো |url=https://sanchika.ciil.org/communities/6d60e421-e3ff-4f1f-923f-a9dce664e95e |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাষা সঞ্চিকা, ভাৰতীয় ভাষা প্ৰতিষ্ঠান }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ভাৰত-চীন যুদ্ধৰ পিছত এই পৰম্পৰাগত আন্তঃসীমান্ত বাণিজ্য বন্ধ হৈ পৰে। তাৰ পিছত স্থানীয় লোকসকলে চৰকাৰী সেৱা, পৰ্যটন, কৃষি, পশুপালন আৰু অন্যান্য জীৱিকাৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="Rongpo"/> == জনসংখ্যা == ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়লত মানাক চামোলি জিলাৰ যোশীমঠ উপ-মহকুমাৰ এখন গাঁও হিচাপে নথিভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Census"/> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ জনসংখ্যা ১,২১৪ জন। গাঁওখনত প্ৰায় ৫৫৮টা পৰিয়াল আছিল।<ref>{{Cite web |title=২০১১ চনৰ লোকপিয়ল: চামোলি জিলা |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/6248 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> শীতকালত তুষাৰে অঞ্চলটো আৱৰি ধৰাৰ বাবে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ একাংশ ঐতিহাসিকভাৱে নিম্ন উচ্চতাৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। গ্ৰীষ্মকালত তেওঁলোকে পুনৰ উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহলৈ উভতি আহিছিল।<ref name="Rongpo"/> == ভাষা আৰু সংস্কৃতি == মানা উপত্যকাৰ স্থানীয় সমাজ ৰংপো ভাষা আৰু মাৰ্চা জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় ভাষা প্ৰতিষ্ঠানৰ ভাষা সঞ্চিকা অনুসৰি ৰংপো ভাষাৰ মাৰ্চা আৰু টল্চা নামৰ দুটা উপভাষা আছে আৰু মানা মাৰ্চা উপভাষা কোৱা গাঁওসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name="Rongpo"/> মাৰ্চা সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱনযাত্ৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে ঋতুভিত্তিক স্থানান্তৰ। গ্ৰীষ্মকালত লোকসকলে উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহত বাস কৰিছিল আৰু শীতকালত তুলনামূলকভাৱে নিম্ন অঞ্চললৈ নামি আহিছিল। পশুপালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য এই সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ অংশ আছিল।<ref name="Rongpo"/> == পৰ্যটন == মানা বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটনস্থলী। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীত বদ্ৰীনাথৰ সৈতে মানা ভ্ৰমণৰ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=হৰিদ্বাৰ–যমুনোত্ৰী–গংগোত্ৰী–কেদাৰনাথ–বদ্ৰীনাথ ভ্ৰমণ |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/itineraries-pdf/Tour%20No-11_HARDWAR%20%E2%80%93%20YAMUNOTRI%20%E2%80%93%20GANGOTRI%20%E2%80%93%20KEDARNATH%20%E2%80%93%20BADRINATH-HARDWAR.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> মানাৰ ওচৰত কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক আৰু ধৰ্মীয়ভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। === ব্যাস গুহা === '''ব্যাস গুহা''' মানাৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা ধৰ্মীয় আৰু পৰ্যটনস্থলী। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক ঋষি [[ব্যাস]]ৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি ইয়াত ব্যাসে ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ ৰচনা বা আবৃত্তি কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। === গণেশ গুহা === '''গণেশ গুহা''' মানাৰ ওচৰৰ এটা ধৰ্মীয় স্থান। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক [[গণেশ]]ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। === ভীম পুল === '''ভীম পুল''' সৰস্বতী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা বৃহৎ শিলৰ প্ৰাকৃতিক সেতু। স্থানীয় হিন্দু পৰম্পৰাত ইয়াক [[মহাভাৰত]]ৰ [[ভীম]]ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। এই দাবীসমূহ ধৰ্মীয় লোকবিশ্বাসৰ অংশ আৰু ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিকভাৱে প্ৰমাণিত ইতিহাস হিচাপে গণ্য কৰা নহয়। === সৰস্বতী নদী === মানাৰ ওচৰত সৰস্বতী নদী অলকানন্দা নদীৰ সৈতে মিলিত হোৱা অঞ্চল আছে। নদীখনৰ উৎস আৰু স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ বাবে অঞ্চলটো তীৰ্থযাত্ৰী আৰু পৰ্যটকৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। === বসুধৰা জলপ্ৰপাত === '''বসুধৰা জলপ্ৰপাত''' মানা আৰু বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা জনপ্ৰিয় প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনস্থলী। উচ্চ হিমালয়ৰ পৰ্বতমালা আৰু উপত্যকাৰ মাজত অৱস্থিত এই জলপ্ৰপাতলৈ পদযাত্ৰাৰ জৰিয়তে যাব পাৰি। === নীলকণ্ঠ === [[নীলকণ্ঠ]] পৰ্বত বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্বতশৃংগ। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৬,৫৯৭ মিটাৰ। পৰ্বতটো বদ্ৰীনাথৰ পৰা দৃশ্যমান আৰু গাড়োৱাল হিমালয়ৰ এটা উল্লেখযোগ্য শৃংগ হিচাপে পৰিচিত। === তপ্ত কুণ্ড === '''তপ্ত কুণ্ড''' বদ্ৰীনাথৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা প্ৰাকৃতিক উষ্ণ জলধাৰা। হিন্দু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ইয়াৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে আৰু বদ্ৰীনাথ মন্দিৰলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে গণ্য কৰে। == অৰ্থনীতি == মানা উপত্যকাৰ পৰম্পৰাগত অৰ্থনীতি পশুপালন, কৃষি আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ৰংপো সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ ভিতৰত ভেড়া আৰু অন্যান্য পশু পালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু উচ্চভূমিৰ কৃষি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Rongpo"/> বৰ্তমান পৰ্যটন, আতিথ্য সেৱা, চৰকাৰী চাকৰি, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় আৰু কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাত পৰ্যটন-সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনি, স্থানীয় যুৱক-যুৱতীৰ প্ৰশিক্ষণ, গাইড প্ৰশিক্ষণ, হস্তশিল্প আৰু স্থানীয় উদ্যোগৰ বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন মাষ্টাৰ প্লেন |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/document/type/volume-3-appendices-1.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> == যাতায়াত == মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে বদ্ৰীনাথ আৰু যোশীমঠৰ সৈতে সংযুক্ত। ২০১১ চনৰ চামোলি জিলা লোকপিয়ল হেণ্ডবুকত মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ, ৰাজ্যিক ঘাইপথ আৰু জিলা পথৰ সৈতে সংযুক্ত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=চামোলি জিলা লোকপিয়ল হেণ্ডবুক, ২০১১ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1306 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> মানাৰ ওচৰৰ প্ৰধান ৰে'ল সংযোগ হৈছে [[ঋষিকেশ]] আৰু [[হৰিদ্বাৰ]]। নিকটৱৰ্তী বিমানবন্দৰৰ ভিতৰত [[জলি গ্ৰাণ্ট বিমানবন্দৰ]] উল্লেখযোগ্য। == পৰিৱেশ == মানা উচ্চ হিমালয়ৰ পৰিৱেশত অৱস্থিত। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্বত, হিমবাহ, নদী আৰু আলপাইন তৃণভূমি দেখা যায়। মানা উপত্যকা [[নন্দা দেৱী জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষণ অঞ্চল]]ৰ বৃহত্তৰ হিমালয়ী পৰিৱেশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Rongpo"/> উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত কৃষিৰ সময়সীমা সীমিত। আলু, ৰাজমাহ, মটৰ আৰু বিভিন্ন শস্য অঞ্চলটোৰ উচ্চভূমিত উৎপাদন কৰা হয়।<ref name="Rongpo"/> == পৰ্যটন উন্নয়ন == উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে মানাত পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঐতিহ্য পথৰ উন্নয়ন, ব্যাখ্যা কেন্দ্ৰ, পথ-আলোক, সংকেতফলক, পৰ্যটক আশ্ৰয় আৰু স্থানীয় লোকৰ দক্ষতা বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন মাষ্টাৰ প্লেন |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/document/type/volume-3-appendices-1.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:উত্তৰাখণ্ড]] dq13uhfcsyq3lfqpif9irz6h8t8bebf 635035 635034 2026-09-12T12:13:40Z AjayDas 12623 /* অৰ্থনীতি */ 635035 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = মানা | native_name = | settlement_type = গাঁও | image_skyline = India lsat village.jpg | image_caption = মানা গাঁৱৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ | pushpin_map = India Uttarakhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = উত্তৰাখণ্ড, ভাৰতত মানাৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30|46|19|N|79|29|43|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[উত্তৰাখণ্ড]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = চামোলি জিলা | subdivision_type3 = মহকুমা | subdivision_name3 = যোশীমঠ | unit_pref = Metric | elevation_m = ৩২০০ | population_total = ১২১৪ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name="Census">{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ডৰ চামোলি জিলাৰ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/6248 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] | demographics1_title2 = স্থানীয় | demographics1_info2 = [[ৰংপো ভাষা|ৰংপো]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | registration_plate = ইউকে-১১ }} '''মানা''' {{en|Mana}} [[উত্তৰাখণ্ড]] ৰাজ্যৰ চামোলি জিলাৰ যোশীমঠ অঞ্চলৰ এখন উচ্চভূমিৰ গাঁও। গাঁওখন সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩,২০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref>{{Cite book |last=বিষ্ট |first=হৰ্ষৱন্তী |title=Tourism in Garhwal Himalaya: With Special Reference to Mountaineering and Trekking in Uttarkashi and Chamoli Districts |year=১৯৯৪ |publisher=ইণ্ডাছ পাব্লিশ্বিং কোম্পানী |location=নতুন দিল্লী |isbn=9788173870064 |pages=৯০–৯২ }}</ref> মানা [[বদ্ৰীনাথ]]ৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ভাৰত-তিব্বত সীমান্তৰ মানা গিৰিপথৰ দিশলৈ যোৱাৰ পথত থকা শেষৰ দিশৰ গাঁওসমূহৰ অন্যতম। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাক বদ্ৰীনাথৰ পৰা ভ্ৰমণ কৰিব পৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=চাৰ ধাম যাত্ৰা |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/public/package-details/CHAR%20DHAM%20YATRA |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> পূৰ্বতে মানাক ভাৰতৰ '''শেষৰ গাঁও''' হিচাপে জনপ্ৰিয়ভাৱে অভিহিত কৰা হৈছিল। বৰ্তমান অঞ্চলটোত মানাক '''প্ৰথম ভাৰতীয় গাঁও''' হিচাপেও প্ৰচাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |title=মানা, উত্তৰাখণ্ড: প্ৰথম ভাৰতীয় গাঁওখনৰ এক পৰিচয় |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/mana-uttarakhand-a-look-into-the-first-indian-village/articleshow/110601913.cms |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া }}</ref> == ভূগোল == মানা গাঁও প্ৰায় ৩০°৪৬′১৯″ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৭৯°২৯′৪৩″ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত। গাঁওখন গাড়োৱাল হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ওচৰত অলকানন্দা নদী আৰু সৰস্বতী নদীৰ উপত্যকা আছে। মানা বদ্ৰীনাথৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। গাঁওখনৰ উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত শীতকালত প্ৰচণ্ড ঠাণ্ডা আৰু তুষাৰপাত হয়। এই পৰিৱেশৰ সৈতে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ জীৱনযাত্ৰা ঐতিহাসিকভাৱে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। == ইতিহাস == মানা গাঁও ঐতিহাসিকভাৱে হিমালয়ৰ উচ্চভূমি অঞ্চলৰ বাণিজ্যিক আৰু পশুপালনভিত্তিক জীৱনযাত্ৰাৰ সৈতে জড়িত। মানা আৰু নীতি উপত্যকাৰ লোকসকলে অতীতত তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য চলাইছিল। ভাৰত-তিব্বত সীমান্ত বন্ধ হোৱাৰ আগলৈকে এই অঞ্চলৰ লোকসকলে উচ্চ হিমালয়ৰ গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি তিব্বতৰ বাণিজ্য কেন্দ্ৰসমূহলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।<ref name="Rongpo">{{Cite web |title=ৰংপো |url=https://sanchika.ciil.org/communities/6d60e421-e3ff-4f1f-923f-a9dce664e95e |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাষা সঞ্চিকা, ভাৰতীয় ভাষা প্ৰতিষ্ঠান }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ভাৰত-চীন যুদ্ধৰ পিছত এই পৰম্পৰাগত আন্তঃসীমান্ত বাণিজ্য বন্ধ হৈ পৰে। তাৰ পিছত স্থানীয় লোকসকলে চৰকাৰী সেৱা, পৰ্যটন, কৃষি, পশুপালন আৰু অন্যান্য জীৱিকাৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="Rongpo"/> == জনসংখ্যা == ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়লত মানাক চামোলি জিলাৰ যোশীমঠ উপ-মহকুমাৰ এখন গাঁও হিচাপে নথিভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Census"/> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ জনসংখ্যা ১,২১৪ জন। গাঁওখনত প্ৰায় ৫৫৮টা পৰিয়াল আছিল।<ref>{{Cite web |title=২০১১ চনৰ লোকপিয়ল: চামোলি জিলা |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/6248 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> শীতকালত তুষাৰে অঞ্চলটো আৱৰি ধৰাৰ বাবে স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ একাংশ ঐতিহাসিকভাৱে নিম্ন উচ্চতাৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। গ্ৰীষ্মকালত তেওঁলোকে পুনৰ উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহলৈ উভতি আহিছিল।<ref name="Rongpo"/> == ভাষা আৰু সংস্কৃতি == মানা উপত্যকাৰ স্থানীয় সমাজ ৰংপো ভাষা আৰু মাৰ্চা জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় ভাষা প্ৰতিষ্ঠানৰ ভাষা সঞ্চিকা অনুসৰি ৰংপো ভাষাৰ মাৰ্চা আৰু টল্চা নামৰ দুটা উপভাষা আছে আৰু মানা মাৰ্চা উপভাষা কোৱা গাঁওসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name="Rongpo"/> মাৰ্চা সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱনযাত্ৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে ঋতুভিত্তিক স্থানান্তৰ। গ্ৰীষ্মকালত লোকসকলে উচ্চভূমিৰ গাঁওসমূহত বাস কৰিছিল আৰু শীতকালত তুলনামূলকভাৱে নিম্ন অঞ্চললৈ নামি আহিছিল। পশুপালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য এই সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ অংশ আছিল।<ref name="Rongpo"/> == পৰ্যটন == মানা বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটনস্থলী। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীত বদ্ৰীনাথৰ সৈতে মানা ভ্ৰমণৰ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=হৰিদ্বাৰ–যমুনোত্ৰী–গংগোত্ৰী–কেদাৰনাথ–বদ্ৰীনাথ ভ্ৰমণ |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/itineraries-pdf/Tour%20No-11_HARDWAR%20%E2%80%93%20YAMUNOTRI%20%E2%80%93%20GANGOTRI%20%E2%80%93%20KEDARNATH%20%E2%80%93%20BADRINATH-HARDWAR.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> মানাৰ ওচৰত কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক আৰু ধৰ্মীয়ভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। === ব্যাস গুহা === '''ব্যাস গুহা''' মানাৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা ধৰ্মীয় আৰু পৰ্যটনস্থলী। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক ঋষি [[ব্যাস]]ৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি ইয়াত ব্যাসে ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ ৰচনা বা আবৃত্তি কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। === গণেশ গুহা === '''গণেশ গুহা''' মানাৰ ওচৰৰ এটা ধৰ্মীয় স্থান। হিন্দু পৰম্পৰাত এই গুহাক [[গণেশ]]ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। === ভীম পুল === '''ভীম পুল''' সৰস্বতী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা বৃহৎ শিলৰ প্ৰাকৃতিক সেতু। স্থানীয় হিন্দু পৰম্পৰাত ইয়াক [[মহাভাৰত]]ৰ [[ভীম]]ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। এই দাবীসমূহ ধৰ্মীয় লোকবিশ্বাসৰ অংশ আৰু ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিকভাৱে প্ৰমাণিত ইতিহাস হিচাপে গণ্য কৰা নহয়। === সৰস্বতী নদী === মানাৰ ওচৰত সৰস্বতী নদী অলকানন্দা নদীৰ সৈতে মিলিত হোৱা অঞ্চল আছে। নদীখনৰ উৎস আৰু স্থানীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ বাবে অঞ্চলটো তীৰ্থযাত্ৰী আৰু পৰ্যটকৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। === বসুধৰা জলপ্ৰপাত === '''বসুধৰা জলপ্ৰপাত''' মানা আৰু বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা জনপ্ৰিয় প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনস্থলী। উচ্চ হিমালয়ৰ পৰ্বতমালা আৰু উপত্যকাৰ মাজত অৱস্থিত এই জলপ্ৰপাতলৈ পদযাত্ৰাৰ জৰিয়তে যাব পাৰি। === নীলকণ্ঠ === [[নীলকণ্ঠ]] পৰ্বত বদ্ৰীনাথ অঞ্চলৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্বতশৃংগ। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৬,৫৯৭ মিটাৰ। পৰ্বতটো বদ্ৰীনাথৰ পৰা দৃশ্যমান আৰু গাড়োৱাল হিমালয়ৰ এটা উল্লেখযোগ্য শৃংগ হিচাপে পৰিচিত। === তপ্ত কুণ্ড === '''তপ্ত কুণ্ড''' বদ্ৰীনাথৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা প্ৰাকৃতিক উষ্ণ জলধাৰা। হিন্দু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ইয়াৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে আৰু বদ্ৰীনাথ মন্দিৰলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে গণ্য কৰে। == অৰ্থনীতি == [[File:First tea shop of India.jpg|thumb|মানা গাৱৰ চাহ দোকান]] মানা উপত্যকাৰ পৰম্পৰাগত অৰ্থনীতি পশুপালন, কৃষি আৰু তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ৰংপো সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱিকাৰ ভিতৰত ভেড়া আৰু অন্যান্য পশু পালন, উলৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আৰু উচ্চভূমিৰ কৃষি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Rongpo"/> বৰ্তমান পৰ্যটন, আতিথ্য সেৱা, চৰকাৰী চাকৰি, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় আৰু কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন বিভাগে মানাত পৰ্যটন-সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনি, স্থানীয় যুৱক-যুৱতীৰ প্ৰশিক্ষণ, গাইড প্ৰশিক্ষণ, হস্তশিল্প আৰু স্থানীয় উদ্যোগৰ বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন মাষ্টাৰ প্লেন |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/document/type/volume-3-appendices-1.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> == যাতায়াত == মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ জৰিয়তে বদ্ৰীনাথ আৰু যোশীমঠৰ সৈতে সংযুক্ত। ২০১১ চনৰ চামোলি জিলা লোকপিয়ল হেণ্ডবুকত মানা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ, ৰাজ্যিক ঘাইপথ আৰু জিলা পথৰ সৈতে সংযুক্ত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=চামোলি জিলা লোকপিয়ল হেণ্ডবুক, ২০১১ |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1306 |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ভাৰত চৰকাৰ }}</ref> মানাৰ ওচৰৰ প্ৰধান ৰে'ল সংযোগ হৈছে [[ঋষিকেশ]] আৰু [[হৰিদ্বাৰ]]। নিকটৱৰ্তী বিমানবন্দৰৰ ভিতৰত [[জলি গ্ৰাণ্ট বিমানবন্দৰ]] উল্লেখযোগ্য। == পৰিৱেশ == মানা উচ্চ হিমালয়ৰ পৰিৱেশত অৱস্থিত। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্বত, হিমবাহ, নদী আৰু আলপাইন তৃণভূমি দেখা যায়। মানা উপত্যকা [[নন্দা দেৱী জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষণ অঞ্চল]]ৰ বৃহত্তৰ হিমালয়ী পৰিৱেশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Rongpo"/> উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত কৃষিৰ সময়সীমা সীমিত। আলু, ৰাজমাহ, মটৰ আৰু বিভিন্ন শস্য অঞ্চলটোৰ উচ্চভূমিত উৎপাদন কৰা হয়।<ref name="Rongpo"/> == পৰ্যটন উন্নয়ন == উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে মানাত পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঐতিহ্য পথৰ উন্নয়ন, ব্যাখ্যা কেন্দ্ৰ, পথ-আলোক, সংকেতফলক, পৰ্যটক আশ্ৰয় আৰু স্থানীয় লোকৰ দক্ষতা বিকাশ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{Cite web |title=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন মাষ্টাৰ প্লেন |url=https://uttarakhandtourism.gov.in/sites/default/files/document/type/volume-3-appendices-1.pdf |access-date=১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬ |website=উত্তৰাখণ্ড পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:উত্তৰাখণ্ড]] qrcjrywe1i4ok7z66ahhauwhhjmtyr7 0 139513 635046 2026-09-12T13:12:01Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Short description|ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = ৰাখীগড়ী | native_name = | other_name = ৰাখী গড়ী | image = Rakhigarhi Harappan civilization.jpg | caption = | pushpin_map = India Haryana#India#South Asia | pushpin_alt = | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|29|17|35|N|76|6|51|E|type:landmark_... 635046 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = ৰাখীগড়ী | native_name = | other_name = ৰাখী গড়ী | image = Rakhigarhi Harappan civilization.jpg | caption = | pushpin_map = India Haryana#India#South Asia | pushpin_alt = | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|29|17|35|N|76|6|51|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | location = [[হান্সী জিলা]], [[হাৰিয়ানা]], [[ভাৰত]] | region = | type = বসতি | part_of = | length = | width = | area = {{convert|350|ha|abbr=on}}<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> | height = | builder = | material = | built = {{circa|3500 BC}} | abandoned = | epochs = | cultures = [[সিন্ধু সভ্যতা]] | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৩, ১৯৯৭–২০০০, ২০১২–২০১৬, ২০২১–বৰ্তমান<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰাখীগড়ী''' বা '''ৰাখী গড়ী''' ({{ipa|hi|ɾaːkʰiːɡəɽʰiː|lang}}) হৈছে [[হান্সী জিলা]]ৰ এখন গাঁও আৰু [[প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]]। ই উত্তৰ [[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত। এই স্থান [[দিল্লী]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ই [[ঘগ্গৰ নদী]]ৰ সমভূমিত অৱস্থিত আৰু ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰ পৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} এই স্থান [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০?/৪৬০০–৩৩০০), প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০০–২৬০০) আৰু পৰিণত পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০–১৯০০)ৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} ই প্ৰাচীন সভ্যতাটোৰ পাঁচটা বৃহৎ বসতিৰ ভিতৰত এটা আছিল। ২০১৪ চনৰ আগলৈকে অধিকাংশ গৱেষকে ইয়াৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰ পৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক বুলি উল্লেখ কৰিছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{refn|group=note|name="size"}} পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপিৰে গঠিত আছিল। ওচৰতে থকা ষষ্ঠটো ঢিপি এই গোটৰ বাহিৰত আছিল। ই এটা পুৰণি পৰ্যায়ৰ নিদৰ্শন আছিল আৰু সম্ভৱতঃ পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} সপ্তমটো ঢিপি পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপিৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপি মূল ঢিপিসমূহৰ গোটৰ পৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰ পৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই পৰিসৰত থকা সকলো অৱশেষ একে সময়তে এটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ আছিল বুলি ক'ব নোৱাৰি।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} স্থানটোত প্ৰাৰম্ভিক খনন ১৯৬০ৰ দশকত হৈছিল। তাৰ পিছত ১৯৯০ৰ দশকৰ শেষৰফালে পুনৰ খনন কৰা হয়। ২০১২–২০১৬ আৰু ২০২১–২০২২ চনত অধিক নিয়মিতভাৱে খনন কৰা হয়।<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> অৱশ্যে স্থানটোৰ বৃহৎ অংশ এতিয়াও খনন কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ইয়াৰ বহুতো তথ্য এতিয়াও প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} ওচৰৰ [[মিতাথাল]] আৰু সৰু [[লোহাৰি ৰাঘো]] নামৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান দুটাও এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে খনন কৰা হোৱা নাই। শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত কৰা ডিএনএ পৰীক্ষাত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ নাপালে। এই ফলাফল [[আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্ব]]ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰ পৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ==স্থানৰ বৈশিষ্ট্য== ===অৱস্থান=== এই স্থান ঘগ্গৰ সমভূমিত অৱস্থিত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} ই ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰ পৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত। বৰ্তমান ৰাখীগড়ী ভাৰতৰ হাৰিয়ানা ৰাজ্যৰ এখন সৰু গাঁও।<ref group=web name=census2011-1>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0612_PART_B_DCHB_HISAR.pdf Census of India, 2011]</ref> [[জেন মেকিনটছ]]ৰ মতে ৰাখীগড়ী প্ৰাগৈতিহাসিক [[দৃষদ্বতী নদী]]ৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এই নদীৰ উৎপত্তি [[শিৱালিক পাহাৰ]]ত হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=76}} [[চৌটাং]] হৈছে [[সৰস্বতী নদী]]ৰ এটা উপনৈ আৰু সৰস্বতী নদী [[ঘগ্গৰ নদী]]ৰ এটা উপনৈ।<ref group=web name="ambalaonline"/><ref group=web name="Chopra_2010_IE"/> ===স্থানৰ আকাৰ আৰু ঢিপিৰ সংখ্যা=== [[গ্ৰেগৰি পছেল]], [[জনাথন মাৰ্ক কেনয়াৰ]], [[ৰেমণ্ড অলচিন]] আৰু [[ৰীটা পি. ৰাইট]]কে ধৰি অধিকাংশ গৱেষকৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰ পৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল।{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{refn|group=note|name="size"}} নাথ আদিয়ে ২০১৫ চনত কৈছিল যে ৰাখীগড়ীৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ প্ৰায় {{convert|300|hectare|km2}} ব্যাসাৰ্ধৰ অঞ্চলত বিস্তৃত। ইয়াত সাতটা ঢিপি আছে। ইয়াৰে ১ৰ পৰা ৫ নম্বৰ ঢিপি পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত আৰু কেইটামান ঢিপি আনবোৰৰ পৰা পৃথক।{{sfnp|Nath et al.|2015}} ঢিপিসমূহৰ নামকৰণ ''"RGR-x"'' পদ্ধতিৰে কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে RGR-১ৰ পৰা RGR-১১লৈ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/> ২০১৪ চনলৈকে সাতটা ঢিপি জনাজাত আছিল। ২০১৪ চনৰ খননত RGR-৮ আৰু RGR-৯ নামৰ আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা মূল স্থানৰ পূব আৰু পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বাবে বহু পৰিমাণে ধ্বংস হৈছিল। [[বসন্ত শিন্দে]]ৰ মতে প্ৰতিটো ঢিপিৰ আয়তন ২৫ হেক্টৰ। সেই অনুসৰি মুঠ স্থানৰ আয়তন {{convert|350|hectare|km2}} বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাখীগড়ী [[মহেঞ্জোদাৰো]]তকৈ ৫০ হেক্টৰ ডাঙৰ হৈ সিন্ধু সভ্যতাৰ বৃহত্তম স্থান হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ৰাখীগড়ীৰ সকলো [[প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপি]] একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰ পৰা RGR-৫লৈ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত ঢিপিক পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ পৰিসৰ ৮০ৰ পৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল। ইয়াৰ উপৰি RGR-৬ নামৰ এটা ঢিপি আছিল। ইয়াক "আৰ্দা" বুলিও কোৱা হয়। এই ঢিপিটো মূল গোটৰ বাহিৰত উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}} ই সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ইয়াত মূলতঃ পুৰণি পৰ্যায়ৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। বহুদিন পৰিত্যক্ত হৈ থকাৰ পিছত দুহাজাৰতকৈও অধিক বছৰৰ পিছত [[কুষাণ সাম্ৰাজ্য|কুষাণ যুগ]]ত ইয়াত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|p=33}} RGR-৭ উত্তৰত থকা আন এটা ঢিপি। ই পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপিৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপি মূল গোটৰ পৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰ পৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই সংখ্যাত এনে বাহিৰৰ অৱশেষো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে যিবোৰ একে সময়ত একেটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি সম্ভৱ।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} ===কাল নিৰ্ণয়=== {{see also|সিন্ধু সভ্যতাৰ কাল বিভাজন|l1=সিন্ধু সভ্যতাৰ কাল বিভাজন|ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ মৃৎপাত্ৰ|l2=ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক মৃৎপাত্ৰ সংস্কৃতি|ক'লা আৰু ৰঙা মৃৎপাত্ৰ}} তেজস গাৰ্গেৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আটাইতকৈ পুৰণি বসতিসমূহ সিন্ধু সভ্যতাৰ আগৰ। তেওঁ ৰাখীগড়ীৰ তলৰ স্তৰসমূহৰ বাবে "৬০০০(?)-৪৬০০-৩৮০০" আৰু প্ৰথম পৰ্যায়ৰ বাকী অংশৰ বাবে "৩২০০-২৮০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব"ৰ সম্ভাৱ্য কাল নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} পছেলৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ সকলো ঢিপি একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল। তেওঁৰ মতে RGR-৬ নামৰ ছোথি-সিসৱাল স্থান "আৰ্দা" সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰ পৰা RGR-৬লৈ ঢিপিসমূহ "প্ৰাক-গঠনকালীন প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা" যুগৰ আৱাসিক স্থান। RGR-৭ এটা সমাধিস্থল, য'ত মানুহৰ কংকাল পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে RGR-১, RGR-২, RGR-৬ আৰু RGR-৭ নামৰ ঢিপিসমূহৰ কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় কৰিছে। RGR-৬ত প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ দুটা স্তৰ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ কাল ৫,৬৪০ আৰু ৫,৪৪০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-১ত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ কাল ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-২তো প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ নমুনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৪,০৪০ আৰু ৩,৯০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ দুটা নমুনা পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> RGR-৭ পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ কাল প্ৰায় ৪,৬০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> ২০১৪ চনত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অমৰেন্দ্ৰ নাথে ১৯৯৭ৰ পৰা ২০০০ চনৰ ভিতৰত ৰাখীগড়ীত কৰা খননৰ ছয়টা তেজস্ক্ৰিয় কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় প্ৰকাশ কৰে। এইবোৰ প্ৰাক-গঠনকালীন, প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। RGR-৬ত ছোথি পৰ্যায়ৰ প্ৰাক-গঠনকালীন স্তৰ পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ দুটা কাল আছিল <math>6420 \pm 110</math> আৰু <math>6230 \pm 320</math> বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। এইবোৰ <math>4470 \pm 110</math> আৰু <math>4280 \pm 320</math> '''খ্ৰীষ্টপূৰ্ব''' হিচাপে ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ===ওচৰৰ স্থান আৰু সংস্কৃতি=== সিন্ধু সভ্যতাৰ যুগৰ বৃহত্তম নগৰ আৰু আঞ্চলিক বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে ৰাখীগড়ীৰ চাৰিওফালে হাৰিয়ানা, ৰাজস্থান আৰু পঞ্জাবৰ ঘগ্গৰ-হাকৰা নদীৰ গতিপথত বহুতো [[সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানৰ তালিকা|সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থান]] আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ হৈছে উত্তৰ-পশ্চিমে ৮৬ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[ভিৰৰানা]]। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ চাৰিটা পৰ্যায় পোৱা গৈছে আৰু আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্যায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম–সপ্তম সহস্ৰাব্দৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।{{sfnp|Mani|2008|p=237-238}}{{sfnp|Sarkar et al.|2016|p=2-3}} উত্তৰ-পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[কুনাল]] "কুনাল সংস্কৃতি"ৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতিক [[ৰেহমান ধেৰী]] স্থানৰ সাংস্কৃতিক পূৰ্বসূৰী বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>Charles Keith Maisels, [https://books.google.com/books?id=I2dgI2ijww8C&pg=PA216 ''Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China.''] Routledge, 2003 {{ISBN|1134837305}}</ref><ref>{{cite journal|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Excavations at Kunal,Haryana|journal=Indian Archaeology 1998-99 a Review|year=2004|pages=11–12|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|access-date=13 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508064754/http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|archive-date=8 May 2012}}</ref> পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[সিসৱাল]] ছোথি-সিসৱাল সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৮০০ চনৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ই প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সমসাময়িক আছিল।{{sfnp|Garge|2010|pp=15–40}}<ref name=dis1>[https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/the-harappan-civilisation-its-sub-cultures.html The Harappan Civilisation: Its Sub-cultures], Daily Pioneer, 10 May 2018.</ref> পশ্চিমে ২৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[কালীবংগান]] আন এটা বৃহৎ আঞ্চলিক সিন্ধু সভ্যতাৰ নগৰ আছিল। ইয়াত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কেইবাটাও পৰ্যায় পোৱা গৈছে।<ref>{{cite book|title= History of India |first= Herman |last= Kulke |publisher= Routledge |year=2004 |page=25 |isbn= 978-0-415-32920-0 |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&q=india++history}}</ref> এই অঞ্চলত ঘগ্গৰ সমভূমিৰ পূবফালে থকা পুৰণি নদী উপত্যকাত আৰু বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কালীবংগান]], [[কুনাল]], [[বালু]], [[ভিৰৰানা]] আৰু [[বানাৱালি]] উল্লেখযোগ্য।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ==খনন== {{see also|প্ৰত্নতত্ত্বৰ পৰ্যায়|l1=প্ৰত্নতত্ত্বৰ পৰ্যায়সমূহ|কাল নিৰ্ণয়|l2=প্ৰত্নতাত্ত্বিক কাল নিৰ্ণয়|মৃৎপাত্ৰ#গঠন|l3=মৃৎপাত্ৰৰ গঠন বিশ্লেষণ}} ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ আৰু ডেকান মহাবিদ্যালয়ে স্থানটোৰ মাত্ৰ ৫ শতাংশ অংশ খনন কৰিছিল।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===খননৰ কালক্ৰম=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানসমূহৰ প্ৰথম খনন ১৯২১–১৯২২ চনত [[হৰপ্পা]]ত আৰু ১৯৩১ চনত [[মহেঞ্জোদাৰো]]ত আৰম্ভ হৈছিল। ৰাখীগড়ীত প্ৰথম খনন ১৯৬৯ চনত কৰা হয়। তাৰ পিছত ১৯৯৭–১৯৯৮, ১৯৯৮–১৯৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত, ২০১১–২০১৬ চনৰ ভিতৰত আৰু ২০২১ চনৰ পৰা পুনৰ খনন কৰা হয়। ৰাখীগড়ীত RGR-১ৰ পৰা RGR-১১লৈ মুঠ ১১টা ঢিপি আছে। ইয়াৰে RGR-৫ত ৰাখীশাহপুৰ গাঁও ঘনভাৱে স্থাপিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত খনন কৰা সম্ভৱ নহয়। RGR-১ৰ পৰা RGR-৩, RGR-৬ৰ পৰা RGR-৯ আৰু RGR-৪ৰ কিছু অংশ খননৰ বাবে উপলব্ধ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref name="Harappan Surprises"/><ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ১৯৬৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে এই স্থানত খনন আৰম্ভ কৰে। অৱশ্যে এই খননৰ বিষয়ে অতি কম তথ্য প্ৰকাশ পাইছে।{{sfnp|Wright|2009|p=107}}<ref>{{citation|last=Sinopoli|first=Carla M.|editor=Norman Yoffee|title=The Cambridge World History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TKawBgAAQBAJ&pg=PA325|year=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-19008-4|page=325|chapter=Ancient South Asian cities in their regions}} Quote: "Excavations have also occurred at Rakhigarhi, but only brief notes have been published, and little information is currently available on its form and organization. (page 325)"</ref> ১৯৬৯ চনত [[কুৰুক্ষেত্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এটা দলে ইয়াৰ অধ্যয়ন আৰু নথিভুক্তকৰণ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ভাৰতীয় অধ্যয়নৰ ডীন ড° [[সূৰজ ভান]]ে।<ref name=Anath1/> ১৯৯৭–৯৮, ১৯৯৮–৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ এটা দলে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ইয়াৰ সঞ্চালক ড° অমৰেন্দ্ৰ নাথে। তেওঁ নিজৰ গৱেষণাৰ ফলাফল বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত প্ৰকাশ কৰে।<ref name=Anath1>Bhartesh Singh Thakur, [http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html "Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud"], [[Hindustan Times]], 15 October 2015.</ref><ref>{{cite web | first1=Amarendra | last1=Nath | url=http://asi.nic.in/pdf_data/rakhigarhi_excavation_report_new.pdf | title=Excavations at Rakhigarhi [1997-98 to 1999-2000] | access-date=22 February 2016 | website=Archaeological Survey of India | page=306 | date=31 December 2014}}</ref> ২০০০ চনৰ পিছত পুঁজি অপব্যৱহাৰৰ অভিযোগত [[কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান ব্যুৰো]]ৰ তদন্তৰ বাবে কেইবাবছৰ ধৰি খনন বন্ধ আছিল।<ref name=fraud1>{{cite news|title=Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html|access-date=6 January 2016|work=Hindustan Times|date=15 October 2015}}</ref> বহুতো আৱিষ্কাৰ নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়লৈ দান কৰা হৈছে। ২০১১ৰ পৰা ২০১৬ চনলৈ [[ডেকান মহাবিদ্যালয় স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ খনন চলায়। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল সেই সময়ৰ উপাচাৰ্য আৰু প্ৰত্নতত্ত্ববিদ ড° বসন্ত শিন্দে। দলটোৰ কেইবাজনো সদস্যই বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত নিজৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news | first=Kuldip | last=Dhiman | url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/book-reviews/engulfed-in-the-labyrinths-of-time-260177/ | title=Engulfed in the labyrinths of time | newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | date=3 July 2016}}</ref>{{sfnp|Shinde|Green|Parmar|Sable|2012|p=48}} ২০২১ চনৰ পৰা ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। [[হাৰিয়ানা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু ড° বসন্ত শিন্দেও খনন আৰম্ভ কৰাৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> ===আৱিষ্কাৰ=== [[File:Skeleton harappa.JPG|thumbnail|ৰাখীগড়ীত পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ কংকাল, বৰ্তমান [[নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰদৰ্শিত।]] আৱিষ্কাৰসমূহে প্ৰাৰম্ভিক আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ প্ৰমাণ দিছে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰায় ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি মানুহৰ কংকাল, দুৰ্গ আৰু ইটা আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ====পৰিকল্পিত নগৰ==== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বিস্তৃত খননে হেৰাই যোৱা নগৰখনৰ আকাৰ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু ৫,০০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি বহুতো প্ৰত্নবস্তু উদ্ধাৰ কৰিছে। প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা যুগতো ৰাখীগড়ীত মানুহৰ বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref name="Harappan Surprises">{{cite web |title=Harappan Surprises | url=http://www.frontline.in/arts-and-culture/heritage/harappan-surprises/article6032206.ece?homepage=true |publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=13 June 2014|access-date=14 March 2018}}</ref> পকী পথ, নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, বৃহৎ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা, [[টেৰাকোটা]] ইটা, মূৰ্তি নিৰ্মাণ আৰু [[ব্ৰঞ্জ]] তথা মূল্যৱান ধাতুৰ দক্ষ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{citation needed|date=February 2020}}</ref> টেৰাকোটা, [[শংখ]], সোণ আৰু অৰ্ধমূল্যবান শিলেৰে নিৰ্মিত খাৰুকে ধৰি অলংকাৰো পোৱা গৈছে।<ref>[https://web.archive.org/web/20070225134410/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=223720 ''Chandigarh Newsline'', 2/23/2007, 'Rakhigarhi is the Largest Harappan Site Ever Found']</ref> এতিয়ালৈ কৰা খননে ১.৯২ মিটাৰ বহল পথ থকা এটা সুপৰিকল্পিত নগৰৰ ছবি প্ৰকাশ কৰিছে। এই পথ [[কালীবংগান]]ৰ পথতকৈ কিছু বহল। ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ কালীবংগান আৰু [[বানাৱালি]]ত পোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে একে। দেৱালেৰে ঘেৰি থকা কিছুমান গাঁত পোৱা গৈছে। এইবোৰ বলি বা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ঘৰসমূহৰ মলিন পানী নিষ্কাশনৰ বাবে ইটাৰে নিৰ্মিত নলা আছিল। টেৰাকোটা মূৰ্তি, ওজন, ব্ৰঞ্জৰ বস্তু, ফণী, তামৰ মাছ ধৰা বৰশী, বেজী আৰু টেৰাকোটাৰ মোহৰো পোৱা গৈছে। সোণ আৰু ৰূপেৰে সজোৱা এটা ব্ৰঞ্জৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। প্ৰায় ৩,০০০ অপালিশ কৰা অৰ্ধমূল্যবান শিল থকা এটা সোণৰ কাৰখানা পোৱা গৈছে। ইয়াত এই শিলসমূহ পালিশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বহুতো সঁজুলি আৰু এটা চৌকা পোৱা গৈছে। ১১টা কংকাল থকা এটা সমাধিস্থল পোৱা গৈছে। কংকালসমূহৰ মূৰ উত্তৰফালে আছিল। কংকালসমূহৰ মূৰৰ ওচৰত দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ পাত্ৰ ৰখা হৈছিল। তিনিগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ বাওঁ হাতত শংখৰ খাৰু আছিল। এগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ ওচৰত এটা সোণৰ বাহুবন্ধ পোৱা গৈছে। মূৰৰ ওচৰত অৰ্ধমূল্যবান শিলো পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা সেইবোৰ কোনো ধৰণৰ হাৰৰ অংশ আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ====শস্যভঁৰাল==== ইয়াত পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা শস্যভঁৰাল পোৱা গৈছে। এই পৰ্যায়ৰ কাল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০ৰ পৰা ২০০০ চনলৈ। শস্যভঁৰালটো মাটিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ মজিয়া মাটি দি সমান কৰা হৈছিল। ইয়াত সাতটা আয়তাকাৰ বা বৰ্গাকাৰ কোঠা আছিল। শস্যভঁৰালৰ দেৱালৰ তলৰ অংশত চূণ আৰু পচি যোৱা ঘাঁহৰ উল্লেখযোগ্য অৱশেষ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা ধাৰণা কৰা হয় যে এইটো শস্য সংৰক্ষণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চূণ পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰু ঘাঁহ আৰ্দ্ৰতা প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আকাৰৰ পৰা এইটো ৰাজহুৱা শস্যভঁৰাল বা অভিজাতসকলৰ ব্যক্তিগত শস্যভঁৰাল আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Ancient granary found in Haryana |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/ancient-granary-found-in-haryana/article5966952.ece |work=The Hindu|date= 2 May 2014}}</ref> ====সঁজুলি==== ইয়াত তামৰ হাতল আৰু মাছ ধৰা বৰশীৰ দৰে চিকাৰৰ সঁজুলি পোৱা গৈছে। সৰু চকা, সৰু ঢাকনি, গুলতিৰ বল আৰু জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ মূৰ্তিৰ দৰে বিভিন্ন খেলনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা খেলনাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। মোহৰ, অলংকাৰ আৰু চাৰ্ট শিলৰ ওজন উদ্ধাৰ হোৱাৰ পৰা সমৃদ্ধ বাণিজ্যৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ইয়াত পোৱা ওজনসমূহ আন বহুতো সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানত পোৱা ওজনৰ সৈতে একে। ইয়াৰ পৰা মানক ওজন ব্যৱস্থা থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-date=15 April 2015 |work=Hindustan Times|date=15 April 2015}}</ref> ====সংস্কৃতি, পোছাক আৰু উপাসনা==== ৰাখীগড়ীত অগ্নিবেদী আৰু [[এপ্সিডেল|অৰ্ধবৃত্তাকাৰ]] গাঁথনি পোৱা গৈছে।<ref group=web name="ASI_1997-98"/>{{dead link|date=November 2021}} ৰূপ বা ব্ৰঞ্জৰ বস্তুত সংৰক্ষিত কপাহী কাপোৰৰ অৱশেষ ৰাখীগড়ী, [[চানহুদাৰো]] আৰু [[হৰপ্পা]]ত পোৱা গৈছে।{{sfnp|McIntosh|2008|p=293, 333}} এই স্থানত যথেষ্ট সংখ্যক মোহৰো পোৱা গৈছে।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} ====সমাধিক্ষেত্ৰ আৰু কবৰস্থান==== ৰাখীগড়ীত পৰিণত হৰপ্পা যুগৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ইয়াত আঠটা কবৰ পোৱা গৈছে। বহুতো কবৰৰ গাঁত ইটাৰে ঢকা আছিল। ইয়াৰে এটা কবৰত কাঠৰ কফিন আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} কিছুমান কবৰৰ গাঁত তললৈ কাটি মাটিৰ ওপৰত ওলমি থকা অংশ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মৃতদেহটো তলত ৰখাৰ পিছত কবৰৰ ওপৰত ইটা দি ছাদৰ দৰে গঠন কৰা হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} এতিয়ালৈকে ৫৩টা সমাধিস্থলত ৪৬টা কংকাল আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ৩৭টা কংকালৰ নৃতাত্ত্বিক পৰীক্ষাত ১৭টা প্ৰাপ্তবয়স্ক, ৮টা অপ্রাপ্তবয়স্ক আৰু ১২টাৰ বয়স নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ১৭টা কংকালৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। ইয়াৰে ৭টা পুৰুষ আৰু ১০টা মহিলা। অধিকাংশ কবৰ সাধাৰণ ধৰণৰ আছিল আৰু কংকালসমূহ চিৎ হৈ শুই থকা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান অস্বাভাৱিক কবৰত কংকাল উপৰমুৱা নহৈ তলমুৱা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান কবৰ কেৱল গাঁত আছিল আৰু কিছুমান ইটাৰে সজোৱা আছিল। কিছুমান কবৰত মৃৎপাত্ৰও আছিল। কিছুমানত জন্তুৰ অৱশেষ থকা নিবেদনমূলক পাত্ৰ পোৱা গৈছে। এইবোৰ মৃতকৰ প্ৰতি নিবেদনৰ প্ৰতীক বুলি ধৰা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সমাধিৰ হাড়ৰ অৱশেষ পোৰা নাছিল। সেয়ে মৃতদেহ দাহ কৰাৰ প্ৰথাৰ সম্ভাৱনা নাকচ কৰা হৈছে। এই সমাধিসমূহত বহুতো হৰপ্পা বৈশিষ্ট্য আছিল। কিন্তু গোটীয়াভাৱে কৰা সমাধি আৰু তলমুৱা কংকালৰ অৱস্থা পৃথক বৈশিষ্ট্য আছিল। পৰজীৱী সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন আৰু বংশ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ডিএনএ বিশ্লেষণ চলি আছে।<ref>{{cite news|date=26 March 2018|title=Mysteries of Rakhigarhi's Harappan Necropolis: In burials from 4,000 years ago, women both exalted, condemned|work=The Indian Express|url=http://indianexpress.com/article/explained/mysteries-of-rakhigarhis-harappan-necropolis-in-burials-from-4000-years-ago-women-both-exalted-condemned-5111253/}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Shinde|first1=Vasant S.|last2=Kim|first2=Yong Jun|last3=Woo|first3=Eun Jin|last4=Jadhav|first4=Nilesh|last5=Waghmare|first5=Pranjali|last6=Yadav|first6=Yogesh|last7=Munshi|first7=Avradeep|last8=Chatterjee|first8=Malavika|last9=Panyam|first9=Amrithavalli|date=21 February 2018|title=Archaeological and anthropological studies on the Harappan cemetery of Rakhigarhi, India|journal=PLOS ONE|language=en|volume=13|issue=2|article-number=e0192299|doi=10.1371/journal.pone.0192299|issn=1932-6203|pmc=5821334|pmid=29466426|bibcode=2018PLoSO..1392299S|doi-access=free}}</ref> সমাধিস্থলত পুতি থোৱা লোকসকলৰ পেটত থকা পৰজীৱীৰ কণীও পোৱা গৈছে। মানুহৰ হাড়ৰ পৰা পোৱা প্ৰাচীন ডিএনএ আৰু পৰজীৱী তথা জন্তুৰ ডিএনএ বিশ্লেষণ কৰি এই লোকসকলৰ উৎপত্তি নিৰ্ণয় কৰাৰ চেষ্টা কৰা হ'ব।<ref>{{cite news|date=12 January 2014|title=Scientists to study parasite eggs in Harappan graves|work=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Scientists-to-study-parasite-eggs-in-Harappan-graves/articleshow/28692622.cms}}</ref><ref>{{cite web|title=Biomedical Studies on Archaeology|url=http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html|date=19 February 2014|access-date=9 June 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004158/http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html}}</ref> ====কংকালৰ আৱিষ্কাৰ==== {{See also|ইণ্ডো-আৰ্য প্ৰব্ৰজন|স্বদেশীয় আৰ্যবাদ}} ২০১৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত RGR-৭ ঢিপিৰ পৰা ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি চাৰিটা সম্পূৰ্ণ মানুহৰ কংকাল খনন কৰি উলিওৱা হয়। এই কংকালসমূহৰ দুটা প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষ, এটা প্ৰাপ্তবয়স্ক মহিলা আৰু এটা শিশুৰ আছিল। মহিলা কংকালটোক 'I6113' হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} এই কংকালসমূহৰ ওচৰত খাদ্যশস্য থকা মৃৎপাত্ৰ আৰু শংখৰ খাৰু পোৱা গৈছিল।<ref name=bp3>{{cite news|title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-date=15 April 2015| work=Hindustan Times| date=15 April 2015}}</ref><ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> {{anchor | Love | Couple | Love birds | Rakhigarhi love birds }} {{external media | float = | width = 258px | topic = | caption = | headerimage = | title = | image1 = Photo of the [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 skeleton of ''"Rakhigarhi love birds"'' buried together] with male (11A) facing the woman (11B), with their [[অন্ত্যেষ্টি|feet pointing south]] and head towards north.<ref name=jh4/>}} দুটা কংকালৰ ভিতৰত এটা ৩৫ৰ পৰা ৪০ বছৰ বয়সৰ পুৰুষ আৰু আনটো ২০ বছৰৰ আৰম্ভণিৰ এগৰাকী মহিলা আছিল। দুয়োৰে প্ৰায় একে সময়তে মৃত্যু হৈছিল। তেওঁলোকক কাষে কাষে একেলগে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। পুৰুষজনৰ মূৰ মহিলাগৰাকীৰ ফালে আছিল। তেওঁলোকৰ আনুষ্ঠানিক সমাধিৰ পৰা তেওঁলোক অবৈধ সম্পৰ্কত নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। তেওঁলোক সম্ভৱতঃ বিবাহিত আছিল। কবৰত পোৱা পাত্ৰসমূহত মৃতকৰ বাবে খাদ্য আৰু পানী নিবেদন কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। পুৰুষজনৰ ডিঙিৰ হাড়ৰ ওচৰত পোৱা [[এগেট]] শিলটো সম্ভৱতঃ এটা হাৰৰ অংশ আছিল।<ref>[https://edition.cnn.com/2019/01/10/health/harappa-grave-couple-india-scli-intl/index.html Ancient lovers found in Indian burial site mystify and intrigue archaeologists], CNN, 10 January 2019.</ref><ref name=jh4>Vasant Shinde1, et al, 2018, [https://synapse.koreamed.org/articles/1101692 A young couple's grave found in the Rakhigarhi cemetery of the Harappan Civilization], Anatomy & Cell Biology, vol 51 (3), pp. 200-204.</ref> পুৰুষজনৰ উচ্চতা {{height|cm=177}} আৰু মহিলাগৰাকীৰ উচ্চতা {{height|cm=171}} আছিল। তেওঁলোকৰ কংকালত কোনো অস্বাভাৱিকতা, আঘাত বা ৰোগৰ প্ৰমাণ নাছিল। মৃত্যুৰ সময়ত দুয়োজনেই সম্ভৱতঃ সুস্থ আছিল।<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 Harappa grave of ancient 'couple' reveals secrets], BBC, 9 January 2019.</ref> শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত ডিএনএ পৰীক্ষা কৰিছিল। ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ফলাফল প্ৰকাশ কৰা হৈছিল আৰু ২০১৯ চনত ''Cell Magazine''ত গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ পাইছিল। ফলাফলত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। এই ফলাফল [[আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্ব]]ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰ পৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref name="Bal_2019_The_Caravan">{{Cite magazine |last=Bal |first=Hartosh Singh |date=30 September 2019 |url=https://caravanmagazine.in/commentary/what-media-reporting-ancient-dna-results-says-about-our-times |title=What media reporting on ancient DNA results says about our times |magazine=The Caravan |access-date=7 December 2019}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Mahalakshmi |first=R. |date=October 2019 |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece |title=DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence |magazine=Frontline |access-date=7 December 2019}}</ref> ২০১৬ চনলৈকে মুঠ ৬১টা কংকাল পোৱা গৈছিল।{{citation needed|date=July 2024}} কংকালসমূহ কোনো দূষণ নোহোৱাকৈ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে খনন কৰা হৈছিল। সেয়ে প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে ধাৰণা কৰে যে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি এই কংকাল আৰু ইয়াৰ পৰা পোৱা ডিএনএৰ সহায়ত প্ৰায় ৪,৫০০ বছৰ আগতে হৰপ্পাবাসীসকল কেনে আছিল সেয়া নিৰ্ণয় কৰিব পৰা যাব।<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> পুৰুষৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=175.8}} আৰু মহিলাৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=166.1}} বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>Nath A., Walimbe S.R., Garge T.M., Mushrif-Tripathy V., Dehuri R., and Malik A. (2015) Harappan interments at Rakhigarhi, Haryana. Man and Environment, XL: 9–32.</ref> ২০২৪ চনত খননস্থলৰ ৩.৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি থকা 'ঢিপি ৭'ৰ পৰা ৫৬টা কংকাল পোৱা যায়।<ref>{{cite news |last1=Chakrabarty |first1=Sreeparna |date=7 May 2024 |title=The 4,600-year-old woman from Rakhigarhi |url=https://www.thehindu.com/news/national/the-4600-year-old-woman-from-rakhigarhi/article68132364.ece |work=The Hindu |access-date=21 July 2024}}</ref> ===সমালোচনা=== [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ৰাখীগড়ীকে ধৰি বিভিন্ন স্থানত কৰা খননৰ পদ্ধতি সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। ইয়াক এনে এটা "জমিদাৰী" ব্যৱস্থাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, য'ত "ব্যক্তিগত খনন সঞ্চালকৰ" খনন কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত প্ৰায় একনায়কত্বমূলক নিয়ন্ত্ৰণ আছিল।{{sfn|Avikunthak|2022|p=84}} ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে কৰা কেইবাটাও হৰপ্পা স্থানৰ খননৰ বৈজ্ঞানিক মানদণ্ডক লৈও প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।{{sfn|Varma|Menon|2010|loc=note 14|ps=: "The prestige of an archaeologist was not assessed on the basis of his/her analytical or theoretical contribution to Indian archaeology but on the number of sites discovered and the temporal antiquity of the site. It was understood that the older the site, the more prestigious it was to discover and dig it. [...] specialists are in short supply in the ASI… to tell you the truth, they don't encourage specialisation in the ASI… there were no archaeozoologists, archaeobotanists, archaeometallurgists nor were there any lithic or ceramic specialists [at [[Bhirrana]]]. [...] all senior archaeologists in the ASI have right wing sympathies"}} প্ৰাচীন ভাৰতৰ আন বহুতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ দৰে ৰাখীগড়ীৰ ব্যাখ্যাও ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ পদ্ধতি আৰু মতাদৰ্শক লৈ হোৱা বিতৰ্কৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বহুতো জ্যেষ্ঠ বিষয়াই প্ৰাচীন হৰপ্পাবাসীক [[বেদ]] আৰু [[সংস্কৃত]]ৰ সৈতে ভুলকৈ একে বুলি দেখুৱাই ভাৰতীয় সভ্যতাক আৰম্ভণিৰে পৰা স্বদেশীয় আৰু অবিচ্ছিন্ন বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে তথাকথিত "বৈজ্ঞানিক" প্ৰচেষ্টাক লৈ বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহ [[হিন্দুত্ব]] মতাদৰ্শৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে জড়িত বুলি অভিযোগ কৰা হৈছে। ইয়াত [[স্বদেশীয় আৰ্যবাদ]] অনুসৰি সভ্যতাৰ উৎপত্তি [[সৰস্বতী নদী]]ৰ পাৰত হোৱা বুলি দাবী কৰা হয়, সিন্ধু নদীৰ পাৰত নহয়।{{sfn|Avikunthak|2022|pp=34, 51-56}} ==স্থান সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়ন== ===বিপদাপন্ন ঐতিহ্যস্থান=== ২০১২ চনৰ মে' মাহত গ্লোবেল হেৰিটেজ ফাণ্ডে ৰাখীগড়ীক এছিয়াৰ আটাইতকৈ বিপদাপন্ন দহটা ঐতিহ্যস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি ঘোষণা কৰে। উন্নয়নৰ চাপ, অপৰ্যাপ্ত ব্যৱস্থাপনা আৰু লুণ্ঠনৰ বাবে ইয়াৰ অপূৰণীয় ক্ষতি আৰু ধ্বংসৰ আশংকা আছিল।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref>{{cite web | title = Rakhigarhi likely to be developed into a world heritage site |publisher=India Today | url = https://www.indiatoday.in/india/north/story/rakhigarhi-all-set-to-be-developed-as-a-heritage-site-as-plans-road-to-fame-through-harappa-157337-2013-03-31 | date=31 March 2013| access-date = 8 August 2013 }}</ref> ২০১২ চনৰ [[ছানডে টাইমছ]]ৰ এক অধ্যয়নত স্থানটো সঠিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হোৱা নাই বুলি প্ৰকাশ পাইছিল। লোহাৰ সীমা বেৰ ভাঙি গৈছিল। গাঁওবাসীয়ে স্থানটোত খান্দি উলিওৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী কৰিছিল আৰু স্থানটোৰ কিছু অংশত ব্যক্তিগত ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি বেদখল কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web | url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-url = https://web.archive.org/web/20130523000002/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-date = 23 May 2013 | title = Can Rakhigarhi, the largest Indus Valley Civilisation site be saved? | last1 = Archana | first1 = Khare Ghose | date = 3 June 2012 | website = [[ছানডে টাইমছ]] | access-date = 5 June 2012 }}</ref> স্থানটোৰ অপৰ্যাপ্ত সুৰক্ষাৰ বাবে মাটিৰ খহনীয়া, বেদখল, অবৈধভাৱে বালি উঠোৱা আৰু প্ৰত্নবস্তু চুৰি কৰি অবৈধভাৱে বিক্ৰী কৰাৰ ফলত ইয়াৰ ক্ষতি হৈছে। প্ৰাচীন স্থানৰ পৰা পোৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী বা ক্ৰয় কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ। ২০১৫ চনত চাৰিটা মানুহৰ কংকাল পোৱা সমাধিস্থল RGR-৭ আৰু হৰপ্পা যুগৰ আৱাসিক স্থান RGR-৬ৰ ৮০ শতাংশ অংশ কৃষিকাৰ্য আৰু মাটি খননৰ ফলত ধ্বংস হৈছে।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ===স্থানত বেদখল=== RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিৰ কিছু অংশত গাঁওবাসীয়ে বেদখল কৰি ১৫২টা ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ৩৫০ হেক্টৰ বিস্তৃত স্থানটোত ১১টা প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপি আছে। কিন্তু বেদখল আৰু বেদখল আঁতৰোৱাৰ বাবে চলি থকা আদালতৰ গোচৰৰ ফলত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত মাত্ৰ ৮৩.৫ একৰ ভূমি আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থান পুনৰ্বাসন আৰু সংৰক্ষণ=== ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰী [[নিৰ্মলা সীতাৰমণ]]ে ৰাখীগড়ীক এটা প্ৰতীকী স্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰা হ'ব বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |last=Maanav |first=Sushil |date=2 February 2020 |title=Rakhigarhi to be developed as iconic site |url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/rakhigarhi-to-be-developed-as-iconic-site-34808 |work=The Tribune |access-date=20 July 2024}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে স্থানটোৰ পৰা বেদখল আঁতৰোৱাৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিত থকা ১৫২টা ঘৰো আছে। স্থানটোৰ পৰা ঘৰ আঁতৰাবলগীয়া গাঁওবাসীসকলক আন এটা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা আৱাসিক ফ্লেটলৈ স্থানান্তৰ আৰু পুনৰ্বাসন কৰা হ'ব।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থানীয় সংগ্ৰহালয় আৰু হ্ৰদ=== {{main|ৰাখীগড়ী সিন্ধু সভ্যতা সংগ্ৰহালয়}} {{see also|হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয়|জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়}} সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থান ৰাখীগড়ীত ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্মাণ কৰা এটা সংগ্ৰহালয় আছে।<ref>{{cite news |last1=Sura |first1=Ajay |date=13 February 2016 |title=Harappan museum at Rakhigarhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Harappan-museum-at-Rakhigarhi/articleshow/50971406.cms |work=The Times of India |access-date=20 July 2024}}</ref> ইয়াৰ পৰা ৬০ কিলোমিটাৰ দূৰত [[হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয়]] আছে। ইয়াক [[চৌধুৰী চৰণ সিং হাৰিয়ানা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়|চিচিএছ এইচএইউ]]য়ে ইয়াৰ গান্ধী ভৱনত পৰিচালনা কৰে। ইয়াত কৃষিৰ বিকাশ আৰু বিলুপ্তপ্ৰায় পুৰণি সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Gazetteer of India Haryana, Hisar|url=http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|website=revenueharyana.gov.in|publisher=Government OF Haryana|access-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501213030/http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|archive-date=1 May 2014}}</ref> [[জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়]]ৰ নাম [[জৰ্জ থমাছ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। ই [[ফিৰোজ শ্বাহ ৰাজপ্ৰাসাদ চৌহদ]]ৰ ভিতৰত অৱস্থিত আৰু [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ইয়াক পৰিচালনা কৰে।<ref>[http://haryanatourism.gov.in/showpage.aspx?contentid=5262 Jahaj Kothi museum]</ref> ৰাখীগড়ীক বিশ্ব ঐতিহ্যস্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰাৰ বাবে সংগ্ৰহালয়ৰ সন্মুখত পথৰ দুয়োকাষে থকা দুটা [[জোহাড]]ক হ্ৰদ হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। খনন কৰি হ্ৰদটো গভীৰ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ পাৰত পৰম্পৰাগত [[ঘাট]] আৰু [[মিনাৰ|বুৰ্জি]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ খালী ভূমিত এখন উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পৰ্যটকৰ বাবে হ্ৰদটোৰ চাৰিওফালে ছাঁ দিয়া গছ আৰু ফলৰ গছ থকা এটা খোজকঢ়া পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jagran.com/haryana/hisar-lake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html Lake being built in Rakhigarhi] ([https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hi&tl=en&u=https%3A%2F%2Fwww.jagran.com%2Fharyana%2Fhisar%2Flake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html english translation of original hindi news "चंडीगढ़ की सुखना लेक की तर्ज पर राखीगढ़ी में बन रही झील"]), Dainik Jagran, 16 September 2021.</ref> পৰম্পৰাগত ঘাটসমূহে সেই সময়ৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি কোৱা হয়, যেতিয়া প্ৰাচীন [[দৃষদ্বতী নদী]] ৰাখীগড়ীৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। সেই সময়ত বাণিজ্যৰ বাবে সামগ্ৰী পৰিবহণ কৰিবলৈ ঘাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[লোথাল]] বন্দৰ আৰু [[ধোলাভিৰা]]ৰ উপকূলীয় পথৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী [[মেছ'পটেমিয়া]]লৈকে, অৰ্থাৎ প্ৰাচীন [[এলাম]] আৰু [[সুমেৰ]] নগৰলৈ পৰিবহণ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>[https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence], Frontline, 11 October 2019.</ref> ==চাওক== * [[সিন্ধু সভ্যতা]] সম্পৰ্কীয় * [[সিন্ধু সভ্যতাৰ আৱিষ্কাৰ আৰু উদ্ভাৱনৰ তালিকা]] * [[ৰাখীগড়ী সিন্ধু সভ্যতা সংগ্ৰহালয়]] ==টোকা== {{reflist|group=note|refs= <!-- Size --> {{refn|group=note|name="size"|Size: * {{harvnb|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}: "Rakhigarhi at 80 hectares is the largest site followed by Banawali at 25 hectares." * {{harvnb|Kenoyer|1998|p=49}}: "Within a few hundred years the thriving town had grown six times larger, covering an area of over 150 hectares [...] civilization: Mohenjo-daro (+200 ha), Harappa (+ 150 ha), Ganweriwala and Rakhigarhi (+80 ha) and Dholavira (100 ha)." * {{harvnb|Possehl|2002|p=72}}: "The site is about 17 meters in height. The southern face of the mounds is rather abrupt and steep. The northern side slopes down to the surrounding plain. The contours of the site have led the excavator to divide up the place into five mounds (RGR-1 through 5). RGR-6, a Sothi-Siswal site known as Arda, was probably a separate settlement. I have visited Rakhigarhi and believe that it is 80 hectares in size." * {{harvnb|Heitzman|2008|p=35}}: "They include Mohenjodaro (with a city core of about 100 hectares, and suburbs possibly covering more than 200 hectares) in Sind; Harappa (more than 150 hectares) in the center of Pakistani Punjab; Dholavira (more than 100 hectares) in Gujarat; Ganweriwala (82 hectares) in Pakistani Punjab near the border with Rajasthan; and Rakhigarhi (between 80 and 105 hectares) in Haryana." * {{harvnb|Wright|2009|p=133}}: "Rakhigarhi was over 100 hectares in size." * {{harvnb|Coningham|Young|2015|p=183}} Quote: Mohenjo-daro covered an area of more than 250 hectares, Harappa exceeded 150 hectares, Dholavira 100 hectares and Ganweriwala and Rakhigarhi around 80 hectares each."}} }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস== ;মুদ্ৰিত উৎস {{refbegin}} <!-- A --> * {{citation | last1 =Allchin | first1 =F. R. | last2 =Erdosy | first2 =George | year =1995| title =The Archaeology of Early Historic South Asia: The Emergence of Cities and States | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-37695-2 | url =https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA78}} *{{cite book | last=Avikunthak | first=Ashish | title=Bureaucratic Archaeology: State, Science, and Past in Postcolonial India | publisher=Cambridge University Press | series=South Asia in the Social Sciences | year=2022 | isbn=978-1-009-08200-6 | url=https://books.google.com/books?id=QUVFEAAAQBAJ}} <!-- C --> * {{citation | last1 =Coningham | first1 =Robin | last2 =Young | first2 =Ruth | year =2015 | title =The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE–200 CE | publisher =Cambridge University Press |isbn =978-0-521-84697-4 | url =https://books.google.com/books?id=hB5TCgAAQBAJ&pg=PA183}} <!-- G --> * {{Cite journal | last1 =Garge | first1 =Tejas | year =2010 | title =Sothi-Siswal Ceramic Assemblage: A Reappraisal | journal =Ancient Asia | volume =2 | page =15 | doi =10.5334/aa.10203 | doi-access =free}} <!-- H --> * {{citation | last =Heitzman | first =James | year =2008 | title =The City in South Asia | publisher =Routledge |isbn =978-1-134-28962-2 | url =https://books.google.com/books?id=TMt_AgAAQBAJ&pg=PT35}} <!-- K --> * {{citation | last =Kenoyer | first =Jonathan M. | year=1998 | title =Ancient Cities of the Indus Valley Civilization |publisher =Oxford University Press | isbn =978-0-19-577940-0 | url =https://books.google.com/books?id=DK3tAAAAMAAJ&pg=PA49}} <!-- M --> * {{Citation | last =Mani | first =B.R. | year =2008 | title =Kashmir Neolithic and Early Harappan: A Linkage | journal =Pragdhara |volume=18 |pages=229–247 | url =http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | access-date =17 January 2017 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170118050909/http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | archive-date =18 January 2017 }} * {{cite book | last =McIntosh | first =Jane R. | year =2008 | title =The ancient Indus Valley: new perspectives | location =Santa Barbara, Calif.| publisher =ABC-CLIO | isbn =978-1-57607-907-2 | url =https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC}} <!-- N --> * {{cite journal | last1 =Nath | first1 =Amarendra | last2 =Garge | first2 =Tejas | last3 =Law | first3 =Randall | year =2014 | title = Defining the Economic Space of the Harappan Rakhigarhi: An Interface of the Local Subsistance Mechanism and Geological Provenience Studies | journal =Puratattva 44 | publisher =Indian Archaeological Society | location =New Delhi | url =https://www.academia.edu/8721752}} * {{cite journal | last =Nath | first =Amarendera | publication-date =2015 | title =Harrapan interments at Rakhigarhi | journal =Man and Environment | publisher =Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies | volume =XL | issue =2 | page =11 | url =https://www.researchgate.net/publication/289530799 | access-date =11 May 2016| ref={{harvid|Nath et al.|2015}}}} <!-- P --> * {{citation | last =Possehl | first =Gregory L. | year =2002| title =The Indus Civilization: A Contemporary Perspective | publisher =Rowman Altamira | isbn =978-0-7591-0172-2 | url =https://books.google.com/books?id=pmAuAsi4ePIC&pg=PA72}} <!-- S --> * {{Cite journal | last1 =Sarkar | first1 =Anindya | year =2016 | title =Oxygen isotope in archaeological bioapatites from India: Implications to climate change and decline of Bronze Age Harappan civilization | journal =Scientific Reports | volume =6 | article-number =26555 | doi =10.1038/srep26555 | doi-access =free| pmid =27222033 | pmc =4879637 |bibcode=2016NatSR...626555S |last2=Mukherjee|first2=Arati Deshpande|last3=Bera|first3=M. K. | last4=Das|first4=B.|last5=Juyal |first5=Navin|last6=Morthekai |first6=P.|last7=Deshpande |first7=R. D.|last8=Shinde|first8=V. S.|last9=Rao|first9=L. S. | ref ={{harvid|Sarkar et al.|2016}}}} * {{cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | last2 =Green | first2 =Adam | last3 =Parmar | first3 =Narender | last4 =Sable |first4 =P. D. | year =2012 | title =Rakhigarhi and the Harappan Civilization: Recent Work and New Challenges | journal =Bulletin of the Deccan College Research Institute | volume =72/73 | pages =43–53 | jstor =43610687}} * {{Cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | date =17 October 2019| title =An Ancient Harappan Genome Lacks Ancestry from Steppe Pastoralists or Iranian Farmers | journal =Cell | language =en | volume =179 | issue =3 | pages =729–735.e10 | doi =10.1016/j.cell.2019.08.048 | issn =0092-8674 | pmc =6800651 | pmid =31495572 | last2 =Narasimhan | first2 =Vagheesh M. | last3 =Rohland | first3 =Nadin | last4 =Mallick | first4 =Swapan | last5 =Mah | first5 =Matthew | last6 =Lipson | first6 =Mark | last7 =Nakatsuka |first7 =Nathan | last8 =Adamski | first8 =Nicole | last9 =Broomandkhoshbacht | first9 =Nasreen | last10 =Ferry | first10 =Matthew |last11 =Lawson | first11 =Ann Marie | ref ={{harvid|Shinde et al.|2019}}}} *{{cite book | last1=Shinde | first1=Vasant | last2=Shin | first2=Dong Hoon | last3=Bhattacharyya | first3=Banani | title=New Perspectives on the Harappan Culture in Light of Recent Excavations at Rakhigarhi: 2011–2017, Volume 1: Bioarchaeological Research on the Rakhigarhi Necropolis: Symposium Proceedings of the 6th International Congress of The Society of South Asian Archaeology and Updated Scientific Research | publisher=Archaeopress Publishing Limited | year=2023 | isbn=978-1-80327-592-5 | url=https://books.google.com/books?id=DDfbEAAAQBAJ}} <!--V--> *{{cite journal | last1=Varma | first1=Supriya | last2=Menon | first2=Jaya | title=Was There a Temple under the Babri Masjid? Reading the Archaeological 'Evidence' | journal=Economic and Political Weekly | volume=45 | issue=50 | year=2010 | issn=0012-9976 | jstor=25764216 | pages=61–72 }} <!-- W --> * {{citation | last =Wright | first =Rita P. | year =2009 |author-link =Rita P. Wright | title =The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-57219-4 | url =https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ | access-date =29 September 2013}} {{refend}} ;ৱেব উৎস {{reflist|group=web|refs= <!-- A --> <ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print>{{cite web | last =Ahluwalia | first =Disha | date=6 March 2023 | title =Why are we digging Rakhigarhi a 9th time? This Harappan site is a gift that keeps giving |work=[[The Print]] | url=https://theprint.in/opinion/why-are-we-digging-rakhigarhi-a-9th-time-this-harappan-site-is-a-gift-that-keeps-giving/1420819/ |access-date=12 April 2023}}</ref> <ref group=web name="ambalaonline">{{Cite web|url=https://www.ambalaonline.in/city-guide/rivers-in-ambala|title=Rivers in Ambala, Markanda River Ambala, Tangri River Ambala|website=www.ambalaonline.in|access-date=17 April 2020}}</ref> <ref group=web name="ASI_1997-98">{{cite web|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Indian Archaeology 1997-98|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201997-98%20A%20Review.pdf|website=Excavation at Rakhigarhi|publisher=Archaeological Survey of INdia|access-date=17 July 2012}}</ref> <!-- C --> <ref group=web name="Chopra_2010_IE">{{cite news | last =Chopra | first =Sanjeev | date =25 September 2010 | title =Overflowing Ghaggar, Tangri inundate some villages along Punjab-Haryana border | newspaper =The Indian Express | url =https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/overflowing-ghaggar-tangri-inundate-some-villages-along-punjabharyana-border/ | access-date=9 April 2017}}</ref> <!-- D --> <ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune">Deepender Deswal (2015), [https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/rakhigarhi-site-being-plundered-due-to-lack-of-protection-67941 Rakhigarhi site being plundered due to lack of protection], The Tribune India, 16 April 2015.</ref> <ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> <!-- N --> <ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu">Damini Nath (2020), [https://www.thehindu.com/news/national/at-haryanas-harappan-site-of-rakhigarhi-anxiety-trumps-history/article30926622.ece At Haryana's Harappan site of Rakhigarhi, anxiety trumps history], ''[[দ্য হিন্দু]]'', 27 February 2020.</ref> <!-- S --> <ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/rakhigarhi-the-biggest-harappan-site/article5840414.ece | title =Rakhigarhi, the biggest Harappan site | newspaper =The Hindu | date =27 March 2014 | last1 =Subramanian|first1 =T. S.}}</ref> <ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu">T.S. Subramanian (2015), {{cite news |title=Virtual Harappans to come alive |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |work=The Hindu|date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920201439/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |archive-date=20 September 2019}}</ref> }} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons}} * [https://chopaltv.in/rakhigarhi-the-largest-harappan-site/ Rakhigarhi, the largest Harappan site] * [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 Photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 BBC report with photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.researchgate.net/profile/Veena_Mushrif/publication/289530799_Harappan_Interment_at_Rakhigrhi_Haryana/links/568f4e5208aeaa1481b05788.pdf 2015 ''Man and Environment'' Journal article on Rakhigarhi burials.] * [http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf Haryana Samvad Newsletter: Detailed report on Rakhigarhi with color photographs, page 1-15.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610004142/http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf |date=10 June 2016 }} * {{cite web| title = Harappa's greatest centre sheds light on our today| url = http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today| date = 16 September 2012| work = The Sunday Guardian| access-date = 8 August 2013| archive-date = 4 July 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160704174817/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today}} qex1x436v19ctiicmh6fjvyz50l0mww 635053 635046 2026-09-12T13:58:18Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635053 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = ৰাখীগড়ী | native_name = | other_name = ৰাখী গড়ী | image = Rakhigarhi Harappan civilization.jpg | caption = | pushpin_map = India Haryana#India#South Asia | pushpin_alt = | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|29|17|35|N|76|6|51|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | location = [[হান্সী জিলা]], [[হাৰিয়ানা]], [[ভাৰত]] | region = | type = বসতি | part_of = | length = | width = | area = {{convert|350|ha|abbr=on}}<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> | height = | builder = | material = | built = {{circa|3500 BC}} | abandoned = | epochs = | cultures = [[সিন্ধু সভ্যতা]] | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৩, ১৯৯৭–২০০০, ২০১২–২০১৬, ২০২১–বৰ্তমান<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰাখীগড়ী''' বা '''ৰাখী গড়ী''' ({{ipa|hi|ɾaːkʰiːɡəɽʰiː|lang}}) হৈছে [[হান্সী জিলা]]ৰ এখন গাঁও আৰু [[প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]]। ই উত্তৰ [[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত। এই স্থান [[দিল্লী]]ৰপৰা প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ই [[ঘগ্গৰ নদী]]ৰ সমভূমিত অৱস্থিত আৰু ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} এই স্থান [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০?/৪৬০০–৩৩০০), প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০০–২৬০০) আৰু পৰিণত পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০–১৯০০)ৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} ই প্ৰাচীন সভ্যতাটোৰ পাঁচটা বৃহৎ বসতিৰ ভিতৰত এটা আছিল। ২০১৪ চনৰ আগলৈকে অধিকাংশ গৱেষকে ইয়াৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক বুলি উল্লেখ কৰিছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{refn|group=note|name="size"}} পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপিৰে গঠিত আছিল। ওচৰতে থকা ষষ্ঠটো ঢিপি এই গোটৰ বাহিৰত আছিল। ই এটা পুৰণি পৰ্যায়ৰ নিদৰ্শন আছিল আৰু সম্ভৱতঃ পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} সপ্তমটো ঢিপি পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপিৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপি মূল ঢিপিসমূহৰ গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই পৰিসৰত থকা সকলো অৱশেষ একে সময়তে এটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ আছিল বুলি ক'ব নোৱাৰি।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} স্থানটোত প্ৰাৰম্ভিক খনন ১৯৬০ৰ দশকত হৈছিল। তাৰ পিছত ১৯৯০ৰ দশকৰ শেষৰফালে পুনৰ খনন কৰা হয়। ২০১২–২০১৬ আৰু ২০২১–২০২২ চনত অধিক নিয়মিতভাৱে খনন কৰা হয়।<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> অৱশ্যে স্থানটোৰ বৃহৎ অংশ এতিয়াও খনন কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ইয়াৰ বহুতো তথ্য এতিয়াও প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} ওচৰৰ [[মিতাথাল]] আৰু সৰু [[লোহাৰি ৰাঘো]] নামৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান দুটাও এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে খনন কৰা হোৱা নাই। শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত কৰা ডিএনএ পৰীক্ষাত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ নাপালে। এই ফলাফল [[আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্ব]]ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ==স্থানৰ বৈশিষ্ট্য== ===অৱস্থান=== এই স্থান ঘগ্গৰ সমভূমিত অৱস্থিত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} ই ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত। বৰ্তমান ৰাখীগড়ী ভাৰতৰ হাৰিয়ানা ৰাজ্যৰ এখন সৰু গাঁও।<ref group=web name=census2011-1>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0612_PART_B_DCHB_HISAR.pdf Census of India, 2011]</ref> [[জেন মেকিনটছ]]ৰ মতে ৰাখীগড়ী প্ৰাগৈতিহাসিক [[দৃষদ্বতী নদী]]ৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এই নদীৰ উৎপত্তি [[শিৱালিক পাহাৰ]]ত হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=76}} [[চৌটাং]] হৈছে [[সৰস্বতী নদী]]ৰ এটা উপনৈ আৰু সৰস্বতী নদী [[ঘগ্গৰ নদী]]ৰ এটা উপনৈ।<ref group=web name="ambalaonline"/><ref group=web name="Chopra_2010_IE"/> ===স্থানৰ আকাৰ আৰু ঢিপিৰ সংখ্যা=== [[গ্ৰেগৰি পছেল]], [[জনাথন মাৰ্ক কেনয়াৰ]], [[ৰেমণ্ড অলচিন]] আৰু [[ৰীটা পি. ৰাইট]]কে ধৰি অধিকাংশ গৱেষকৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল।{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{refn|group=note|name="size"}} নাথ আদিয়ে ২০১৫ চনত কৈছিল যে ৰাখীগড়ীৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ প্ৰায় {{convert|300|hectare|km2}} ব্যাসাৰ্ধৰ অঞ্চলত বিস্তৃত। ইয়াত সাতটা ঢিপি আছে। ইয়াৰে ১ৰপৰা ৫ নম্বৰ ঢিপি পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত আৰু কেইটামান ঢিপি আনবোৰৰপৰা পৃথক।{{sfnp|Nath et al.|2015}} ঢিপিসমূহৰ নামকৰণ ''"RGR-x"'' পদ্ধতিৰে কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/> ২০১৪ চনলৈকে সাতটা ঢিপি জনাজাত আছিল। ২০১৪ চনৰ খননত RGR-৮ আৰু RGR-৯ নামৰ আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা মূল স্থানৰ পূব আৰু পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বাবে বহু পৰিমাণে ধ্বংস হৈছিল। [[বসন্ত শিন্দে]]ৰ মতে প্ৰতিটো ঢিপিৰ আয়তন ২৫ হেক্টৰ। সেই অনুসৰি মুঠ স্থানৰ আয়তন {{convert|350|hectare|km2}} বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাখীগড়ী [[মহেঞ্জোদাৰো]]তকৈ ৫০ হেক্টৰ ডাঙৰ হৈ সিন্ধু সভ্যতাৰ বৃহত্তম স্থান হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ৰাখীগড়ীৰ সকলো [[প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপি]] একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৫লৈ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত ঢিপিক পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ পৰিসৰ ৮০ৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল। ইয়াৰ উপৰি RGR-৬ নামৰ এটা ঢিপি আছিল। ইয়াক "আৰ্দা" বুলিও কোৱা হয়। এই ঢিপিটো মূল গোটৰ বাহিৰত উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}} ই সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ইয়াত মূলতঃ পুৰণি পৰ্যায়ৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। বহুদিন পৰিত্যক্ত হৈ থকাৰ পিছত দুহাজাৰতকৈও অধিক বছৰৰ পাছত [[কুষাণ সাম্ৰাজ্য|কুষাণ যুগ]]ত ইয়াত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|p=33}} RGR-৭ উত্তৰত থকা আন এটা ঢিপি। ই পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপিৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপি মূল গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই সংখ্যাত এনে বাহিৰৰ অৱশেষো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে যিবোৰ একে সময়ত একেটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি সম্ভৱ।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} ===কাল নিৰ্ণয়=== {{see also|সিন্ধু সভ্যতাৰ কাল বিভাজন|l1=সিন্ধু সভ্যতাৰ কাল বিভাজন|ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ মৃৎপাত্ৰ|l2=ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক মৃৎপাত্ৰ সংস্কৃতি|ক'লা আৰু ৰঙা মৃৎপাত্ৰ}} তেজস গাৰ্গেৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আটাইতকৈ পুৰণি বসতিসমূহ সিন্ধু সভ্যতাৰ আগৰ। তেওঁ ৰাখীগড়ীৰ তলৰ স্তৰসমূহৰ বাবে "৬০০০(?)-৪৬০০-৩৮০০" আৰু প্ৰথম পৰ্যায়ৰ বাকী অংশৰ বাবে "৩২০০-২৮০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব"ৰ সম্ভাৱ্য কাল নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} পছেলৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ সকলো ঢিপি একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল। তেওঁৰ মতে RGR-৬ নামৰ ছোথি-সিসৱাল স্থান "আৰ্দা" সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৬লৈ ঢিপিসমূহ "প্ৰাক-গঠনকালীন প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা" যুগৰ আৱাসিক স্থান। RGR-৭ এটা সমাধিস্থল, য'ত মানুহৰ কংকাল পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে RGR-১, RGR-২, RGR-৬ আৰু RGR-৭ নামৰ ঢিপিসমূহৰ কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় কৰিছে। RGR-৬ত প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ দুটা স্তৰ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ কাল ৫,৬৪০ আৰু ৫,৪৪০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-১ত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ কাল ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-২তো প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ নমুনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৪,০৪০ আৰু ৩,৯০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ দুটা নমুনা পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> RGR-৭ পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ কাল প্ৰায় ৪,৬০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> ২০১৪ চনত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অমৰেন্দ্ৰ নাথে ১৯৯৭ৰপৰা ২০০০ চনৰ ভিতৰত ৰাখীগড়ীত কৰা খননৰ ছয়টা তেজস্ক্ৰিয় কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় প্ৰকাশ কৰে। এইবোৰ প্ৰাক-গঠনকালীন, প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। RGR-৬ত ছোথি পৰ্যায়ৰ প্ৰাক-গঠনকালীন স্তৰ পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ দুটা কাল আছিল <math>6420 \pm 110</math> আৰু <math>6230 \pm 320</math> বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। এইবোৰ <math>4470 \pm 110</math> আৰু <math>4280 \pm 320</math> '''খ্ৰীষ্টপূৰ্ব''' হিচাপে ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ===ওচৰৰ স্থান আৰু সংস্কৃতি=== সিন্ধু সভ্যতাৰ যুগৰ বৃহত্তম নগৰ আৰু আঞ্চলিক বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে ৰাখীগড়ীৰ চাৰিওফালে হাৰিয়ানা, ৰাজস্থান আৰু পঞ্জাবৰ ঘগ্গৰ-হাকৰা নদীৰ গতিপথত বহুতো [[সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানৰ তালিকা|সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থান]] আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ হৈছে উত্তৰ-পশ্চিমে ৮৬ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[ভিৰৰানা]]। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ চাৰিটা পৰ্যায় পোৱা গৈছে আৰু আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্যায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম–সপ্তম সহস্ৰাব্দৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।{{sfnp|Mani|2008|p=237-238}}{{sfnp|Sarkar et al.|2016|p=2-3}} উত্তৰ-পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[কুনাল]] "কুনাল সংস্কৃতি"ৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতিক [[ৰেহমান ধেৰী]] স্থানৰ সাংস্কৃতিক পূৰ্বসূৰী বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>Charles Keith Maisels, [https://books.google.com/books?id=I2dgI2ijww8C&pg=PA216 ''Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China.''] Routledge, 2003 {{ISBN|1134837305}}</ref><ref>{{cite journal|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Excavations at Kunal,Haryana|journal=Indian Archaeology 1998-99 a Review|year=2004|pages=11–12|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|access-date=13 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508064754/http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|archive-date=8 May 2012}}</ref> পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[সিসৱাল]] ছোথি-সিসৱাল সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৮০০ চনৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ই প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সমসাময়িক আছিল।{{sfnp|Garge|2010|pp=15–40}}<ref name=dis1>[https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/the-harappan-civilisation-its-sub-cultures.html The Harappan Civilisation: Its Sub-cultures], Daily Pioneer, 10 May 2018.</ref> পশ্চিমে ২৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[কালীবংগান]] আন এটা বৃহৎ আঞ্চলিক সিন্ধু সভ্যতাৰ নগৰ আছিল। ইয়াত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰপৰা আৰম্ভ কৰি কেইবাটাও পৰ্যায় পোৱা গৈছে।<ref>{{cite book|title= History of India |first= Herman |last= Kulke |publisher= Routledge |year=2004 |page=25 |isbn= 978-0-415-32920-0 |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&q=india++history}}</ref> এই অঞ্চলত ঘগ্গৰ সমভূমিৰ পূবফালে থকা পুৰণি নদী উপত্যকাত আৰু বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কালীবংগান]], [[কুনাল]], [[বালু]], [[ভিৰৰানা]] আৰু [[বানাৱালি]] উল্লেখযোগ্য।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ==খনন== {{see also|প্ৰত্নতত্ত্বৰ পৰ্যায়|l1=প্ৰত্নতত্ত্বৰ পৰ্যায়সমূহ|কাল নিৰ্ণয়|l2=প্ৰত্নতাত্ত্বিক কাল নিৰ্ণয়|মৃৎপাত্ৰ#গঠন|l3=মৃৎপাত্ৰৰ গঠন বিশ্লেষণ}} ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ আৰু ডেকান মহাবিদ্যালয়ে স্থানটোৰ মাত্ৰ ৫ শতাংশ অংশ খনন কৰিছিল।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===খননৰ কালক্ৰম=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানসমূহৰ প্ৰথম খনন ১৯২১–১৯২২ চনত [[হৰপ্পা]]ত আৰু ১৯৩১ চনত [[মহেঞ্জোদাৰো]]ত আৰম্ভ হৈছিল। ৰাখীগড়ীত প্ৰথম খনন ১৯৬৯ চনত কৰা হয়। তাৰ পিছত ১৯৯৭–১৯৯৮, ১৯৯৮–১৯৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত, ২০১১–২০১৬ চনৰ ভিতৰত আৰু ২০২১ চনৰপৰা পুনৰ খনন কৰা হয়। ৰাখীগড়ীত RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ মুঠ ১১টা ঢিপি আছে। ইয়াৰে RGR-৫ত ৰাখীশাহপুৰ গাঁও ঘনভাৱে স্থাপিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত খনন কৰা সম্ভৱ নহয়। RGR-১ৰপৰা RGR-৩, RGR-৬ৰপৰা RGR-৯ আৰু RGR-৪ৰ কিছু অংশ খননৰ বাবে উপলব্ধ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref name="Harappan Surprises"/><ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ১৯৬৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে এই স্থানত খনন আৰম্ভ কৰে। অৱশ্যে এই খননৰ বিষয়ে অতি কম তথ্য প্ৰকাশ পাইছে।{{sfnp|Wright|2009|p=107}}<ref>{{citation|last=Sinopoli|first=Carla M.|editor=Norman Yoffee|title=The Cambridge World History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TKawBgAAQBAJ&pg=PA325|year=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-19008-4|page=325|chapter=Ancient South Asian cities in their regions}} Quote: "Excavations have also occurred at Rakhigarhi, but only brief notes have been published, and little information is currently available on its form and organization. (page 325)"</ref> ১৯৬৯ চনত [[কুৰুক্ষেত্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এটা দলে ইয়াৰ অধ্যয়ন আৰু নথিভুক্তকৰণ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ভাৰতীয় অধ্যয়নৰ ডীন ড° [[সূৰজ ভান]]ে।<ref name=Anath1/> ১৯৯৭–৯৮, ১৯৯৮–৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ এটা দলে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ইয়াৰ সঞ্চালক ড° অমৰেন্দ্ৰ নাথে। তেওঁ নিজৰ গৱেষণাৰ ফলাফল বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত প্ৰকাশ কৰে।<ref name=Anath1>Bhartesh Singh Thakur, [http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html "Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud"], [[Hindustan Times]], 15 October 2015.</ref><ref>{{cite web | first1=Amarendra | last1=Nath | url=http://asi.nic.in/pdf_data/rakhigarhi_excavation_report_new.pdf | title=Excavations at Rakhigarhi [1997-98 to 1999-2000] | access-date=22 February 2016 | website=Archaeological Survey of India | page=306 | date=31 December 2014}}</ref> ২০০০ চনৰ পিছত পুঁজি অপব্যৱহাৰৰ অভিযোগত [[কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান ব্যুৰো]]ৰ তদন্তৰ বাবে কেইবাবছৰ ধৰি খনন বন্ধ আছিল।<ref name=fraud1>{{cite news|title=Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html|access-date=6 January 2016|work=Hindustan Times|date=15 October 2015}}</ref> বহুতো আৱিষ্কাৰ নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়লৈ দান কৰা হৈছে। ২০১১ৰপৰা ২০১৬ চনলৈ [[ডেকান মহাবিদ্যালয় স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ খনন চলায়। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল সেই সময়ৰ উপাচাৰ্য আৰু প্ৰত্নতত্ত্ববিদ ড° বসন্ত শিন্দে। দলটোৰ কেইবাজনো সদস্যই বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত নিজৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news | first=Kuldip | last=Dhiman | url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/book-reviews/engulfed-in-the-labyrinths-of-time-260177/ | title=Engulfed in the labyrinths of time | newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | date=3 July 2016}}</ref>{{sfnp|Shinde|Green|Parmar|Sable|2012|p=48}} ২০২১ চনৰপৰা ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। [[হাৰিয়ানা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু ড° বসন্ত শিন্দেও খনন আৰম্ভ কৰাৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> ===আৱিষ্কাৰ=== [[File:Skeleton harappa.JPG|thumbnail|ৰাখীগড়ীত পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ কংকাল, বৰ্তমান [[নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰদৰ্শিত। ]] আৱিষ্কাৰসমূহে প্ৰাৰম্ভিক আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ প্ৰমাণ দিছে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰায় ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি মানুহৰ কংকাল, দুৰ্গ আৰু ইটা আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ====পৰিকল্পিত নগৰ==== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বিস্তৃত খননে হেৰাই যোৱা নগৰখনৰ আকাৰ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু ৫,০০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি বহুতো প্ৰত্নবস্তু উদ্ধাৰ কৰিছে। প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা যুগতো ৰাখীগড়ীত মানুহৰ বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref name="Harappan Surprises">{{cite web |title=Harappan Surprises | url=http://www.frontline.in/arts-and-culture/heritage/harappan-surprises/article6032206.ece?homepage=true |publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=13 June 2014|access-date=14 March 2018}}</ref> পকী পথ, নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, বৃহৎ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা, [[টেৰাকোটা]] ইটা, মূৰ্তি নিৰ্মাণ আৰু [[ব্ৰঞ্জ]] তথা মূল্যৱান ধাতুৰ দক্ষ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{citation needed|date=February 2020}}</ref> টেৰাকোটা, [[শংখ]], সোণ আৰু অৰ্ধমূল্যৱান শিলেৰে নিৰ্মিত খাৰুকে ধৰি অলংকাৰো পোৱা গৈছে।<ref>[https://web.archive.org/web/20070225134410/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=223720 ''Chandigarh Newsline'', 2/23/2007, 'Rakhigarhi is the Largest Harappan Site Ever Found']</ref> এতিয়ালৈ কৰা খননে ১.৯২ মিটাৰ বহল পথ থকা এটা সুপৰিকল্পিত নগৰৰ ছবি প্ৰকাশ কৰিছে। এই পথ [[কালীবংগান]]ৰ পথতকৈ কিছু বহল। ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ কালীবংগান আৰু [[বানাৱালি]]ত পোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে একে। দেৱালেৰে ঘেৰি থকা কিছুমান গাঁত পোৱা গৈছে। এইবোৰ বলি বা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ঘৰসমূহৰ মলিন পানী নিষ্কাশনৰ বাবে ইটাৰে নিৰ্মিত নলা আছিল। টেৰাকোটা মূৰ্তি, ওজন, ব্ৰঞ্জৰ বস্তু, ফণী, তামৰ মাছ ধৰা বৰশী, বেজী আৰু টেৰাকোটাৰ মোহৰো পোৱা গৈছে। সোণ আৰু ৰূপেৰে সজোৱা এটা ব্ৰঞ্জৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। প্ৰায় ৩,০০০ অপালিশ কৰা অৰ্ধমূল্যৱান শিল থকা এটা সোণৰ কাৰখানা পোৱা গৈছে। ইয়াত এই শিলসমূহ পালিশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বহুতো সঁজুলি আৰু এটা চৌকা পোৱা গৈছে। ১১টা কংকাল থকা এটা সমাধিস্থল পোৱা গৈছে। কংকালসমূহৰ মূৰ উত্তৰফালে আছিল। কংকালসমূহৰ মূৰৰ ওচৰত দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ পাত্ৰ ৰখা হৈছিল। তিনিগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ বাওঁ হাতত শংখৰ খাৰু আছিল। এগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ ওচৰত এটা সোণৰ বাহুবন্ধ পোৱা গৈছে। মূৰৰ ওচৰত অৰ্ধমূল্যৱান শিলো পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা সেইবোৰ কোনো ধৰণৰ হাৰৰ অংশ আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ====শস্যভঁৰাল==== ইয়াত পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা শস্যভঁৰাল পোৱা গৈছে। এই পৰ্যায়ৰ কাল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০ৰপৰা ২০০০ চনলৈ। শস্যভঁৰালটো মাটিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ মজিয়া মাটি দি সমান কৰা হৈছিল। ইয়াত সাতটা আয়তাকাৰ বা বৰ্গাকাৰ কোঠা আছিল। শস্যভঁৰালৰ দেৱালৰ তলৰ অংশত চূণ আৰু পচি যোৱা ঘাঁহৰ উল্লেখযোগ্য অৱশেষ পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা ধাৰণা কৰা হয় যে এইটো শস্য সংৰক্ষণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চূণ পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰু ঘাঁহ আৰ্দ্ৰতা প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আকাৰৰপৰা এইটো ৰাজহুৱা শস্যভঁৰাল বা অভিজাতসকলৰ ব্যক্তিগত শস্যভঁৰাল আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Ancient granary found in Haryana |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/ancient-granary-found-in-haryana/article5966952.ece |work=The Hindu|date= 2 May 2014}}</ref> ====সঁজুলি==== ইয়াত তামৰ হাতল আৰু মাছ ধৰা বৰশীৰ দৰে চিকাৰৰ সঁজুলি পোৱা গৈছে। সৰু চকা, সৰু ঢাকনি, গুলতিৰ বল আৰু জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ মূৰ্তিৰ দৰে বিভিন্ন খেলনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা খেলনাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। মোহৰ, অলংকাৰ আৰু চাৰ্ট শিলৰ ওজন উদ্ধাৰ হোৱাৰপৰা সমৃদ্ধ বাণিজ্যৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ইয়াত পোৱা ওজনসমূহ আন বহুতো সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানত পোৱা ওজনৰ সৈতে একে। ইয়াৰপৰা মানক ওজন ব্যৱস্থা থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-date=15 April 2015 |work=Hindustan Times|date=15 April 2015}}</ref> ====সংস্কৃতি, পোছাক আৰু উপাসনা==== ৰাখীগড়ীত অগ্নিবেদী আৰু [[এপ্সিডেল|অৰ্ধবৃত্তাকাৰ]] গাঁথনি পোৱা গৈছে।<ref group=web name="ASI_1997-98"/>{{dead link|date=November 2021}} ৰূপ বা ব্ৰঞ্জৰ বস্তুত সংৰক্ষিত কপাহী কাপোৰৰ অৱশেষ ৰাখীগড়ী, [[চানহুদাৰো]] আৰু [[হৰপ্পা]]ত পোৱা গৈছে।{{sfnp|McIntosh|2008|p=293, 333}} এই স্থানত যথেষ্টসংখ্যক মোহৰো পোৱা গৈছে।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} ====সমাধিক্ষেত্ৰ আৰু কবৰস্থান==== ৰাখীগড়ীত পৰিণত হৰপ্পা যুগৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ইয়াত আঠটা কবৰ পোৱা গৈছে। বহুতো কবৰৰ গাঁত ইটাৰে ঢকা আছিল। ইয়াৰে এটা কবৰত কাঠৰ কফিন আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} কিছুমান কবৰৰ গাঁত তললৈ কাটি মাটিৰ ওপৰত ওলমি থকা অংশ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মৃতদেহটো তলত ৰখাৰ পিছত কবৰৰ ওপৰত ইটা দি ছাদৰ দৰে গঠন কৰা হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} এতিয়ালৈকে ৫৩টা সমাধিস্থলত ৪৬টা কংকাল আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ৩৭টা কংকালৰ নৃতাত্ত্বিক পৰীক্ষাত ১৭টা প্ৰাপ্তবয়স্ক, ৮টা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু ১২টাৰ বয়স নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ১৭টা কংকালৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। ইয়াৰে ৭টা পুৰুষ আৰু ১০টা মহিলা। অধিকাংশ কবৰ সাধাৰণ ধৰণৰ আছিল আৰু কংকালসমূহ চিৎ হৈ শুই থকা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান অস্বাভাৱিক কবৰত কংকাল ওপৰমুৱা নহৈ তলমুৱা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান কবৰ কেৱল গাঁত আছিল আৰু কিছুমান ইটাৰে সজোৱা আছিল। কিছুমান কবৰত মৃৎপাত্ৰও আছিল। কিছুমানত জন্তুৰ অৱশেষ থকা নিবেদনমূলক পাত্ৰ পোৱা গৈছে। এইবোৰ মৃতকৰ প্ৰতি নিবেদনৰ প্ৰতীক বুলি ধৰা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সমাধিৰ হাড়ৰ অৱশেষ পোৰা নাছিল। সেয়ে মৃতদেহ দাহ কৰাৰ প্ৰথাৰ সম্ভাৱনা নাকচ কৰা হৈছে। এই সমাধিসমূহত বহুতো হৰপ্পা বৈশিষ্ট্য আছিল। কিন্তু গোটীয়াভাৱে কৰা সমাধি আৰু তলমুৱা কংকালৰ অৱস্থা পৃথক বৈশিষ্ট্য আছিল। পৰজীৱী সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন আৰু বংশ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ডিএনএ বিশ্লেষণ চলি আছে।<ref>{{cite news|date=26 March 2018|title=Mysteries of Rakhigarhi's Harappan Necropolis: In burials from 4,000 years ago, women both exalted, condemned|work=The Indian Express|url=http://indianexpress.com/article/explained/mysteries-of-rakhigarhis-harappan-necropolis-in-burials-from-4000-years-ago-women-both-exalted-condemned-5111253/}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Shinde|first1=Vasant S.|last2=Kim|first2=Yong Jun|last3=Woo|first3=Eun Jin|last4=Jadhav|first4=Nilesh|last5=Waghmare|first5=Pranjali|last6=Yadav|first6=Yogesh|last7=Munshi|first7=Avradeep|last8=Chatterjee|first8=Malavika|last9=Panyam|first9=Amrithavalli|date=21 February 2018|title=Archaeological and anthropological studies on the Harappan cemetery of Rakhigarhi, India|journal=PLOS ONE|language=en|volume=13|issue=2|article-number=e0192299|doi=10.1371/journal.pone.0192299|issn=1932-6203|pmc=5821334|pmid=29466426|bibcode=2018PLoSO..1392299S|doi-access=free}}</ref> সমাধিস্থলত পুতি থোৱা লোকসকলৰ পেটত থকা পৰজীৱীৰ কণীও পোৱা গৈছে। মানুহৰ হাড়ৰপৰা পোৱা প্ৰাচীন ডিএনএ আৰু পৰজীৱী তথা জন্তুৰ ডিএনএ বিশ্লেষণ কৰি এই লোকসকলৰ উৎপত্তি নিৰ্ণয় কৰাৰ চেষ্টা কৰা হ'ব।<ref>{{cite news|date=12 January 2014|title=Scientists to study parasite eggs in Harappan graves|work=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Scientists-to-study-parasite-eggs-in-Harappan-graves/articleshow/28692622.cms}}</ref><ref>{{cite web|title=Biomedical Studies on Archaeology|url=http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html|date=19 February 2014|access-date=9 June 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004158/http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html}}</ref> ====কংকালৰ আৱিষ্কাৰ==== {{See also|ইণ্ডো-আৰ্য প্ৰব্ৰজন|স্বদেশীয় আৰ্যবাদ}} ২০১৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত RGR-৭ ঢিপিৰপৰা ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি চাৰিটা সম্পূৰ্ণ মানুহৰ কংকাল খনন কৰি উলিওৱা হয়। এই কংকালসমূহৰ দুটা প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষ, এটা প্ৰাপ্তবয়স্ক মহিলা আৰু এটা শিশুৰ আছিল। মহিলা কংকালটোক 'I6113' হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} এই কংকালসমূহৰ ওচৰত খাদ্যশস্য থকা মৃৎপাত্ৰ আৰু শংখৰ খাৰু পোৱা গৈছিল।<ref name=bp3>{{cite news|title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-date=15 April 2015| work=Hindustan Times| date=15 April 2015}}</ref><ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> {{anchor | Love | Couple | Love birds | Rakhigarhi love birds }} {{external media | float = | width = 258px | topic = | caption = | headerimage = | title = | image1 = Photo of the [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 skeleton of ''"Rakhigarhi love birds"'' buried together] with male (11A) facing the woman (11B), with their [[অন্ত্যেষ্টি|feet pointing south]] and head towards north.<ref name=jh4/>}} দুটা কংকালৰ ভিতৰত এটা ৩৫ৰপৰা ৪০ বছৰ বয়সৰ পুৰুষ আৰু আনটো ২০ বছৰৰ আৰম্ভণিৰ এগৰাকী মহিলা আছিল। দুয়োৰে প্ৰায় একে সময়তে মৃত্যু হৈছিল। তেওঁলোকক কাষে কাষে একেলগে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। পুৰুষজনৰ মূৰ মহিলাগৰাকীৰফালে আছিল। তেওঁলোকৰ আনুষ্ঠানিক সমাধিৰপৰা তেওঁলোক অবৈধ সম্পৰ্কত নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। তেওঁলোক সম্ভৱতঃ বিবাহিত আছিল। কবৰত পোৱা পাত্ৰসমূহত মৃতকৰ বাবে খাদ্য আৰু পানী নিবেদন কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। পুৰুষজনৰ ডিঙিৰ হাড়ৰ ওচৰত পোৱা [[এগেট]] শিলটো সম্ভৱতঃ এটা হাৰৰ অংশ আছিল।<ref>[https://edition.cnn.com/2019/01/10/health/harappa-grave-couple-india-scli-intl/index.html Ancient lovers found in Indian burial site mystify and intrigue archaeologists], CNN, 10 January 2019.</ref><ref name=jh4>Vasant Shinde1, et al, 2018, [https://synapse.koreamed.org/articles/1101692 A young couple's grave found in the Rakhigarhi cemetery of the Harappan Civilization], Anatomy & Cell Biology, vol 51 (3), pp. 200-204.</ref> পুৰুষজনৰ উচ্চতা {{height|cm=177}} আৰু মহিলাগৰাকীৰ উচ্চতা {{height|cm=171}} আছিল। তেওঁলোকৰ কংকালত কোনো অস্বাভাৱিকতা, আঘাত বা ৰোগৰ প্ৰমাণ নাছিল। মৃত্যুৰ সময়ত দুয়োজনেই সম্ভৱতঃ সুস্থ আছিল।<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 Harappa grave of ancient 'couple' reveals secrets], BBC, 9 January 2019.</ref> শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত ডিএনএ পৰীক্ষা কৰিছিল। ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ফলাফল প্ৰকাশ কৰা হৈছিল আৰু ২০১৯ চনত ''Cell Magazine''ত গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ পাইছিল। ফলাফলত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। এই ফলাফল [[আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্ব]]ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref name="Bal_2019_The_Caravan">{{Cite magazine |last=Bal |first=Hartosh Singh |date=30 September 2019 |url=https://caravanmagazine.in/commentary/what-media-reporting-ancient-dna-results-says-about-our-times |title=What media reporting on ancient DNA results says about our times |magazine=The Caravan |access-date=7 December 2019}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Mahalakshmi |first=R. |date=October 2019 |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece |title=DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence |magazine=Frontline |access-date=7 December 2019}}</ref> ২০১৬ চনলৈকে মুঠ ৬১টা কংকাল পোৱা গৈছিল।{{citation needed|date=July 2024}} কংকালসমূহ কোনো দূষণ নোহোৱাকৈ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে খনন কৰা হৈছিল। সেয়ে প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে ধাৰণা কৰে যে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি এই কংকাল আৰু ইয়াৰপৰা পোৱা ডিএনএৰ সহায়ত প্ৰায় ৪,৫০০ বছৰ আগতে হৰপ্পাবাসীসকল কেনে আছিল সেয়া নিৰ্ণয় কৰিব পৰা যাব।<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> পুৰুষৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=175.8}} আৰু মহিলাৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=166.1}} বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>Nath A., Walimbe S.R., Garge T.M., Mushrif-Tripathy V., Dehuri R., and Malik A. (2015) Harappan interments at Rakhigarhi, Haryana. Man and Environment, XL: 9–32.</ref> ২০২৪ চনত খননস্থলৰ ৩.৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি থকা 'ঢিপি ৭'ৰপৰা ৫৬টা কংকাল পোৱা যায়।<ref>{{cite news |last1=Chakrabarty |first1=Sreeparna |date=7 May 2024 |title=The 4,600-year-old woman from Rakhigarhi |url=https://www.thehindu.com/news/national/the-4600-year-old-woman-from-rakhigarhi/article68132364.ece |work=The Hindu |access-date=21 July 2024}}</ref> ===সমালোচনা=== [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ৰাখীগড়ীকে ধৰি বিভিন্ন স্থানত কৰা খননৰ পদ্ধতি সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। ইয়াক এনে এটা "জমিদাৰী" ব্যৱস্থাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, য'ত "ব্যক্তিগত খনন সঞ্চালকৰ" খনন কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত প্ৰায় একনায়কত্বমূলক নিয়ন্ত্ৰণ আছিল।{{sfn|Avikunthak|2022|p=84}} ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে কৰা কেইবাটাও হৰপ্পা স্থানৰ খননৰ বৈজ্ঞানিক মানদণ্ডক লৈও প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।{{sfn|Varma|Menon|2010|loc=note 14|ps=: "The prestige of an archaeologist was not assessed on the basis of his/her analytical or theoretical contribution to Indian archaeology but on the number of sites discovered and the temporal antiquity of the site. It was understood that the older the site, the more prestigious it was to discover and dig it. [...] specialists are in short supply in the ASI… to tell you the truth, they don't encourage specialisation in the ASI… there were no archaeozoologists, archaeobotanists, archaeometallurgists nor were there any lithic or ceramic specialists [at [[Bhirrana]]]. [...] all senior archaeologists in the ASI have right wing sympathies"}} প্ৰাচীন ভাৰতৰ আন বহুতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ দৰে ৰাখীগড়ীৰ ব্যাখ্যাও ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ পদ্ধতি আৰু মতাদৰ্শক লৈ হোৱা বিতৰ্কৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বহুতো জ্যেষ্ঠ বিষয়াই প্ৰাচীন হৰপ্পাবাসীক [[বেদ]] আৰু [[সংস্কৃত]]ৰ সৈতে ভুলকৈ একে বুলি দেখুৱাই ভাৰতীয় সভ্যতাক আৰম্ভণিৰেপৰা স্বদেশীয় আৰু অবিচ্ছিন্ন বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে তথাকথিত "বৈজ্ঞানিক" প্ৰচেষ্টাক লৈ বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহ [[হিন্দুত্ব]] মতাদৰ্শৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে জড়িত বুলি অভিযোগ কৰা হৈছে। ইয়াত [[স্বদেশীয় আৰ্যবাদ]] অনুসৰি সভ্যতাৰ উৎপত্তি [[সৰস্বতী নদী]]ৰ পাৰত হোৱা বুলি দাবী কৰা হয়, সিন্ধু নদীৰ পাৰত নহয়।{{sfn|Avikunthak|2022|pp=34, 51-56}} ==স্থান সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়ন== ===বিপদাপন্ন ঐতিহ্যস্থান=== ২০১২ চনৰ মে' মাহত গ্লোবেল হেৰিটেজ ফাণ্ডে ৰাখীগড়ীক এছিয়াৰ আটাইতকৈ বিপদাপন্ন দহটা ঐতিহ্যস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি ঘোষণা কৰে। উন্নয়নৰ চাপ, অপৰ্যাপ্ত ব্যৱস্থাপনা আৰু লুণ্ঠনৰ বাবে ইয়াৰ অপূৰণীয় ক্ষতি আৰু ধ্বংসৰ আশংকা আছিল।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref>{{cite web | title = Rakhigarhi likely to be developed into a world heritage site |publisher=India Today | url = https://www.indiatoday.in/india/north/story/rakhigarhi-all-set-to-be-developed-as-a-heritage-site-as-plans-road-to-fame-through-harappa-157337-2013-03-31 | date=31 March 2013| access-date = 8 August 2013 }}</ref> ২০১২ চনৰ [[ছানডে টাইমছ]]ৰ এক অধ্যয়নত স্থানটো সঠিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হোৱা নাই বুলি প্ৰকাশ পাইছিল। লোহাৰ সীমা বেৰ ভাঙি গৈছিল। গাঁওবাসীয়ে স্থানটোত খান্দি উলিওৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী কৰিছিল আৰু স্থানটোৰ কিছু অংশত ব্যক্তিগত ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি বেদখল কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web | url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-url = https://web.archive.org/web/20130523000002/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-date = 23 May 2013 | title = Can Rakhigarhi, the largest Indus Valley Civilisation site be saved? | last1 = Archana | first1 = Khare Ghose | date = 3 June 2012 | website = [[ছানডে টাইমছ]] | access-date = 5 June 2012 }}</ref> স্থানটোৰ অপৰ্যাপ্ত সুৰক্ষাৰ বাবে মাটিৰ খহনীয়া, বেদখল, অবৈধভাৱে বালি উঠোৱা আৰু প্ৰত্নবস্তু চুৰি কৰি অবৈধভাৱে বিক্ৰী কৰাৰ ফলত ইয়াৰ ক্ষতি হৈছে। প্ৰাচীন স্থানৰপৰা পোৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী বা ক্ৰয় কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ। ২০১৫ চনত চাৰিটা মানুহৰ কংকাল পোৱা সমাধিস্থল RGR-৭ আৰু হৰপ্পা যুগৰ আৱাসিক স্থান RGR-৬ৰ ৮০ শতাংশ অংশ কৃষিকাৰ্য আৰু মাটি খননৰ ফলত ধ্বংস হৈছে।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ===স্থানত বেদখল=== RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিৰ কিছু অংশত গাঁওবাসীয়ে বেদখল কৰি ১৫২টা ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ৩৫০ হেক্টৰ বিস্তৃত স্থানটোত ১১টা প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপি আছে। কিন্তু বেদখল আৰু বেদখল আঁতৰোৱাৰ বাবে চলি থকা আদালতৰ গোচৰৰ ফলত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত মাত্ৰ ৮৩.৫ একৰ ভূমি আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থান পুনৰ্বাসন আৰু সংৰক্ষণ=== ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰী [[নিৰ্মলা সীতাৰমণ]]ে ৰাখীগড়ীক এটা প্ৰতীকী স্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰা হ'ব বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |last=Maanav |first=Sushil |date=2 February 2020 |title=Rakhigarhi to be developed as iconic site |url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/rakhigarhi-to-be-developed-as-iconic-site-34808 |work=The Tribune |access-date=20 July 2024}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে স্থানটোৰপৰা বেদখল আঁতৰোৱাৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিত থকা ১৫২টা ঘৰো আছে। স্থানটোৰপৰা ঘৰ আঁতৰাবলগীয়া গাঁওবাসীসকলক আন এটা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা আৱাসিক ফ্লেটলৈ স্থানান্তৰ আৰু পুনৰ্বাসন কৰা হ'ব।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থানীয় সংগ্ৰহালয় আৰু হ্ৰদ=== {{main|ৰাখীগড়ী সিন্ধু সভ্যতা সংগ্ৰহালয়}} {{see also|হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয়|জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়}} সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থান ৰাখীগড়ীত ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্মাণ কৰা এটা সংগ্ৰহালয় আছে।<ref>{{cite news |last1=Sura |first1=Ajay |date=13 February 2016 |title=Harappan museum at Rakhigarhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Harappan-museum-at-Rakhigarhi/articleshow/50971406.cms |work=The Times of India |access-date=20 July 2024}}</ref> ইয়াৰপৰা ৬০ কিলোমিটাৰ দূৰত [[হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয়]] আছে। ইয়াক [[চৌধুৰী চৰণ সিং হাৰিয়ানা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়|চিচিএছ এইচএইউ]]য়ে ইয়াৰ গান্ধী ভৱনত পৰিচালনা কৰে। ইয়াত কৃষিৰ বিকাশ আৰু বিলুপ্তপ্ৰায় পুৰণি সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Gazetteer of India Haryana, Hisar|url=http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|website=revenueharyana.gov.in|publisher=Government OF Haryana|access-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501213030/http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|archive-date=1 May 2014}}</ref> [[জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়]]ৰ নাম [[জৰ্জ থমাছ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। ই [[ফিৰোজ শ্বাহ ৰাজপ্ৰাসাদ চৌহদ]]ৰ ভিতৰত অৱস্থিত আৰু [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ইয়াক পৰিচালনা কৰে।<ref>[http://haryanatourism.gov.in/showpage.aspx?contentid=5262 Jahaj Kothi museum]</ref> ৰাখীগড়ীক বিশ্ব ঐতিহ্যস্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰাৰ বাবে সংগ্ৰহালয়ৰ সন্মুখত পথৰ দুয়োকাষে থকা দুটা [[জোহাড]]ক হ্ৰদ হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। খনন কৰি হ্ৰদটো গভীৰ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ পাৰত পৰম্পৰাগত [[ঘাট]] আৰু [[মিনাৰ|বুৰ্জি]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ খালী ভূমিত এখন উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পৰ্যটকৰ বাবে হ্ৰদটোৰ চাৰিওফালে ছাঁ দিয়া গছ আৰু ফলৰ গছ থকা এটা খোজকঢ়া পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jagran.com/haryana/hisar-lake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html Lake being built in Rakhigarhi] ([https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hi&tl=en&u=https%3A%2F%2Fwww.jagran.com%2Fharyana%2Fhisar%2Flake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html english translation of original hindi news "चंडीगढ़ की सुखना लेक की तर्ज पर राखीगढ़ी में बन रही झील"]), Dainik Jagran, 16 September 2021.</ref> পৰম্পৰাগত ঘাটসমূহে সেই সময়ৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি কোৱা হয়, যেতিয়া প্ৰাচীন [[দৃষদ্বতী নদী]] ৰাখীগড়ীৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। সেই সময়ত বাণিজ্যৰ বাবে সামগ্ৰী পৰিবহণ কৰিবলৈ ঘাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[লোথাল]] বন্দৰ আৰু [[ধোলাভিৰা]]ৰ উপকূলীয় পথৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী [[মেছ'পটেমিয়া]]লৈকে, অৰ্থাৎ প্ৰাচীন [[এলাম]] আৰু [[সুমেৰ]] নগৰলৈ পৰিবহণ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>[https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence], Frontline, 11 October 2019.</ref> ==চাওক== * [[সিন্ধু সভ্যতা]] সম্পৰ্কীয় * [[সিন্ধু সভ্যতাৰ আৱিষ্কাৰ আৰু উদ্ভাৱনৰ তালিকা]] * [[ৰাখীগড়ী সিন্ধু সভ্যতা সংগ্ৰহালয়]] ==টোকা== {{reflist|group=note|refs= <!-- Size --> {{refn|group=note|name="size"|Size: * {{harvnb|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}: "Rakhigarhi at 80 hectares is the largest site followed by Banawali at 25 hectares." * {{harvnb|Kenoyer|1998|p=49}}: "Within a few hundred years the thriving town had grown six times larger, covering an area of over 150 hectares [...] civilization: Mohenjo-daro (+200 ha), Harappa (+ 150 ha), Ganweriwala and Rakhigarhi (+80 ha) and Dholavira (100 ha)." * {{harvnb|Possehl|2002|p=72}}: "The site is about 17 meters in height. The southern face of the mounds is rather abrupt and steep. The northern side slopes down to the surrounding plain. The contours of the site have led the excavator to divide up the place into five mounds (RGR-1 through 5). RGR-6, a Sothi-Siswal site known as Arda, was probably a separate settlement. I have visited Rakhigarhi and believe that it is 80 hectares in size." * {{harvnb|Heitzman|2008|p=35}}: "They include Mohenjodaro (with a city core of about 100 hectares, and suburbs possibly covering more than 200 hectares) in Sind; Harappa (more than 150 hectares) in the center of Pakistani Punjab; Dholavira (more than 100 hectares) in Gujarat; Ganweriwala (82 hectares) in Pakistani Punjab near the border with Rajasthan; and Rakhigarhi (between 80 and 105 hectares) in Haryana." * {{harvnb|Wright|2009|p=133}}: "Rakhigarhi was over 100 hectares in size." * {{harvnb|Coningham|Young|2015|p=183}} Quote: Mohenjo-daro covered an area of more than 250 hectares, Harappa exceeded 150 hectares, Dholavira 100 hectares and Ganweriwala and Rakhigarhi around 80 hectares each."}} }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস== ; মুদ্ৰিত উৎস {{refbegin}} <!-- A --> * {{citation | last1 =Allchin | first1 =F. R. | last2 =Erdosy | first2 =George | year =1995| title =The Archaeology of Early Historic South Asia: The Emergence of Cities and States | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-37695-2 | url =https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA78}} *{{cite book | last=Avikunthak | first=Ashish | title=Bureaucratic Archaeology: State, Science, and Past in Postcolonial India | publisher=Cambridge University Press | series=South Asia in the Social Sciences | year=2022 | isbn=978-1-009-08200-6 | url=https://books.google.com/books?id=QUVFEAAAQBAJ}} <!-- C --> * {{citation | last1 =Coningham | first1 =Robin | last2 =Young | first2 =Ruth | year =2015 | title =The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE–200 CE | publisher =Cambridge University Press |isbn =978-0-521-84697-4 | url =https://books.google.com/books?id=hB5TCgAAQBAJ&pg=PA183}} <!-- G --> * {{Cite journal | last1 =Garge | first1 =Tejas | year =2010 | title =Sothi-Siswal Ceramic Assemblage: A Reappraisal | journal =Ancient Asia | volume =2 | page =15 | doi =10.5334/aa.10203 | doi-access =free}} <!-- H --> * {{citation | last =Heitzman | first =James | year =2008 | title =The City in South Asia | publisher =Routledge |isbn =978-1-134-28962-2 | url =https://books.google.com/books?id=TMt_AgAAQBAJ&pg=PT35}} <!-- K --> * {{citation | last =Kenoyer | first =Jonathan M. | year=1998 | title =Ancient Cities of the Indus Valley Civilization |publisher =Oxford University Press | isbn =978-0-19-577940-0 | url =https://books.google.com/books?id=DK3tAAAAMAAJ&pg=PA49}} <!-- M --> * {{Citation | last =Mani | first =B.R. | year =2008 | title =Kashmir Neolithic and Early Harappan: A Linkage | journal =Pragdhara |volume=18 |pages=229–247 | url =http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | access-date =17 January 2017 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170118050909/http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | archive-date =18 January 2017 }} * {{cite book | last =McIntosh | first =Jane R. | year =2008 | title =The ancient Indus Valley: new perspectives | location =Santa Barbara, Calif.| publisher =ABC-CLIO | isbn =978-1-57607-907-2 | url =https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC}} <!-- N --> * {{cite journal | last1 =Nath | first1 =Amarendra | last2 =Garge | first2 =Tejas | last3 =Law | first3 =Randall | year =2014 | title = Defining the Economic Space of the Harappan Rakhigarhi: An Interface of the Local Subsistance Mechanism and Geological Provenience Studies | journal =Puratattva 44 | publisher =Indian Archaeological Society | location =New Delhi | url =https://www.academia.edu/8721752}} * {{cite journal | last =Nath | first =Amarendera | publication-date =2015 | title =Harrapan interments at Rakhigarhi | journal =Man and Environment | publisher =Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies | volume =XL | issue =2 | page =11 | url =https://www.researchgate.net/publication/289530799 | access-date =11 May 2016| ref={{harvid|Nath et al.|2015}}}} <!-- P --> * {{citation | last =Possehl | first =Gregory L. | year =2002| title =The Indus Civilization: A Contemporary Perspective | publisher =Rowman Altamira | isbn =978-0-7591-0172-2 | url =https://books.google.com/books?id=pmAuAsi4ePIC&pg=PA72}} <!-- S --> * {{Cite journal | last1 =Sarkar | first1 =Anindya | year =2016 | title =Oxygen isotope in archaeological bioapatites from India: Implications to climate change and decline of Bronze Age Harappan civilization | journal =Scientific Reports | volume =6 | article-number =26555 | doi =10.1038/srep26555 | doi-access =free| pmid =27222033 | pmc =4879637 |bibcode=2016NatSR...626555S |last2=Mukherjee|first2=Arati Deshpande|last3=Bera|first3=M. K. | last4=Das|first4=B.|last5=Juyal |first5=Navin|last6=Morthekai |first6=P.|last7=Deshpande |first7=R. D.|last8=Shinde|first8=V. S.|last9=Rao|first9=L. S. | ref ={{harvid|Sarkar et al.|2016}}}} * {{cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | last2 =Green | first2 =Adam | last3 =Parmar | first3 =Narender | last4 =Sable |first4 =P. D. | year =2012 | title =Rakhigarhi and the Harappan Civilization: Recent Work and New Challenges | journal =Bulletin of the Deccan College Research Institute | volume =72/73 | pages =43–53 | jstor =43610687}} * {{Cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | date =17 October 2019| title =An Ancient Harappan Genome Lacks Ancestry from Steppe Pastoralists or Iranian Farmers | journal =Cell | language =en | volume =179 | issue =3 | pages =729–735.e10 | doi =10.1016/j.cell.2019.08.048 | issn =0092-8674 | pmc =6800651 | pmid =31495572 | last2 =Narasimhan | first2 =Vagheesh M. | last3 =Rohland | first3 =Nadin | last4 =Mallick | first4 =Swapan | last5 =Mah | first5 =Matthew | last6 =Lipson | first6 =Mark | last7 =Nakatsuka |first7 =Nathan | last8 =Adamski | first8 =Nicole | last9 =Broomandkhoshbacht | first9 =Nasreen | last10 =Ferry | first10 =Matthew |last11 =Lawson | first11 =Ann Marie | ref ={{harvid|Shinde et al.|2019}}}} *{{cite book | last1=Shinde | first1=Vasant | last2=Shin | first2=Dong Hoon | last3=Bhattacharyya | first3=Banani | title=New Perspectives on the Harappan Culture in Light of Recent Excavations at Rakhigarhi: 2011–2017, Volume 1: Bioarchaeological Research on the Rakhigarhi Necropolis: Symposium Proceedings of the 6th International Congress of The Society of South Asian Archaeology and Updated Scientific Research | publisher=Archaeopress Publishing Limited | year=2023 | isbn=978-1-80327-592-5 | url=https://books.google.com/books?id=DDfbEAAAQBAJ}} <!--V--> *{{cite journal | last1=Varma | first1=Supriya | last2=Menon | first2=Jaya | title=Was There a Temple under the Babri Masjid? Reading the Archaeological 'Evidence' | journal=Economic and Political Weekly | volume=45 | issue=50 | year=2010 | issn=0012-9976 | jstor=25764216 | pages=61–72 }} <!-- W --> * {{citation | last =Wright | first =Rita P. | year =2009 |author-link =Rita P. Wright | title =The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-57219-4 | url =https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ | access-date =29 September 2013}} {{refend}} ; ৱেব উৎস {{reflist|group=web|refs= <!-- A --> <ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print>{{cite web | last =Ahluwalia | first =Disha | date=6 March 2023 | title =Why are we digging Rakhigarhi a 9th time? This Harappan site is a gift that keeps giving |work=[[The Print]] | url=https://theprint.in/opinion/why-are-we-digging-rakhigarhi-a-9th-time-this-harappan-site-is-a-gift-that-keeps-giving/1420819/ |access-date=12 April 2023}}</ref> <ref group=web name="ambalaonline">{{Cite web|url=https://www.ambalaonline.in/city-guide/rivers-in-ambala|title=Rivers in Ambala, Markanda River Ambala, Tangri River Ambala|website=www.ambalaonline.in|access-date=17 April 2020}}</ref> <ref group=web name="ASI_1997-98">{{cite web|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Indian Archaeology 1997-98|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201997-98%20A%20Review.pdf|website=Excavation at Rakhigarhi|publisher=Archaeological Survey of INdia|access-date=17 July 2012}}</ref> <!-- C --> <ref group=web name="Chopra_2010_IE">{{cite news | last =Chopra | first =Sanjeev | date =25 September 2010 | title =Overflowing Ghaggar, Tangri inundate some villages along Punjab-Haryana border | newspaper =The Indian Express | url =https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/overflowing-ghaggar-tangri-inundate-some-villages-along-punjabharyana-border/ | access-date=9 April 2017}}</ref> <!-- D --> <ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune">Deepender Deswal (2015), [https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/rakhigarhi-site-being-plundered-due-to-lack-of-protection-67941 Rakhigarhi site being plundered due to lack of protection], The Tribune India, 16 April 2015.</ref> <ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> <!-- N --> <ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu">Damini Nath (2020), [https://www.thehindu.com/news/national/at-haryanas-harappan-site-of-rakhigarhi-anxiety-trumps-history/article30926622.ece At Haryana's Harappan site of Rakhigarhi, anxiety trumps history], ''[[দ্য হিন্দু]]'', 27 February 2020.</ref> <!-- S --> <ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/rakhigarhi-the-biggest-harappan-site/article5840414.ece | title =Rakhigarhi, the biggest Harappan site | newspaper =The Hindu | date =27 March 2014 | last1 =Subramanian|first1 =T. S.}}</ref> <ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu">T.S. Subramanian (2015), {{cite news |title=Virtual Harappans to come alive |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |work=The Hindu|date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920201439/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |archive-date=20 September 2019}}</ref> }} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons}} * [https://chopaltv.in/rakhigarhi-the-largest-harappan-site/ Rakhigarhi, the largest Harappan site] * [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 Photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 BBC report with photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.researchgate.net/profile/Veena_Mushrif/publication/289530799_Harappan_Interment_at_Rakhigrhi_Haryana/links/568f4e5208aeaa1481b05788.pdf 2015 ''Man and Environment'' Journal article on Rakhigarhi burials.] * [http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf Haryana Samvad Newsletter: Detailed report on Rakhigarhi with color photographs, page 1-15.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610004142/http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf |date=10 June 2016 }} * {{cite web| title = Harappa's greatest centre sheds light on our today| url = http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today| date = 16 September 2012| work = The Sunday Guardian| access-date = 8 August 2013| archive-date = 4 July 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160704174817/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today}} j6spehof5c53utg1ty9hnehfxs8q6km 635076 635053 2026-09-12T14:55:48Z AjayDas 12623 /* */ 635076 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = ৰাখীগড়ী | native_name = | other_name = ৰাখী গড়ী | image = Rakhigarhi Harappan civilization.jpg | caption = | pushpin_map = India Haryana#India#South Asia | pushpin_alt = | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|29|17|35|N|76|6|51|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | location = হান্সী জিলা, [[হাৰিয়ানা]], [[ভাৰত]] | region = | type = বসতি | part_of = | length = | width = | area = ৩৫০ হেক্টৰ<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> | height = | builder = | material = | built = {{circa|3500 BC}} | abandoned = | epochs = | cultures = [[সিন্ধু সভ্যতা]] | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৩, ১৯৯৭–২০০০, ২০১২–২০১৬, ২০২১–বৰ্তমান<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰাখীগড়ী''' বা '''ৰাখী গড়ী''' {{en|Rakhigarhi}} হৈছে হান্সী জিলাৰ এখন গাঁও আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই উত্তৰ [[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত। এই স্থান [[দিল্লী]]ৰপৰা প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ই ঘগ্গৰ নদীৰ সমভূমিত অৱস্থিত আৰু ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} এই স্থান [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০?/৪৬০০–৩৩০০), প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০০–২৬০০) আৰু পৰিণত পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০–১৯০০)ৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} ই প্ৰাচীন সভ্যতাটোৰ পাঁচটা বৃহৎ বসতিৰ ভিতৰত এটা আছিল। ২০১৪ চনৰ আগলৈকে অধিকাংশ গৱেষকে ইয়াৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক বুলি উল্লেখ কৰিছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{refn|group=note|name="size"}} পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপিৰে গঠিত আছিল। ওচৰতে থকা ষষ্ঠটো ঢিপি এই গোটৰ বাহিৰত আছিল। ই এটা পুৰণি পৰ্যায়ৰ নিদৰ্শন আছিল আৰু সম্ভৱতঃ পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} সপ্তমটো ঢিপি পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপ মূল ঢিপিসমূহৰ গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই পৰিসৰত থকা সকলো অৱশেষ একে সময়তে এটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ আছিল বুলি ক'ব নোৱাৰি।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} স্থানটোত প্ৰাৰম্ভিক খনন ১৯৬০ৰ দশকত হৈছিল। তাৰ পিছত ১৯৯০ৰ দশকৰ শেষৰফালে পুনৰ খনন কৰা হয়। ২০১২–২০১৬ আৰু ২০২১–২০২২ চনত অধিক নিয়মিতভাৱে খনন কৰা হয়।<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> অৱশ্যে স্থানটোৰ বৃহৎ অংশ এতিয়াও খনন কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ইয়াৰ বহুতো তথ্য এতিয়াও প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} ওচৰৰ মিতাথাল আৰু সৰু লোহাৰি ৰাঘো নামৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান দুটাও এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে খনন কৰা হোৱা নাই। শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত কৰা ডিএনএ পৰীক্ষাত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ নাপালে। এই ফলাফল আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্বৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ==স্থানৰ বৈশিষ্ট্য== ===অৱস্থান=== এই স্থান ঘগ্গৰ সমভূমিত অৱস্থিত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} ই ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত। বৰ্তমান ৰাখীগড়ী ভাৰতৰ হাৰিয়ানা ৰাজ্যৰ এখন সৰু গাঁও।<ref group=web name=census2011-1>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0612_PART_B_DCHB_HISAR.pdf Census of India, 2011]</ref> [[জেন মেকিনটছ]]ৰ মতে ৰাখীগড়ী প্ৰাগৈতিহাসিক [[দৃষদ্বতী নদী]]ৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এই নদীৰ উৎপত্তি [[শিৱালিক পাহাৰ]]ত হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=76}} [[চৌটাং]] হৈছে [[সৰস্বতী নদী]]ৰ এটা উপনৈ আৰু সৰস্বতী নদী [[ঘগ্গৰ নদী]]ৰ এটা উপনৈ।<ref group=web name="ambalaonline"/><ref group=web name="Chopra_2010_IE"/> ===স্থানৰ আকাৰ আৰু ঢিপিৰ সংখ্যা=== [[গ্ৰেগৰি পছেল]], [[জনাথন মাৰ্ক কেনয়াৰ]], [[ৰেমণ্ড অলচিন]] আৰু [[ৰীটা পি. ৰাইট]]কে ধৰি অধিকাংশ গৱেষকৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল।{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{refn|group=note|name="size"}} নাথ আদিয়ে ২০১৫ চনত কৈছিল যে ৰাখীগড়ীৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ প্ৰায় {{convert|300|hectare|km2}} ব্যাসাৰ্ধৰ অঞ্চলত বিস্তৃত। ইয়াত সাতটা ঢিপি আছে। ইয়াৰে ১ৰপৰা ৫ নম্বৰ ঢিপি পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত আৰু কেইটামান ঢিপি আনবোৰৰপৰা পৃথক।{{sfnp|Nath et al.|2015}} ঢিপিসমূহৰ নামকৰণ ''"RGR-x"'' পদ্ধতিৰে কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/> ২০১৪ চনলৈকে সাতটা ঢিপি জনাজাত আছিল। ২০১৪ চনৰ খননত RGR-৮ আৰু RGR-৯ নামৰ আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা মূল স্থানৰ পূব আৰু পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বাবে বহু পৰিমাণে ধ্বংস হৈছিল। [[বসন্ত শিন্দে]]ৰ মতে প্ৰতিটো ঢিপিৰ আয়তন ২৫ হেক্টৰ। সেই অনুসৰি মুঠ স্থানৰ আয়তন {{convert|350|hectare|km2}} বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাখীগড়ী [[মহেঞ্জোদাৰো]]তকৈ ৫০ হেক্টৰ ডাঙৰ হৈ সিন্ধু সভ্যতাৰ বৃহত্তম স্থান হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ৰাখীগড়ীৰ সকলো [[প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপি]] একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৫লৈ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত ঢিপিক পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ পৰিসৰ ৮০ৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল। ইয়াৰ উপৰি RGR-৬ নামৰ এটা ঢিপি আছিল। ইয়াক "আৰ্দা" বুলিও কোৱা হয়। এই ঢিপিটো মূল গোটৰ বাহিৰত উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}} ই সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ইয়াত মূলতঃ পুৰণি পৰ্যায়ৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। বহুদিন পৰিত্যক্ত হৈ থকাৰ পিছত দুহাজাৰতকৈও অধিক বছৰৰ পাছত [[কুষাণ সাম্ৰাজ্য|কুষাণ যুগ]]ত ইয়াত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|p=33}} RGR-৭ উত্তৰত থকা আন এটা ঢিপি। ই পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপিৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপি মূল গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই সংখ্যাত এনে বাহিৰৰ অৱশেষো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে যিবোৰ একে সময়ত একেটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি সম্ভৱ।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} ===কাল নিৰ্ণয়=== {{see also|সিন্ধু সভ্যতাৰ কাল বিভাজন|l1=সিন্ধু সভ্যতাৰ কাল বিভাজন|ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ মৃৎপাত্ৰ|l2=ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক মৃৎপাত্ৰ সংস্কৃতি|ক'লা আৰু ৰঙা মৃৎপাত্ৰ}} তেজস গাৰ্গেৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আটাইতকৈ পুৰণি বসতিসমূহ সিন্ধু সভ্যতাৰ আগৰ। তেওঁ ৰাখীগড়ীৰ তলৰ স্তৰসমূহৰ বাবে "৬০০০(?)-৪৬০০-৩৮০০" আৰু প্ৰথম পৰ্যায়ৰ বাকী অংশৰ বাবে "৩২০০-২৮০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব"ৰ সম্ভাৱ্য কাল নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} পছেলৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ সকলো ঢিপি একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল। তেওঁৰ মতে RGR-৬ নামৰ ছোথি-সিসৱাল স্থান "আৰ্দা" সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৬লৈ ঢিপিসমূহ "প্ৰাক-গঠনকালীন প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা" যুগৰ আৱাসিক স্থান। RGR-৭ এটা সমাধিস্থল, য'ত মানুহৰ কংকাল পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে RGR-১, RGR-২, RGR-৬ আৰু RGR-৭ নামৰ ঢিপিসমূহৰ কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় কৰিছে। RGR-৬ত প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ দুটা স্তৰ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ কাল ৫,৬৪০ আৰু ৫,৪৪০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-১ত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ কাল ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-২তো প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ নমুনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৪,০৪০ আৰু ৩,৯০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ দুটা নমুনা পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> RGR-৭ পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ কাল প্ৰায় ৪,৬০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> ২০১৪ চনত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অমৰেন্দ্ৰ নাথে ১৯৯৭ৰপৰা ২০০০ চনৰ ভিতৰত ৰাখীগড়ীত কৰা খননৰ ছয়টা তেজস্ক্ৰিয় কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় প্ৰকাশ কৰে। এইবোৰ প্ৰাক-গঠনকালীন, প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। RGR-৬ত ছোথি পৰ্যায়ৰ প্ৰাক-গঠনকালীন স্তৰ পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ দুটা কাল আছিল <math>6420 \pm 110</math> আৰু <math>6230 \pm 320</math> বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। এইবোৰ <math>4470 \pm 110</math> আৰু <math>4280 \pm 320</math> '''খ্ৰীষ্টপূৰ্ব''' হিচাপে ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ===ওচৰৰ স্থান আৰু সংস্কৃতি=== সিন্ধু সভ্যতাৰ যুগৰ বৃহত্তম নগৰ আৰু আঞ্চলিক বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে ৰাখীগড়ীৰ চাৰিওফালে হাৰিয়ানা, ৰাজস্থান আৰু পঞ্জাবৰ ঘগ্গৰ-হাকৰা নদীৰ গতিপথত বহুতো [[সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানৰ তালিকা|সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থান]] আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ হৈছে উত্তৰ-পশ্চিমে ৮৬ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[ভিৰৰানা]]। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ চাৰিটা পৰ্যায় পোৱা গৈছে আৰু আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্যায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম–সপ্তম সহস্ৰাব্দৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।{{sfnp|Mani|2008|p=237-238}}{{sfnp|Sarkar et al.|2016|p=2-3}} উত্তৰ-পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[কুনাল]] "কুনাল সংস্কৃতি"ৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতিক [[ৰেহমান ধেৰী]] স্থানৰ সাংস্কৃতিক পূৰ্বসূৰী বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>Charles Keith Maisels, [https://books.google.com/books?id=I2dgI2ijww8C&pg=PA216 ''Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China.''] Routledge, 2003 {{ISBN|1134837305}}</ref><ref>{{cite journal|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Excavations at Kunal,Haryana|journal=Indian Archaeology 1998-99 a Review|year=2004|pages=11–12|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|access-date=13 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508064754/http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|archive-date=8 May 2012}}</ref> পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[সিসৱাল]] ছোথি-সিসৱাল সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৮০০ চনৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ই প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সমসাময়িক আছিল।{{sfnp|Garge|2010|pp=15–40}}<ref name=dis1>[https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/the-harappan-civilisation-its-sub-cultures.html The Harappan Civilisation: Its Sub-cultures], Daily Pioneer, 10 May 2018.</ref> পশ্চিমে ২৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[কালীবংগান]] আন এটা বৃহৎ আঞ্চলিক সিন্ধু সভ্যতাৰ নগৰ আছিল। ইয়াত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰপৰা আৰম্ভ কৰি কেইবাটাও পৰ্যায় পোৱা গৈছে।<ref>{{cite book|title= History of India |first= Herman |last= Kulke |publisher= Routledge |year=2004 |page=25 |isbn= 978-0-415-32920-0 |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&q=india++history}}</ref> এই অঞ্চলত ঘগ্গৰ সমভূমিৰ পূবফালে থকা পুৰণি নদী উপত্যকাত আৰু বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কালীবংগান]], [[কুনাল]], [[বালু]], [[ভিৰৰানা]] আৰু [[বানাৱালি]] উল্লেখযোগ্য।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ==খনন== {{see also|প্ৰত্নতত্ত্বৰ পৰ্যায়|l1=প্ৰত্নতত্ত্বৰ পৰ্যায়সমূহ|কাল নিৰ্ণয়|l2=প্ৰত্নতাত্ত্বিক কাল নিৰ্ণয়|মৃৎপাত্ৰ#গঠন|l3=মৃৎপাত্ৰৰ গঠন বিশ্লেষণ}} ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ আৰু ডেকান মহাবিদ্যালয়ে স্থানটোৰ মাত্ৰ ৫ শতাংশ অংশ খনন কৰিছিল।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===খননৰ কালক্ৰম=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানসমূহৰ প্ৰথম খনন ১৯২১–১৯২২ চনত [[হৰপ্পা]]ত আৰু ১৯৩১ চনত [[মহেঞ্জোদাৰো]]ত আৰম্ভ হৈছিল। ৰাখীগড়ীত প্ৰথম খনন ১৯৬৯ চনত কৰা হয়। তাৰ পিছত ১৯৯৭–১৯৯৮, ১৯৯৮–১৯৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত, ২০১১–২০১৬ চনৰ ভিতৰত আৰু ২০২১ চনৰপৰা পুনৰ খনন কৰা হয়। ৰাখীগড়ীত RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ মুঠ ১১টা ঢিপি আছে। ইয়াৰে RGR-৫ত ৰাখীশাহপুৰ গাঁও ঘনভাৱে স্থাপিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত খনন কৰা সম্ভৱ নহয়। RGR-১ৰপৰা RGR-৩, RGR-৬ৰপৰা RGR-৯ আৰু RGR-৪ৰ কিছু অংশ খননৰ বাবে উপলব্ধ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref name="Harappan Surprises"/><ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ১৯৬৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে এই স্থানত খনন আৰম্ভ কৰে। অৱশ্যে এই খননৰ বিষয়ে অতি কম তথ্য প্ৰকাশ পাইছে।{{sfnp|Wright|2009|p=107}}<ref>{{citation|last=Sinopoli|first=Carla M.|editor=Norman Yoffee|title=The Cambridge World History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TKawBgAAQBAJ&pg=PA325|year=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-19008-4|page=325|chapter=Ancient South Asian cities in their regions}} Quote: "Excavations have also occurred at Rakhigarhi, but only brief notes have been published, and little information is currently available on its form and organization. (page 325)"</ref> ১৯৬৯ চনত [[কুৰুক্ষেত্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এটা দলে ইয়াৰ অধ্যয়ন আৰু নথিভুক্তকৰণ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ভাৰতীয় অধ্যয়নৰ ডীন ড° [[সূৰজ ভান]]ে।<ref name=Anath1/> ১৯৯৭–৯৮, ১৯৯৮–৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ এটা দলে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ইয়াৰ সঞ্চালক ড° অমৰেন্দ্ৰ নাথে। তেওঁ নিজৰ গৱেষণাৰ ফলাফল বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত প্ৰকাশ কৰে।<ref name=Anath1>Bhartesh Singh Thakur, [http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html "Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud"], [[Hindustan Times]], 15 October 2015.</ref><ref>{{cite web | first1=Amarendra | last1=Nath | url=http://asi.nic.in/pdf_data/rakhigarhi_excavation_report_new.pdf | title=Excavations at Rakhigarhi [1997-98 to 1999-2000] | access-date=22 February 2016 | website=Archaeological Survey of India | page=306 | date=31 December 2014}}</ref> ২০০০ চনৰ পিছত পুঁজি অপব্যৱহাৰৰ অভিযোগত [[কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান ব্যুৰো]]ৰ তদন্তৰ বাবে কেইবাবছৰ ধৰি খনন বন্ধ আছিল।<ref name=fraud1>{{cite news|title=Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html|access-date=6 January 2016|work=Hindustan Times|date=15 October 2015}}</ref> বহুতো আৱিষ্কাৰ নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়লৈ দান কৰা হৈছে। ২০১১ৰপৰা ২০১৬ চনলৈ [[ডেকান মহাবিদ্যালয় স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ খনন চলায়। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল সেই সময়ৰ উপাচাৰ্য আৰু প্ৰত্নতত্ত্ববিদ ড° বসন্ত শিন্দে। দলটোৰ কেইবাজনো সদস্যই বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত নিজৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news | first=Kuldip | last=Dhiman | url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/book-reviews/engulfed-in-the-labyrinths-of-time-260177/ | title=Engulfed in the labyrinths of time | newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | date=3 July 2016}}</ref>{{sfnp|Shinde|Green|Parmar|Sable|2012|p=48}} ২০২১ চনৰপৰা ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। [[হাৰিয়ানা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু ড° বসন্ত শিন্দেও খনন আৰম্ভ কৰাৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> ===আৱিষ্কাৰ=== [[File:Skeleton harappa.JPG|thumbnail|ৰাখীগড়ীত পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ কংকাল, বৰ্তমান [[নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰদৰ্শিত। ]] আৱিষ্কাৰসমূহে প্ৰাৰম্ভিক আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ প্ৰমাণ দিছে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰায় ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি মানুহৰ কংকাল, দুৰ্গ আৰু ইটা আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ====পৰিকল্পিত নগৰ==== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বিস্তৃত খননে হেৰাই যোৱা নগৰখনৰ আকাৰ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু ৫,০০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি বহুতো প্ৰত্নবস্তু উদ্ধাৰ কৰিছে। প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা যুগতো ৰাখীগড়ীত মানুহৰ বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref name="Harappan Surprises">{{cite web |title=Harappan Surprises | url=http://www.frontline.in/arts-and-culture/heritage/harappan-surprises/article6032206.ece?homepage=true |publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=13 June 2014|access-date=14 March 2018}}</ref> পকী পথ, নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, বৃহৎ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা, [[টেৰাকোটা]] ইটা, মূৰ্তি নিৰ্মাণ আৰু [[ব্ৰঞ্জ]] তথা মূল্যৱান ধাতুৰ দক্ষ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{citation needed|date=February 2020}}</ref> টেৰাকোটা, [[শংখ]], সোণ আৰু অৰ্ধমূল্যৱান শিলেৰে নিৰ্মিত খাৰুকে ধৰি অলংকাৰো পোৱা গৈছে।<ref>[https://web.archive.org/web/20070225134410/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=223720 ''Chandigarh Newsline'', 2/23/2007, 'Rakhigarhi is the Largest Harappan Site Ever Found']</ref> এতিয়ালৈ কৰা খননে ১.৯২ মিটাৰ বহল পথ থকা এটা সুপৰিকল্পিত নগৰৰ ছবি প্ৰকাশ কৰিছে। এই পথ [[কালীবংগান]]ৰ পথতকৈ কিছু বহল। ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ কালীবংগান আৰু [[বানাৱালি]]ত পোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে একে। দেৱালেৰে ঘেৰি থকা কিছুমান গাঁত পোৱা গৈছে। এইবোৰ বলি বা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ঘৰসমূহৰ মলিন পানী নিষ্কাশনৰ বাবে ইটাৰে নিৰ্মিত নলা আছিল। টেৰাকোটা মূৰ্তি, ওজন, ব্ৰঞ্জৰ বস্তু, ফণী, তামৰ মাছ ধৰা বৰশী, বেজী আৰু টেৰাকোটাৰ মোহৰো পোৱা গৈছে। সোণ আৰু ৰূপেৰে সজোৱা এটা ব্ৰঞ্জৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। প্ৰায় ৩,০০০ অপালিশ কৰা অৰ্ধমূল্যৱান শিল থকা এটা সোণৰ কাৰখানা পোৱা গৈছে। ইয়াত এই শিলসমূহ পালিশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বহুতো সঁজুলি আৰু এটা চৌকা পোৱা গৈছে। ১১টা কংকাল থকা এটা সমাধিস্থল পোৱা গৈছে। কংকালসমূহৰ মূৰ উত্তৰফালে আছিল। কংকালসমূহৰ মূৰৰ ওচৰত দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ পাত্ৰ ৰখা হৈছিল। তিনিগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ বাওঁ হাতত শংখৰ খাৰু আছিল। এগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ ওচৰত এটা সোণৰ বাহুবন্ধ পোৱা গৈছে। মূৰৰ ওচৰত অৰ্ধমূল্যৱান শিলো পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা সেইবোৰ কোনো ধৰণৰ হাৰৰ অংশ আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ====শস্যভঁৰাল==== ইয়াত পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা শস্যভঁৰাল পোৱা গৈছে। এই পৰ্যায়ৰ কাল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০ৰপৰা ২০০০ চনলৈ। শস্যভঁৰালটো মাটিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ মজিয়া মাটি দি সমান কৰা হৈছিল। ইয়াত সাতটা আয়তাকাৰ বা বৰ্গাকাৰ কোঠা আছিল। শস্যভঁৰালৰ দেৱালৰ তলৰ অংশত চূণ আৰু পচি যোৱা ঘাঁহৰ উল্লেখযোগ্য অৱশেষ পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা ধাৰণা কৰা হয় যে এইটো শস্য সংৰক্ষণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চূণ পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰু ঘাঁহ আৰ্দ্ৰতা প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আকাৰৰপৰা এইটো ৰাজহুৱা শস্যভঁৰাল বা অভিজাতসকলৰ ব্যক্তিগত শস্যভঁৰাল আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Ancient granary found in Haryana |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/ancient-granary-found-in-haryana/article5966952.ece |work=The Hindu|date= 2 May 2014}}</ref> ====সঁজুলি==== ইয়াত তামৰ হাতল আৰু মাছ ধৰা বৰশীৰ দৰে চিকাৰৰ সঁজুলি পোৱা গৈছে। সৰু চকা, সৰু ঢাকনি, গুলতিৰ বল আৰু জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ মূৰ্তিৰ দৰে বিভিন্ন খেলনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা খেলনাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। মোহৰ, অলংকাৰ আৰু চাৰ্ট শিলৰ ওজন উদ্ধাৰ হোৱাৰপৰা সমৃদ্ধ বাণিজ্যৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ইয়াত পোৱা ওজনসমূহ আন বহুতো সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানত পোৱা ওজনৰ সৈতে একে। ইয়াৰপৰা মানক ওজন ব্যৱস্থা থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-date=15 April 2015 |work=Hindustan Times|date=15 April 2015}}</ref> ====সংস্কৃতি, পোছাক আৰু উপাসনা==== ৰাখীগড়ীত অগ্নিবেদী আৰু [[এপ্সিডেল|অৰ্ধবৃত্তাকাৰ]] গাঁথনি পোৱা গৈছে।<ref group=web name="ASI_1997-98"/>{{dead link|date=November 2021}} ৰূপ বা ব্ৰঞ্জৰ বস্তুত সংৰক্ষিত কপাহী কাপোৰৰ অৱশেষ ৰাখীগড়ী, [[চানহুদাৰো]] আৰু [[হৰপ্পা]]ত পোৱা গৈছে।{{sfnp|McIntosh|2008|p=293, 333}} এই স্থানত যথেষ্টসংখ্যক মোহৰো পোৱা গৈছে।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} ====সমাধিক্ষেত্ৰ আৰু কবৰস্থান==== ৰাখীগড়ীত পৰিণত হৰপ্পা যুগৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ইয়াত আঠটা কবৰ পোৱা গৈছে। বহুতো কবৰৰ গাঁত ইটাৰে ঢকা আছিল। ইয়াৰে এটা কবৰত কাঠৰ কফিন আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} কিছুমান কবৰৰ গাঁত তললৈ কাটি মাটিৰ ওপৰত ওলমি থকা অংশ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মৃতদেহটো তলত ৰখাৰ পিছত কবৰৰ ওপৰত ইটা দি ছাদৰ দৰে গঠন কৰা হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} এতিয়ালৈকে ৫৩টা সমাধিস্থলত ৪৬টা কংকাল আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ৩৭টা কংকালৰ নৃতাত্ত্বিক পৰীক্ষাত ১৭টা প্ৰাপ্তবয়স্ক, ৮টা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু ১২টাৰ বয়স নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ১৭টা কংকালৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। ইয়াৰে ৭টা পুৰুষ আৰু ১০টা মহিলা। অধিকাংশ কবৰ সাধাৰণ ধৰণৰ আছিল আৰু কংকালসমূহ চিৎ হৈ শুই থকা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান অস্বাভাৱিক কবৰত কংকাল ওপৰমুৱা নহৈ তলমুৱা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান কবৰ কেৱল গাঁত আছিল আৰু কিছুমান ইটাৰে সজোৱা আছিল। কিছুমান কবৰত মৃৎপাত্ৰও আছিল। কিছুমানত জন্তুৰ অৱশেষ থকা নিবেদনমূলক পাত্ৰ পোৱা গৈছে। এইবোৰ মৃতকৰ প্ৰতি নিবেদনৰ প্ৰতীক বুলি ধৰা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সমাধিৰ হাড়ৰ অৱশেষ পোৰা নাছিল। সেয়ে মৃতদেহ দাহ কৰাৰ প্ৰথাৰ সম্ভাৱনা নাকচ কৰা হৈছে। এই সমাধিসমূহত বহুতো হৰপ্পা বৈশিষ্ট্য আছিল। কিন্তু গোটীয়াভাৱে কৰা সমাধি আৰু তলমুৱা কংকালৰ অৱস্থা পৃথক বৈশিষ্ট্য আছিল। পৰজীৱী সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন আৰু বংশ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ডিএনএ বিশ্লেষণ চলি আছে।<ref>{{cite news|date=26 March 2018|title=Mysteries of Rakhigarhi's Harappan Necropolis: In burials from 4,000 years ago, women both exalted, condemned|work=The Indian Express|url=http://indianexpress.com/article/explained/mysteries-of-rakhigarhis-harappan-necropolis-in-burials-from-4000-years-ago-women-both-exalted-condemned-5111253/}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Shinde|first1=Vasant S.|last2=Kim|first2=Yong Jun|last3=Woo|first3=Eun Jin|last4=Jadhav|first4=Nilesh|last5=Waghmare|first5=Pranjali|last6=Yadav|first6=Yogesh|last7=Munshi|first7=Avradeep|last8=Chatterjee|first8=Malavika|last9=Panyam|first9=Amrithavalli|date=21 February 2018|title=Archaeological and anthropological studies on the Harappan cemetery of Rakhigarhi, India|journal=PLOS ONE|language=en|volume=13|issue=2|article-number=e0192299|doi=10.1371/journal.pone.0192299|issn=1932-6203|pmc=5821334|pmid=29466426|bibcode=2018PLoSO..1392299S|doi-access=free}}</ref> সমাধিস্থলত পুতি থোৱা লোকসকলৰ পেটত থকা পৰজীৱীৰ কণীও পোৱা গৈছে। মানুহৰ হাড়ৰপৰা পোৱা প্ৰাচীন ডিএনএ আৰু পৰজীৱী তথা জন্তুৰ ডিএনএ বিশ্লেষণ কৰি এই লোকসকলৰ উৎপত্তি নিৰ্ণয় কৰাৰ চেষ্টা কৰা হ'ব।<ref>{{cite news|date=12 January 2014|title=Scientists to study parasite eggs in Harappan graves|work=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Scientists-to-study-parasite-eggs-in-Harappan-graves/articleshow/28692622.cms}}</ref><ref>{{cite web|title=Biomedical Studies on Archaeology|url=http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html|date=19 February 2014|access-date=9 June 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004158/http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html}}</ref> ====কংকালৰ আৱিষ্কাৰ==== {{See also|ইণ্ডো-আৰ্য প্ৰব্ৰজন|স্বদেশীয় আৰ্যবাদ}} ২০১৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত RGR-৭ ঢিপিৰপৰা ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি চাৰিটা সম্পূৰ্ণ মানুহৰ কংকাল খনন কৰি উলিওৱা হয়। এই কংকালসমূহৰ দুটা প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষ, এটা প্ৰাপ্তবয়স্ক মহিলা আৰু এটা শিশুৰ আছিল। মহিলা কংকালটোক 'I6113' হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} এই কংকালসমূহৰ ওচৰত খাদ্যশস্য থকা মৃৎপাত্ৰ আৰু শংখৰ খাৰু পোৱা গৈছিল।<ref name=bp3>{{cite news|title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-date=15 April 2015| work=Hindustan Times| date=15 April 2015}}</ref><ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> {{anchor | Love | Couple | Love birds | Rakhigarhi love birds }} {{external media | float = | width = 258px | topic = | caption = | headerimage = | title = | image1 = Photo of the [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 skeleton of ''"Rakhigarhi love birds"'' buried together] with male (11A) facing the woman (11B), with their [[অন্ত্যেষ্টি|feet pointing south]] and head towards north.<ref name=jh4/>}} দুটা কংকালৰ ভিতৰত এটা ৩৫ৰপৰা ৪০ বছৰ বয়সৰ পুৰুষ আৰু আনটো ২০ বছৰৰ আৰম্ভণিৰ এগৰাকী মহিলা আছিল। দুয়োৰে প্ৰায় একে সময়তে মৃত্যু হৈছিল। তেওঁলোকক কাষে কাষে একেলগে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। পুৰুষজনৰ মূৰ মহিলাগৰাকীৰফালে আছিল। তেওঁলোকৰ আনুষ্ঠানিক সমাধিৰপৰা তেওঁলোক অবৈধ সম্পৰ্কত নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। তেওঁলোক সম্ভৱতঃ বিবাহিত আছিল। কবৰত পোৱা পাত্ৰসমূহত মৃতকৰ বাবে খাদ্য আৰু পানী নিবেদন কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। পুৰুষজনৰ ডিঙিৰ হাড়ৰ ওচৰত পোৱা [[এগেট]] শিলটো সম্ভৱতঃ এটা হাৰৰ অংশ আছিল।<ref>[https://edition.cnn.com/2019/01/10/health/harappa-grave-couple-india-scli-intl/index.html Ancient lovers found in Indian burial site mystify and intrigue archaeologists], CNN, 10 January 2019.</ref><ref name=jh4>Vasant Shinde1, et al, 2018, [https://synapse.koreamed.org/articles/1101692 A young couple's grave found in the Rakhigarhi cemetery of the Harappan Civilization], Anatomy & Cell Biology, vol 51 (3), pp. 200-204.</ref> পুৰুষজনৰ উচ্চতা {{height|cm=177}} আৰু মহিলাগৰাকীৰ উচ্চতা {{height|cm=171}} আছিল। তেওঁলোকৰ কংকালত কোনো অস্বাভাৱিকতা, আঘাত বা ৰোগৰ প্ৰমাণ নাছিল। মৃত্যুৰ সময়ত দুয়োজনেই সম্ভৱতঃ সুস্থ আছিল।<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 Harappa grave of ancient 'couple' reveals secrets], BBC, 9 January 2019.</ref> শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত ডিএনএ পৰীক্ষা কৰিছিল। ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ফলাফল প্ৰকাশ কৰা হৈছিল আৰু ২০১৯ চনত ''Cell Magazine''ত গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ পাইছিল। ফলাফলত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। এই ফলাফল [[আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্ব]]ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref name="Bal_2019_The_Caravan">{{Cite magazine |last=Bal |first=Hartosh Singh |date=30 September 2019 |url=https://caravanmagazine.in/commentary/what-media-reporting-ancient-dna-results-says-about-our-times |title=What media reporting on ancient DNA results says about our times |magazine=The Caravan |access-date=7 December 2019}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Mahalakshmi |first=R. |date=October 2019 |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece |title=DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence |magazine=Frontline |access-date=7 December 2019}}</ref> ২০১৬ চনলৈকে মুঠ ৬১টা কংকাল পোৱা গৈছিল।{{citation needed|date=July 2024}} কংকালসমূহ কোনো দূষণ নোহোৱাকৈ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে খনন কৰা হৈছিল। সেয়ে প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে ধাৰণা কৰে যে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি এই কংকাল আৰু ইয়াৰপৰা পোৱা ডিএনএৰ সহায়ত প্ৰায় ৪,৫০০ বছৰ আগতে হৰপ্পাবাসীসকল কেনে আছিল সেয়া নিৰ্ণয় কৰিব পৰা যাব।<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> পুৰুষৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=175.8}} আৰু মহিলাৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=166.1}} বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>Nath A., Walimbe S.R., Garge T.M., Mushrif-Tripathy V., Dehuri R., and Malik A. (2015) Harappan interments at Rakhigarhi, Haryana. Man and Environment, XL: 9–32.</ref> ২০২৪ চনত খননস্থলৰ ৩.৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি থকা 'ঢিপি ৭'ৰপৰা ৫৬টা কংকাল পোৱা যায়।<ref>{{cite news |last1=Chakrabarty |first1=Sreeparna |date=7 May 2024 |title=The 4,600-year-old woman from Rakhigarhi |url=https://www.thehindu.com/news/national/the-4600-year-old-woman-from-rakhigarhi/article68132364.ece |work=The Hindu |access-date=21 July 2024}}</ref> ===সমালোচনা=== [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ৰাখীগড়ীকে ধৰি বিভিন্ন স্থানত কৰা খননৰ পদ্ধতি সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। ইয়াক এনে এটা "জমিদাৰী" ব্যৱস্থাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, য'ত "ব্যক্তিগত খনন সঞ্চালকৰ" খনন কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত প্ৰায় একনায়কত্বমূলক নিয়ন্ত্ৰণ আছিল।{{sfn|Avikunthak|2022|p=84}} ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে কৰা কেইবাটাও হৰপ্পা স্থানৰ খননৰ বৈজ্ঞানিক মানদণ্ডক লৈও প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।{{sfn|Varma|Menon|2010|loc=note 14|ps=: "The prestige of an archaeologist was not assessed on the basis of his/her analytical or theoretical contribution to Indian archaeology but on the number of sites discovered and the temporal antiquity of the site. It was understood that the older the site, the more prestigious it was to discover and dig it. [...] specialists are in short supply in the ASI… to tell you the truth, they don't encourage specialisation in the ASI… there were no archaeozoologists, archaeobotanists, archaeometallurgists nor were there any lithic or ceramic specialists [at [[Bhirrana]]]. [...] all senior archaeologists in the ASI have right wing sympathies"}} প্ৰাচীন ভাৰতৰ আন বহুতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ দৰে ৰাখীগড়ীৰ ব্যাখ্যাও ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ পদ্ধতি আৰু মতাদৰ্শক লৈ হোৱা বিতৰ্কৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বহুতো জ্যেষ্ঠ বিষয়াই প্ৰাচীন হৰপ্পাবাসীক [[বেদ]] আৰু [[সংস্কৃত]]ৰ সৈতে ভুলকৈ একে বুলি দেখুৱাই ভাৰতীয় সভ্যতাক আৰম্ভণিৰেপৰা স্বদেশীয় আৰু অবিচ্ছিন্ন বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে তথাকথিত "বৈজ্ঞানিক" প্ৰচেষ্টাক লৈ বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহ [[হিন্দুত্ব]] মতাদৰ্শৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে জড়িত বুলি অভিযোগ কৰা হৈছে। ইয়াত [[স্বদেশীয় আৰ্যবাদ]] অনুসৰি সভ্যতাৰ উৎপত্তি [[সৰস্বতী নদী]]ৰ পাৰত হোৱা বুলি দাবী কৰা হয়, সিন্ধু নদীৰ পাৰত নহয়।{{sfn|Avikunthak|2022|pp=34, 51-56}} ==স্থান সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়ন== ===বিপদাপন্ন ঐতিহ্যস্থান=== ২০১২ চনৰ মে' মাহত গ্লোবেল হেৰিটেজ ফাণ্ডে ৰাখীগড়ীক এছিয়াৰ আটাইতকৈ বিপদাপন্ন দহটা ঐতিহ্যস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি ঘোষণা কৰে। উন্নয়নৰ চাপ, অপৰ্যাপ্ত ব্যৱস্থাপনা আৰু লুণ্ঠনৰ বাবে ইয়াৰ অপূৰণীয় ক্ষতি আৰু ধ্বংসৰ আশংকা আছিল।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref>{{cite web | title = Rakhigarhi likely to be developed into a world heritage site |publisher=India Today | url = https://www.indiatoday.in/india/north/story/rakhigarhi-all-set-to-be-developed-as-a-heritage-site-as-plans-road-to-fame-through-harappa-157337-2013-03-31 | date=31 March 2013| access-date = 8 August 2013 }}</ref> ২০১২ চনৰ [[ছানডে টাইমছ]]ৰ এক অধ্যয়নত স্থানটো সঠিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হোৱা নাই বুলি প্ৰকাশ পাইছিল। লোহাৰ সীমা বেৰ ভাঙি গৈছিল। গাঁওবাসীয়ে স্থানটোত খান্দি উলিওৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী কৰিছিল আৰু স্থানটোৰ কিছু অংশত ব্যক্তিগত ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি বেদখল কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web | url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-url = https://web.archive.org/web/20130523000002/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-date = 23 May 2013 | title = Can Rakhigarhi, the largest Indus Valley Civilisation site be saved? | last1 = Archana | first1 = Khare Ghose | date = 3 June 2012 | website = [[ছানডে টাইমছ]] | access-date = 5 June 2012 }}</ref> স্থানটোৰ অপৰ্যাপ্ত সুৰক্ষাৰ বাবে মাটিৰ খহনীয়া, বেদখল, অবৈধভাৱে বালি উঠোৱা আৰু প্ৰত্নবস্তু চুৰি কৰি অবৈধভাৱে বিক্ৰী কৰাৰ ফলত ইয়াৰ ক্ষতি হৈছে। প্ৰাচীন স্থানৰপৰা পোৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী বা ক্ৰয় কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ। ২০১৫ চনত চাৰিটা মানুহৰ কংকাল পোৱা সমাধিস্থল RGR-৭ আৰু হৰপ্পা যুগৰ আৱাসিক স্থান RGR-৬ৰ ৮০ শতাংশ অংশ কৃষিকাৰ্য আৰু মাটি খননৰ ফলত ধ্বংস হৈছে।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ===স্থানত বেদখল=== RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিৰ কিছু অংশত গাঁওবাসীয়ে বেদখল কৰি ১৫২টা ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ৩৫০ হেক্টৰ বিস্তৃত স্থানটোত ১১টা প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপি আছে। কিন্তু বেদখল আৰু বেদখল আঁতৰোৱাৰ বাবে চলি থকা আদালতৰ গোচৰৰ ফলত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত মাত্ৰ ৮৩.৫ একৰ ভূমি আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থান পুনৰ্বাসন আৰু সংৰক্ষণ=== ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰী [[নিৰ্মলা সীতাৰমণ]]ে ৰাখীগড়ীক এটা প্ৰতীকী স্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰা হ'ব বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |last=Maanav |first=Sushil |date=2 February 2020 |title=Rakhigarhi to be developed as iconic site |url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/rakhigarhi-to-be-developed-as-iconic-site-34808 |work=The Tribune |access-date=20 July 2024}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে স্থানটোৰপৰা বেদখল আঁতৰোৱাৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিত থকা ১৫২টা ঘৰো আছে। স্থানটোৰপৰা ঘৰ আঁতৰাবলগীয়া গাঁওবাসীসকলক আন এটা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা আৱাসিক ফ্লেটলৈ স্থানান্তৰ আৰু পুনৰ্বাসন কৰা হ'ব।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থানীয় সংগ্ৰহালয় আৰু হ্ৰদ=== {{main|ৰাখীগড়ী সিন্ধু সভ্যতা সংগ্ৰহালয়}} {{see also|হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয়|জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়}} সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থান ৰাখীগড়ীত ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্মাণ কৰা এটা সংগ্ৰহালয় আছে।<ref>{{cite news |last1=Sura |first1=Ajay |date=13 February 2016 |title=Harappan museum at Rakhigarhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Harappan-museum-at-Rakhigarhi/articleshow/50971406.cms |work=The Times of India |access-date=20 July 2024}}</ref> ইয়াৰপৰা ৬০ কিলোমিটাৰ দূৰত [[হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয়]] আছে। ইয়াক [[চৌধুৰী চৰণ সিং হাৰিয়ানা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়|চিচিএছ এইচএইউ]]য়ে ইয়াৰ গান্ধী ভৱনত পৰিচালনা কৰে। ইয়াত কৃষিৰ বিকাশ আৰু বিলুপ্তপ্ৰায় পুৰণি সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Gazetteer of India Haryana, Hisar|url=http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|website=revenueharyana.gov.in|publisher=Government OF Haryana|access-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501213030/http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|archive-date=1 May 2014}}</ref> [[জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়]]ৰ নাম [[জৰ্জ থমাছ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। ই [[ফিৰোজ শ্বাহ ৰাজপ্ৰাসাদ চৌহদ]]ৰ ভিতৰত অৱস্থিত আৰু [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ইয়াক পৰিচালনা কৰে।<ref>[http://haryanatourism.gov.in/showpage.aspx?contentid=5262 Jahaj Kothi museum]</ref> ৰাখীগড়ীক বিশ্ব ঐতিহ্যস্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰাৰ বাবে সংগ্ৰহালয়ৰ সন্মুখত পথৰ দুয়োকাষে থকা দুটা [[জোহাড]]ক হ্ৰদ হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। খনন কৰি হ্ৰদটো গভীৰ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ পাৰত পৰম্পৰাগত [[ঘাট]] আৰু [[মিনাৰ|বুৰ্জি]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ খালী ভূমিত এখন উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পৰ্যটকৰ বাবে হ্ৰদটোৰ চাৰিওফালে ছাঁ দিয়া গছ আৰু ফলৰ গছ থকা এটা খোজকঢ়া পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jagran.com/haryana/hisar-lake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html Lake being built in Rakhigarhi] ([https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hi&tl=en&u=https%3A%2F%2Fwww.jagran.com%2Fharyana%2Fhisar%2Flake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html english translation of original hindi news "चंडीगढ़ की सुखना लेक की तर्ज पर राखीगढ़ी में बन रही झील"]), Dainik Jagran, 16 September 2021.</ref> পৰম্পৰাগত ঘাটসমূহে সেই সময়ৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি কোৱা হয়, যেতিয়া প্ৰাচীন [[দৃষদ্বতী নদী]] ৰাখীগড়ীৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। সেই সময়ত বাণিজ্যৰ বাবে সামগ্ৰী পৰিবহণ কৰিবলৈ ঘাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[লোথাল]] বন্দৰ আৰু [[ধোলাভিৰা]]ৰ উপকূলীয় পথৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী [[মেছ'পটেমিয়া]]লৈকে, অৰ্থাৎ প্ৰাচীন [[এলাম]] আৰু [[সুমেৰ]] নগৰলৈ পৰিবহণ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>[https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence], Frontline, 11 October 2019.</ref> ==চাওক== * [[সিন্ধু সভ্যতা]] সম্পৰ্কীয় * [[সিন্ধু সভ্যতাৰ আৱিষ্কাৰ আৰু উদ্ভাৱনৰ তালিকা]] * [[ৰাখীগড়ী সিন্ধু সভ্যতা সংগ্ৰহালয়]] ==টোকা== {{reflist|group=note|refs= <!-- Size --> {{refn|group=note|name="size"|Size: * {{harvnb|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}: "Rakhigarhi at 80 hectares is the largest site followed by Banawali at 25 hectares." * {{harvnb|Kenoyer|1998|p=49}}: "Within a few hundred years the thriving town had grown six times larger, covering an area of over 150 hectares [...] civilization: Mohenjo-daro (+200 ha), Harappa (+ 150 ha), Ganweriwala and Rakhigarhi (+80 ha) and Dholavira (100 ha)." * {{harvnb|Possehl|2002|p=72}}: "The site is about 17 meters in height. The southern face of the mounds is rather abrupt and steep. The northern side slopes down to the surrounding plain. The contours of the site have led the excavator to divide up the place into five mounds (RGR-1 through 5). RGR-6, a Sothi-Siswal site known as Arda, was probably a separate settlement. I have visited Rakhigarhi and believe that it is 80 hectares in size." * {{harvnb|Heitzman|2008|p=35}}: "They include Mohenjodaro (with a city core of about 100 hectares, and suburbs possibly covering more than 200 hectares) in Sind; Harappa (more than 150 hectares) in the center of Pakistani Punjab; Dholavira (more than 100 hectares) in Gujarat; Ganweriwala (82 hectares) in Pakistani Punjab near the border with Rajasthan; and Rakhigarhi (between 80 and 105 hectares) in Haryana." * {{harvnb|Wright|2009|p=133}}: "Rakhigarhi was over 100 hectares in size." * {{harvnb|Coningham|Young|2015|p=183}} Quote: Mohenjo-daro covered an area of more than 250 hectares, Harappa exceeded 150 hectares, Dholavira 100 hectares and Ganweriwala and Rakhigarhi around 80 hectares each."}} }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস== ; মুদ্ৰিত উৎস {{refbegin}} <!-- A --> * {{citation | last1 =Allchin | first1 =F. R. | last2 =Erdosy | first2 =George | year =1995| title =The Archaeology of Early Historic South Asia: The Emergence of Cities and States | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-37695-2 | url =https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA78}} *{{cite book | last=Avikunthak | first=Ashish | title=Bureaucratic Archaeology: State, Science, and Past in Postcolonial India | publisher=Cambridge University Press | series=South Asia in the Social Sciences | year=2022 | isbn=978-1-009-08200-6 | url=https://books.google.com/books?id=QUVFEAAAQBAJ}} <!-- C --> * {{citation | last1 =Coningham | first1 =Robin | last2 =Young | first2 =Ruth | year =2015 | title =The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE–200 CE | publisher =Cambridge University Press |isbn =978-0-521-84697-4 | url =https://books.google.com/books?id=hB5TCgAAQBAJ&pg=PA183}} <!-- G --> * {{Cite journal | last1 =Garge | first1 =Tejas | year =2010 | title =Sothi-Siswal Ceramic Assemblage: A Reappraisal | journal =Ancient Asia | volume =2 | page =15 | doi =10.5334/aa.10203 | doi-access =free}} <!-- H --> * {{citation | last =Heitzman | first =James | year =2008 | title =The City in South Asia | publisher =Routledge |isbn =978-1-134-28962-2 | url =https://books.google.com/books?id=TMt_AgAAQBAJ&pg=PT35}} <!-- K --> * {{citation | last =Kenoyer | first =Jonathan M. | year=1998 | title =Ancient Cities of the Indus Valley Civilization |publisher =Oxford University Press | isbn =978-0-19-577940-0 | url =https://books.google.com/books?id=DK3tAAAAMAAJ&pg=PA49}} <!-- M --> * {{Citation | last =Mani | first =B.R. | year =2008 | title =Kashmir Neolithic and Early Harappan: A Linkage | journal =Pragdhara |volume=18 |pages=229–247 | url =http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | access-date =17 January 2017 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170118050909/http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | archive-date =18 January 2017 }} * {{cite book | last =McIntosh | first =Jane R. | year =2008 | title =The ancient Indus Valley: new perspectives | location =Santa Barbara, Calif.| publisher =ABC-CLIO | isbn =978-1-57607-907-2 | url =https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC}} <!-- N --> * {{cite journal | last1 =Nath | first1 =Amarendra | last2 =Garge | first2 =Tejas | last3 =Law | first3 =Randall | year =2014 | title = Defining the Economic Space of the Harappan Rakhigarhi: An Interface of the Local Subsistance Mechanism and Geological Provenience Studies | journal =Puratattva 44 | publisher =Indian Archaeological Society | location =New Delhi | url =https://www.academia.edu/8721752}} * {{cite journal | last =Nath | first =Amarendera | publication-date =2015 | title =Harrapan interments at Rakhigarhi | journal =Man and Environment | publisher =Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies | volume =XL | issue =2 | page =11 | url =https://www.researchgate.net/publication/289530799 | access-date =11 May 2016| ref={{harvid|Nath et al.|2015}}}} <!-- P --> * {{citation | last =Possehl | first =Gregory L. | year =2002| title =The Indus Civilization: A Contemporary Perspective | publisher =Rowman Altamira | isbn =978-0-7591-0172-2 | url =https://books.google.com/books?id=pmAuAsi4ePIC&pg=PA72}} <!-- S --> * {{Cite journal | last1 =Sarkar | first1 =Anindya | year =2016 | title =Oxygen isotope in archaeological bioapatites from India: Implications to climate change and decline of Bronze Age Harappan civilization | journal =Scientific Reports | volume =6 | article-number =26555 | doi =10.1038/srep26555 | doi-access =free| pmid =27222033 | pmc =4879637 |bibcode=2016NatSR...626555S |last2=Mukherjee|first2=Arati Deshpande|last3=Bera|first3=M. K. | last4=Das|first4=B.|last5=Juyal |first5=Navin|last6=Morthekai |first6=P.|last7=Deshpande |first7=R. D.|last8=Shinde|first8=V. S.|last9=Rao|first9=L. S. | ref ={{harvid|Sarkar et al.|2016}}}} * {{cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | last2 =Green | first2 =Adam | last3 =Parmar | first3 =Narender | last4 =Sable |first4 =P. D. | year =2012 | title =Rakhigarhi and the Harappan Civilization: Recent Work and New Challenges | journal =Bulletin of the Deccan College Research Institute | volume =72/73 | pages =43–53 | jstor =43610687}} * {{Cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | date =17 October 2019| title =An Ancient Harappan Genome Lacks Ancestry from Steppe Pastoralists or Iranian Farmers | journal =Cell | language =en | volume =179 | issue =3 | pages =729–735.e10 | doi =10.1016/j.cell.2019.08.048 | issn =0092-8674 | pmc =6800651 | pmid =31495572 | last2 =Narasimhan | first2 =Vagheesh M. | last3 =Rohland | first3 =Nadin | last4 =Mallick | first4 =Swapan | last5 =Mah | first5 =Matthew | last6 =Lipson | first6 =Mark | last7 =Nakatsuka |first7 =Nathan | last8 =Adamski | first8 =Nicole | last9 =Broomandkhoshbacht | first9 =Nasreen | last10 =Ferry | first10 =Matthew |last11 =Lawson | first11 =Ann Marie | ref ={{harvid|Shinde et al.|2019}}}} *{{cite book | last1=Shinde | first1=Vasant | last2=Shin | first2=Dong Hoon | last3=Bhattacharyya | first3=Banani | title=New Perspectives on the Harappan Culture in Light of Recent Excavations at Rakhigarhi: 2011–2017, Volume 1: Bioarchaeological Research on the Rakhigarhi Necropolis: Symposium Proceedings of the 6th International Congress of The Society of South Asian Archaeology and Updated Scientific Research | publisher=Archaeopress Publishing Limited | year=2023 | isbn=978-1-80327-592-5 | url=https://books.google.com/books?id=DDfbEAAAQBAJ}} <!--V--> *{{cite journal | last1=Varma | first1=Supriya | last2=Menon | first2=Jaya | title=Was There a Temple under the Babri Masjid? Reading the Archaeological 'Evidence' | journal=Economic and Political Weekly | volume=45 | issue=50 | year=2010 | issn=0012-9976 | jstor=25764216 | pages=61–72 }} <!-- W --> * {{citation | last =Wright | first =Rita P. | year =2009 |author-link =Rita P. Wright | title =The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-57219-4 | url =https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ | access-date =29 September 2013}} {{refend}} ; ৱেব উৎস {{reflist|group=web|refs= <!-- A --> <ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print>{{cite web | last =Ahluwalia | first =Disha | date=6 March 2023 | title =Why are we digging Rakhigarhi a 9th time? This Harappan site is a gift that keeps giving |work=[[The Print]] | url=https://theprint.in/opinion/why-are-we-digging-rakhigarhi-a-9th-time-this-harappan-site-is-a-gift-that-keeps-giving/1420819/ |access-date=12 April 2023}}</ref> <ref group=web name="ambalaonline">{{Cite web|url=https://www.ambalaonline.in/city-guide/rivers-in-ambala|title=Rivers in Ambala, Markanda River Ambala, Tangri River Ambala|website=www.ambalaonline.in|access-date=17 April 2020}}</ref> <ref group=web name="ASI_1997-98">{{cite web|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Indian Archaeology 1997-98|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201997-98%20A%20Review.pdf|website=Excavation at Rakhigarhi|publisher=Archaeological Survey of INdia|access-date=17 July 2012}}</ref> <!-- C --> <ref group=web name="Chopra_2010_IE">{{cite news | last =Chopra | first =Sanjeev | date =25 September 2010 | title =Overflowing Ghaggar, Tangri inundate some villages along Punjab-Haryana border | newspaper =The Indian Express | url =https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/overflowing-ghaggar-tangri-inundate-some-villages-along-punjabharyana-border/ | access-date=9 April 2017}}</ref> <!-- D --> <ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune">Deepender Deswal (2015), [https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/rakhigarhi-site-being-plundered-due-to-lack-of-protection-67941 Rakhigarhi site being plundered due to lack of protection], The Tribune India, 16 April 2015.</ref> <ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> <!-- N --> <ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu">Damini Nath (2020), [https://www.thehindu.com/news/national/at-haryanas-harappan-site-of-rakhigarhi-anxiety-trumps-history/article30926622.ece At Haryana's Harappan site of Rakhigarhi, anxiety trumps history], ''[[দ্য হিন্দু]]'', 27 February 2020.</ref> <!-- S --> <ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/rakhigarhi-the-biggest-harappan-site/article5840414.ece | title =Rakhigarhi, the biggest Harappan site | newspaper =The Hindu | date =27 March 2014 | last1 =Subramanian|first1 =T. S.}}</ref> <ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu">T.S. Subramanian (2015), {{cite news |title=Virtual Harappans to come alive |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |work=The Hindu|date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920201439/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |archive-date=20 September 2019}}</ref> }} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons}} * [https://chopaltv.in/rakhigarhi-the-largest-harappan-site/ Rakhigarhi, the largest Harappan site] * [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 Photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 BBC report with photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.researchgate.net/profile/Veena_Mushrif/publication/289530799_Harappan_Interment_at_Rakhigrhi_Haryana/links/568f4e5208aeaa1481b05788.pdf 2015 ''Man and Environment'' Journal article on Rakhigarhi burials.] * [http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf Haryana Samvad Newsletter: Detailed report on Rakhigarhi with color photographs, page 1-15.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610004142/http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf |date=10 June 2016 }} * {{cite web| title = Harappa's greatest centre sheds light on our today| url = http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today| date = 16 September 2012| work = The Sunday Guardian| access-date = 8 August 2013| archive-date = 4 July 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160704174817/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today}} cye0kv8w42c95jyisft3fuspya92e66 635079 635076 2026-09-12T15:02:18Z AjayDas 12623 /* স্থানৰ বৈশিষ্ট্য */ 635079 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = ৰাখীগড়ী | native_name = | other_name = ৰাখী গড়ী | image = Rakhigarhi Harappan civilization.jpg | caption = | pushpin_map = India Haryana#India#South Asia | pushpin_alt = | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|29|17|35|N|76|6|51|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | location = হান্সী জিলা, [[হাৰিয়ানা]], [[ভাৰত]] | region = | type = বসতি | part_of = | length = | width = | area = ৩৫০ হেক্টৰ<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> | height = | builder = | material = | built = {{circa|3500 BC}} | abandoned = | epochs = | cultures = [[সিন্ধু সভ্যতা]] | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৩, ১৯৯৭–২০০০, ২০১২–২০১৬, ২০২১–বৰ্তমান<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰাখীগড়ী''' বা '''ৰাখী গড়ী''' {{en|Rakhigarhi}} হৈছে হান্সী জিলাৰ এখন গাঁও আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই উত্তৰ [[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত। এই স্থান [[দিল্লী]]ৰপৰা প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ই ঘগ্গৰ নদীৰ সমভূমিত অৱস্থিত আৰু ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} এই স্থান [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০?/৪৬০০–৩৩০০), প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০০–২৬০০) আৰু পৰিণত পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০–১৯০০)ৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} ই প্ৰাচীন সভ্যতাটোৰ পাঁচটা বৃহৎ বসতিৰ ভিতৰত এটা আছিল। ২০১৪ চনৰ আগলৈকে অধিকাংশ গৱেষকে ইয়াৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক বুলি উল্লেখ কৰিছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{refn|group=note|name="size"}} পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপিৰে গঠিত আছিল। ওচৰতে থকা ষষ্ঠটো ঢিপি এই গোটৰ বাহিৰত আছিল। ই এটা পুৰণি পৰ্যায়ৰ নিদৰ্শন আছিল আৰু সম্ভৱতঃ পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} সপ্তমটো ঢিপি পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপ মূল ঢিপিসমূহৰ গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই পৰিসৰত থকা সকলো অৱশেষ একে সময়তে এটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ আছিল বুলি ক'ব নোৱাৰি।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} স্থানটোত প্ৰাৰম্ভিক খনন ১৯৬০ৰ দশকত হৈছিল। তাৰ পিছত ১৯৯০ৰ দশকৰ শেষৰফালে পুনৰ খনন কৰা হয়। ২০১২–২০১৬ আৰু ২০২১–২০২২ চনত অধিক নিয়মিতভাৱে খনন কৰা হয়।<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> অৱশ্যে স্থানটোৰ বৃহৎ অংশ এতিয়াও খনন কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ইয়াৰ বহুতো তথ্য এতিয়াও প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} ওচৰৰ মিতাথাল আৰু সৰু লোহাৰি ৰাঘো নামৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান দুটাও এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে খনন কৰা হোৱা নাই। শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত কৰা ডিএনএ পৰীক্ষাত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ নাপালে। এই ফলাফল আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্বৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ==স্থানৰ বৈশিষ্ট্য== ===অৱস্থান=== এই স্থান ঘগ্গৰ সমভূমিত অৱস্থিত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} ই ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত। বৰ্তমান ৰাখীগড়ী ভাৰতৰ হাৰিয়ানা ৰাজ্যৰ এখন সৰু গাঁও।<ref group=web name=census2011-1>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0612_PART_B_DCHB_HISAR.pdf Census of India, 2011]</ref> জেন মেকিনটছৰ মতে ৰাখীগড়ী প্ৰাগৈতিহাসিক দৃষদ্বতী নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এই নদীৰ উৎপত্তি শিৱালিক পাহাৰত হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=76}} চৌটাং [[সৰস্বতী নদী]]ৰ এটা উপনৈ আৰু সৰস্বতী নদী ঘগ্গৰ নদীৰ এটা উপনৈ।<ref group=web name="ambalaonline"/><ref group=web name="Chopra_2010_IE"/> ===স্থানৰ আকাৰ আৰু ঢিপিৰ সংখ্যা=== গ্ৰেগৰি পছেল, জনাথন মাৰ্ক কেনয়াৰ, ৰেমণ্ড অলচিন আৰু ৰীটা পি. ৰাইটকে ধৰি অধিকাংশ গৱেষকৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল।{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{refn|group=note|name="size"}} নাথ আদিয়ে ২০১৫ চনত কৈছিল যে ৰাখীগড়ীৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ প্ৰায় ৩০০ হেক্টৰ ব্যাসাৰ্ধৰ অঞ্চলত বিস্তৃত। ইয়াত সাতটা ঢিপ আছে। ইয়াৰে ১ৰপৰা ৫ নম্বৰ ঢিপ পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত আৰু কেইটামান ঢিপ আনবোৰৰপৰা পৃথক।{{sfnp|Nath et al.|2015}} ঢিপিসমূহৰ নামকৰণ ''"RGR-x"'' পদ্ধতিৰে কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/> ২০১৪ চনলৈকে সাতটা ঢিপি জনাজাত আছিল। ২০১৪ চনৰ খননত RGR-৮ আৰু RGR-৯ নামৰ আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা মূল স্থানৰ পূব আৰু পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বাবে বহু পৰিমাণে ধ্বংস হৈছিল। বসন্ত শিন্দেৰ মতে প্ৰতিটো ঢিপিৰ আয়তন ২৫ হেক্টৰ। সেই অনুসৰি মুঠ স্থানৰ আয়তন ৩৫০ হেক্টৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাখীগড়ী [[মহেঞ্জোদাৰো]]তকৈ ৫০ হেক্টৰ ডাঙৰ হৈ সিন্ধু সভ্যতাৰ বৃহত্তম স্থান হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ৰাখীগড়ীৰ সকলো প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপ একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৫লৈ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত ঢিপিক পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ পৰিসৰ ৮০ৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল। ইয়াৰ উপৰি RGR-৬ নামৰ এটা ঢিপি আছিল। ইয়াক "আৰ্দা" বুলিও কোৱা হয়। এই ঢিপিটো মূল গোটৰ বাহিৰত উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}} ই সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ইয়াত মূলতঃ পুৰণি পৰ্যায়ৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। বহুদিন পৰিত্যক্ত হৈ থকাৰ পিছত দুহাজাৰতকৈও অধিক বছৰৰ পাছত [[কুষাণ সাম্ৰাজ্য|কুষাণ যুগ]]ত ইয়াত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|p=33}} RGR-৭ উত্তৰত থকা আন এটা ঢিপি। ই পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপিৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপি মূল গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই সংখ্যাত এনে বাহিৰৰ অৱশেষো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে যিবোৰ একে সময়ত একেটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি সম্ভৱ।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} ===কাল নিৰ্ণয়=== তেজস গাৰ্গেৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আটাইতকৈ পুৰণি বসতিসমূহ সিন্ধু সভ্যতাৰ আগৰ। তেওঁ ৰাখীগড়ীৰ তলৰ স্তৰসমূহৰ বাবে "৬০০০(?)-৪৬০০-৩৮০০" আৰু প্ৰথম পৰ্যায়ৰ বাকী অংশৰ বাবে "৩২০০-২৮০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব"ৰ সম্ভাৱ্য কাল নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} পছেলৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ সকলো ঢিপি একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল। তেওঁৰ মতে RGR-৬ নামৰ ছোথি-সিসৱাল স্থান "আৰ্দা" সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৬লৈ ঢিপিসমূহ "প্ৰাক-গঠনকালীন প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা" যুগৰ আৱাসিক স্থান। RGR-৭ এটা সমাধিস্থল, য'ত মানুহৰ কংকাল পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে RGR-১, RGR-২, RGR-৬ আৰু RGR-৭ নামৰ ঢিপিসমূহৰ কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় কৰিছে। RGR-৬ত প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ দুটা স্তৰ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ কাল ৫,৬৪০ আৰু ৫,৪৪০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-১ত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ কাল ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-২তো প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ নমুনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৪,০৪০ আৰু ৩,৯০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ দুটা নমুনা পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> RGR-৭ পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ কাল প্ৰায় ৪,৬০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> ২০১৪ চনত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অমৰেন্দ্ৰ নাথে ১৯৯৭ৰপৰা ২০০০ চনৰ ভিতৰত ৰাখীগড়ীত কৰা খননৰ ছয়টা তেজস্ক্ৰিয় কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় প্ৰকাশ কৰে। এইবোৰ প্ৰাক-গঠনকালীন, প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। RGR-৬ত ছোথি পৰ্যায়ৰ প্ৰাক-গঠনকালীন স্তৰ পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ দুটা কাল আছিল <math>6420 \pm 110</math> আৰু <math>6230 \pm 320</math> বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। এইবোৰ <math>4470 \pm 110</math> আৰু <math>4280 \pm 320</math> '''খ্ৰীষ্টপূৰ্ব''' হিচাপে ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ===ওচৰৰ স্থান আৰু সংস্কৃতি=== সিন্ধু সভ্যতাৰ যুগৰ বৃহত্তম নগৰ আৰু আঞ্চলিক বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে ৰাখীগড়ীৰ চাৰিওফালে হাৰিয়ানা, ৰাজস্থান আৰু পঞ্জাবৰ ঘগ্গৰ-হাকৰা নদীৰ গতিপথত বহুতো [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ হৈছে উত্তৰ-পশ্চিমে ৮৬ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা ভিৰৰানা। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ চাৰিটা পৰ্যায় পোৱা গৈছে আৰু আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্যায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম–সপ্তম সহস্ৰাব্দৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।{{sfnp|Mani|2008|p=237-238}}{{sfnp|Sarkar et al.|2016|p=2-3}} উত্তৰ-পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা কুনাল "কুনাল সংস্কৃতি"ৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতিক ৰেহমান ধেৰী স্থানৰ সাংস্কৃতিক পূৰ্বসূৰী বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>Charles Keith Maisels, [https://books.google.com/books?id=I2dgI2ijww8C&pg=PA216 ''Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China.''] Routledge, 2003 {{ISBN|1134837305}}</ref><ref>{{cite journal|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Excavations at Kunal,Haryana|journal=Indian Archaeology 1998-99 a Review|year=2004|pages=11–12|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|access-date=13 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508064754/http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|archive-date=8 May 2012}}</ref> পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা সিসৱাল ছোথি-সিসৱাল সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৮০০ চনৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ই প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সমসাময়িক আছিল।{{sfnp|Garge|2010|pp=15–40}}<ref name=dis1>[https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/the-harappan-civilisation-its-sub-cultures.html The Harappan Civilisation: Its Sub-cultures], Daily Pioneer, 10 May 2018.</ref> পশ্চিমে ২৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[কালীবংগান]] আন এটা বৃহৎ আঞ্চলিক সিন্ধু সভ্যতাৰ নগৰ আছিল। ইয়াত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰপৰা আৰম্ভ কৰি কেইবাটাও পৰ্যায় পোৱা গৈছে।<ref>{{cite book|title= History of India |first= Herman |last= Kulke |publisher= Routledge |year=2004 |page=25 |isbn= 978-0-415-32920-0 |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&q=india++history}}</ref> এই অঞ্চলত ঘগ্গৰ সমভূমিৰ পূবফালে থকা পুৰণি নদী উপত্যকাত আৰু বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কালীবংগান]], কুনাল, বালু, ভিৰৰানা আৰু বানাৱালি উল্লেখযোগ্য।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ==খনন== {{see also|প্ৰত্নতত্ত্বৰ পৰ্যায়|l1=প্ৰত্নতত্ত্বৰ পৰ্যায়সমূহ|কাল নিৰ্ণয়|l2=প্ৰত্নতাত্ত্বিক কাল নিৰ্ণয়|মৃৎপাত্ৰ#গঠন|l3=মৃৎপাত্ৰৰ গঠন বিশ্লেষণ}} ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ আৰু ডেকান মহাবিদ্যালয়ে স্থানটোৰ মাত্ৰ ৫ শতাংশ অংশ খনন কৰিছিল।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===খননৰ কালক্ৰম=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানসমূহৰ প্ৰথম খনন ১৯২১–১৯২২ চনত [[হৰপ্পা]]ত আৰু ১৯৩১ চনত [[মহেঞ্জোদাৰো]]ত আৰম্ভ হৈছিল। ৰাখীগড়ীত প্ৰথম খনন ১৯৬৯ চনত কৰা হয়। তাৰ পিছত ১৯৯৭–১৯৯৮, ১৯৯৮–১৯৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত, ২০১১–২০১৬ চনৰ ভিতৰত আৰু ২০২১ চনৰপৰা পুনৰ খনন কৰা হয়। ৰাখীগড়ীত RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ মুঠ ১১টা ঢিপি আছে। ইয়াৰে RGR-৫ত ৰাখীশাহপুৰ গাঁও ঘনভাৱে স্থাপিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত খনন কৰা সম্ভৱ নহয়। RGR-১ৰপৰা RGR-৩, RGR-৬ৰপৰা RGR-৯ আৰু RGR-৪ৰ কিছু অংশ খননৰ বাবে উপলব্ধ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref name="Harappan Surprises"/><ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ১৯৬৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে এই স্থানত খনন আৰম্ভ কৰে। অৱশ্যে এই খননৰ বিষয়ে অতি কম তথ্য প্ৰকাশ পাইছে।{{sfnp|Wright|2009|p=107}}<ref>{{citation|last=Sinopoli|first=Carla M.|editor=Norman Yoffee|title=The Cambridge World History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TKawBgAAQBAJ&pg=PA325|year=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-19008-4|page=325|chapter=Ancient South Asian cities in their regions}} Quote: "Excavations have also occurred at Rakhigarhi, but only brief notes have been published, and little information is currently available on its form and organization. (page 325)"</ref> ১৯৬৯ চনত [[কুৰুক্ষেত্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এটা দলে ইয়াৰ অধ্যয়ন আৰু নথিভুক্তকৰণ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ভাৰতীয় অধ্যয়নৰ ডীন ড° [[সূৰজ ভান]]ে।<ref name=Anath1/> ১৯৯৭–৯৮, ১৯৯৮–৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ এটা দলে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ইয়াৰ সঞ্চালক ড° অমৰেন্দ্ৰ নাথে। তেওঁ নিজৰ গৱেষণাৰ ফলাফল বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত প্ৰকাশ কৰে।<ref name=Anath1>Bhartesh Singh Thakur, [http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html "Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud"], [[Hindustan Times]], 15 October 2015.</ref><ref>{{cite web | first1=Amarendra | last1=Nath | url=http://asi.nic.in/pdf_data/rakhigarhi_excavation_report_new.pdf | title=Excavations at Rakhigarhi [1997-98 to 1999-2000] | access-date=22 February 2016 | website=Archaeological Survey of India | page=306 | date=31 December 2014}}</ref> ২০০০ চনৰ পিছত পুঁজি অপব্যৱহাৰৰ অভিযোগত [[কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান ব্যুৰো]]ৰ তদন্তৰ বাবে কেইবাবছৰ ধৰি খনন বন্ধ আছিল।<ref name=fraud1>{{cite news|title=Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html|access-date=6 January 2016|work=Hindustan Times|date=15 October 2015}}</ref> বহুতো আৱিষ্কাৰ নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়লৈ দান কৰা হৈছে। ২০১১ৰপৰা ২০১৬ চনলৈ [[ডেকান মহাবিদ্যালয় স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ খনন চলায়। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল সেই সময়ৰ উপাচাৰ্য আৰু প্ৰত্নতত্ত্ববিদ ড° বসন্ত শিন্দে। দলটোৰ কেইবাজনো সদস্যই বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত নিজৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news | first=Kuldip | last=Dhiman | url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/book-reviews/engulfed-in-the-labyrinths-of-time-260177/ | title=Engulfed in the labyrinths of time | newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | date=3 July 2016}}</ref>{{sfnp|Shinde|Green|Parmar|Sable|2012|p=48}} ২০২১ চনৰপৰা ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। [[হাৰিয়ানা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু ড° বসন্ত শিন্দেও খনন আৰম্ভ কৰাৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> ===আৱিষ্কাৰ=== [[File:Skeleton harappa.JPG|thumbnail|ৰাখীগড়ীত পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ কংকাল, বৰ্তমান [[নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰদৰ্শিত। ]] আৱিষ্কাৰসমূহে প্ৰাৰম্ভিক আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ প্ৰমাণ দিছে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰায় ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি মানুহৰ কংকাল, দুৰ্গ আৰু ইটা আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ====পৰিকল্পিত নগৰ==== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বিস্তৃত খননে হেৰাই যোৱা নগৰখনৰ আকাৰ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু ৫,০০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি বহুতো প্ৰত্নবস্তু উদ্ধাৰ কৰিছে। প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা যুগতো ৰাখীগড়ীত মানুহৰ বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref name="Harappan Surprises">{{cite web |title=Harappan Surprises | url=http://www.frontline.in/arts-and-culture/heritage/harappan-surprises/article6032206.ece?homepage=true |publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=13 June 2014|access-date=14 March 2018}}</ref> পকী পথ, নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, বৃহৎ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা, [[টেৰাকোটা]] ইটা, মূৰ্তি নিৰ্মাণ আৰু [[ব্ৰঞ্জ]] তথা মূল্যৱান ধাতুৰ দক্ষ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{citation needed|date=February 2020}}</ref> টেৰাকোটা, [[শংখ]], সোণ আৰু অৰ্ধমূল্যৱান শিলেৰে নিৰ্মিত খাৰুকে ধৰি অলংকাৰো পোৱা গৈছে।<ref>[https://web.archive.org/web/20070225134410/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=223720 ''Chandigarh Newsline'', 2/23/2007, 'Rakhigarhi is the Largest Harappan Site Ever Found']</ref> এতিয়ালৈ কৰা খননে ১.৯২ মিটাৰ বহল পথ থকা এটা সুপৰিকল্পিত নগৰৰ ছবি প্ৰকাশ কৰিছে। এই পথ [[কালীবংগান]]ৰ পথতকৈ কিছু বহল। ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ কালীবংগান আৰু [[বানাৱালি]]ত পোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে একে। দেৱালেৰে ঘেৰি থকা কিছুমান গাঁত পোৱা গৈছে। এইবোৰ বলি বা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ঘৰসমূহৰ মলিন পানী নিষ্কাশনৰ বাবে ইটাৰে নিৰ্মিত নলা আছিল। টেৰাকোটা মূৰ্তি, ওজন, ব্ৰঞ্জৰ বস্তু, ফণী, তামৰ মাছ ধৰা বৰশী, বেজী আৰু টেৰাকোটাৰ মোহৰো পোৱা গৈছে। সোণ আৰু ৰূপেৰে সজোৱা এটা ব্ৰঞ্জৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। প্ৰায় ৩,০০০ অপালিশ কৰা অৰ্ধমূল্যৱান শিল থকা এটা সোণৰ কাৰখানা পোৱা গৈছে। ইয়াত এই শিলসমূহ পালিশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বহুতো সঁজুলি আৰু এটা চৌকা পোৱা গৈছে। ১১টা কংকাল থকা এটা সমাধিস্থল পোৱা গৈছে। কংকালসমূহৰ মূৰ উত্তৰফালে আছিল। কংকালসমূহৰ মূৰৰ ওচৰত দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ পাত্ৰ ৰখা হৈছিল। তিনিগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ বাওঁ হাতত শংখৰ খাৰু আছিল। এগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ ওচৰত এটা সোণৰ বাহুবন্ধ পোৱা গৈছে। মূৰৰ ওচৰত অৰ্ধমূল্যৱান শিলো পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা সেইবোৰ কোনো ধৰণৰ হাৰৰ অংশ আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ====শস্যভঁৰাল==== ইয়াত পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা শস্যভঁৰাল পোৱা গৈছে। এই পৰ্যায়ৰ কাল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০ৰপৰা ২০০০ চনলৈ। শস্যভঁৰালটো মাটিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ মজিয়া মাটি দি সমান কৰা হৈছিল। ইয়াত সাতটা আয়তাকাৰ বা বৰ্গাকাৰ কোঠা আছিল। শস্যভঁৰালৰ দেৱালৰ তলৰ অংশত চূণ আৰু পচি যোৱা ঘাঁহৰ উল্লেখযোগ্য অৱশেষ পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা ধাৰণা কৰা হয় যে এইটো শস্য সংৰক্ষণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চূণ পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰু ঘাঁহ আৰ্দ্ৰতা প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আকাৰৰপৰা এইটো ৰাজহুৱা শস্যভঁৰাল বা অভিজাতসকলৰ ব্যক্তিগত শস্যভঁৰাল আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Ancient granary found in Haryana |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/ancient-granary-found-in-haryana/article5966952.ece |work=The Hindu|date= 2 May 2014}}</ref> ====সঁজুলি==== ইয়াত তামৰ হাতল আৰু মাছ ধৰা বৰশীৰ দৰে চিকাৰৰ সঁজুলি পোৱা গৈছে। সৰু চকা, সৰু ঢাকনি, গুলতিৰ বল আৰু জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ মূৰ্তিৰ দৰে বিভিন্ন খেলনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা খেলনাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। মোহৰ, অলংকাৰ আৰু চাৰ্ট শিলৰ ওজন উদ্ধাৰ হোৱাৰপৰা সমৃদ্ধ বাণিজ্যৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ইয়াত পোৱা ওজনসমূহ আন বহুতো সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানত পোৱা ওজনৰ সৈতে একে। ইয়াৰপৰা মানক ওজন ব্যৱস্থা থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-date=15 April 2015 |work=Hindustan Times|date=15 April 2015}}</ref> ====সংস্কৃতি, পোছাক আৰু উপাসনা==== ৰাখীগড়ীত অগ্নিবেদী আৰু [[এপ্সিডেল|অৰ্ধবৃত্তাকাৰ]] গাঁথনি পোৱা গৈছে।<ref group=web name="ASI_1997-98"/>{{dead link|date=November 2021}} ৰূপ বা ব্ৰঞ্জৰ বস্তুত সংৰক্ষিত কপাহী কাপোৰৰ অৱশেষ ৰাখীগড়ী, [[চানহুদাৰো]] আৰু [[হৰপ্পা]]ত পোৱা গৈছে।{{sfnp|McIntosh|2008|p=293, 333}} এই স্থানত যথেষ্টসংখ্যক মোহৰো পোৱা গৈছে।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} ====সমাধিক্ষেত্ৰ আৰু কবৰস্থান==== ৰাখীগড়ীত পৰিণত হৰপ্পা যুগৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ইয়াত আঠটা কবৰ পোৱা গৈছে। বহুতো কবৰৰ গাঁত ইটাৰে ঢকা আছিল। ইয়াৰে এটা কবৰত কাঠৰ কফিন আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} কিছুমান কবৰৰ গাঁত তললৈ কাটি মাটিৰ ওপৰত ওলমি থকা অংশ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মৃতদেহটো তলত ৰখাৰ পিছত কবৰৰ ওপৰত ইটা দি ছাদৰ দৰে গঠন কৰা হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} এতিয়ালৈকে ৫৩টা সমাধিস্থলত ৪৬টা কংকাল আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ৩৭টা কংকালৰ নৃতাত্ত্বিক পৰীক্ষাত ১৭টা প্ৰাপ্তবয়স্ক, ৮টা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু ১২টাৰ বয়স নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ১৭টা কংকালৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। ইয়াৰে ৭টা পুৰুষ আৰু ১০টা মহিলা। অধিকাংশ কবৰ সাধাৰণ ধৰণৰ আছিল আৰু কংকালসমূহ চিৎ হৈ শুই থকা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান অস্বাভাৱিক কবৰত কংকাল ওপৰমুৱা নহৈ তলমুৱা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান কবৰ কেৱল গাঁত আছিল আৰু কিছুমান ইটাৰে সজোৱা আছিল। কিছুমান কবৰত মৃৎপাত্ৰও আছিল। কিছুমানত জন্তুৰ অৱশেষ থকা নিবেদনমূলক পাত্ৰ পোৱা গৈছে। এইবোৰ মৃতকৰ প্ৰতি নিবেদনৰ প্ৰতীক বুলি ধৰা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সমাধিৰ হাড়ৰ অৱশেষ পোৰা নাছিল। সেয়ে মৃতদেহ দাহ কৰাৰ প্ৰথাৰ সম্ভাৱনা নাকচ কৰা হৈছে। এই সমাধিসমূহত বহুতো হৰপ্পা বৈশিষ্ট্য আছিল। কিন্তু গোটীয়াভাৱে কৰা সমাধি আৰু তলমুৱা কংকালৰ অৱস্থা পৃথক বৈশিষ্ট্য আছিল। পৰজীৱী সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন আৰু বংশ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ডিএনএ বিশ্লেষণ চলি আছে।<ref>{{cite news|date=26 March 2018|title=Mysteries of Rakhigarhi's Harappan Necropolis: In burials from 4,000 years ago, women both exalted, condemned|work=The Indian Express|url=http://indianexpress.com/article/explained/mysteries-of-rakhigarhis-harappan-necropolis-in-burials-from-4000-years-ago-women-both-exalted-condemned-5111253/}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Shinde|first1=Vasant S.|last2=Kim|first2=Yong Jun|last3=Woo|first3=Eun Jin|last4=Jadhav|first4=Nilesh|last5=Waghmare|first5=Pranjali|last6=Yadav|first6=Yogesh|last7=Munshi|first7=Avradeep|last8=Chatterjee|first8=Malavika|last9=Panyam|first9=Amrithavalli|date=21 February 2018|title=Archaeological and anthropological studies on the Harappan cemetery of Rakhigarhi, India|journal=PLOS ONE|language=en|volume=13|issue=2|article-number=e0192299|doi=10.1371/journal.pone.0192299|issn=1932-6203|pmc=5821334|pmid=29466426|bibcode=2018PLoSO..1392299S|doi-access=free}}</ref> সমাধিস্থলত পুতি থোৱা লোকসকলৰ পেটত থকা পৰজীৱীৰ কণীও পোৱা গৈছে। মানুহৰ হাড়ৰপৰা পোৱা প্ৰাচীন ডিএনএ আৰু পৰজীৱী তথা জন্তুৰ ডিএনএ বিশ্লেষণ কৰি এই লোকসকলৰ উৎপত্তি নিৰ্ণয় কৰাৰ চেষ্টা কৰা হ'ব।<ref>{{cite news|date=12 January 2014|title=Scientists to study parasite eggs in Harappan graves|work=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Scientists-to-study-parasite-eggs-in-Harappan-graves/articleshow/28692622.cms}}</ref><ref>{{cite web|title=Biomedical Studies on Archaeology|url=http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html|date=19 February 2014|access-date=9 June 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004158/http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html}}</ref> ====কংকালৰ আৱিষ্কাৰ==== {{See also|ইণ্ডো-আৰ্য প্ৰব্ৰজন|স্বদেশীয় আৰ্যবাদ}} ২০১৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত RGR-৭ ঢিপিৰপৰা ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি চাৰিটা সম্পূৰ্ণ মানুহৰ কংকাল খনন কৰি উলিওৱা হয়। এই কংকালসমূহৰ দুটা প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষ, এটা প্ৰাপ্তবয়স্ক মহিলা আৰু এটা শিশুৰ আছিল। মহিলা কংকালটোক 'I6113' হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} এই কংকালসমূহৰ ওচৰত খাদ্যশস্য থকা মৃৎপাত্ৰ আৰু শংখৰ খাৰু পোৱা গৈছিল।<ref name=bp3>{{cite news|title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-date=15 April 2015| work=Hindustan Times| date=15 April 2015}}</ref><ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> {{anchor | Love | Couple | Love birds | Rakhigarhi love birds }} {{external media | float = | width = 258px | topic = | caption = | headerimage = | title = | image1 = Photo of the [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 skeleton of ''"Rakhigarhi love birds"'' buried together] with male (11A) facing the woman (11B), with their [[অন্ত্যেষ্টি|feet pointing south]] and head towards north.<ref name=jh4/>}} দুটা কংকালৰ ভিতৰত এটা ৩৫ৰপৰা ৪০ বছৰ বয়সৰ পুৰুষ আৰু আনটো ২০ বছৰৰ আৰম্ভণিৰ এগৰাকী মহিলা আছিল। দুয়োৰে প্ৰায় একে সময়তে মৃত্যু হৈছিল। তেওঁলোকক কাষে কাষে একেলগে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। পুৰুষজনৰ মূৰ মহিলাগৰাকীৰফালে আছিল। তেওঁলোকৰ আনুষ্ঠানিক সমাধিৰপৰা তেওঁলোক অবৈধ সম্পৰ্কত নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। তেওঁলোক সম্ভৱতঃ বিবাহিত আছিল। কবৰত পোৱা পাত্ৰসমূহত মৃতকৰ বাবে খাদ্য আৰু পানী নিবেদন কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। পুৰুষজনৰ ডিঙিৰ হাড়ৰ ওচৰত পোৱা [[এগেট]] শিলটো সম্ভৱতঃ এটা হাৰৰ অংশ আছিল।<ref>[https://edition.cnn.com/2019/01/10/health/harappa-grave-couple-india-scli-intl/index.html Ancient lovers found in Indian burial site mystify and intrigue archaeologists], CNN, 10 January 2019.</ref><ref name=jh4>Vasant Shinde1, et al, 2018, [https://synapse.koreamed.org/articles/1101692 A young couple's grave found in the Rakhigarhi cemetery of the Harappan Civilization], Anatomy & Cell Biology, vol 51 (3), pp. 200-204.</ref> পুৰুষজনৰ উচ্চতা {{height|cm=177}} আৰু মহিলাগৰাকীৰ উচ্চতা {{height|cm=171}} আছিল। তেওঁলোকৰ কংকালত কোনো অস্বাভাৱিকতা, আঘাত বা ৰোগৰ প্ৰমাণ নাছিল। মৃত্যুৰ সময়ত দুয়োজনেই সম্ভৱতঃ সুস্থ আছিল।<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 Harappa grave of ancient 'couple' reveals secrets], BBC, 9 January 2019.</ref> শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত ডিএনএ পৰীক্ষা কৰিছিল। ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ফলাফল প্ৰকাশ কৰা হৈছিল আৰু ২০১৯ চনত ''Cell Magazine''ত গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ পাইছিল। ফলাফলত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। এই ফলাফল [[আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্ব]]ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref name="Bal_2019_The_Caravan">{{Cite magazine |last=Bal |first=Hartosh Singh |date=30 September 2019 |url=https://caravanmagazine.in/commentary/what-media-reporting-ancient-dna-results-says-about-our-times |title=What media reporting on ancient DNA results says about our times |magazine=The Caravan |access-date=7 December 2019}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Mahalakshmi |first=R. |date=October 2019 |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece |title=DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence |magazine=Frontline |access-date=7 December 2019}}</ref> ২০১৬ চনলৈকে মুঠ ৬১টা কংকাল পোৱা গৈছিল।{{citation needed|date=July 2024}} কংকালসমূহ কোনো দূষণ নোহোৱাকৈ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে খনন কৰা হৈছিল। সেয়ে প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে ধাৰণা কৰে যে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি এই কংকাল আৰু ইয়াৰপৰা পোৱা ডিএনএৰ সহায়ত প্ৰায় ৪,৫০০ বছৰ আগতে হৰপ্পাবাসীসকল কেনে আছিল সেয়া নিৰ্ণয় কৰিব পৰা যাব।<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> পুৰুষৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=175.8}} আৰু মহিলাৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=166.1}} বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>Nath A., Walimbe S.R., Garge T.M., Mushrif-Tripathy V., Dehuri R., and Malik A. (2015) Harappan interments at Rakhigarhi, Haryana. Man and Environment, XL: 9–32.</ref> ২০২৪ চনত খননস্থলৰ ৩.৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি থকা 'ঢিপি ৭'ৰপৰা ৫৬টা কংকাল পোৱা যায়।<ref>{{cite news |last1=Chakrabarty |first1=Sreeparna |date=7 May 2024 |title=The 4,600-year-old woman from Rakhigarhi |url=https://www.thehindu.com/news/national/the-4600-year-old-woman-from-rakhigarhi/article68132364.ece |work=The Hindu |access-date=21 July 2024}}</ref> ===সমালোচনা=== [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ৰাখীগড়ীকে ধৰি বিভিন্ন স্থানত কৰা খননৰ পদ্ধতি সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। ইয়াক এনে এটা "জমিদাৰী" ব্যৱস্থাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, য'ত "ব্যক্তিগত খনন সঞ্চালকৰ" খনন কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত প্ৰায় একনায়কত্বমূলক নিয়ন্ত্ৰণ আছিল।{{sfn|Avikunthak|2022|p=84}} ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে কৰা কেইবাটাও হৰপ্পা স্থানৰ খননৰ বৈজ্ঞানিক মানদণ্ডক লৈও প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।{{sfn|Varma|Menon|2010|loc=note 14|ps=: "The prestige of an archaeologist was not assessed on the basis of his/her analytical or theoretical contribution to Indian archaeology but on the number of sites discovered and the temporal antiquity of the site. It was understood that the older the site, the more prestigious it was to discover and dig it. [...] specialists are in short supply in the ASI… to tell you the truth, they don't encourage specialisation in the ASI… there were no archaeozoologists, archaeobotanists, archaeometallurgists nor were there any lithic or ceramic specialists [at [[Bhirrana]]]. [...] all senior archaeologists in the ASI have right wing sympathies"}} প্ৰাচীন ভাৰতৰ আন বহুতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ দৰে ৰাখীগড়ীৰ ব্যাখ্যাও ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ পদ্ধতি আৰু মতাদৰ্শক লৈ হোৱা বিতৰ্কৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বহুতো জ্যেষ্ঠ বিষয়াই প্ৰাচীন হৰপ্পাবাসীক [[বেদ]] আৰু [[সংস্কৃত]]ৰ সৈতে ভুলকৈ একে বুলি দেখুৱাই ভাৰতীয় সভ্যতাক আৰম্ভণিৰেপৰা স্বদেশীয় আৰু অবিচ্ছিন্ন বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে তথাকথিত "বৈজ্ঞানিক" প্ৰচেষ্টাক লৈ বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহ [[হিন্দুত্ব]] মতাদৰ্শৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে জড়িত বুলি অভিযোগ কৰা হৈছে। ইয়াত [[স্বদেশীয় আৰ্যবাদ]] অনুসৰি সভ্যতাৰ উৎপত্তি [[সৰস্বতী নদী]]ৰ পাৰত হোৱা বুলি দাবী কৰা হয়, সিন্ধু নদীৰ পাৰত নহয়।{{sfn|Avikunthak|2022|pp=34, 51-56}} ==স্থান সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়ন== ===বিপদাপন্ন ঐতিহ্যস্থান=== ২০১২ চনৰ মে' মাহত গ্লোবেল হেৰিটেজ ফাণ্ডে ৰাখীগড়ীক এছিয়াৰ আটাইতকৈ বিপদাপন্ন দহটা ঐতিহ্যস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি ঘোষণা কৰে। উন্নয়নৰ চাপ, অপৰ্যাপ্ত ব্যৱস্থাপনা আৰু লুণ্ঠনৰ বাবে ইয়াৰ অপূৰণীয় ক্ষতি আৰু ধ্বংসৰ আশংকা আছিল।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref>{{cite web | title = Rakhigarhi likely to be developed into a world heritage site |publisher=India Today | url = https://www.indiatoday.in/india/north/story/rakhigarhi-all-set-to-be-developed-as-a-heritage-site-as-plans-road-to-fame-through-harappa-157337-2013-03-31 | date=31 March 2013| access-date = 8 August 2013 }}</ref> ২০১২ চনৰ [[ছানডে টাইমছ]]ৰ এক অধ্যয়নত স্থানটো সঠিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হোৱা নাই বুলি প্ৰকাশ পাইছিল। লোহাৰ সীমা বেৰ ভাঙি গৈছিল। গাঁওবাসীয়ে স্থানটোত খান্দি উলিওৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী কৰিছিল আৰু স্থানটোৰ কিছু অংশত ব্যক্তিগত ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি বেদখল কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web | url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-url = https://web.archive.org/web/20130523000002/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-date = 23 May 2013 | title = Can Rakhigarhi, the largest Indus Valley Civilisation site be saved? | last1 = Archana | first1 = Khare Ghose | date = 3 June 2012 | website = [[ছানডে টাইমছ]] | access-date = 5 June 2012 }}</ref> স্থানটোৰ অপৰ্যাপ্ত সুৰক্ষাৰ বাবে মাটিৰ খহনীয়া, বেদখল, অবৈধভাৱে বালি উঠোৱা আৰু প্ৰত্নবস্তু চুৰি কৰি অবৈধভাৱে বিক্ৰী কৰাৰ ফলত ইয়াৰ ক্ষতি হৈছে। প্ৰাচীন স্থানৰপৰা পোৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী বা ক্ৰয় কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ। ২০১৫ চনত চাৰিটা মানুহৰ কংকাল পোৱা সমাধিস্থল RGR-৭ আৰু হৰপ্পা যুগৰ আৱাসিক স্থান RGR-৬ৰ ৮০ শতাংশ অংশ কৃষিকাৰ্য আৰু মাটি খননৰ ফলত ধ্বংস হৈছে।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ===স্থানত বেদখল=== RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিৰ কিছু অংশত গাঁওবাসীয়ে বেদখল কৰি ১৫২টা ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ৩৫০ হেক্টৰ বিস্তৃত স্থানটোত ১১টা প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপি আছে। কিন্তু বেদখল আৰু বেদখল আঁতৰোৱাৰ বাবে চলি থকা আদালতৰ গোচৰৰ ফলত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত মাত্ৰ ৮৩.৫ একৰ ভূমি আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থান পুনৰ্বাসন আৰু সংৰক্ষণ=== ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰী [[নিৰ্মলা সীতাৰমণ]]ে ৰাখীগড়ীক এটা প্ৰতীকী স্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰা হ'ব বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |last=Maanav |first=Sushil |date=2 February 2020 |title=Rakhigarhi to be developed as iconic site |url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/rakhigarhi-to-be-developed-as-iconic-site-34808 |work=The Tribune |access-date=20 July 2024}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে স্থানটোৰপৰা বেদখল আঁতৰোৱাৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিত থকা ১৫২টা ঘৰো আছে। স্থানটোৰপৰা ঘৰ আঁতৰাবলগীয়া গাঁওবাসীসকলক আন এটা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা আৱাসিক ফ্লেটলৈ স্থানান্তৰ আৰু পুনৰ্বাসন কৰা হ'ব।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থানীয় সংগ্ৰহালয় আৰু হ্ৰদ=== {{main|ৰাখীগড়ী সিন্ধু সভ্যতা সংগ্ৰহালয়}} {{see also|হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয়|জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়}} সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থান ৰাখীগড়ীত ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্মাণ কৰা এটা সংগ্ৰহালয় আছে।<ref>{{cite news |last1=Sura |first1=Ajay |date=13 February 2016 |title=Harappan museum at Rakhigarhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Harappan-museum-at-Rakhigarhi/articleshow/50971406.cms |work=The Times of India |access-date=20 July 2024}}</ref> ইয়াৰপৰা ৬০ কিলোমিটাৰ দূৰত [[হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয়]] আছে। ইয়াক [[চৌধুৰী চৰণ সিং হাৰিয়ানা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়|চিচিএছ এইচএইউ]]য়ে ইয়াৰ গান্ধী ভৱনত পৰিচালনা কৰে। ইয়াত কৃষিৰ বিকাশ আৰু বিলুপ্তপ্ৰায় পুৰণি সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Gazetteer of India Haryana, Hisar|url=http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|website=revenueharyana.gov.in|publisher=Government OF Haryana|access-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501213030/http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|archive-date=1 May 2014}}</ref> [[জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়]]ৰ নাম [[জৰ্জ থমাছ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। ই [[ফিৰোজ শ্বাহ ৰাজপ্ৰাসাদ চৌহদ]]ৰ ভিতৰত অৱস্থিত আৰু [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ইয়াক পৰিচালনা কৰে।<ref>[http://haryanatourism.gov.in/showpage.aspx?contentid=5262 Jahaj Kothi museum]</ref> ৰাখীগড়ীক বিশ্ব ঐতিহ্যস্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰাৰ বাবে সংগ্ৰহালয়ৰ সন্মুখত পথৰ দুয়োকাষে থকা দুটা [[জোহাড]]ক হ্ৰদ হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। খনন কৰি হ্ৰদটো গভীৰ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ পাৰত পৰম্পৰাগত [[ঘাট]] আৰু [[মিনাৰ|বুৰ্জি]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ খালী ভূমিত এখন উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পৰ্যটকৰ বাবে হ্ৰদটোৰ চাৰিওফালে ছাঁ দিয়া গছ আৰু ফলৰ গছ থকা এটা খোজকঢ়া পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jagran.com/haryana/hisar-lake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html Lake being built in Rakhigarhi] ([https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hi&tl=en&u=https%3A%2F%2Fwww.jagran.com%2Fharyana%2Fhisar%2Flake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html english translation of original hindi news "चंडीगढ़ की सुखना लेक की तर्ज पर राखीगढ़ी में बन रही झील"]), Dainik Jagran, 16 September 2021.</ref> পৰম্পৰাগত ঘাটসমূহে সেই সময়ৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি কোৱা হয়, যেতিয়া প্ৰাচীন [[দৃষদ্বতী নদী]] ৰাখীগড়ীৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। সেই সময়ত বাণিজ্যৰ বাবে সামগ্ৰী পৰিবহণ কৰিবলৈ ঘাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[লোথাল]] বন্দৰ আৰু [[ধোলাভিৰা]]ৰ উপকূলীয় পথৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী [[মেছ'পটেমিয়া]]লৈকে, অৰ্থাৎ প্ৰাচীন [[এলাম]] আৰু [[সুমেৰ]] নগৰলৈ পৰিবহণ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>[https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence], Frontline, 11 October 2019.</ref> ==চাওক== * [[সিন্ধু সভ্যতা]] সম্পৰ্কীয় * [[সিন্ধু সভ্যতাৰ আৱিষ্কাৰ আৰু উদ্ভাৱনৰ তালিকা]] * [[ৰাখীগড়ী সিন্ধু সভ্যতা সংগ্ৰহালয়]] ==টোকা== {{reflist|group=note|refs= <!-- Size --> {{refn|group=note|name="size"|Size: * {{harvnb|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}: "Rakhigarhi at 80 hectares is the largest site followed by Banawali at 25 hectares." * {{harvnb|Kenoyer|1998|p=49}}: "Within a few hundred years the thriving town had grown six times larger, covering an area of over 150 hectares [...] civilization: Mohenjo-daro (+200 ha), Harappa (+ 150 ha), Ganweriwala and Rakhigarhi (+80 ha) and Dholavira (100 ha)." * {{harvnb|Possehl|2002|p=72}}: "The site is about 17 meters in height. The southern face of the mounds is rather abrupt and steep. The northern side slopes down to the surrounding plain. The contours of the site have led the excavator to divide up the place into five mounds (RGR-1 through 5). RGR-6, a Sothi-Siswal site known as Arda, was probably a separate settlement. I have visited Rakhigarhi and believe that it is 80 hectares in size." * {{harvnb|Heitzman|2008|p=35}}: "They include Mohenjodaro (with a city core of about 100 hectares, and suburbs possibly covering more than 200 hectares) in Sind; Harappa (more than 150 hectares) in the center of Pakistani Punjab; Dholavira (more than 100 hectares) in Gujarat; Ganweriwala (82 hectares) in Pakistani Punjab near the border with Rajasthan; and Rakhigarhi (between 80 and 105 hectares) in Haryana." * {{harvnb|Wright|2009|p=133}}: "Rakhigarhi was over 100 hectares in size." * {{harvnb|Coningham|Young|2015|p=183}} Quote: Mohenjo-daro covered an area of more than 250 hectares, Harappa exceeded 150 hectares, Dholavira 100 hectares and Ganweriwala and Rakhigarhi around 80 hectares each."}} }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস== ; মুদ্ৰিত উৎস {{refbegin}} <!-- A --> * {{citation | last1 =Allchin | first1 =F. R. | last2 =Erdosy | first2 =George | year =1995| title =The Archaeology of Early Historic South Asia: The Emergence of Cities and States | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-37695-2 | url =https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA78}} *{{cite book | last=Avikunthak | first=Ashish | title=Bureaucratic Archaeology: State, Science, and Past in Postcolonial India | publisher=Cambridge University Press | series=South Asia in the Social Sciences | year=2022 | isbn=978-1-009-08200-6 | url=https://books.google.com/books?id=QUVFEAAAQBAJ}} <!-- C --> * {{citation | last1 =Coningham | first1 =Robin | last2 =Young | first2 =Ruth | year =2015 | title =The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE–200 CE | publisher =Cambridge University Press |isbn =978-0-521-84697-4 | url =https://books.google.com/books?id=hB5TCgAAQBAJ&pg=PA183}} <!-- G --> * {{Cite journal | last1 =Garge | first1 =Tejas | year =2010 | title =Sothi-Siswal Ceramic Assemblage: A Reappraisal | journal =Ancient Asia | volume =2 | page =15 | doi =10.5334/aa.10203 | doi-access =free}} <!-- H --> * {{citation | last =Heitzman | first =James | year =2008 | title =The City in South Asia | publisher =Routledge |isbn =978-1-134-28962-2 | url =https://books.google.com/books?id=TMt_AgAAQBAJ&pg=PT35}} <!-- K --> * {{citation | last =Kenoyer | first =Jonathan M. | year=1998 | title =Ancient Cities of the Indus Valley Civilization |publisher =Oxford University Press | isbn =978-0-19-577940-0 | url =https://books.google.com/books?id=DK3tAAAAMAAJ&pg=PA49}} <!-- M --> * {{Citation | last =Mani | first =B.R. | year =2008 | title =Kashmir Neolithic and Early Harappan: A Linkage | journal =Pragdhara |volume=18 |pages=229–247 | url =http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | access-date =17 January 2017 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170118050909/http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | archive-date =18 January 2017 }} * {{cite book | last =McIntosh | first =Jane R. | year =2008 | title =The ancient Indus Valley: new perspectives | location =Santa Barbara, Calif.| publisher =ABC-CLIO | isbn =978-1-57607-907-2 | url =https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC}} <!-- N --> * {{cite journal | last1 =Nath | first1 =Amarendra | last2 =Garge | first2 =Tejas | last3 =Law | first3 =Randall | year =2014 | title = Defining the Economic Space of the Harappan Rakhigarhi: An Interface of the Local Subsistance Mechanism and Geological Provenience Studies | journal =Puratattva 44 | publisher =Indian Archaeological Society | location =New Delhi | url =https://www.academia.edu/8721752}} * {{cite journal | last =Nath | first =Amarendera | publication-date =2015 | title =Harrapan interments at Rakhigarhi | journal =Man and Environment | publisher =Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies | volume =XL | issue =2 | page =11 | url =https://www.researchgate.net/publication/289530799 | access-date =11 May 2016| ref={{harvid|Nath et al.|2015}}}} <!-- P --> * {{citation | last =Possehl | first =Gregory L. | year =2002| title =The Indus Civilization: A Contemporary Perspective | publisher =Rowman Altamira | isbn =978-0-7591-0172-2 | url =https://books.google.com/books?id=pmAuAsi4ePIC&pg=PA72}} <!-- S --> * {{Cite journal | last1 =Sarkar | first1 =Anindya | year =2016 | title =Oxygen isotope in archaeological bioapatites from India: Implications to climate change and decline of Bronze Age Harappan civilization | journal =Scientific Reports | volume =6 | article-number =26555 | doi =10.1038/srep26555 | doi-access =free| pmid =27222033 | pmc =4879637 |bibcode=2016NatSR...626555S |last2=Mukherjee|first2=Arati Deshpande|last3=Bera|first3=M. K. | last4=Das|first4=B.|last5=Juyal |first5=Navin|last6=Morthekai |first6=P.|last7=Deshpande |first7=R. D.|last8=Shinde|first8=V. S.|last9=Rao|first9=L. S. | ref ={{harvid|Sarkar et al.|2016}}}} * {{cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | last2 =Green | first2 =Adam | last3 =Parmar | first3 =Narender | last4 =Sable |first4 =P. D. | year =2012 | title =Rakhigarhi and the Harappan Civilization: Recent Work and New Challenges | journal =Bulletin of the Deccan College Research Institute | volume =72/73 | pages =43–53 | jstor =43610687}} * {{Cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | date =17 October 2019| title =An Ancient Harappan Genome Lacks Ancestry from Steppe Pastoralists or Iranian Farmers | journal =Cell | language =en | volume =179 | issue =3 | pages =729–735.e10 | doi =10.1016/j.cell.2019.08.048 | issn =0092-8674 | pmc =6800651 | pmid =31495572 | last2 =Narasimhan | first2 =Vagheesh M. | last3 =Rohland | first3 =Nadin | last4 =Mallick | first4 =Swapan | last5 =Mah | first5 =Matthew | last6 =Lipson | first6 =Mark | last7 =Nakatsuka |first7 =Nathan | last8 =Adamski | first8 =Nicole | last9 =Broomandkhoshbacht | first9 =Nasreen | last10 =Ferry | first10 =Matthew |last11 =Lawson | first11 =Ann Marie | ref ={{harvid|Shinde et al.|2019}}}} *{{cite book | last1=Shinde | first1=Vasant | last2=Shin | first2=Dong Hoon | last3=Bhattacharyya | first3=Banani | title=New Perspectives on the Harappan Culture in Light of Recent Excavations at Rakhigarhi: 2011–2017, Volume 1: Bioarchaeological Research on the Rakhigarhi Necropolis: Symposium Proceedings of the 6th International Congress of The Society of South Asian Archaeology and Updated Scientific Research | publisher=Archaeopress Publishing Limited | year=2023 | isbn=978-1-80327-592-5 | url=https://books.google.com/books?id=DDfbEAAAQBAJ}} <!--V--> *{{cite journal | last1=Varma | first1=Supriya | last2=Menon | first2=Jaya | title=Was There a Temple under the Babri Masjid? Reading the Archaeological 'Evidence' | journal=Economic and Political Weekly | volume=45 | issue=50 | year=2010 | issn=0012-9976 | jstor=25764216 | pages=61–72 }} <!-- W --> * {{citation | last =Wright | first =Rita P. | year =2009 |author-link =Rita P. Wright | title =The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-57219-4 | url =https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ | access-date =29 September 2013}} {{refend}} ; ৱেব উৎস {{reflist|group=web|refs= <!-- A --> <ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print>{{cite web | last =Ahluwalia | first =Disha | date=6 March 2023 | title =Why are we digging Rakhigarhi a 9th time? This Harappan site is a gift that keeps giving |work=[[The Print]] | url=https://theprint.in/opinion/why-are-we-digging-rakhigarhi-a-9th-time-this-harappan-site-is-a-gift-that-keeps-giving/1420819/ |access-date=12 April 2023}}</ref> <ref group=web name="ambalaonline">{{Cite web|url=https://www.ambalaonline.in/city-guide/rivers-in-ambala|title=Rivers in Ambala, Markanda River Ambala, Tangri River Ambala|website=www.ambalaonline.in|access-date=17 April 2020}}</ref> <ref group=web name="ASI_1997-98">{{cite web|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Indian Archaeology 1997-98|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201997-98%20A%20Review.pdf|website=Excavation at Rakhigarhi|publisher=Archaeological Survey of INdia|access-date=17 July 2012}}</ref> <!-- C --> <ref group=web name="Chopra_2010_IE">{{cite news | last =Chopra | first =Sanjeev | date =25 September 2010 | title =Overflowing Ghaggar, Tangri inundate some villages along Punjab-Haryana border | newspaper =The Indian Express | url =https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/overflowing-ghaggar-tangri-inundate-some-villages-along-punjabharyana-border/ | access-date=9 April 2017}}</ref> <!-- D --> <ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune">Deepender Deswal (2015), [https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/rakhigarhi-site-being-plundered-due-to-lack-of-protection-67941 Rakhigarhi site being plundered due to lack of protection], The Tribune India, 16 April 2015.</ref> <ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> <!-- N --> <ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu">Damini Nath (2020), [https://www.thehindu.com/news/national/at-haryanas-harappan-site-of-rakhigarhi-anxiety-trumps-history/article30926622.ece At Haryana's Harappan site of Rakhigarhi, anxiety trumps history], ''[[দ্য হিন্দু]]'', 27 February 2020.</ref> <!-- S --> <ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/rakhigarhi-the-biggest-harappan-site/article5840414.ece | title =Rakhigarhi, the biggest Harappan site | newspaper =The Hindu | date =27 March 2014 | last1 =Subramanian|first1 =T. S.}}</ref> <ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu">T.S. Subramanian (2015), {{cite news |title=Virtual Harappans to come alive |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |work=The Hindu|date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920201439/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |archive-date=20 September 2019}}</ref> }} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons}} * [https://chopaltv.in/rakhigarhi-the-largest-harappan-site/ Rakhigarhi, the largest Harappan site] * [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 Photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 BBC report with photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.researchgate.net/profile/Veena_Mushrif/publication/289530799_Harappan_Interment_at_Rakhigrhi_Haryana/links/568f4e5208aeaa1481b05788.pdf 2015 ''Man and Environment'' Journal article on Rakhigarhi burials.] * [http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf Haryana Samvad Newsletter: Detailed report on Rakhigarhi with color photographs, page 1-15.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610004142/http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf |date=10 June 2016 }} * {{cite web| title = Harappa's greatest centre sheds light on our today| url = http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today| date = 16 September 2012| work = The Sunday Guardian| access-date = 8 August 2013| archive-date = 4 July 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160704174817/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today}} jnhhjcaai465tkuyrbipid4g0sjounq 635082 635079 2026-09-12T15:11:07Z AjayDas 12623 /* খনন */ 635082 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = ৰাখীগড়ী | native_name = | other_name = ৰাখী গড়ী | image = Rakhigarhi Harappan civilization.jpg | caption = | pushpin_map = India Haryana#India#South Asia | pushpin_alt = | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|29|17|35|N|76|6|51|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | location = হান্সী জিলা, [[হাৰিয়ানা]], [[ভাৰত]] | region = | type = বসতি | part_of = | length = | width = | area = ৩৫০ হেক্টৰ<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> | height = | builder = | material = | built = {{circa|3500 BC}} | abandoned = | epochs = | cultures = [[সিন্ধু সভ্যতা]] | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৩, ১৯৯৭–২০০০, ২০১২–২০১৬, ২০২১–বৰ্তমান<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰাখীগড়ী''' বা '''ৰাখী গড়ী''' {{en|Rakhigarhi}} হৈছে হান্সী জিলাৰ এখন গাঁও আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই উত্তৰ [[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত। এই স্থান [[দিল্লী]]ৰপৰা প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ই ঘগ্গৰ নদীৰ সমভূমিত অৱস্থিত আৰু ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} এই স্থান [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০?/৪৬০০–৩৩০০), প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০০–২৬০০) আৰু পৰিণত পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০–১৯০০)ৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} ই প্ৰাচীন সভ্যতাটোৰ পাঁচটা বৃহৎ বসতিৰ ভিতৰত এটা আছিল। ২০১৪ চনৰ আগলৈকে অধিকাংশ গৱেষকে ইয়াৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক বুলি উল্লেখ কৰিছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{refn|group=note|name="size"}} পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপিৰে গঠিত আছিল। ওচৰতে থকা ষষ্ঠটো ঢিপি এই গোটৰ বাহিৰত আছিল। ই এটা পুৰণি পৰ্যায়ৰ নিদৰ্শন আছিল আৰু সম্ভৱতঃ পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} সপ্তমটো ঢিপি পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপ মূল ঢিপিসমূহৰ গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই পৰিসৰত থকা সকলো অৱশেষ একে সময়তে এটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ আছিল বুলি ক'ব নোৱাৰি।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} স্থানটোত প্ৰাৰম্ভিক খনন ১৯৬০ৰ দশকত হৈছিল। তাৰ পিছত ১৯৯০ৰ দশকৰ শেষৰফালে পুনৰ খনন কৰা হয়। ২০১২–২০১৬ আৰু ২০২১–২০২২ চনত অধিক নিয়মিতভাৱে খনন কৰা হয়।<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> অৱশ্যে স্থানটোৰ বৃহৎ অংশ এতিয়াও খনন কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ইয়াৰ বহুতো তথ্য এতিয়াও প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} ওচৰৰ মিতাথাল আৰু সৰু লোহাৰি ৰাঘো নামৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান দুটাও এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে খনন কৰা হোৱা নাই। শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত কৰা ডিএনএ পৰীক্ষাত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ নাপালে। এই ফলাফল আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্বৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ==স্থানৰ বৈশিষ্ট্য== ===অৱস্থান=== এই স্থান ঘগ্গৰ সমভূমিত অৱস্থিত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} ই ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত। বৰ্তমান ৰাখীগড়ী ভাৰতৰ হাৰিয়ানা ৰাজ্যৰ এখন সৰু গাঁও।<ref group=web name=census2011-1>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0612_PART_B_DCHB_HISAR.pdf Census of India, 2011]</ref> জেন মেকিনটছৰ মতে ৰাখীগড়ী প্ৰাগৈতিহাসিক দৃষদ্বতী নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এই নদীৰ উৎপত্তি শিৱালিক পাহাৰত হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=76}} চৌটাং [[সৰস্বতী নদী]]ৰ এটা উপনৈ আৰু সৰস্বতী নদী ঘগ্গৰ নদীৰ এটা উপনৈ।<ref group=web name="ambalaonline"/><ref group=web name="Chopra_2010_IE"/> ===স্থানৰ আকাৰ আৰু ঢিপিৰ সংখ্যা=== গ্ৰেগৰি পছেল, জনাথন মাৰ্ক কেনয়াৰ, ৰেমণ্ড অলচিন আৰু ৰীটা পি. ৰাইটকে ধৰি অধিকাংশ গৱেষকৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল।{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{refn|group=note|name="size"}} নাথ আদিয়ে ২০১৫ চনত কৈছিল যে ৰাখীগড়ীৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ প্ৰায় ৩০০ হেক্টৰ ব্যাসাৰ্ধৰ অঞ্চলত বিস্তৃত। ইয়াত সাতটা ঢিপ আছে। ইয়াৰে ১ৰপৰা ৫ নম্বৰ ঢিপ পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত আৰু কেইটামান ঢিপ আনবোৰৰপৰা পৃথক।{{sfnp|Nath et al.|2015}} ঢিপিসমূহৰ নামকৰণ ''"RGR-x"'' পদ্ধতিৰে কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/> ২০১৪ চনলৈকে সাতটা ঢিপি জনাজাত আছিল। ২০১৪ চনৰ খননত RGR-৮ আৰু RGR-৯ নামৰ আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা মূল স্থানৰ পূব আৰু পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বাবে বহু পৰিমাণে ধ্বংস হৈছিল। বসন্ত শিন্দেৰ মতে প্ৰতিটো ঢিপিৰ আয়তন ২৫ হেক্টৰ। সেই অনুসৰি মুঠ স্থানৰ আয়তন ৩৫০ হেক্টৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাখীগড়ী [[মহেঞ্জোদাৰো]]তকৈ ৫০ হেক্টৰ ডাঙৰ হৈ সিন্ধু সভ্যতাৰ বৃহত্তম স্থান হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ৰাখীগড়ীৰ সকলো প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপ একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৫লৈ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত ঢিপিক পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ পৰিসৰ ৮০ৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল। ইয়াৰ উপৰি RGR-৬ নামৰ এটা ঢিপি আছিল। ইয়াক "আৰ্দা" বুলিও কোৱা হয়। এই ঢিপিটো মূল গোটৰ বাহিৰত উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}} ই সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ইয়াত মূলতঃ পুৰণি পৰ্যায়ৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। বহুদিন পৰিত্যক্ত হৈ থকাৰ পিছত দুহাজাৰতকৈও অধিক বছৰৰ পাছত [[কুষাণ সাম্ৰাজ্য|কুষাণ যুগ]]ত ইয়াত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|p=33}} RGR-৭ উত্তৰত থকা আন এটা ঢিপি। ই পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপিৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপি মূল গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই সংখ্যাত এনে বাহিৰৰ অৱশেষো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে যিবোৰ একে সময়ত একেটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি সম্ভৱ।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} ===কাল নিৰ্ণয়=== তেজস গাৰ্গেৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আটাইতকৈ পুৰণি বসতিসমূহ সিন্ধু সভ্যতাৰ আগৰ। তেওঁ ৰাখীগড়ীৰ তলৰ স্তৰসমূহৰ বাবে "৬০০০(?)-৪৬০০-৩৮০০" আৰু প্ৰথম পৰ্যায়ৰ বাকী অংশৰ বাবে "৩২০০-২৮০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব"ৰ সম্ভাৱ্য কাল নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} পছেলৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ সকলো ঢিপি একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল। তেওঁৰ মতে RGR-৬ নামৰ ছোথি-সিসৱাল স্থান "আৰ্দা" সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৬লৈ ঢিপিসমূহ "প্ৰাক-গঠনকালীন প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা" যুগৰ আৱাসিক স্থান। RGR-৭ এটা সমাধিস্থল, য'ত মানুহৰ কংকাল পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে RGR-১, RGR-২, RGR-৬ আৰু RGR-৭ নামৰ ঢিপিসমূহৰ কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় কৰিছে। RGR-৬ত প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ দুটা স্তৰ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ কাল ৫,৬৪০ আৰু ৫,৪৪০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-১ত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ কাল ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-২তো প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ নমুনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৪,০৪০ আৰু ৩,৯০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ দুটা নমুনা পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> RGR-৭ পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ কাল প্ৰায় ৪,৬০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> ২০১৪ চনত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অমৰেন্দ্ৰ নাথে ১৯৯৭ৰপৰা ২০০০ চনৰ ভিতৰত ৰাখীগড়ীত কৰা খননৰ ছয়টা তেজস্ক্ৰিয় কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় প্ৰকাশ কৰে। এইবোৰ প্ৰাক-গঠনকালীন, প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। RGR-৬ত ছোথি পৰ্যায়ৰ প্ৰাক-গঠনকালীন স্তৰ পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ দুটা কাল আছিল <math>6420 \pm 110</math> আৰু <math>6230 \pm 320</math> বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। এইবোৰ <math>4470 \pm 110</math> আৰু <math>4280 \pm 320</math> '''খ্ৰীষ্টপূৰ্ব''' হিচাপে ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ===ওচৰৰ স্থান আৰু সংস্কৃতি=== সিন্ধু সভ্যতাৰ যুগৰ বৃহত্তম নগৰ আৰু আঞ্চলিক বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে ৰাখীগড়ীৰ চাৰিওফালে হাৰিয়ানা, ৰাজস্থান আৰু পঞ্জাবৰ ঘগ্গৰ-হাকৰা নদীৰ গতিপথত বহুতো [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ হৈছে উত্তৰ-পশ্চিমে ৮৬ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা ভিৰৰানা। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ চাৰিটা পৰ্যায় পোৱা গৈছে আৰু আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্যায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম–সপ্তম সহস্ৰাব্দৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।{{sfnp|Mani|2008|p=237-238}}{{sfnp|Sarkar et al.|2016|p=2-3}} উত্তৰ-পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা কুনাল "কুনাল সংস্কৃতি"ৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতিক ৰেহমান ধেৰী স্থানৰ সাংস্কৃতিক পূৰ্বসূৰী বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>Charles Keith Maisels, [https://books.google.com/books?id=I2dgI2ijww8C&pg=PA216 ''Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China.''] Routledge, 2003 {{ISBN|1134837305}}</ref><ref>{{cite journal|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Excavations at Kunal,Haryana|journal=Indian Archaeology 1998-99 a Review|year=2004|pages=11–12|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|access-date=13 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508064754/http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|archive-date=8 May 2012}}</ref> পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা সিসৱাল ছোথি-সিসৱাল সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৮০০ চনৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ই প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সমসাময়িক আছিল।{{sfnp|Garge|2010|pp=15–40}}<ref name=dis1>[https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/the-harappan-civilisation-its-sub-cultures.html The Harappan Civilisation: Its Sub-cultures], Daily Pioneer, 10 May 2018.</ref> পশ্চিমে ২৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[কালীবংগান]] আন এটা বৃহৎ আঞ্চলিক সিন্ধু সভ্যতাৰ নগৰ আছিল। ইয়াত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰপৰা আৰম্ভ কৰি কেইবাটাও পৰ্যায় পোৱা গৈছে।<ref>{{cite book|title= History of India |first= Herman |last= Kulke |publisher= Routledge |year=2004 |page=25 |isbn= 978-0-415-32920-0 |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&q=india++history}}</ref> এই অঞ্চলত ঘগ্গৰ সমভূমিৰ পূবফালে থকা পুৰণি নদী উপত্যকাত আৰু বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কালীবংগান]], কুনাল, বালু, ভিৰৰানা আৰু বানাৱালি উল্লেখযোগ্য।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ==খনন== ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ আৰু ডেকান মহাবিদ্যালয়ে স্থানটোৰ মাত্ৰ ৫ শতাংশ অংশ খনন কৰিছিল।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===খননৰ কালক্ৰম=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানসমূহৰ প্ৰথম খনন ১৯২১–১৯২২ চনত [[হৰপ্পা]]ত আৰু ১৯৩১ চনত [[মহেঞ্জোদাৰো]]ত আৰম্ভ হৈছিল। ৰাখীগড়ীত প্ৰথম খনন ১৯৬৯ চনত কৰা হয়। তাৰ পিছত ১৯৯৭–১৯৯৮, ১৯৯৮–১৯৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত, ২০১১–২০১৬ চনৰ ভিতৰত আৰু ২০২১ চনৰপৰা পুনৰ খনন কৰা হয়। ৰাখীগড়ীত RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ মুঠ ১১টা ঢিপি আছে। ইয়াৰে RGR-৫ত ৰাখীশাহপুৰ গাঁও ঘনভাৱে স্থাপিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত খনন কৰা সম্ভৱ নহয়। RGR-১ৰপৰা RGR-৩, RGR-৬ৰপৰা RGR-৯ আৰু RGR-৪ৰ কিছু অংশ খননৰ বাবে উপলব্ধ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref name="Harappan Surprises"/><ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ১৯৬৩ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে এই স্থানত খনন আৰম্ভ কৰে। অৱশ্যে এই খননৰ বিষয়ে অতি কম তথ্য প্ৰকাশ পাইছে।{{sfnp|Wright|2009|p=107}}<ref>{{citation|last=Sinopoli|first=Carla M.|editor=Norman Yoffee|title=The Cambridge World History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TKawBgAAQBAJ&pg=PA325|year=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-19008-4|page=325|chapter=Ancient South Asian cities in their regions}} Quote: "Excavations have also occurred at Rakhigarhi, but only brief notes have been published, and little information is currently available on its form and organization. (page 325)"</ref> ১৯৬৯ চনত কুৰুক্ষেত্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা দলে ইয়াৰ অধ্যয়ন আৰু নথিভুক্তকৰণ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ভাৰতীয় অধ্যয়নৰ ডীন ড° সূৰজ ভানে।<ref name=Anath1/> ১৯৯৭–৯৮, ১৯৯৮–৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ এটা দলে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ইয়াৰ সঞ্চালক ড° অমৰেন্দ্ৰ নাথে। তেওঁ নিজৰ গৱেষণাৰ ফলাফল বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত প্ৰকাশ কৰে।<ref name=Anath1>Bhartesh Singh Thakur, [http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html "Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud"], [[Hindustan Times]], 15 October 2015.</ref><ref>{{cite web | first1=Amarendra | last1=Nath | url=http://asi.nic.in/pdf_data/rakhigarhi_excavation_report_new.pdf | title=Excavations at Rakhigarhi [1997-98 to 1999-2000] | access-date=22 February 2016 | website=Archaeological Survey of India | page=306 | date=31 December 2014}}</ref> ২০০০ চনৰ পিছত পুঁজি অপব্যৱহাৰৰ অভিযোগত [[কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান সংস্থা]]ৰ তদন্তৰ বাবে কেইবাবছৰ ধৰি খনন বন্ধ আছিল।<ref name=fraud1>{{cite news|title=Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html|access-date=6 January 2016|work=Hindustan Times|date=15 October 2015}}</ref> বহুতো আৱিষ্কাৰ নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়লৈ দান কৰা হৈছে। ২০১১ৰপৰা ২০১৬ চনলৈ ডেকান মহাবিদ্যালয় স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ খনন চলায়। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল সেই সময়ৰ উপাচাৰ্য আৰু প্ৰত্নতত্ত্ববিদ ড° বসন্ত শিন্দে। দলটোৰ কেইবাজনো সদস্যই বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত নিজৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news | first=Kuldip | last=Dhiman | url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/book-reviews/engulfed-in-the-labyrinths-of-time-260177/ | title=Engulfed in the labyrinths of time | newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | date=3 July 2016}}</ref>{{sfnp|Shinde|Green|Parmar|Sable|2012|p=48}} ২০২১ চনৰপৰা ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। হাৰিয়ানা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ড° বসন্ত শিন্দেও খনন আৰম্ভ কৰাৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> ===আৱিষ্কাৰ=== [[File:Skeleton harappa.JPG|thumbnail|ৰাখীগড়ীত পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ কংকাল, বৰ্তমান [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়|নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰদৰ্শিত।]] আৱিষ্কাৰসমূহে প্ৰাৰম্ভিক আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ প্ৰমাণ দিছে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰায় ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি মানুহৰ কংকাল, দুৰ্গ আৰু ইটা আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ====পৰিকল্পিত নগৰ==== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বিস্তৃত খননে হেৰাই যোৱা নগৰখনৰ আকাৰ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু ৫,০০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি বহুতো প্ৰত্নবস্তু উদ্ধাৰ কৰিছে। প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা যুগতো ৰাখীগড়ীত মানুহৰ বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref name="Harappan Surprises">{{cite web |title=Harappan Surprises | url=http://www.frontline.in/arts-and-culture/heritage/harappan-surprises/article6032206.ece?homepage=true |publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=13 June 2014|access-date=14 March 2018}}</ref> পকী পথ, নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, বৃহৎ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা, [[টেৰাকোটা]] ইটা, মূৰ্তি নিৰ্মাণ আৰু [[ব্ৰঞ্জ]] তথা মূল্যৱান ধাতুৰ দক্ষ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{citation needed|date=February 2020}}</ref> টেৰাকোটা, [[শংখ]], সোণ আৰু অৰ্ধমূল্যৱান শিলেৰে নিৰ্মিত খাৰুকে ধৰি অলংকাৰো পোৱা গৈছে।<ref>[https://web.archive.org/web/20070225134410/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=223720 ''Chandigarh Newsline'', 2/23/2007, 'Rakhigarhi is the Largest Harappan Site Ever Found']</ref> এতিয়ালৈ কৰা খননে ১.৯২ মিটাৰ বহল পথ থকা এটা সুপৰিকল্পিত নগৰৰ ছবি প্ৰকাশ কৰিছে। এই পথ [[কালীবংগান]]ৰ পথতকৈ কিছু বহল। ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ কালীবংগান আৰু বানাৱালিত পোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে একে। দেৱালেৰে ঘেৰি থকা কিছুমান গাঁত পোৱা গৈছে। এইবোৰ বলি বা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ঘৰসমূহৰ মলিন পানী নিষ্কাশনৰ বাবে ইটাৰে নিৰ্মিত নলা আছিল। টেৰাকোটা মূৰ্তি, ওজন, ব্ৰঞ্জৰ বস্তু, ফণী, তামৰ মাছ ধৰা বৰশী, বেজী আৰু টেৰাকোটাৰ মোহৰো পোৱা গৈছে। সোণ আৰু ৰূপেৰে সজোৱা এটা ব্ৰঞ্জৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। প্ৰায় ৩,০০০ অপালিশ কৰা অৰ্ধমূল্যৱান শিল থকা এটা সোণৰ কাৰখানা পোৱা গৈছে। ইয়াত এই শিলসমূহ পালিশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বহুতো সঁজুলি আৰু এটা চৌকা পোৱা গৈছে। ১১টা কংকাল থকা এটা সমাধিস্থল পোৱা গৈছে। কংকালসমূহৰ মূৰ উত্তৰফালে আছিল। কংকালসমূহৰ মূৰৰ ওচৰত দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ পাত্ৰ ৰখা হৈছিল। তিনিগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ বাওঁ হাতত শংখৰ খাৰু আছিল। এগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ ওচৰত এটা সোণৰ বাহুবন্ধ পোৱা গৈছে। মূৰৰ ওচৰত অৰ্ধমূল্যৱান শিলো পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা সেইবোৰ কোনো ধৰণৰ হাৰৰ অংশ আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ====শস্যভঁৰাল==== ইয়াত পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা শস্যভঁৰাল পোৱা গৈছে। এই পৰ্যায়ৰ কাল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০ৰপৰা ২০০০ চনলৈ। শস্যভঁৰালটো মাটিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ মজিয়া মাটি দি সমান কৰা হৈছিল। ইয়াত সাতটা আয়তাকাৰ বা বৰ্গাকাৰ কোঠা আছিল। শস্যভঁৰালৰ দেৱালৰ তলৰ অংশত চূণ আৰু পচি যোৱা ঘাঁহৰ উল্লেখযোগ্য অৱশেষ পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা ধাৰণা কৰা হয় যে এইটো শস্য সংৰক্ষণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চূণ পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰু ঘাঁহ আৰ্দ্ৰতা প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আকাৰৰপৰা এইটো ৰাজহুৱা শস্যভঁৰাল বা অভিজাতসকলৰ ব্যক্তিগত শস্যভঁৰাল আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Ancient granary found in Haryana |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/ancient-granary-found-in-haryana/article5966952.ece |work=The Hindu|date= 2 May 2014}}</ref> ====সঁজুলি==== ইয়াত তামৰ হাতল আৰু মাছ ধৰা বৰশীৰ দৰে চিকাৰৰ সঁজুলি পোৱা গৈছে। সৰু চকা, সৰু ঢাকনি, গুলতিৰ বল আৰু জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ মূৰ্তিৰ দৰে বিভিন্ন খেলনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা খেলনাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। মোহৰ, অলংকাৰ আৰু চাৰ্ট শিলৰ ওজন উদ্ধাৰ হোৱাৰপৰা সমৃদ্ধ বাণিজ্যৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ইয়াত পোৱা ওজনসমূহ আন বহুতো সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানত পোৱা ওজনৰ সৈতে একে। ইয়াৰপৰা মানক ওজন ব্যৱস্থা থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-date=15 April 2015 |work=Hindustan Times|date=15 April 2015}}</ref> ====সংস্কৃতি, পোছাক আৰু উপাসনা==== ৰাখীগড়ীত অগ্নিবেদী আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গাঁথনি পোৱা গৈছে।<ref group=web name="ASI_1997-98"/>{{dead link|date=November 2021}} ৰূপ বা ব্ৰঞ্জৰ বস্তুত সংৰক্ষিত কপাহী কাপোৰৰ অৱশেষ ৰাখীগড়ী, চানহুদাৰো আৰু [[হৰপ্পা]]ত পোৱা গৈছে।{{sfnp|McIntosh|2008|p=293, 333}} এই স্থানত যথেষ্টসংখ্যক মোহৰো পোৱা গৈছে।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} ====সমাধিক্ষেত্ৰ আৰু কবৰস্থান==== ৰাখীগড়ীত পৰিণত হৰপ্পা যুগৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ইয়াত আঠটা কবৰ পোৱা গৈছে। বহুতো কবৰৰ গাঁত ইটাৰে ঢকা আছিল। ইয়াৰে এটা কবৰত কাঠৰ কফিন আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} কিছুমান কবৰৰ গাঁত তললৈ কাটি মাটিৰ ওপৰত ওলমি থকা অংশ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মৃতদেহটো তলত ৰখাৰ পিছত কবৰৰ ওপৰত ইটা দি ছাদৰ দৰে গঠন কৰা হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} এতিয়ালৈকে ৫৩টা সমাধিস্থলত ৪৬টা কংকাল আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ৩৭টা কংকালৰ নৃতাত্ত্বিক পৰীক্ষাত ১৭টা প্ৰাপ্তবয়স্ক, ৮টা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু ১২টাৰ বয়স নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ১৭টা কংকালৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। ইয়াৰে ৭টা পুৰুষ আৰু ১০টা মহিলা। অধিকাংশ কবৰ সাধাৰণ ধৰণৰ আছিল আৰু কংকালসমূহ চিৎ হৈ শুই থকা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান অস্বাভাৱিক কবৰত কংকাল ওপৰমুৱা নহৈ তলমুৱা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান কবৰ কেৱল গাঁত আছিল আৰু কিছুমান ইটাৰে সজোৱা আছিল। কিছুমান কবৰত মৃৎপাত্ৰও আছিল। কিছুমানত জন্তুৰ অৱশেষ থকা নিবেদনমূলক পাত্ৰ পোৱা গৈছে। এইবোৰ মৃতকৰ প্ৰতি নিবেদনৰ প্ৰতীক বুলি ধৰা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সমাধিৰ হাড়ৰ অৱশেষ পোৰা নাছিল। সেয়ে মৃতদেহ দাহ কৰাৰ প্ৰথাৰ সম্ভাৱনা নাকচ কৰা হৈছে। এই সমাধিসমূহত বহুতো হৰপ্পা বৈশিষ্ট্য আছিল। কিন্তু গোটীয়াভাৱে কৰা সমাধি আৰু তলমুৱা কংকালৰ অৱস্থা পৃথক বৈশিষ্ট্য আছিল। পৰজীৱী সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন আৰু বংশ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ডিএনএ বিশ্লেষণ চলি আছে।<ref>{{cite news|date=26 March 2018|title=Mysteries of Rakhigarhi's Harappan Necropolis: In burials from 4,000 years ago, women both exalted, condemned|work=The Indian Express|url=http://indianexpress.com/article/explained/mysteries-of-rakhigarhis-harappan-necropolis-in-burials-from-4000-years-ago-women-both-exalted-condemned-5111253/}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Shinde|first1=Vasant S.|last2=Kim|first2=Yong Jun|last3=Woo|first3=Eun Jin|last4=Jadhav|first4=Nilesh|last5=Waghmare|first5=Pranjali|last6=Yadav|first6=Yogesh|last7=Munshi|first7=Avradeep|last8=Chatterjee|first8=Malavika|last9=Panyam|first9=Amrithavalli|date=21 February 2018|title=Archaeological and anthropological studies on the Harappan cemetery of Rakhigarhi, India|journal=PLOS ONE|language=en|volume=13|issue=2|article-number=e0192299|doi=10.1371/journal.pone.0192299|issn=1932-6203|pmc=5821334|pmid=29466426|bibcode=2018PLoSO..1392299S|doi-access=free}}</ref> সমাধিস্থলত পুতি থোৱা লোকসকলৰ পেটত থকা পৰজীৱীৰ কণীও পোৱা গৈছে। মানুহৰ হাড়ৰপৰা পোৱা প্ৰাচীন ডিএনএ আৰু পৰজীৱী তথা জন্তুৰ ডিএনএ বিশ্লেষণ কৰি এই লোকসকলৰ উৎপত্তি নিৰ্ণয় কৰাৰ চেষ্টা কৰা হ'ব।<ref>{{cite news|date=12 January 2014|title=Scientists to study parasite eggs in Harappan graves|work=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Scientists-to-study-parasite-eggs-in-Harappan-graves/articleshow/28692622.cms}}</ref><ref>{{cite web|title=Biomedical Studies on Archaeology|url=http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html|date=19 February 2014|access-date=9 June 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004158/http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html}}</ref> ====কংকালৰ আৱিষ্কাৰ==== ২০১৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত RGR-৭ ঢিপিৰপৰা ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি চাৰিটা সম্পূৰ্ণ মানুহৰ কংকাল খনন কৰি উলিওৱা হয়। এই কংকালসমূহৰ দুটা প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষ, এটা প্ৰাপ্তবয়স্ক মহিলা আৰু এটা শিশুৰ আছিল। মহিলা কংকালটোক 'I6113' হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} এই কংকালসমূহৰ ওচৰত খাদ্যশস্য থকা মৃৎপাত্ৰ আৰু শংখৰ খাৰু পোৱা গৈছিল।<ref name=bp3>{{cite news|title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-date=15 April 2015| work=Hindustan Times| date=15 April 2015}}</ref><ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> {{anchor | Love | Couple | Love birds | Rakhigarhi love birds }} {{external media | float = | width = 258px | topic = | caption = | headerimage = | title = | image1 = Photo of the [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 skeleton of ''"Rakhigarhi love birds"'' buried together] with male (11A) facing the woman (11B), with their feet pointing south and head towards north.<ref name=jh4/>}} দুটা কংকালৰ ভিতৰত এটা ৩৫ৰপৰা ৪০ বছৰ বয়সৰ পুৰুষ আৰু আনটো ২০ বছৰৰ আৰম্ভণিৰ এগৰাকী মহিলা আছিল। দুয়োৰে প্ৰায় একে সময়তে মৃত্যু হৈছিল। তেওঁলোকক কাষে কাষে একেলগে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। পুৰুষজনৰ মূৰ মহিলাগৰাকীৰফালে আছিল। তেওঁলোকৰ আনুষ্ঠানিক সমাধিৰপৰা তেওঁলোক অবৈধ সম্পৰ্কত নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। তেওঁলোক সম্ভৱতঃ বিবাহিত আছিল। কবৰত পোৱা পাত্ৰসমূহত মৃতকৰ বাবে খাদ্য আৰু পানী নিবেদন কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। পুৰুষজনৰ ডিঙিৰ হাড়ৰ ওচৰত পোৱা এগেট শিলটো সম্ভৱতঃ এটা হাৰৰ অংশ আছিল।<ref>[https://edition.cnn.com/2019/01/10/health/harappa-grave-couple-india-scli-intl/index.html Ancient lovers found in Indian burial site mystify and intrigue archaeologists], CNN, 10 January 2019.</ref><ref name=jh4>Vasant Shinde1, et al, 2018, [https://synapse.koreamed.org/articles/1101692 A young couple's grave found in the Rakhigarhi cemetery of the Harappan Civilization], Anatomy & Cell Biology, vol 51 (3), pp. 200-204.</ref> পুৰুষজনৰ উচ্চতা {{height|cm=177}} আৰু মহিলাগৰাকীৰ উচ্চতা {{height|cm=171}} আছিল। তেওঁলোকৰ কংকালত কোনো অস্বাভাৱিকতা, আঘাত বা ৰোগৰ প্ৰমাণ নাছিল। মৃত্যুৰ সময়ত দুয়োজনেই সম্ভৱতঃ সুস্থ আছিল।<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 Harappa grave of ancient 'couple' reveals secrets], BBC, 9 January 2019.</ref> শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত ডিএনএ পৰীক্ষা কৰিছিল। ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ফলাফল প্ৰকাশ কৰা হৈছিল আৰু ২০১৯ চনত ''Cell Magazine''ত গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ পাইছিল। ফলাফলত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। এই ফলাফল [[আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্ব]]ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref name="Bal_2019_The_Caravan">{{Cite magazine |last=Bal |first=Hartosh Singh |date=30 September 2019 |url=https://caravanmagazine.in/commentary/what-media-reporting-ancient-dna-results-says-about-our-times |title=What media reporting on ancient DNA results says about our times |magazine=The Caravan |access-date=7 December 2019}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Mahalakshmi |first=R. |date=October 2019 |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece |title=DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence |magazine=Frontline |access-date=7 December 2019}}</ref> ২০১৬ চনলৈকে মুঠ ৬১টা কংকাল পোৱা গৈছিল।কংকালসমূহ কোনো দূষণ নোহোৱাকৈ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে খনন কৰা হৈছিল। সেয়ে প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে ধাৰণা কৰে যে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি এই কংকাল আৰু ইয়াৰপৰা পোৱা ডিএনএৰ সহায়ত প্ৰায় ৪,৫০০ বছৰ আগতে হৰপ্পাবাসীসকল কেনে আছিল সেয়া নিৰ্ণয় কৰিব পৰা যাব।<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> পুৰুষৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=175.8}} আৰু মহিলাৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=166.1}} বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>Nath A., Walimbe S.R., Garge T.M., Mushrif-Tripathy V., Dehuri R., and Malik A. (2015) Harappan interments at Rakhigarhi, Haryana. Man and Environment, XL: 9–32.</ref> ২০২৪ চনত খননস্থলৰ ৩.৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি থকা 'ঢিপি ৭'ৰপৰা ৫৬টা কংকাল পোৱা যায়।<ref>{{cite news |last1=Chakrabarty |first1=Sreeparna |date=7 May 2024 |title=The 4,600-year-old woman from Rakhigarhi |url=https://www.thehindu.com/news/national/the-4600-year-old-woman-from-rakhigarhi/article68132364.ece |work=The Hindu |access-date=21 July 2024}}</ref> ===সমালোচনা=== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীকে ধৰি বিভিন্ন স্থানত কৰা খননৰ পদ্ধতি সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। ইয়াক এনে এটা "জমিদাৰী" ব্যৱস্থাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, য'ত "ব্যক্তিগত খনন সঞ্চালকৰ" খনন কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত প্ৰায় একনায়কত্বমূলক নিয়ন্ত্ৰণ আছিল।{{sfn|Avikunthak|2022|p=84}} ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে কৰা কেইবাটাও হৰপ্পা স্থানৰ খননৰ বৈজ্ঞানিক মানদণ্ডক লৈও প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।{{sfn|Varma|Menon|2010|loc=note 14|ps=: "The prestige of an archaeologist was not assessed on the basis of his/her analytical or theoretical contribution to Indian archaeology but on the number of sites discovered and the temporal antiquity of the site. It was understood that the older the site, the more prestigious it was to discover and dig it. [...] specialists are in short supply in the ASI… to tell you the truth, they don't encourage specialisation in the ASI… there were no archaeozoologists, archaeobotanists, archaeometallurgists nor were there any lithic or ceramic specialists [at [[Bhirrana]]]. [...] all senior archaeologists in the ASI have right wing sympathies"}} প্ৰাচীন ভাৰতৰ আন বহুতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ দৰে ৰাখীগড়ীৰ ব্যাখ্যাও ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ পদ্ধতি আৰু মতাদৰ্শক লৈ হোৱা বিতৰ্কৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বহুতো জ্যেষ্ঠ বিষয়াই প্ৰাচীন হৰপ্পাবাসীক [[বেদ]] আৰু [[সংস্কৃত]]ৰ সৈতে ভুলকৈ একে বুলি দেখুৱাই ভাৰতীয় সভ্যতাক আৰম্ভণিৰেপৰা স্বদেশীয় আৰু অবিচ্ছিন্ন বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে তথাকথিত "বৈজ্ঞানিক" প্ৰচেষ্টাক লৈ বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহ [[হিন্দুত্ব]] মতাদৰ্শৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে জড়িত বুলি অভিযোগ কৰা হৈছে। ইয়াত [[স্বদেশীয় আৰ্যবাদ]] অনুসৰি সভ্যতাৰ উৎপত্তি [[সৰস্বতী নদী]]ৰ পাৰত হোৱা বুলি দাবী কৰা হয়, সিন্ধু নদীৰ পাৰত নহয়।{{sfn|Avikunthak|2022|pp=34, 51-56}} ==স্থান সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়ন== ===বিপদাপন্ন ঐতিহ্যস্থান=== ২০১২ চনৰ মে' মাহত গ্লোবেল হেৰিটেজ ফাণ্ডে ৰাখীগড়ীক এছিয়াৰ আটাইতকৈ বিপদাপন্ন দহটা ঐতিহ্যস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি ঘোষণা কৰে। উন্নয়নৰ চাপ, অপৰ্যাপ্ত ব্যৱস্থাপনা আৰু লুণ্ঠনৰ বাবে ইয়াৰ অপূৰণীয় ক্ষতি আৰু ধ্বংসৰ আশংকা আছিল।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref>{{cite web | title = Rakhigarhi likely to be developed into a world heritage site |publisher=India Today | url = https://www.indiatoday.in/india/north/story/rakhigarhi-all-set-to-be-developed-as-a-heritage-site-as-plans-road-to-fame-through-harappa-157337-2013-03-31 | date=31 March 2013| access-date = 8 August 2013 }}</ref> ২০১২ চনৰ [[ছানডে টাইমছ]]ৰ এক অধ্যয়নত স্থানটো সঠিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হোৱা নাই বুলি প্ৰকাশ পাইছিল। লোহাৰ সীমা বেৰ ভাঙি গৈছিল। গাঁওবাসীয়ে স্থানটোত খান্দি উলিওৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী কৰিছিল আৰু স্থানটোৰ কিছু অংশত ব্যক্তিগত ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি বেদখল কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web | url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-url = https://web.archive.org/web/20130523000002/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-date = 23 May 2013 | title = Can Rakhigarhi, the largest Indus Valley Civilisation site be saved? | last1 = Archana | first1 = Khare Ghose | date = 3 June 2012 | website = [[ছানডে টাইমছ]] | access-date = 5 June 2012 }}</ref> স্থানটোৰ অপৰ্যাপ্ত সুৰক্ষাৰ বাবে মাটিৰ খহনীয়া, বেদখল, অবৈধভাৱে বালি উঠোৱা আৰু প্ৰত্নবস্তু চুৰি কৰি অবৈধভাৱে বিক্ৰী কৰাৰ ফলত ইয়াৰ ক্ষতি হৈছে। প্ৰাচীন স্থানৰপৰা পোৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী বা ক্ৰয় কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ। ২০১৫ চনত চাৰিটা মানুহৰ কংকাল পোৱা সমাধিস্থল RGR-৭ আৰু হৰপ্পা যুগৰ আৱাসিক স্থান RGR-৬ৰ ৮০ শতাংশ অংশ কৃষিকাৰ্য আৰু মাটি খননৰ ফলত ধ্বংস হৈছে।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ===স্থানত বেদখল=== RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিৰ কিছু অংশত গাঁওবাসীয়ে বেদখল কৰি ১৫২টা ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ৩৫০ হেক্টৰ বিস্তৃত স্থানটোত ১১টা প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপি আছে। কিন্তু বেদখল আৰু বেদখল আঁতৰোৱাৰ বাবে চলি থকা আদালতৰ গোচৰৰ ফলত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত মাত্ৰ ৮৩.৫ একৰ ভূমি আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থান পুনৰ্বাসন আৰু সংৰক্ষণ=== ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰী [[নিৰ্মলা সীতাৰমণ]]ে ৰাখীগড়ীক এটা প্ৰতীকী স্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰা হ'ব বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |last=Maanav |first=Sushil |date=2 February 2020 |title=Rakhigarhi to be developed as iconic site |url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/rakhigarhi-to-be-developed-as-iconic-site-34808 |work=The Tribune |access-date=20 July 2024}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে স্থানটোৰপৰা বেদখল আঁতৰোৱাৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিত থকা ১৫২টা ঘৰো আছে। স্থানটোৰপৰা ঘৰ আঁতৰাবলগীয়া গাঁওবাসীসকলক আন এটা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা আৱাসিক ফ্লেটলৈ স্থানান্তৰ আৰু পুনৰ্বাসন কৰা হ'ব।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থানীয় সংগ্ৰহালয় আৰু হ্ৰদ=== {{main|ৰাখীগড়ী সিন্ধু সভ্যতা সংগ্ৰহালয়}} {{see also|হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয়|জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়}} সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থান ৰাখীগড়ীত ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্মাণ কৰা এটা সংগ্ৰহালয় আছে।<ref>{{cite news |last1=Sura |first1=Ajay |date=13 February 2016 |title=Harappan museum at Rakhigarhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Harappan-museum-at-Rakhigarhi/articleshow/50971406.cms |work=The Times of India |access-date=20 July 2024}}</ref> ইয়াৰপৰা ৬০ কিলোমিটাৰ দূৰত [[হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয়]] আছে। ইয়াক [[চৌধুৰী চৰণ সিং হাৰিয়ানা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়|চিচিএছ এইচএইউ]]য়ে ইয়াৰ গান্ধী ভৱনত পৰিচালনা কৰে। ইয়াত কৃষিৰ বিকাশ আৰু বিলুপ্তপ্ৰায় পুৰণি সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Gazetteer of India Haryana, Hisar|url=http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|website=revenueharyana.gov.in|publisher=Government OF Haryana|access-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501213030/http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|archive-date=1 May 2014}}</ref> [[জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়]]ৰ নাম [[জৰ্জ থমাছ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। ই [[ফিৰোজ শ্বাহ ৰাজপ্ৰাসাদ চৌহদ]]ৰ ভিতৰত অৱস্থিত আৰু [[ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ]]ে ইয়াক পৰিচালনা কৰে।<ref>[http://haryanatourism.gov.in/showpage.aspx?contentid=5262 Jahaj Kothi museum]</ref> ৰাখীগড়ীক বিশ্ব ঐতিহ্যস্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰাৰ বাবে সংগ্ৰহালয়ৰ সন্মুখত পথৰ দুয়োকাষে থকা দুটা [[জোহাড]]ক হ্ৰদ হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। খনন কৰি হ্ৰদটো গভীৰ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ পাৰত পৰম্পৰাগত [[ঘাট]] আৰু [[মিনাৰ|বুৰ্জি]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ খালী ভূমিত এখন উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পৰ্যটকৰ বাবে হ্ৰদটোৰ চাৰিওফালে ছাঁ দিয়া গছ আৰু ফলৰ গছ থকা এটা খোজকঢ়া পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jagran.com/haryana/hisar-lake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html Lake being built in Rakhigarhi] ([https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hi&tl=en&u=https%3A%2F%2Fwww.jagran.com%2Fharyana%2Fhisar%2Flake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html english translation of original hindi news "चंडीगढ़ की सुखना लेक की तर्ज पर राखीगढ़ी में बन रही झील"]), Dainik Jagran, 16 September 2021.</ref> পৰম্পৰাগত ঘাটসমূহে সেই সময়ৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি কোৱা হয়, যেতিয়া প্ৰাচীন [[দৃষদ্বতী নদী]] ৰাখীগড়ীৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। সেই সময়ত বাণিজ্যৰ বাবে সামগ্ৰী পৰিবহণ কৰিবলৈ ঘাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[লোথাল]] বন্দৰ আৰু [[ধোলাভিৰা]]ৰ উপকূলীয় পথৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী [[মেছ'পটেমিয়া]]লৈকে, অৰ্থাৎ প্ৰাচীন [[এলাম]] আৰু [[সুমেৰ]] নগৰলৈ পৰিবহণ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>[https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence], Frontline, 11 October 2019.</ref> ==চাওক== * [[সিন্ধু সভ্যতা]] সম্পৰ্কীয় * [[সিন্ধু সভ্যতাৰ আৱিষ্কাৰ আৰু উদ্ভাৱনৰ তালিকা]] * [[ৰাখীগড়ী সিন্ধু সভ্যতা সংগ্ৰহালয়]] ==টোকা== {{reflist|group=note|refs= <!-- Size --> {{refn|group=note|name="size"|Size: * {{harvnb|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}: "Rakhigarhi at 80 hectares is the largest site followed by Banawali at 25 hectares." * {{harvnb|Kenoyer|1998|p=49}}: "Within a few hundred years the thriving town had grown six times larger, covering an area of over 150 hectares [...] civilization: Mohenjo-daro (+200 ha), Harappa (+ 150 ha), Ganweriwala and Rakhigarhi (+80 ha) and Dholavira (100 ha)." * {{harvnb|Possehl|2002|p=72}}: "The site is about 17 meters in height. The southern face of the mounds is rather abrupt and steep. The northern side slopes down to the surrounding plain. The contours of the site have led the excavator to divide up the place into five mounds (RGR-1 through 5). RGR-6, a Sothi-Siswal site known as Arda, was probably a separate settlement. I have visited Rakhigarhi and believe that it is 80 hectares in size." * {{harvnb|Heitzman|2008|p=35}}: "They include Mohenjodaro (with a city core of about 100 hectares, and suburbs possibly covering more than 200 hectares) in Sind; Harappa (more than 150 hectares) in the center of Pakistani Punjab; Dholavira (more than 100 hectares) in Gujarat; Ganweriwala (82 hectares) in Pakistani Punjab near the border with Rajasthan; and Rakhigarhi (between 80 and 105 hectares) in Haryana." * {{harvnb|Wright|2009|p=133}}: "Rakhigarhi was over 100 hectares in size." * {{harvnb|Coningham|Young|2015|p=183}} Quote: Mohenjo-daro covered an area of more than 250 hectares, Harappa exceeded 150 hectares, Dholavira 100 hectares and Ganweriwala and Rakhigarhi around 80 hectares each."}} }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস== ; মুদ্ৰিত উৎস {{refbegin}} <!-- A --> * {{citation | last1 =Allchin | first1 =F. R. | last2 =Erdosy | first2 =George | year =1995| title =The Archaeology of Early Historic South Asia: The Emergence of Cities and States | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-37695-2 | url =https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA78}} *{{cite book | last=Avikunthak | first=Ashish | title=Bureaucratic Archaeology: State, Science, and Past in Postcolonial India | publisher=Cambridge University Press | series=South Asia in the Social Sciences | year=2022 | isbn=978-1-009-08200-6 | url=https://books.google.com/books?id=QUVFEAAAQBAJ}} <!-- C --> * {{citation | last1 =Coningham | first1 =Robin | last2 =Young | first2 =Ruth | year =2015 | title =The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE–200 CE | publisher =Cambridge University Press |isbn =978-0-521-84697-4 | url =https://books.google.com/books?id=hB5TCgAAQBAJ&pg=PA183}} <!-- G --> * {{Cite journal | last1 =Garge | first1 =Tejas | year =2010 | title =Sothi-Siswal Ceramic Assemblage: A Reappraisal | journal =Ancient Asia | volume =2 | page =15 | doi =10.5334/aa.10203 | doi-access =free}} <!-- H --> * {{citation | last =Heitzman | first =James | year =2008 | title =The City in South Asia | publisher =Routledge |isbn =978-1-134-28962-2 | url =https://books.google.com/books?id=TMt_AgAAQBAJ&pg=PT35}} <!-- K --> * {{citation | last =Kenoyer | first =Jonathan M. | year=1998 | title =Ancient Cities of the Indus Valley Civilization |publisher =Oxford University Press | isbn =978-0-19-577940-0 | url =https://books.google.com/books?id=DK3tAAAAMAAJ&pg=PA49}} <!-- M --> * {{Citation | last =Mani | first =B.R. | year =2008 | title =Kashmir Neolithic and Early Harappan: A Linkage | journal =Pragdhara |volume=18 |pages=229–247 | url =http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | access-date =17 January 2017 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170118050909/http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | archive-date =18 January 2017 }} * {{cite book | last =McIntosh | first =Jane R. | year =2008 | title =The ancient Indus Valley: new perspectives | location =Santa Barbara, Calif.| publisher =ABC-CLIO | isbn =978-1-57607-907-2 | url =https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC}} <!-- N --> * {{cite journal | last1 =Nath | first1 =Amarendra | last2 =Garge | first2 =Tejas | last3 =Law | first3 =Randall | year =2014 | title = Defining the Economic Space of the Harappan Rakhigarhi: An Interface of the Local Subsistance Mechanism and Geological Provenience Studies | journal =Puratattva 44 | publisher =Indian Archaeological Society | location =New Delhi | url =https://www.academia.edu/8721752}} * {{cite journal | last =Nath | first =Amarendera | publication-date =2015 | title =Harrapan interments at Rakhigarhi | journal =Man and Environment | publisher =Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies | volume =XL | issue =2 | page =11 | url =https://www.researchgate.net/publication/289530799 | access-date =11 May 2016| ref={{harvid|Nath et al.|2015}}}} <!-- P --> * {{citation | last =Possehl | first =Gregory L. | year =2002| title =The Indus Civilization: A Contemporary Perspective | publisher =Rowman Altamira | isbn =978-0-7591-0172-2 | url =https://books.google.com/books?id=pmAuAsi4ePIC&pg=PA72}} <!-- S --> * {{Cite journal | last1 =Sarkar | first1 =Anindya | year =2016 | title =Oxygen isotope in archaeological bioapatites from India: Implications to climate change and decline of Bronze Age Harappan civilization | journal =Scientific Reports | volume =6 | article-number =26555 | doi =10.1038/srep26555 | doi-access =free| pmid =27222033 | pmc =4879637 |bibcode=2016NatSR...626555S |last2=Mukherjee|first2=Arati Deshpande|last3=Bera|first3=M. K. | last4=Das|first4=B.|last5=Juyal |first5=Navin|last6=Morthekai |first6=P.|last7=Deshpande |first7=R. D.|last8=Shinde|first8=V. S.|last9=Rao|first9=L. S. | ref ={{harvid|Sarkar et al.|2016}}}} * {{cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | last2 =Green | first2 =Adam | last3 =Parmar | first3 =Narender | last4 =Sable |first4 =P. D. | year =2012 | title =Rakhigarhi and the Harappan Civilization: Recent Work and New Challenges | journal =Bulletin of the Deccan College Research Institute | volume =72/73 | pages =43–53 | jstor =43610687}} * {{Cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | date =17 October 2019| title =An Ancient Harappan Genome Lacks Ancestry from Steppe Pastoralists or Iranian Farmers | journal =Cell | language =en | volume =179 | issue =3 | pages =729–735.e10 | doi =10.1016/j.cell.2019.08.048 | issn =0092-8674 | pmc =6800651 | pmid =31495572 | last2 =Narasimhan | first2 =Vagheesh M. | last3 =Rohland | first3 =Nadin | last4 =Mallick | first4 =Swapan | last5 =Mah | first5 =Matthew | last6 =Lipson | first6 =Mark | last7 =Nakatsuka |first7 =Nathan | last8 =Adamski | first8 =Nicole | last9 =Broomandkhoshbacht | first9 =Nasreen | last10 =Ferry | first10 =Matthew |last11 =Lawson | first11 =Ann Marie | ref ={{harvid|Shinde et al.|2019}}}} *{{cite book | last1=Shinde | first1=Vasant | last2=Shin | first2=Dong Hoon | last3=Bhattacharyya | first3=Banani | title=New Perspectives on the Harappan Culture in Light of Recent Excavations at Rakhigarhi: 2011–2017, Volume 1: Bioarchaeological Research on the Rakhigarhi Necropolis: Symposium Proceedings of the 6th International Congress of The Society of South Asian Archaeology and Updated Scientific Research | publisher=Archaeopress Publishing Limited | year=2023 | isbn=978-1-80327-592-5 | url=https://books.google.com/books?id=DDfbEAAAQBAJ}} <!--V--> *{{cite journal | last1=Varma | first1=Supriya | last2=Menon | first2=Jaya | title=Was There a Temple under the Babri Masjid? Reading the Archaeological 'Evidence' | journal=Economic and Political Weekly | volume=45 | issue=50 | year=2010 | issn=0012-9976 | jstor=25764216 | pages=61–72 }} <!-- W --> * {{citation | last =Wright | first =Rita P. | year =2009 |author-link =Rita P. Wright | title =The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-57219-4 | url =https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ | access-date =29 September 2013}} {{refend}} ; ৱেব উৎস {{reflist|group=web|refs= <!-- A --> <ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print>{{cite web | last =Ahluwalia | first =Disha | date=6 March 2023 | title =Why are we digging Rakhigarhi a 9th time? This Harappan site is a gift that keeps giving |work=[[The Print]] | url=https://theprint.in/opinion/why-are-we-digging-rakhigarhi-a-9th-time-this-harappan-site-is-a-gift-that-keeps-giving/1420819/ |access-date=12 April 2023}}</ref> <ref group=web name="ambalaonline">{{Cite web|url=https://www.ambalaonline.in/city-guide/rivers-in-ambala|title=Rivers in Ambala, Markanda River Ambala, Tangri River Ambala|website=www.ambalaonline.in|access-date=17 April 2020}}</ref> <ref group=web name="ASI_1997-98">{{cite web|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Indian Archaeology 1997-98|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201997-98%20A%20Review.pdf|website=Excavation at Rakhigarhi|publisher=Archaeological Survey of INdia|access-date=17 July 2012}}</ref> <!-- C --> <ref group=web name="Chopra_2010_IE">{{cite news | last =Chopra | first =Sanjeev | date =25 September 2010 | title =Overflowing Ghaggar, Tangri inundate some villages along Punjab-Haryana border | newspaper =The Indian Express | url =https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/overflowing-ghaggar-tangri-inundate-some-villages-along-punjabharyana-border/ | access-date=9 April 2017}}</ref> <!-- D --> <ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune">Deepender Deswal (2015), [https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/rakhigarhi-site-being-plundered-due-to-lack-of-protection-67941 Rakhigarhi site being plundered due to lack of protection], The Tribune India, 16 April 2015.</ref> <ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> <!-- N --> <ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu">Damini Nath (2020), [https://www.thehindu.com/news/national/at-haryanas-harappan-site-of-rakhigarhi-anxiety-trumps-history/article30926622.ece At Haryana's Harappan site of Rakhigarhi, anxiety trumps history], ''[[দ্য হিন্দু]]'', 27 February 2020.</ref> <!-- S --> <ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/rakhigarhi-the-biggest-harappan-site/article5840414.ece | title =Rakhigarhi, the biggest Harappan site | newspaper =The Hindu | date =27 March 2014 | last1 =Subramanian|first1 =T. S.}}</ref> <ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu">T.S. Subramanian (2015), {{cite news |title=Virtual Harappans to come alive |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |work=The Hindu|date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920201439/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |archive-date=20 September 2019}}</ref> }} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons}} * [https://chopaltv.in/rakhigarhi-the-largest-harappan-site/ Rakhigarhi, the largest Harappan site] * [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 Photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 BBC report with photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.researchgate.net/profile/Veena_Mushrif/publication/289530799_Harappan_Interment_at_Rakhigrhi_Haryana/links/568f4e5208aeaa1481b05788.pdf 2015 ''Man and Environment'' Journal article on Rakhigarhi burials.] * [http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf Haryana Samvad Newsletter: Detailed report on Rakhigarhi with color photographs, page 1-15.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610004142/http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf |date=10 June 2016 }} * {{cite web| title = Harappa's greatest centre sheds light on our today| url = http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today| date = 16 September 2012| work = The Sunday Guardian| access-date = 8 August 2013| archive-date = 4 July 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160704174817/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today}} 25o9frnygk71q0gleqfqnkbqge4nf2h 635085 635082 2026-09-12T15:15:52Z AjayDas 12623 /* স্থান সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়ন */ 635085 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = ৰাখীগড়ী | native_name = | other_name = ৰাখী গড়ী | image = Rakhigarhi Harappan civilization.jpg | caption = | pushpin_map = India Haryana#India#South Asia | pushpin_alt = | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|29|17|35|N|76|6|51|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | location = হান্সী জিলা, [[হাৰিয়ানা]], [[ভাৰত]] | region = | type = বসতি | part_of = | length = | width = | area = ৩৫০ হেক্টৰ<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> | height = | builder = | material = | built = {{circa|3500 BC}} | abandoned = | epochs = | cultures = [[সিন্ধু সভ্যতা]] | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৩, ১৯৯৭–২০০০, ২০১২–২০১৬, ২০২১–বৰ্তমান<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰাখীগড়ী''' বা '''ৰাখী গড়ী''' {{en|Rakhigarhi}} হৈছে হান্সী জিলাৰ এখন গাঁও আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই উত্তৰ [[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত। এই স্থান [[দিল্লী]]ৰপৰা প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ই ঘগ্গৰ নদীৰ সমভূমিত অৱস্থিত আৰু ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} এই স্থান [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০?/৪৬০০–৩৩০০), প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০০–২৬০০) আৰু পৰিণত পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০–১৯০০)ৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} ই প্ৰাচীন সভ্যতাটোৰ পাঁচটা বৃহৎ বসতিৰ ভিতৰত এটা আছিল। ২০১৪ চনৰ আগলৈকে অধিকাংশ গৱেষকে ইয়াৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক বুলি উল্লেখ কৰিছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{refn|group=note|name="size"}} পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপিৰে গঠিত আছিল। ওচৰতে থকা ষষ্ঠটো ঢিপি এই গোটৰ বাহিৰত আছিল। ই এটা পুৰণি পৰ্যায়ৰ নিদৰ্শন আছিল আৰু সম্ভৱতঃ পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} সপ্তমটো ঢিপি পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপ মূল ঢিপিসমূহৰ গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই পৰিসৰত থকা সকলো অৱশেষ একে সময়তে এটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ আছিল বুলি ক'ব নোৱাৰি।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} স্থানটোত প্ৰাৰম্ভিক খনন ১৯৬০ৰ দশকত হৈছিল। তাৰ পিছত ১৯৯০ৰ দশকৰ শেষৰফালে পুনৰ খনন কৰা হয়। ২০১২–২০১৬ আৰু ২০২১–২০২২ চনত অধিক নিয়মিতভাৱে খনন কৰা হয়।<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> অৱশ্যে স্থানটোৰ বৃহৎ অংশ এতিয়াও খনন কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ইয়াৰ বহুতো তথ্য এতিয়াও প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} ওচৰৰ মিতাথাল আৰু সৰু লোহাৰি ৰাঘো নামৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান দুটাও এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে খনন কৰা হোৱা নাই। শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত কৰা ডিএনএ পৰীক্ষাত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ নাপালে। এই ফলাফল আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্বৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ==স্থানৰ বৈশিষ্ট্য== ===অৱস্থান=== এই স্থান ঘগ্গৰ সমভূমিত অৱস্থিত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} ই ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত। বৰ্তমান ৰাখীগড়ী ভাৰতৰ হাৰিয়ানা ৰাজ্যৰ এখন সৰু গাঁও।<ref group=web name=census2011-1>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0612_PART_B_DCHB_HISAR.pdf Census of India, 2011]</ref> জেন মেকিনটছৰ মতে ৰাখীগড়ী প্ৰাগৈতিহাসিক দৃষদ্বতী নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এই নদীৰ উৎপত্তি শিৱালিক পাহাৰত হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=76}} চৌটাং [[সৰস্বতী নদী]]ৰ এটা উপনৈ আৰু সৰস্বতী নদী ঘগ্গৰ নদীৰ এটা উপনৈ।<ref group=web name="ambalaonline"/><ref group=web name="Chopra_2010_IE"/> ===স্থানৰ আকাৰ আৰু ঢিপিৰ সংখ্যা=== গ্ৰেগৰি পছেল, জনাথন মাৰ্ক কেনয়াৰ, ৰেমণ্ড অলচিন আৰু ৰীটা পি. ৰাইটকে ধৰি অধিকাংশ গৱেষকৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল।{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{refn|group=note|name="size"}} নাথ আদিয়ে ২০১৫ চনত কৈছিল যে ৰাখীগড়ীৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ প্ৰায় ৩০০ হেক্টৰ ব্যাসাৰ্ধৰ অঞ্চলত বিস্তৃত। ইয়াত সাতটা ঢিপ আছে। ইয়াৰে ১ৰপৰা ৫ নম্বৰ ঢিপ পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত আৰু কেইটামান ঢিপ আনবোৰৰপৰা পৃথক।{{sfnp|Nath et al.|2015}} ঢিপিসমূহৰ নামকৰণ ''"RGR-x"'' পদ্ধতিৰে কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/> ২০১৪ চনলৈকে সাতটা ঢিপি জনাজাত আছিল। ২০১৪ চনৰ খননত RGR-৮ আৰু RGR-৯ নামৰ আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা মূল স্থানৰ পূব আৰু পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বাবে বহু পৰিমাণে ধ্বংস হৈছিল। বসন্ত শিন্দেৰ মতে প্ৰতিটো ঢিপিৰ আয়তন ২৫ হেক্টৰ। সেই অনুসৰি মুঠ স্থানৰ আয়তন ৩৫০ হেক্টৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাখীগড়ী [[মহেঞ্জোদাৰো]]তকৈ ৫০ হেক্টৰ ডাঙৰ হৈ সিন্ধু সভ্যতাৰ বৃহত্তম স্থান হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ৰাখীগড়ীৰ সকলো প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপ একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৫লৈ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত ঢিপিক পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ পৰিসৰ ৮০ৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল। ইয়াৰ উপৰি RGR-৬ নামৰ এটা ঢিপি আছিল। ইয়াক "আৰ্দা" বুলিও কোৱা হয়। এই ঢিপিটো মূল গোটৰ বাহিৰত উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}} ই সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ইয়াত মূলতঃ পুৰণি পৰ্যায়ৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। বহুদিন পৰিত্যক্ত হৈ থকাৰ পিছত দুহাজাৰতকৈও অধিক বছৰৰ পাছত [[কুষাণ সাম্ৰাজ্য|কুষাণ যুগ]]ত ইয়াত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|p=33}} RGR-৭ উত্তৰত থকা আন এটা ঢিপি। ই পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপিৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপি মূল গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই সংখ্যাত এনে বাহিৰৰ অৱশেষো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে যিবোৰ একে সময়ত একেটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি সম্ভৱ।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} ===কাল নিৰ্ণয়=== তেজস গাৰ্গেৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আটাইতকৈ পুৰণি বসতিসমূহ সিন্ধু সভ্যতাৰ আগৰ। তেওঁ ৰাখীগড়ীৰ তলৰ স্তৰসমূহৰ বাবে "৬০০০(?)-৪৬০০-৩৮০০" আৰু প্ৰথম পৰ্যায়ৰ বাকী অংশৰ বাবে "৩২০০-২৮০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব"ৰ সম্ভাৱ্য কাল নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} পছেলৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ সকলো ঢিপি একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল। তেওঁৰ মতে RGR-৬ নামৰ ছোথি-সিসৱাল স্থান "আৰ্দা" সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৬লৈ ঢিপিসমূহ "প্ৰাক-গঠনকালীন প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা" যুগৰ আৱাসিক স্থান। RGR-৭ এটা সমাধিস্থল, য'ত মানুহৰ কংকাল পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে RGR-১, RGR-২, RGR-৬ আৰু RGR-৭ নামৰ ঢিপিসমূহৰ কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় কৰিছে। RGR-৬ত প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ দুটা স্তৰ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ কাল ৫,৬৪০ আৰু ৫,৪৪০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-১ত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ কাল ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-২তো প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ নমুনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৪,০৪০ আৰু ৩,৯০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ দুটা নমুনা পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> RGR-৭ পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ কাল প্ৰায় ৪,৬০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> ২০১৪ চনত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অমৰেন্দ্ৰ নাথে ১৯৯৭ৰপৰা ২০০০ চনৰ ভিতৰত ৰাখীগড়ীত কৰা খননৰ ছয়টা তেজস্ক্ৰিয় কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় প্ৰকাশ কৰে। এইবোৰ প্ৰাক-গঠনকালীন, প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। RGR-৬ত ছোথি পৰ্যায়ৰ প্ৰাক-গঠনকালীন স্তৰ পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ দুটা কাল আছিল <math>6420 \pm 110</math> আৰু <math>6230 \pm 320</math> বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। এইবোৰ <math>4470 \pm 110</math> আৰু <math>4280 \pm 320</math> '''খ্ৰীষ্টপূৰ্ব''' হিচাপে ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ===ওচৰৰ স্থান আৰু সংস্কৃতি=== সিন্ধু সভ্যতাৰ যুগৰ বৃহত্তম নগৰ আৰু আঞ্চলিক বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে ৰাখীগড়ীৰ চাৰিওফালে হাৰিয়ানা, ৰাজস্থান আৰু পঞ্জাবৰ ঘগ্গৰ-হাকৰা নদীৰ গতিপথত বহুতো [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ হৈছে উত্তৰ-পশ্চিমে ৮৬ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা ভিৰৰানা। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ চাৰিটা পৰ্যায় পোৱা গৈছে আৰু আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্যায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম–সপ্তম সহস্ৰাব্দৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।{{sfnp|Mani|2008|p=237-238}}{{sfnp|Sarkar et al.|2016|p=2-3}} উত্তৰ-পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা কুনাল "কুনাল সংস্কৃতি"ৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতিক ৰেহমান ধেৰী স্থানৰ সাংস্কৃতিক পূৰ্বসূৰী বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>Charles Keith Maisels, [https://books.google.com/books?id=I2dgI2ijww8C&pg=PA216 ''Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China.''] Routledge, 2003 {{ISBN|1134837305}}</ref><ref>{{cite journal|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Excavations at Kunal,Haryana|journal=Indian Archaeology 1998-99 a Review|year=2004|pages=11–12|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|access-date=13 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508064754/http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|archive-date=8 May 2012}}</ref> পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা সিসৱাল ছোথি-সিসৱাল সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৮০০ চনৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ই প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সমসাময়িক আছিল।{{sfnp|Garge|2010|pp=15–40}}<ref name=dis1>[https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/the-harappan-civilisation-its-sub-cultures.html The Harappan Civilisation: Its Sub-cultures], Daily Pioneer, 10 May 2018.</ref> পশ্চিমে ২৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[কালীবংগান]] আন এটা বৃহৎ আঞ্চলিক সিন্ধু সভ্যতাৰ নগৰ আছিল। ইয়াত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰপৰা আৰম্ভ কৰি কেইবাটাও পৰ্যায় পোৱা গৈছে।<ref>{{cite book|title= History of India |first= Herman |last= Kulke |publisher= Routledge |year=2004 |page=25 |isbn= 978-0-415-32920-0 |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&q=india++history}}</ref> এই অঞ্চলত ঘগ্গৰ সমভূমিৰ পূবফালে থকা পুৰণি নদী উপত্যকাত আৰু বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কালীবংগান]], কুনাল, বালু, ভিৰৰানা আৰু বানাৱালি উল্লেখযোগ্য।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ==খনন== ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ আৰু ডেকান মহাবিদ্যালয়ে স্থানটোৰ মাত্ৰ ৫ শতাংশ অংশ খনন কৰিছিল।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===খননৰ কালক্ৰম=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানসমূহৰ প্ৰথম খনন ১৯২১–১৯২২ চনত [[হৰপ্পা]]ত আৰু ১৯৩১ চনত [[মহেঞ্জোদাৰো]]ত আৰম্ভ হৈছিল। ৰাখীগড়ীত প্ৰথম খনন ১৯৬৯ চনত কৰা হয়। তাৰ পিছত ১৯৯৭–১৯৯৮, ১৯৯৮–১৯৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত, ২০১১–২০১৬ চনৰ ভিতৰত আৰু ২০২১ চনৰপৰা পুনৰ খনন কৰা হয়। ৰাখীগড়ীত RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ মুঠ ১১টা ঢিপি আছে। ইয়াৰে RGR-৫ত ৰাখীশাহপুৰ গাঁও ঘনভাৱে স্থাপিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত খনন কৰা সম্ভৱ নহয়। RGR-১ৰপৰা RGR-৩, RGR-৬ৰপৰা RGR-৯ আৰু RGR-৪ৰ কিছু অংশ খননৰ বাবে উপলব্ধ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref name="Harappan Surprises"/><ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ১৯৬৩ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে এই স্থানত খনন আৰম্ভ কৰে। অৱশ্যে এই খননৰ বিষয়ে অতি কম তথ্য প্ৰকাশ পাইছে।{{sfnp|Wright|2009|p=107}}<ref>{{citation|last=Sinopoli|first=Carla M.|editor=Norman Yoffee|title=The Cambridge World History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TKawBgAAQBAJ&pg=PA325|year=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-19008-4|page=325|chapter=Ancient South Asian cities in their regions}} Quote: "Excavations have also occurred at Rakhigarhi, but only brief notes have been published, and little information is currently available on its form and organization. (page 325)"</ref> ১৯৬৯ চনত কুৰুক্ষেত্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা দলে ইয়াৰ অধ্যয়ন আৰু নথিভুক্তকৰণ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ভাৰতীয় অধ্যয়নৰ ডীন ড° সূৰজ ভানে।<ref name=Anath1/> ১৯৯৭–৯৮, ১৯৯৮–৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ এটা দলে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ইয়াৰ সঞ্চালক ড° অমৰেন্দ্ৰ নাথে। তেওঁ নিজৰ গৱেষণাৰ ফলাফল বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত প্ৰকাশ কৰে।<ref name=Anath1>Bhartesh Singh Thakur, [http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html "Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud"], [[Hindustan Times]], 15 October 2015.</ref><ref>{{cite web | first1=Amarendra | last1=Nath | url=http://asi.nic.in/pdf_data/rakhigarhi_excavation_report_new.pdf | title=Excavations at Rakhigarhi [1997-98 to 1999-2000] | access-date=22 February 2016 | website=Archaeological Survey of India | page=306 | date=31 December 2014}}</ref> ২০০০ চনৰ পিছত পুঁজি অপব্যৱহাৰৰ অভিযোগত [[কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান সংস্থা]]ৰ তদন্তৰ বাবে কেইবাবছৰ ধৰি খনন বন্ধ আছিল।<ref name=fraud1>{{cite news|title=Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html|access-date=6 January 2016|work=Hindustan Times|date=15 October 2015}}</ref> বহুতো আৱিষ্কাৰ নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়লৈ দান কৰা হৈছে। ২০১১ৰপৰা ২০১৬ চনলৈ ডেকান মহাবিদ্যালয় স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ খনন চলায়। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল সেই সময়ৰ উপাচাৰ্য আৰু প্ৰত্নতত্ত্ববিদ ড° বসন্ত শিন্দে। দলটোৰ কেইবাজনো সদস্যই বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত নিজৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news | first=Kuldip | last=Dhiman | url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/book-reviews/engulfed-in-the-labyrinths-of-time-260177/ | title=Engulfed in the labyrinths of time | newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | date=3 July 2016}}</ref>{{sfnp|Shinde|Green|Parmar|Sable|2012|p=48}} ২০২১ চনৰপৰা ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। হাৰিয়ানা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ড° বসন্ত শিন্দেও খনন আৰম্ভ কৰাৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> ===আৱিষ্কাৰ=== [[File:Skeleton harappa.JPG|thumbnail|ৰাখীগড়ীত পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ কংকাল, বৰ্তমান [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়|নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰদৰ্শিত।]] আৱিষ্কাৰসমূহে প্ৰাৰম্ভিক আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ প্ৰমাণ দিছে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰায় ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি মানুহৰ কংকাল, দুৰ্গ আৰু ইটা আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ====পৰিকল্পিত নগৰ==== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বিস্তৃত খননে হেৰাই যোৱা নগৰখনৰ আকাৰ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু ৫,০০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি বহুতো প্ৰত্নবস্তু উদ্ধাৰ কৰিছে। প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা যুগতো ৰাখীগড়ীত মানুহৰ বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref name="Harappan Surprises">{{cite web |title=Harappan Surprises | url=http://www.frontline.in/arts-and-culture/heritage/harappan-surprises/article6032206.ece?homepage=true |publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=13 June 2014|access-date=14 March 2018}}</ref> পকী পথ, নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, বৃহৎ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা, [[টেৰাকোটা]] ইটা, মূৰ্তি নিৰ্মাণ আৰু [[ব্ৰঞ্জ]] তথা মূল্যৱান ধাতুৰ দক্ষ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{citation needed|date=February 2020}}</ref> টেৰাকোটা, [[শংখ]], সোণ আৰু অৰ্ধমূল্যৱান শিলেৰে নিৰ্মিত খাৰুকে ধৰি অলংকাৰো পোৱা গৈছে।<ref>[https://web.archive.org/web/20070225134410/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=223720 ''Chandigarh Newsline'', 2/23/2007, 'Rakhigarhi is the Largest Harappan Site Ever Found']</ref> এতিয়ালৈ কৰা খননে ১.৯২ মিটাৰ বহল পথ থকা এটা সুপৰিকল্পিত নগৰৰ ছবি প্ৰকাশ কৰিছে। এই পথ [[কালীবংগান]]ৰ পথতকৈ কিছু বহল। ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ কালীবংগান আৰু বানাৱালিত পোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে একে। দেৱালেৰে ঘেৰি থকা কিছুমান গাঁত পোৱা গৈছে। এইবোৰ বলি বা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ঘৰসমূহৰ মলিন পানী নিষ্কাশনৰ বাবে ইটাৰে নিৰ্মিত নলা আছিল। টেৰাকোটা মূৰ্তি, ওজন, ব্ৰঞ্জৰ বস্তু, ফণী, তামৰ মাছ ধৰা বৰশী, বেজী আৰু টেৰাকোটাৰ মোহৰো পোৱা গৈছে। সোণ আৰু ৰূপেৰে সজোৱা এটা ব্ৰঞ্জৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। প্ৰায় ৩,০০০ অপালিশ কৰা অৰ্ধমূল্যৱান শিল থকা এটা সোণৰ কাৰখানা পোৱা গৈছে। ইয়াত এই শিলসমূহ পালিশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বহুতো সঁজুলি আৰু এটা চৌকা পোৱা গৈছে। ১১টা কংকাল থকা এটা সমাধিস্থল পোৱা গৈছে। কংকালসমূহৰ মূৰ উত্তৰফালে আছিল। কংকালসমূহৰ মূৰৰ ওচৰত দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ পাত্ৰ ৰখা হৈছিল। তিনিগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ বাওঁ হাতত শংখৰ খাৰু আছিল। এগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ ওচৰত এটা সোণৰ বাহুবন্ধ পোৱা গৈছে। মূৰৰ ওচৰত অৰ্ধমূল্যৱান শিলো পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা সেইবোৰ কোনো ধৰণৰ হাৰৰ অংশ আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ====শস্যভঁৰাল==== ইয়াত পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা শস্যভঁৰাল পোৱা গৈছে। এই পৰ্যায়ৰ কাল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০ৰপৰা ২০০০ চনলৈ। শস্যভঁৰালটো মাটিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ মজিয়া মাটি দি সমান কৰা হৈছিল। ইয়াত সাতটা আয়তাকাৰ বা বৰ্গাকাৰ কোঠা আছিল। শস্যভঁৰালৰ দেৱালৰ তলৰ অংশত চূণ আৰু পচি যোৱা ঘাঁহৰ উল্লেখযোগ্য অৱশেষ পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা ধাৰণা কৰা হয় যে এইটো শস্য সংৰক্ষণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চূণ পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰু ঘাঁহ আৰ্দ্ৰতা প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আকাৰৰপৰা এইটো ৰাজহুৱা শস্যভঁৰাল বা অভিজাতসকলৰ ব্যক্তিগত শস্যভঁৰাল আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Ancient granary found in Haryana |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/ancient-granary-found-in-haryana/article5966952.ece |work=The Hindu|date= 2 May 2014}}</ref> ====সঁজুলি==== ইয়াত তামৰ হাতল আৰু মাছ ধৰা বৰশীৰ দৰে চিকাৰৰ সঁজুলি পোৱা গৈছে। সৰু চকা, সৰু ঢাকনি, গুলতিৰ বল আৰু জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ মূৰ্তিৰ দৰে বিভিন্ন খেলনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা খেলনাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। মোহৰ, অলংকাৰ আৰু চাৰ্ট শিলৰ ওজন উদ্ধাৰ হোৱাৰপৰা সমৃদ্ধ বাণিজ্যৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ইয়াত পোৱা ওজনসমূহ আন বহুতো সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানত পোৱা ওজনৰ সৈতে একে। ইয়াৰপৰা মানক ওজন ব্যৱস্থা থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-date=15 April 2015 |work=Hindustan Times|date=15 April 2015}}</ref> ====সংস্কৃতি, পোছাক আৰু উপাসনা==== ৰাখীগড়ীত অগ্নিবেদী আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গাঁথনি পোৱা গৈছে।<ref group=web name="ASI_1997-98"/>{{dead link|date=November 2021}} ৰূপ বা ব্ৰঞ্জৰ বস্তুত সংৰক্ষিত কপাহী কাপোৰৰ অৱশেষ ৰাখীগড়ী, চানহুদাৰো আৰু [[হৰপ্পা]]ত পোৱা গৈছে।{{sfnp|McIntosh|2008|p=293, 333}} এই স্থানত যথেষ্টসংখ্যক মোহৰো পোৱা গৈছে।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} ====সমাধিক্ষেত্ৰ আৰু কবৰস্থান==== ৰাখীগড়ীত পৰিণত হৰপ্পা যুগৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ইয়াত আঠটা কবৰ পোৱা গৈছে। বহুতো কবৰৰ গাঁত ইটাৰে ঢকা আছিল। ইয়াৰে এটা কবৰত কাঠৰ কফিন আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} কিছুমান কবৰৰ গাঁত তললৈ কাটি মাটিৰ ওপৰত ওলমি থকা অংশ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মৃতদেহটো তলত ৰখাৰ পিছত কবৰৰ ওপৰত ইটা দি ছাদৰ দৰে গঠন কৰা হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} এতিয়ালৈকে ৫৩টা সমাধিস্থলত ৪৬টা কংকাল আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ৩৭টা কংকালৰ নৃতাত্ত্বিক পৰীক্ষাত ১৭টা প্ৰাপ্তবয়স্ক, ৮টা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু ১২টাৰ বয়স নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ১৭টা কংকালৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। ইয়াৰে ৭টা পুৰুষ আৰু ১০টা মহিলা। অধিকাংশ কবৰ সাধাৰণ ধৰণৰ আছিল আৰু কংকালসমূহ চিৎ হৈ শুই থকা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান অস্বাভাৱিক কবৰত কংকাল ওপৰমুৱা নহৈ তলমুৱা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান কবৰ কেৱল গাঁত আছিল আৰু কিছুমান ইটাৰে সজোৱা আছিল। কিছুমান কবৰত মৃৎপাত্ৰও আছিল। কিছুমানত জন্তুৰ অৱশেষ থকা নিবেদনমূলক পাত্ৰ পোৱা গৈছে। এইবোৰ মৃতকৰ প্ৰতি নিবেদনৰ প্ৰতীক বুলি ধৰা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সমাধিৰ হাড়ৰ অৱশেষ পোৰা নাছিল। সেয়ে মৃতদেহ দাহ কৰাৰ প্ৰথাৰ সম্ভাৱনা নাকচ কৰা হৈছে। এই সমাধিসমূহত বহুতো হৰপ্পা বৈশিষ্ট্য আছিল। কিন্তু গোটীয়াভাৱে কৰা সমাধি আৰু তলমুৱা কংকালৰ অৱস্থা পৃথক বৈশিষ্ট্য আছিল। পৰজীৱী সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন আৰু বংশ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ডিএনএ বিশ্লেষণ চলি আছে।<ref>{{cite news|date=26 March 2018|title=Mysteries of Rakhigarhi's Harappan Necropolis: In burials from 4,000 years ago, women both exalted, condemned|work=The Indian Express|url=http://indianexpress.com/article/explained/mysteries-of-rakhigarhis-harappan-necropolis-in-burials-from-4000-years-ago-women-both-exalted-condemned-5111253/}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Shinde|first1=Vasant S.|last2=Kim|first2=Yong Jun|last3=Woo|first3=Eun Jin|last4=Jadhav|first4=Nilesh|last5=Waghmare|first5=Pranjali|last6=Yadav|first6=Yogesh|last7=Munshi|first7=Avradeep|last8=Chatterjee|first8=Malavika|last9=Panyam|first9=Amrithavalli|date=21 February 2018|title=Archaeological and anthropological studies on the Harappan cemetery of Rakhigarhi, India|journal=PLOS ONE|language=en|volume=13|issue=2|article-number=e0192299|doi=10.1371/journal.pone.0192299|issn=1932-6203|pmc=5821334|pmid=29466426|bibcode=2018PLoSO..1392299S|doi-access=free}}</ref> সমাধিস্থলত পুতি থোৱা লোকসকলৰ পেটত থকা পৰজীৱীৰ কণীও পোৱা গৈছে। মানুহৰ হাড়ৰপৰা পোৱা প্ৰাচীন ডিএনএ আৰু পৰজীৱী তথা জন্তুৰ ডিএনএ বিশ্লেষণ কৰি এই লোকসকলৰ উৎপত্তি নিৰ্ণয় কৰাৰ চেষ্টা কৰা হ'ব।<ref>{{cite news|date=12 January 2014|title=Scientists to study parasite eggs in Harappan graves|work=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Scientists-to-study-parasite-eggs-in-Harappan-graves/articleshow/28692622.cms}}</ref><ref>{{cite web|title=Biomedical Studies on Archaeology|url=http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html|date=19 February 2014|access-date=9 June 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004158/http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html}}</ref> ====কংকালৰ আৱিষ্কাৰ==== ২০১৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত RGR-৭ ঢিপিৰপৰা ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি চাৰিটা সম্পূৰ্ণ মানুহৰ কংকাল খনন কৰি উলিওৱা হয়। এই কংকালসমূহৰ দুটা প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষ, এটা প্ৰাপ্তবয়স্ক মহিলা আৰু এটা শিশুৰ আছিল। মহিলা কংকালটোক 'I6113' হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} এই কংকালসমূহৰ ওচৰত খাদ্যশস্য থকা মৃৎপাত্ৰ আৰু শংখৰ খাৰু পোৱা গৈছিল।<ref name=bp3>{{cite news|title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-date=15 April 2015| work=Hindustan Times| date=15 April 2015}}</ref><ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> {{anchor | Love | Couple | Love birds | Rakhigarhi love birds }} {{external media | float = | width = 258px | topic = | caption = | headerimage = | title = | image1 = Photo of the [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 skeleton of ''"Rakhigarhi love birds"'' buried together] with male (11A) facing the woman (11B), with their feet pointing south and head towards north.<ref name=jh4/>}} দুটা কংকালৰ ভিতৰত এটা ৩৫ৰপৰা ৪০ বছৰ বয়সৰ পুৰুষ আৰু আনটো ২০ বছৰৰ আৰম্ভণিৰ এগৰাকী মহিলা আছিল। দুয়োৰে প্ৰায় একে সময়তে মৃত্যু হৈছিল। তেওঁলোকক কাষে কাষে একেলগে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। পুৰুষজনৰ মূৰ মহিলাগৰাকীৰফালে আছিল। তেওঁলোকৰ আনুষ্ঠানিক সমাধিৰপৰা তেওঁলোক অবৈধ সম্পৰ্কত নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। তেওঁলোক সম্ভৱতঃ বিবাহিত আছিল। কবৰত পোৱা পাত্ৰসমূহত মৃতকৰ বাবে খাদ্য আৰু পানী নিবেদন কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। পুৰুষজনৰ ডিঙিৰ হাড়ৰ ওচৰত পোৱা এগেট শিলটো সম্ভৱতঃ এটা হাৰৰ অংশ আছিল।<ref>[https://edition.cnn.com/2019/01/10/health/harappa-grave-couple-india-scli-intl/index.html Ancient lovers found in Indian burial site mystify and intrigue archaeologists], CNN, 10 January 2019.</ref><ref name=jh4>Vasant Shinde1, et al, 2018, [https://synapse.koreamed.org/articles/1101692 A young couple's grave found in the Rakhigarhi cemetery of the Harappan Civilization], Anatomy & Cell Biology, vol 51 (3), pp. 200-204.</ref> পুৰুষজনৰ উচ্চতা {{height|cm=177}} আৰু মহিলাগৰাকীৰ উচ্চতা {{height|cm=171}} আছিল। তেওঁলোকৰ কংকালত কোনো অস্বাভাৱিকতা, আঘাত বা ৰোগৰ প্ৰমাণ নাছিল। মৃত্যুৰ সময়ত দুয়োজনেই সম্ভৱতঃ সুস্থ আছিল।<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 Harappa grave of ancient 'couple' reveals secrets], BBC, 9 January 2019.</ref> শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত ডিএনএ পৰীক্ষা কৰিছিল। ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ফলাফল প্ৰকাশ কৰা হৈছিল আৰু ২০১৯ চনত ''Cell Magazine''ত গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ পাইছিল। ফলাফলত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। এই ফলাফল [[আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্ব]]ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref name="Bal_2019_The_Caravan">{{Cite magazine |last=Bal |first=Hartosh Singh |date=30 September 2019 |url=https://caravanmagazine.in/commentary/what-media-reporting-ancient-dna-results-says-about-our-times |title=What media reporting on ancient DNA results says about our times |magazine=The Caravan |access-date=7 December 2019}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Mahalakshmi |first=R. |date=October 2019 |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece |title=DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence |magazine=Frontline |access-date=7 December 2019}}</ref> ২০১৬ চনলৈকে মুঠ ৬১টা কংকাল পোৱা গৈছিল।কংকালসমূহ কোনো দূষণ নোহোৱাকৈ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে খনন কৰা হৈছিল। সেয়ে প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে ধাৰণা কৰে যে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি এই কংকাল আৰু ইয়াৰপৰা পোৱা ডিএনএৰ সহায়ত প্ৰায় ৪,৫০০ বছৰ আগতে হৰপ্পাবাসীসকল কেনে আছিল সেয়া নিৰ্ণয় কৰিব পৰা যাব।<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> পুৰুষৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=175.8}} আৰু মহিলাৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=166.1}} বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>Nath A., Walimbe S.R., Garge T.M., Mushrif-Tripathy V., Dehuri R., and Malik A. (2015) Harappan interments at Rakhigarhi, Haryana. Man and Environment, XL: 9–32.</ref> ২০২৪ চনত খননস্থলৰ ৩.৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি থকা 'ঢিপি ৭'ৰপৰা ৫৬টা কংকাল পোৱা যায়।<ref>{{cite news |last1=Chakrabarty |first1=Sreeparna |date=7 May 2024 |title=The 4,600-year-old woman from Rakhigarhi |url=https://www.thehindu.com/news/national/the-4600-year-old-woman-from-rakhigarhi/article68132364.ece |work=The Hindu |access-date=21 July 2024}}</ref> ===সমালোচনা=== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীকে ধৰি বিভিন্ন স্থানত কৰা খননৰ পদ্ধতি সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। ইয়াক এনে এটা "জমিদাৰী" ব্যৱস্থাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, য'ত "ব্যক্তিগত খনন সঞ্চালকৰ" খনন কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত প্ৰায় একনায়কত্বমূলক নিয়ন্ত্ৰণ আছিল।{{sfn|Avikunthak|2022|p=84}} ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে কৰা কেইবাটাও হৰপ্পা স্থানৰ খননৰ বৈজ্ঞানিক মানদণ্ডক লৈও প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।{{sfn|Varma|Menon|2010|loc=note 14|ps=: "The prestige of an archaeologist was not assessed on the basis of his/her analytical or theoretical contribution to Indian archaeology but on the number of sites discovered and the temporal antiquity of the site. It was understood that the older the site, the more prestigious it was to discover and dig it. [...] specialists are in short supply in the ASI… to tell you the truth, they don't encourage specialisation in the ASI… there were no archaeozoologists, archaeobotanists, archaeometallurgists nor were there any lithic or ceramic specialists [at [[Bhirrana]]]. [...] all senior archaeologists in the ASI have right wing sympathies"}} প্ৰাচীন ভাৰতৰ আন বহুতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ দৰে ৰাখীগড়ীৰ ব্যাখ্যাও ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ পদ্ধতি আৰু মতাদৰ্শক লৈ হোৱা বিতৰ্কৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বহুতো জ্যেষ্ঠ বিষয়াই প্ৰাচীন হৰপ্পাবাসীক [[বেদ]] আৰু [[সংস্কৃত]]ৰ সৈতে ভুলকৈ একে বুলি দেখুৱাই ভাৰতীয় সভ্যতাক আৰম্ভণিৰেপৰা স্বদেশীয় আৰু অবিচ্ছিন্ন বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে তথাকথিত "বৈজ্ঞানিক" প্ৰচেষ্টাক লৈ বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহ [[হিন্দুত্ব]] মতাদৰ্শৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে জড়িত বুলি অভিযোগ কৰা হৈছে। ইয়াত [[স্বদেশীয় আৰ্যবাদ]] অনুসৰি সভ্যতাৰ উৎপত্তি [[সৰস্বতী নদী]]ৰ পাৰত হোৱা বুলি দাবী কৰা হয়, সিন্ধু নদীৰ পাৰত নহয়।{{sfn|Avikunthak|2022|pp=34, 51-56}} ==স্থান সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়ন== ===বিপদাপন্ন ঐতিহ্যস্থান=== ২০১২ চনৰ মে' মাহত গ্লোবেল হেৰিটেজ ফাণ্ডে ৰাখীগড়ীক এছিয়াৰ আটাইতকৈ বিপদাপন্ন দহটা ঐতিহ্যস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি ঘোষণা কৰে। উন্নয়নৰ চাপ, অপৰ্যাপ্ত ব্যৱস্থাপনা আৰু লুণ্ঠনৰ বাবে ইয়াৰ অপূৰণীয় ক্ষতি আৰু ধ্বংসৰ আশংকা আছিল।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref>{{cite web | title = Rakhigarhi likely to be developed into a world heritage site |publisher=India Today | url = https://www.indiatoday.in/india/north/story/rakhigarhi-all-set-to-be-developed-as-a-heritage-site-as-plans-road-to-fame-through-harappa-157337-2013-03-31 | date=31 March 2013| access-date = 8 August 2013 }}</ref> ২০১২ চনৰ ছানডে টাইমছৰ এক অধ্যয়নত স্থানটো সঠিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হোৱা নাই বুলি প্ৰকাশ পাইছিল। লোহাৰ সীমা বেৰ ভাঙি গৈছিল। গাঁওবাসীয়ে স্থানটোত খান্দি উলিওৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী কৰিছিল আৰু স্থানটোৰ কিছু অংশত ব্যক্তিগত ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি বেদখল কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web | url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-url = https://web.archive.org/web/20130523000002/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-date = 23 May 2013 | title = Can Rakhigarhi, the largest Indus Valley Civilisation site be saved? | last1 = Archana | first1 = Khare Ghose | date = 3 June 2012 | website = ছানডে টাইমছ | access-date = 5 June 2012 }}</ref> স্থানটোৰ অপৰ্যাপ্ত সুৰক্ষাৰ বাবে মাটিৰ খহনীয়া, বেদখল, অবৈধভাৱে বালি উঠোৱা আৰু প্ৰত্নবস্তু চুৰি কৰি অবৈধভাৱে বিক্ৰী কৰাৰ ফলত ইয়াৰ ক্ষতি হৈছে। প্ৰাচীন স্থানৰপৰা পোৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী বা ক্ৰয় কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ। ২০১৫ চনত চাৰিটা মানুহৰ কংকাল পোৱা সমাধিস্থল RGR-৭ আৰু হৰপ্পা যুগৰ আৱাসিক স্থান RGR-৬ৰ ৮০ শতাংশ অংশ কৃষিকাৰ্য আৰু মাটি খননৰ ফলত ধ্বংস হৈছে।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ===স্থানত বেদখল=== RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিৰ কিছু অংশত গাঁওবাসীয়ে বেদখল কৰি ১৫২টা ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ৩৫০ হেক্টৰ বিস্তৃত স্থানটোত ১১টা প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপি আছে। কিন্তু বেদখল আৰু বেদখল আঁতৰোৱাৰ বাবে চলি থকা আদালতৰ গোচৰৰ ফলত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত মাত্ৰ ৮৩.৫ একৰ ভূমি আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থান পুনৰ্বাসন আৰু সংৰক্ষণ=== ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰী [[নিৰ্মলা সীতাৰমণ। নিৰ্মলা সীতাৰমণে]] ৰাখীগড়ীক এটা প্ৰতীকী স্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰা হ'ব বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |last=Maanav |first=Sushil |date=2 February 2020 |title=Rakhigarhi to be developed as iconic site |url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/rakhigarhi-to-be-developed-as-iconic-site-34808 |work=The Tribune |access-date=20 July 2024}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে স্থানটোৰপৰা বেদখল আঁতৰোৱাৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিত থকা ১৫২টা ঘৰো আছে। স্থানটোৰপৰা ঘৰ আঁতৰাবলগীয়া গাঁওবাসীসকলক আন এটা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা আৱাসিক ফ্লেটলৈ স্থানান্তৰ আৰু পুনৰ্বাসন কৰা হ'ব।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থানীয় সংগ্ৰহালয় আৰু হ্ৰদ=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থান ৰাখীগড়ীত ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্মাণ কৰা এটা সংগ্ৰহালয় আছে।<ref>{{cite news |last1=Sura |first1=Ajay |date=13 February 2016 |title=Harappan museum at Rakhigarhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Harappan-museum-at-Rakhigarhi/articleshow/50971406.cms |work=The Times of India |access-date=20 July 2024}}</ref> ইয়াৰপৰা ৬০ কিলোমিটাৰ দূৰত হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয় আছে। ইয়াক চৌধুৰী চৰণ সিং হাৰিয়ানা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ে ইয়াৰ গান্ধী ভৱনত পৰিচালনা কৰে। ইয়াত কৃষিৰ বিকাশ আৰু বিলুপ্তপ্ৰায় পুৰণি সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Gazetteer of India Haryana, Hisar|url=http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|website=revenueharyana.gov.in|publisher=Government OF Haryana|access-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501213030/http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|archive-date=1 May 2014}}</ref> জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়ৰ নাম জৰ্জ থমাছৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। ই ফিৰোজ শ্বাহ ৰাজপ্ৰাসাদ চৌহদৰ ভিতৰত অৱস্থিত আৰু ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ইয়াক পৰিচালনা কৰে।<ref>[http://haryanatourism.gov.in/showpage.aspx?contentid=5262 Jahaj Kothi museum]</ref> ৰাখীগড়ীক বিশ্ব ঐতিহ্যস্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰাৰ বাবে সংগ্ৰহালয়ৰ সন্মুখত পথৰ দুয়োকাষে থকা দুটা জোহাডক হ্ৰদ হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। খনন কৰি হ্ৰদটো গভীৰ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ পাৰত পৰম্পৰাগত ঘাট আৰু মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ খালী ভূমিত এখন উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পৰ্যটকৰ বাবে হ্ৰদটোৰ চাৰিওফালে ছাঁ দিয়া গছ আৰু ফলৰ গছ থকা এটা খোজকঢ়া পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jagran.com/haryana/hisar-lake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html Lake being built in Rakhigarhi] ([https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hi&tl=en&u=https%3A%2F%2Fwww.jagran.com%2Fharyana%2Fhisar%2Flake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html english translation of original hindi news "चंडीगढ़ की सुखना लेक की तर्ज पर राखीगढ़ी में बन रही झील"]), Dainik Jagran, 16 September 2021.</ref> পৰম্পৰাগত ঘাটসমূহে সেই সময়ৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি কোৱা হয়, যেতিয়া প্ৰাচীন দৃষদ্বতী নদী ৰাখীগড়ীৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। সেই সময়ত বাণিজ্যৰ বাবে সামগ্ৰী পৰিবহণ কৰিবলৈ ঘাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[লোথাল]] বন্দৰ আৰু [[ধোলাভীড়া]]ৰ উপকূলীয় পথৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী [[মেছ'পটেমিয়া]]লৈকে, অৰ্থাৎ প্ৰাচীন এলাম আৰু [[সুমেৰ]] নগৰলৈ পৰিবহণ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>[https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence], Frontline, 11 October 2019.</ref> ==চাওক== * [[সিন্ধু সভ্যতা]] সম্পৰ্কীয় * [[সিন্ধু সভ্যতাৰ আৱিষ্কাৰ আৰু উদ্ভাৱনৰ তালিকা]] * [[ৰাখীগড়ী সিন্ধু সভ্যতা সংগ্ৰহালয়]] ==টোকা== {{reflist|group=note|refs= <!-- Size --> {{refn|group=note|name="size"|Size: * {{harvnb|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}: "Rakhigarhi at 80 hectares is the largest site followed by Banawali at 25 hectares." * {{harvnb|Kenoyer|1998|p=49}}: "Within a few hundred years the thriving town had grown six times larger, covering an area of over 150 hectares [...] civilization: Mohenjo-daro (+200 ha), Harappa (+ 150 ha), Ganweriwala and Rakhigarhi (+80 ha) and Dholavira (100 ha)." * {{harvnb|Possehl|2002|p=72}}: "The site is about 17 meters in height. The southern face of the mounds is rather abrupt and steep. The northern side slopes down to the surrounding plain. The contours of the site have led the excavator to divide up the place into five mounds (RGR-1 through 5). RGR-6, a Sothi-Siswal site known as Arda, was probably a separate settlement. I have visited Rakhigarhi and believe that it is 80 hectares in size." * {{harvnb|Heitzman|2008|p=35}}: "They include Mohenjodaro (with a city core of about 100 hectares, and suburbs possibly covering more than 200 hectares) in Sind; Harappa (more than 150 hectares) in the center of Pakistani Punjab; Dholavira (more than 100 hectares) in Gujarat; Ganweriwala (82 hectares) in Pakistani Punjab near the border with Rajasthan; and Rakhigarhi (between 80 and 105 hectares) in Haryana." * {{harvnb|Wright|2009|p=133}}: "Rakhigarhi was over 100 hectares in size." * {{harvnb|Coningham|Young|2015|p=183}} Quote: Mohenjo-daro covered an area of more than 250 hectares, Harappa exceeded 150 hectares, Dholavira 100 hectares and Ganweriwala and Rakhigarhi around 80 hectares each."}} }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস== ; মুদ্ৰিত উৎস {{refbegin}} <!-- A --> * {{citation | last1 =Allchin | first1 =F. R. | last2 =Erdosy | first2 =George | year =1995| title =The Archaeology of Early Historic South Asia: The Emergence of Cities and States | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-37695-2 | url =https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA78}} *{{cite book | last=Avikunthak | first=Ashish | title=Bureaucratic Archaeology: State, Science, and Past in Postcolonial India | publisher=Cambridge University Press | series=South Asia in the Social Sciences | year=2022 | isbn=978-1-009-08200-6 | url=https://books.google.com/books?id=QUVFEAAAQBAJ}} <!-- C --> * {{citation | last1 =Coningham | first1 =Robin | last2 =Young | first2 =Ruth | year =2015 | title =The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE–200 CE | publisher =Cambridge University Press |isbn =978-0-521-84697-4 | url =https://books.google.com/books?id=hB5TCgAAQBAJ&pg=PA183}} <!-- G --> * {{Cite journal | last1 =Garge | first1 =Tejas | year =2010 | title =Sothi-Siswal Ceramic Assemblage: A Reappraisal | journal =Ancient Asia | volume =2 | page =15 | doi =10.5334/aa.10203 | doi-access =free}} <!-- H --> * {{citation | last =Heitzman | first =James | year =2008 | title =The City in South Asia | publisher =Routledge |isbn =978-1-134-28962-2 | url =https://books.google.com/books?id=TMt_AgAAQBAJ&pg=PT35}} <!-- K --> * {{citation | last =Kenoyer | first =Jonathan M. | year=1998 | title =Ancient Cities of the Indus Valley Civilization |publisher =Oxford University Press | isbn =978-0-19-577940-0 | url =https://books.google.com/books?id=DK3tAAAAMAAJ&pg=PA49}} <!-- M --> * {{Citation | last =Mani | first =B.R. | year =2008 | title =Kashmir Neolithic and Early Harappan: A Linkage | journal =Pragdhara |volume=18 |pages=229–247 | url =http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | access-date =17 January 2017 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170118050909/http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | archive-date =18 January 2017 }} * {{cite book | last =McIntosh | first =Jane R. | year =2008 | title =The ancient Indus Valley: new perspectives | location =Santa Barbara, Calif.| publisher =ABC-CLIO | isbn =978-1-57607-907-2 | url =https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC}} <!-- N --> * {{cite journal | last1 =Nath | first1 =Amarendra | last2 =Garge | first2 =Tejas | last3 =Law | first3 =Randall | year =2014 | title = Defining the Economic Space of the Harappan Rakhigarhi: An Interface of the Local Subsistance Mechanism and Geological Provenience Studies | journal =Puratattva 44 | publisher =Indian Archaeological Society | location =New Delhi | url =https://www.academia.edu/8721752}} * {{cite journal | last =Nath | first =Amarendera | publication-date =2015 | title =Harrapan interments at Rakhigarhi | journal =Man and Environment | publisher =Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies | volume =XL | issue =2 | page =11 | url =https://www.researchgate.net/publication/289530799 | access-date =11 May 2016| ref={{harvid|Nath et al.|2015}}}} <!-- P --> * {{citation | last =Possehl | first =Gregory L. | year =2002| title =The Indus Civilization: A Contemporary Perspective | publisher =Rowman Altamira | isbn =978-0-7591-0172-2 | url =https://books.google.com/books?id=pmAuAsi4ePIC&pg=PA72}} <!-- S --> * {{Cite journal | last1 =Sarkar | first1 =Anindya | year =2016 | title =Oxygen isotope in archaeological bioapatites from India: Implications to climate change and decline of Bronze Age Harappan civilization | journal =Scientific Reports | volume =6 | article-number =26555 | doi =10.1038/srep26555 | doi-access =free| pmid =27222033 | pmc =4879637 |bibcode=2016NatSR...626555S |last2=Mukherjee|first2=Arati Deshpande|last3=Bera|first3=M. K. | last4=Das|first4=B.|last5=Juyal |first5=Navin|last6=Morthekai |first6=P.|last7=Deshpande |first7=R. D.|last8=Shinde|first8=V. S.|last9=Rao|first9=L. S. | ref ={{harvid|Sarkar et al.|2016}}}} * {{cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | last2 =Green | first2 =Adam | last3 =Parmar | first3 =Narender | last4 =Sable |first4 =P. D. | year =2012 | title =Rakhigarhi and the Harappan Civilization: Recent Work and New Challenges | journal =Bulletin of the Deccan College Research Institute | volume =72/73 | pages =43–53 | jstor =43610687}} * {{Cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | date =17 October 2019| title =An Ancient Harappan Genome Lacks Ancestry from Steppe Pastoralists or Iranian Farmers | journal =Cell | language =en | volume =179 | issue =3 | pages =729–735.e10 | doi =10.1016/j.cell.2019.08.048 | issn =0092-8674 | pmc =6800651 | pmid =31495572 | last2 =Narasimhan | first2 =Vagheesh M. | last3 =Rohland | first3 =Nadin | last4 =Mallick | first4 =Swapan | last5 =Mah | first5 =Matthew | last6 =Lipson | first6 =Mark | last7 =Nakatsuka |first7 =Nathan | last8 =Adamski | first8 =Nicole | last9 =Broomandkhoshbacht | first9 =Nasreen | last10 =Ferry | first10 =Matthew |last11 =Lawson | first11 =Ann Marie | ref ={{harvid|Shinde et al.|2019}}}} *{{cite book | last1=Shinde | first1=Vasant | last2=Shin | first2=Dong Hoon | last3=Bhattacharyya | first3=Banani | title=New Perspectives on the Harappan Culture in Light of Recent Excavations at Rakhigarhi: 2011–2017, Volume 1: Bioarchaeological Research on the Rakhigarhi Necropolis: Symposium Proceedings of the 6th International Congress of The Society of South Asian Archaeology and Updated Scientific Research | publisher=Archaeopress Publishing Limited | year=2023 | isbn=978-1-80327-592-5 | url=https://books.google.com/books?id=DDfbEAAAQBAJ}} <!--V--> *{{cite journal | last1=Varma | first1=Supriya | last2=Menon | first2=Jaya | title=Was There a Temple under the Babri Masjid? Reading the Archaeological 'Evidence' | journal=Economic and Political Weekly | volume=45 | issue=50 | year=2010 | issn=0012-9976 | jstor=25764216 | pages=61–72 }} <!-- W --> * {{citation | last =Wright | first =Rita P. | year =2009 |author-link =Rita P. Wright | title =The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-57219-4 | url =https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ | access-date =29 September 2013}} {{refend}} ; ৱেব উৎস {{reflist|group=web|refs= <!-- A --> <ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print>{{cite web | last =Ahluwalia | first =Disha | date=6 March 2023 | title =Why are we digging Rakhigarhi a 9th time? This Harappan site is a gift that keeps giving |work=[[The Print]] | url=https://theprint.in/opinion/why-are-we-digging-rakhigarhi-a-9th-time-this-harappan-site-is-a-gift-that-keeps-giving/1420819/ |access-date=12 April 2023}}</ref> <ref group=web name="ambalaonline">{{Cite web|url=https://www.ambalaonline.in/city-guide/rivers-in-ambala|title=Rivers in Ambala, Markanda River Ambala, Tangri River Ambala|website=www.ambalaonline.in|access-date=17 April 2020}}</ref> <ref group=web name="ASI_1997-98">{{cite web|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Indian Archaeology 1997-98|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201997-98%20A%20Review.pdf|website=Excavation at Rakhigarhi|publisher=Archaeological Survey of INdia|access-date=17 July 2012}}</ref> <!-- C --> <ref group=web name="Chopra_2010_IE">{{cite news | last =Chopra | first =Sanjeev | date =25 September 2010 | title =Overflowing Ghaggar, Tangri inundate some villages along Punjab-Haryana border | newspaper =The Indian Express | url =https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/overflowing-ghaggar-tangri-inundate-some-villages-along-punjabharyana-border/ | access-date=9 April 2017}}</ref> <!-- D --> <ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune">Deepender Deswal (2015), [https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/rakhigarhi-site-being-plundered-due-to-lack-of-protection-67941 Rakhigarhi site being plundered due to lack of protection], The Tribune India, 16 April 2015.</ref> <ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> <!-- N --> <ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu">Damini Nath (2020), [https://www.thehindu.com/news/national/at-haryanas-harappan-site-of-rakhigarhi-anxiety-trumps-history/article30926622.ece At Haryana's Harappan site of Rakhigarhi, anxiety trumps history], ''[[দ্য হিন্দু]]'', 27 February 2020.</ref> <!-- S --> <ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/rakhigarhi-the-biggest-harappan-site/article5840414.ece | title =Rakhigarhi, the biggest Harappan site | newspaper =The Hindu | date =27 March 2014 | last1 =Subramanian|first1 =T. S.}}</ref> <ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu">T.S. Subramanian (2015), {{cite news |title=Virtual Harappans to come alive |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |work=The Hindu|date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920201439/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |archive-date=20 September 2019}}</ref> }} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons}} * [https://chopaltv.in/rakhigarhi-the-largest-harappan-site/ Rakhigarhi, the largest Harappan site] * [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 Photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 BBC report with photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.researchgate.net/profile/Veena_Mushrif/publication/289530799_Harappan_Interment_at_Rakhigrhi_Haryana/links/568f4e5208aeaa1481b05788.pdf 2015 ''Man and Environment'' Journal article on Rakhigarhi burials.] * [http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf Haryana Samvad Newsletter: Detailed report on Rakhigarhi with color photographs, page 1-15.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610004142/http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf |date=10 June 2016 }} * {{cite web| title = Harappa's greatest centre sheds light on our today| url = http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today| date = 16 September 2012| work = The Sunday Guardian| access-date = 8 August 2013| archive-date = 4 July 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160704174817/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today}} 08nhijn7mivio6yvosudiv2o51vc7vg 635086 635085 2026-09-12T15:16:18Z AjayDas 12623 635086 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = ৰাখীগড়ী | native_name = | other_name = ৰাখী গড়ী | image = Rakhigarhi Harappan civilization.jpg | caption = | pushpin_map = India Haryana#India#South Asia | pushpin_alt = | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|29|17|35|N|76|6|51|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | location = হান্সী জিলা, [[হাৰিয়ানা]], [[ভাৰত]] | region = | type = বসতি | part_of = | length = | width = | area = ৩৫০ হেক্টৰ<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> | height = | builder = | material = | built = {{circa|3500 BC}} | abandoned = | epochs = | cultures = [[সিন্ধু সভ্যতা]] | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৩, ১৯৯৭–২০০০, ২০১২–২০১৬, ২০২১–বৰ্তমান<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰাখীগড়ী''' বা '''ৰাখী গড়ী''' {{en|Rakhigarhi}} হৈছে হান্সী জিলাৰ এখন গাঁও আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই উত্তৰ [[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত। এই স্থান [[দিল্লী]]ৰপৰা প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ই ঘগ্গৰ নদীৰ সমভূমিত অৱস্থিত আৰু ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} এই স্থান [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০?/৪৬০০–৩৩০০), প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০০–২৬০০) আৰু পৰিণত পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০–১৯০০)ৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} ই প্ৰাচীন সভ্যতাটোৰ পাঁচটা বৃহৎ বসতিৰ ভিতৰত এটা আছিল। ২০১৪ চনৰ আগলৈকে অধিকাংশ গৱেষকে ইয়াৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক বুলি উল্লেখ কৰিছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{refn|group=note|name="size"}} পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপিৰে গঠিত আছিল। ওচৰতে থকা ষষ্ঠটো ঢিপি এই গোটৰ বাহিৰত আছিল। ই এটা পুৰণি পৰ্যায়ৰ নিদৰ্শন আছিল আৰু সম্ভৱতঃ পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} সপ্তমটো ঢিপি পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপ মূল ঢিপিসমূহৰ গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই পৰিসৰত থকা সকলো অৱশেষ একে সময়তে এটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ আছিল বুলি ক'ব নোৱাৰি।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} স্থানটোত প্ৰাৰম্ভিক খনন ১৯৬০ৰ দশকত হৈছিল। তাৰ পিছত ১৯৯০ৰ দশকৰ শেষৰফালে পুনৰ খনন কৰা হয়। ২০১২–২০১৬ আৰু ২০২১–২০২২ চনত অধিক নিয়মিতভাৱে খনন কৰা হয়।<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> অৱশ্যে স্থানটোৰ বৃহৎ অংশ এতিয়াও খনন কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ইয়াৰ বহুতো তথ্য এতিয়াও প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} ওচৰৰ মিতাথাল আৰু সৰু লোহাৰি ৰাঘো নামৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান দুটাও এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে খনন কৰা হোৱা নাই। শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত কৰা ডিএনএ পৰীক্ষাত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ নাপালে। এই ফলাফল আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্বৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ==স্থানৰ বৈশিষ্ট্য== ===অৱস্থান=== এই স্থান ঘগ্গৰ সমভূমিত অৱস্থিত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} ই ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত। বৰ্তমান ৰাখীগড়ী ভাৰতৰ হাৰিয়ানা ৰাজ্যৰ এখন সৰু গাঁও।<ref group=web name=census2011-1>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0612_PART_B_DCHB_HISAR.pdf Census of India, 2011]</ref> জেন মেকিনটছৰ মতে ৰাখীগড়ী প্ৰাগৈতিহাসিক দৃষদ্বতী নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এই নদীৰ উৎপত্তি শিৱালিক পাহাৰত হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=76}} চৌটাং [[সৰস্বতী নদী]]ৰ এটা উপনৈ আৰু সৰস্বতী নদী ঘগ্গৰ নদীৰ এটা উপনৈ।<ref group=web name="ambalaonline"/><ref group=web name="Chopra_2010_IE"/> ===স্থানৰ আকাৰ আৰু ঢিপিৰ সংখ্যা=== গ্ৰেগৰি পছেল, জনাথন মাৰ্ক কেনয়াৰ, ৰেমণ্ড অলচিন আৰু ৰীটা পি. ৰাইটকে ধৰি অধিকাংশ গৱেষকৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল।{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{refn|group=note|name="size"}} নাথ আদিয়ে ২০১৫ চনত কৈছিল যে ৰাখীগড়ীৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ প্ৰায় ৩০০ হেক্টৰ ব্যাসাৰ্ধৰ অঞ্চলত বিস্তৃত। ইয়াত সাতটা ঢিপ আছে। ইয়াৰে ১ৰপৰা ৫ নম্বৰ ঢিপ পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত আৰু কেইটামান ঢিপ আনবোৰৰপৰা পৃথক।{{sfnp|Nath et al.|2015}} ঢিপিসমূহৰ নামকৰণ ''"RGR-x"'' পদ্ধতিৰে কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/> ২০১৪ চনলৈকে সাতটা ঢিপি জনাজাত আছিল। ২০১৪ চনৰ খননত RGR-৮ আৰু RGR-৯ নামৰ আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা মূল স্থানৰ পূব আৰু পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বাবে বহু পৰিমাণে ধ্বংস হৈছিল। বসন্ত শিন্দেৰ মতে প্ৰতিটো ঢিপিৰ আয়তন ২৫ হেক্টৰ। সেই অনুসৰি মুঠ স্থানৰ আয়তন ৩৫০ হেক্টৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাখীগড়ী [[মহেঞ্জোদাৰো]]তকৈ ৫০ হেক্টৰ ডাঙৰ হৈ সিন্ধু সভ্যতাৰ বৃহত্তম স্থান হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ৰাখীগড়ীৰ সকলো প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপ একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৫লৈ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত ঢিপিক পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ পৰিসৰ ৮০ৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল। ইয়াৰ উপৰি RGR-৬ নামৰ এটা ঢিপি আছিল। ইয়াক "আৰ্দা" বুলিও কোৱা হয়। এই ঢিপিটো মূল গোটৰ বাহিৰত উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}} ই সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ইয়াত মূলতঃ পুৰণি পৰ্যায়ৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। বহুদিন পৰিত্যক্ত হৈ থকাৰ পিছত দুহাজাৰতকৈও অধিক বছৰৰ পাছত [[কুষাণ সাম্ৰাজ্য|কুষাণ যুগ]]ত ইয়াত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|p=33}} RGR-৭ উত্তৰত থকা আন এটা ঢিপি। ই পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপিৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপি মূল গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই সংখ্যাত এনে বাহিৰৰ অৱশেষো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে যিবোৰ একে সময়ত একেটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি সম্ভৱ।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} ===কাল নিৰ্ণয়=== তেজস গাৰ্গেৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আটাইতকৈ পুৰণি বসতিসমূহ সিন্ধু সভ্যতাৰ আগৰ। তেওঁ ৰাখীগড়ীৰ তলৰ স্তৰসমূহৰ বাবে "৬০০০(?)-৪৬০০-৩৮০০" আৰু প্ৰথম পৰ্যায়ৰ বাকী অংশৰ বাবে "৩২০০-২৮০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব"ৰ সম্ভাৱ্য কাল নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} পছেলৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ সকলো ঢিপি একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল। তেওঁৰ মতে RGR-৬ নামৰ ছোথি-সিসৱাল স্থান "আৰ্দা" সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৬লৈ ঢিপিসমূহ "প্ৰাক-গঠনকালীন প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা" যুগৰ আৱাসিক স্থান। RGR-৭ এটা সমাধিস্থল, য'ত মানুহৰ কংকাল পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে RGR-১, RGR-২, RGR-৬ আৰু RGR-৭ নামৰ ঢিপিসমূহৰ কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় কৰিছে। RGR-৬ত প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ দুটা স্তৰ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ কাল ৫,৬৪০ আৰু ৫,৪৪০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-১ত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ কাল ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-২তো প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ নমুনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৪,০৪০ আৰু ৩,৯০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ দুটা নমুনা পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> RGR-৭ পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ কাল প্ৰায় ৪,৬০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> ২০১৪ চনত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অমৰেন্দ্ৰ নাথে ১৯৯৭ৰপৰা ২০০০ চনৰ ভিতৰত ৰাখীগড়ীত কৰা খননৰ ছয়টা তেজস্ক্ৰিয় কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় প্ৰকাশ কৰে। এইবোৰ প্ৰাক-গঠনকালীন, প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। RGR-৬ত ছোথি পৰ্যায়ৰ প্ৰাক-গঠনকালীন স্তৰ পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ দুটা কাল আছিল <math>6420 \pm 110</math> আৰু <math>6230 \pm 320</math> বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। এইবোৰ <math>4470 \pm 110</math> আৰু <math>4280 \pm 320</math> '''খ্ৰীষ্টপূৰ্ব''' হিচাপে ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ===ওচৰৰ স্থান আৰু সংস্কৃতি=== সিন্ধু সভ্যতাৰ যুগৰ বৃহত্তম নগৰ আৰু আঞ্চলিক বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে ৰাখীগড়ীৰ চাৰিওফালে হাৰিয়ানা, ৰাজস্থান আৰু পঞ্জাবৰ ঘগ্গৰ-হাকৰা নদীৰ গতিপথত বহুতো [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ হৈছে উত্তৰ-পশ্চিমে ৮৬ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা ভিৰৰানা। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ চাৰিটা পৰ্যায় পোৱা গৈছে আৰু আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্যায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম–সপ্তম সহস্ৰাব্দৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।{{sfnp|Mani|2008|p=237-238}}{{sfnp|Sarkar et al.|2016|p=2-3}} উত্তৰ-পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা কুনাল "কুনাল সংস্কৃতি"ৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতিক ৰেহমান ধেৰী স্থানৰ সাংস্কৃতিক পূৰ্বসূৰী বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>Charles Keith Maisels, [https://books.google.com/books?id=I2dgI2ijww8C&pg=PA216 ''Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China.''] Routledge, 2003 {{ISBN|1134837305}}</ref><ref>{{cite journal|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Excavations at Kunal,Haryana|journal=Indian Archaeology 1998-99 a Review|year=2004|pages=11–12|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|access-date=13 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508064754/http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|archive-date=8 May 2012}}</ref> পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা সিসৱাল ছোথি-সিসৱাল সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৮০০ চনৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ই প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সমসাময়িক আছিল।{{sfnp|Garge|2010|pp=15–40}}<ref name=dis1>[https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/the-harappan-civilisation-its-sub-cultures.html The Harappan Civilisation: Its Sub-cultures], Daily Pioneer, 10 May 2018.</ref> পশ্চিমে ২৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[কালীবংগান]] আন এটা বৃহৎ আঞ্চলিক সিন্ধু সভ্যতাৰ নগৰ আছিল। ইয়াত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰপৰা আৰম্ভ কৰি কেইবাটাও পৰ্যায় পোৱা গৈছে।<ref>{{cite book|title= History of India |first= Herman |last= Kulke |publisher= Routledge |year=2004 |page=25 |isbn= 978-0-415-32920-0 |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&q=india++history}}</ref> এই অঞ্চলত ঘগ্গৰ সমভূমিৰ পূবফালে থকা পুৰণি নদী উপত্যকাত আৰু বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কালীবংগান]], কুনাল, বালু, ভিৰৰানা আৰু বানাৱালি উল্লেখযোগ্য।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ==খনন== ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ আৰু ডেকান মহাবিদ্যালয়ে স্থানটোৰ মাত্ৰ ৫ শতাংশ অংশ খনন কৰিছিল।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===খননৰ কালক্ৰম=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানসমূহৰ প্ৰথম খনন ১৯২১–১৯২২ চনত [[হৰপ্পা]]ত আৰু ১৯৩১ চনত [[মহেঞ্জোদাৰো]]ত আৰম্ভ হৈছিল। ৰাখীগড়ীত প্ৰথম খনন ১৯৬৯ চনত কৰা হয়। তাৰ পিছত ১৯৯৭–১৯৯৮, ১৯৯৮–১৯৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত, ২০১১–২০১৬ চনৰ ভিতৰত আৰু ২০২১ চনৰপৰা পুনৰ খনন কৰা হয়। ৰাখীগড়ীত RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ মুঠ ১১টা ঢিপি আছে। ইয়াৰে RGR-৫ত ৰাখীশাহপুৰ গাঁও ঘনভাৱে স্থাপিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত খনন কৰা সম্ভৱ নহয়। RGR-১ৰপৰা RGR-৩, RGR-৬ৰপৰা RGR-৯ আৰু RGR-৪ৰ কিছু অংশ খননৰ বাবে উপলব্ধ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref name="Harappan Surprises"/><ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ১৯৬৩ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে এই স্থানত খনন আৰম্ভ কৰে। অৱশ্যে এই খননৰ বিষয়ে অতি কম তথ্য প্ৰকাশ পাইছে।{{sfnp|Wright|2009|p=107}}<ref>{{citation|last=Sinopoli|first=Carla M.|editor=Norman Yoffee|title=The Cambridge World History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TKawBgAAQBAJ&pg=PA325|year=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-19008-4|page=325|chapter=Ancient South Asian cities in their regions}} Quote: "Excavations have also occurred at Rakhigarhi, but only brief notes have been published, and little information is currently available on its form and organization. (page 325)"</ref> ১৯৬৯ চনত কুৰুক্ষেত্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা দলে ইয়াৰ অধ্যয়ন আৰু নথিভুক্তকৰণ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ভাৰতীয় অধ্যয়নৰ ডীন ড° সূৰজ ভানে।<ref name=Anath1/> ১৯৯৭–৯৮, ১৯৯৮–৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ এটা দলে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ইয়াৰ সঞ্চালক ড° অমৰেন্দ্ৰ নাথে। তেওঁ নিজৰ গৱেষণাৰ ফলাফল বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত প্ৰকাশ কৰে।<ref name=Anath1>Bhartesh Singh Thakur, [http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html "Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud"], [[Hindustan Times]], 15 October 2015.</ref><ref>{{cite web | first1=Amarendra | last1=Nath | url=http://asi.nic.in/pdf_data/rakhigarhi_excavation_report_new.pdf | title=Excavations at Rakhigarhi [1997-98 to 1999-2000] | access-date=22 February 2016 | website=Archaeological Survey of India | page=306 | date=31 December 2014}}</ref> ২০০০ চনৰ পিছত পুঁজি অপব্যৱহাৰৰ অভিযোগত [[কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান সংস্থা]]ৰ তদন্তৰ বাবে কেইবাবছৰ ধৰি খনন বন্ধ আছিল।<ref name=fraud1>{{cite news|title=Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html|access-date=6 January 2016|work=Hindustan Times|date=15 October 2015}}</ref> বহুতো আৱিষ্কাৰ নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়লৈ দান কৰা হৈছে। ২০১১ৰপৰা ২০১৬ চনলৈ ডেকান মহাবিদ্যালয় স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ খনন চলায়। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল সেই সময়ৰ উপাচাৰ্য আৰু প্ৰত্নতত্ত্ববিদ ড° বসন্ত শিন্দে। দলটোৰ কেইবাজনো সদস্যই বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত নিজৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news | first=Kuldip | last=Dhiman | url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/book-reviews/engulfed-in-the-labyrinths-of-time-260177/ | title=Engulfed in the labyrinths of time | newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | date=3 July 2016}}</ref>{{sfnp|Shinde|Green|Parmar|Sable|2012|p=48}} ২০২১ চনৰপৰা ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। হাৰিয়ানা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ড° বসন্ত শিন্দেও খনন আৰম্ভ কৰাৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> ===আৱিষ্কাৰ=== [[File:Skeleton harappa.JPG|thumbnail|ৰাখীগড়ীত পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ কংকাল, বৰ্তমান [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়|নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰদৰ্শিত।]] আৱিষ্কাৰসমূহে প্ৰাৰম্ভিক আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ প্ৰমাণ দিছে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰায় ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি মানুহৰ কংকাল, দুৰ্গ আৰু ইটা আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ====পৰিকল্পিত নগৰ==== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বিস্তৃত খননে হেৰাই যোৱা নগৰখনৰ আকাৰ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু ৫,০০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি বহুতো প্ৰত্নবস্তু উদ্ধাৰ কৰিছে। প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা যুগতো ৰাখীগড়ীত মানুহৰ বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref name="Harappan Surprises">{{cite web |title=Harappan Surprises | url=http://www.frontline.in/arts-and-culture/heritage/harappan-surprises/article6032206.ece?homepage=true |publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=13 June 2014|access-date=14 March 2018}}</ref> পকী পথ, নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, বৃহৎ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা, [[টেৰাকোটা]] ইটা, মূৰ্তি নিৰ্মাণ আৰু [[ব্ৰঞ্জ]] তথা মূল্যৱান ধাতুৰ দক্ষ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{citation needed|date=February 2020}}</ref> টেৰাকোটা, [[শংখ]], সোণ আৰু অৰ্ধমূল্যৱান শিলেৰে নিৰ্মিত খাৰুকে ধৰি অলংকাৰো পোৱা গৈছে।<ref>[https://web.archive.org/web/20070225134410/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=223720 ''Chandigarh Newsline'', 2/23/2007, 'Rakhigarhi is the Largest Harappan Site Ever Found']</ref> এতিয়ালৈ কৰা খননে ১.৯২ মিটাৰ বহল পথ থকা এটা সুপৰিকল্পিত নগৰৰ ছবি প্ৰকাশ কৰিছে। এই পথ [[কালীবংগান]]ৰ পথতকৈ কিছু বহল। ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ কালীবংগান আৰু বানাৱালিত পোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে একে। দেৱালেৰে ঘেৰি থকা কিছুমান গাঁত পোৱা গৈছে। এইবোৰ বলি বা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ঘৰসমূহৰ মলিন পানী নিষ্কাশনৰ বাবে ইটাৰে নিৰ্মিত নলা আছিল। টেৰাকোটা মূৰ্তি, ওজন, ব্ৰঞ্জৰ বস্তু, ফণী, তামৰ মাছ ধৰা বৰশী, বেজী আৰু টেৰাকোটাৰ মোহৰো পোৱা গৈছে। সোণ আৰু ৰূপেৰে সজোৱা এটা ব্ৰঞ্জৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। প্ৰায় ৩,০০০ অপালিশ কৰা অৰ্ধমূল্যৱান শিল থকা এটা সোণৰ কাৰখানা পোৱা গৈছে। ইয়াত এই শিলসমূহ পালিশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বহুতো সঁজুলি আৰু এটা চৌকা পোৱা গৈছে। ১১টা কংকাল থকা এটা সমাধিস্থল পোৱা গৈছে। কংকালসমূহৰ মূৰ উত্তৰফালে আছিল। কংকালসমূহৰ মূৰৰ ওচৰত দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ পাত্ৰ ৰখা হৈছিল। তিনিগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ বাওঁ হাতত শংখৰ খাৰু আছিল। এগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ ওচৰত এটা সোণৰ বাহুবন্ধ পোৱা গৈছে। মূৰৰ ওচৰত অৰ্ধমূল্যৱান শিলো পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা সেইবোৰ কোনো ধৰণৰ হাৰৰ অংশ আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ====শস্যভঁৰাল==== ইয়াত পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা শস্যভঁৰাল পোৱা গৈছে। এই পৰ্যায়ৰ কাল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০ৰপৰা ২০০০ চনলৈ। শস্যভঁৰালটো মাটিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ মজিয়া মাটি দি সমান কৰা হৈছিল। ইয়াত সাতটা আয়তাকাৰ বা বৰ্গাকাৰ কোঠা আছিল। শস্যভঁৰালৰ দেৱালৰ তলৰ অংশত চূণ আৰু পচি যোৱা ঘাঁহৰ উল্লেখযোগ্য অৱশেষ পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা ধাৰণা কৰা হয় যে এইটো শস্য সংৰক্ষণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চূণ পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰু ঘাঁহ আৰ্দ্ৰতা প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আকাৰৰপৰা এইটো ৰাজহুৱা শস্যভঁৰাল বা অভিজাতসকলৰ ব্যক্তিগত শস্যভঁৰাল আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Ancient granary found in Haryana |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/ancient-granary-found-in-haryana/article5966952.ece |work=The Hindu|date= 2 May 2014}}</ref> ====সঁজুলি==== ইয়াত তামৰ হাতল আৰু মাছ ধৰা বৰশীৰ দৰে চিকাৰৰ সঁজুলি পোৱা গৈছে। সৰু চকা, সৰু ঢাকনি, গুলতিৰ বল আৰু জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ মূৰ্তিৰ দৰে বিভিন্ন খেলনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা খেলনাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। মোহৰ, অলংকাৰ আৰু চাৰ্ট শিলৰ ওজন উদ্ধাৰ হোৱাৰপৰা সমৃদ্ধ বাণিজ্যৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ইয়াত পোৱা ওজনসমূহ আন বহুতো সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানত পোৱা ওজনৰ সৈতে একে। ইয়াৰপৰা মানক ওজন ব্যৱস্থা থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-date=15 April 2015 |work=Hindustan Times|date=15 April 2015}}</ref> ====সংস্কৃতি, পোছাক আৰু উপাসনা==== ৰাখীগড়ীত অগ্নিবেদী আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গাঁথনি পোৱা গৈছে।<ref group=web name="ASI_1997-98"/>{{dead link|date=November 2021}} ৰূপ বা ব্ৰঞ্জৰ বস্তুত সংৰক্ষিত কপাহী কাপোৰৰ অৱশেষ ৰাখীগড়ী, চানহুদাৰো আৰু [[হৰপ্পা]]ত পোৱা গৈছে।{{sfnp|McIntosh|2008|p=293, 333}} এই স্থানত যথেষ্টসংখ্যক মোহৰো পোৱা গৈছে।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} ====সমাধিক্ষেত্ৰ আৰু কবৰস্থান==== ৰাখীগড়ীত পৰিণত হৰপ্পা যুগৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ইয়াত আঠটা কবৰ পোৱা গৈছে। বহুতো কবৰৰ গাঁত ইটাৰে ঢকা আছিল। ইয়াৰে এটা কবৰত কাঠৰ কফিন আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} কিছুমান কবৰৰ গাঁত তললৈ কাটি মাটিৰ ওপৰত ওলমি থকা অংশ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মৃতদেহটো তলত ৰখাৰ পিছত কবৰৰ ওপৰত ইটা দি ছাদৰ দৰে গঠন কৰা হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} এতিয়ালৈকে ৫৩টা সমাধিস্থলত ৪৬টা কংকাল আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ৩৭টা কংকালৰ নৃতাত্ত্বিক পৰীক্ষাত ১৭টা প্ৰাপ্তবয়স্ক, ৮টা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু ১২টাৰ বয়স নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ১৭টা কংকালৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। ইয়াৰে ৭টা পুৰুষ আৰু ১০টা মহিলা। অধিকাংশ কবৰ সাধাৰণ ধৰণৰ আছিল আৰু কংকালসমূহ চিৎ হৈ শুই থকা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান অস্বাভাৱিক কবৰত কংকাল ওপৰমুৱা নহৈ তলমুৱা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান কবৰ কেৱল গাঁত আছিল আৰু কিছুমান ইটাৰে সজোৱা আছিল। কিছুমান কবৰত মৃৎপাত্ৰও আছিল। কিছুমানত জন্তুৰ অৱশেষ থকা নিবেদনমূলক পাত্ৰ পোৱা গৈছে। এইবোৰ মৃতকৰ প্ৰতি নিবেদনৰ প্ৰতীক বুলি ধৰা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সমাধিৰ হাড়ৰ অৱশেষ পোৰা নাছিল। সেয়ে মৃতদেহ দাহ কৰাৰ প্ৰথাৰ সম্ভাৱনা নাকচ কৰা হৈছে। এই সমাধিসমূহত বহুতো হৰপ্পা বৈশিষ্ট্য আছিল। কিন্তু গোটীয়াভাৱে কৰা সমাধি আৰু তলমুৱা কংকালৰ অৱস্থা পৃথক বৈশিষ্ট্য আছিল। পৰজীৱী সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন আৰু বংশ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ডিএনএ বিশ্লেষণ চলি আছে।<ref>{{cite news|date=26 March 2018|title=Mysteries of Rakhigarhi's Harappan Necropolis: In burials from 4,000 years ago, women both exalted, condemned|work=The Indian Express|url=http://indianexpress.com/article/explained/mysteries-of-rakhigarhis-harappan-necropolis-in-burials-from-4000-years-ago-women-both-exalted-condemned-5111253/}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Shinde|first1=Vasant S.|last2=Kim|first2=Yong Jun|last3=Woo|first3=Eun Jin|last4=Jadhav|first4=Nilesh|last5=Waghmare|first5=Pranjali|last6=Yadav|first6=Yogesh|last7=Munshi|first7=Avradeep|last8=Chatterjee|first8=Malavika|last9=Panyam|first9=Amrithavalli|date=21 February 2018|title=Archaeological and anthropological studies on the Harappan cemetery of Rakhigarhi, India|journal=PLOS ONE|language=en|volume=13|issue=2|article-number=e0192299|doi=10.1371/journal.pone.0192299|issn=1932-6203|pmc=5821334|pmid=29466426|bibcode=2018PLoSO..1392299S|doi-access=free}}</ref> সমাধিস্থলত পুতি থোৱা লোকসকলৰ পেটত থকা পৰজীৱীৰ কণীও পোৱা গৈছে। মানুহৰ হাড়ৰপৰা পোৱা প্ৰাচীন ডিএনএ আৰু পৰজীৱী তথা জন্তুৰ ডিএনএ বিশ্লেষণ কৰি এই লোকসকলৰ উৎপত্তি নিৰ্ণয় কৰাৰ চেষ্টা কৰা হ'ব।<ref>{{cite news|date=12 January 2014|title=Scientists to study parasite eggs in Harappan graves|work=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Scientists-to-study-parasite-eggs-in-Harappan-graves/articleshow/28692622.cms}}</ref><ref>{{cite web|title=Biomedical Studies on Archaeology|url=http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html|date=19 February 2014|access-date=9 June 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004158/http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html}}</ref> ====কংকালৰ আৱিষ্কাৰ==== ২০১৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত RGR-৭ ঢিপিৰপৰা ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি চাৰিটা সম্পূৰ্ণ মানুহৰ কংকাল খনন কৰি উলিওৱা হয়। এই কংকালসমূহৰ দুটা প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষ, এটা প্ৰাপ্তবয়স্ক মহিলা আৰু এটা শিশুৰ আছিল। মহিলা কংকালটোক 'I6113' হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} এই কংকালসমূহৰ ওচৰত খাদ্যশস্য থকা মৃৎপাত্ৰ আৰু শংখৰ খাৰু পোৱা গৈছিল।<ref name=bp3>{{cite news|title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-date=15 April 2015| work=Hindustan Times| date=15 April 2015}}</ref><ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> {{anchor | Love | Couple | Love birds | Rakhigarhi love birds }} {{external media | float = | width = 258px | topic = | caption = | headerimage = | title = | image1 = Photo of the [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 skeleton of ''"Rakhigarhi love birds"'' buried together] with male (11A) facing the woman (11B), with their feet pointing south and head towards north.<ref name=jh4/>}} দুটা কংকালৰ ভিতৰত এটা ৩৫ৰপৰা ৪০ বছৰ বয়সৰ পুৰুষ আৰু আনটো ২০ বছৰৰ আৰম্ভণিৰ এগৰাকী মহিলা আছিল। দুয়োৰে প্ৰায় একে সময়তে মৃত্যু হৈছিল। তেওঁলোকক কাষে কাষে একেলগে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। পুৰুষজনৰ মূৰ মহিলাগৰাকীৰফালে আছিল। তেওঁলোকৰ আনুষ্ঠানিক সমাধিৰপৰা তেওঁলোক অবৈধ সম্পৰ্কত নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। তেওঁলোক সম্ভৱতঃ বিবাহিত আছিল। কবৰত পোৱা পাত্ৰসমূহত মৃতকৰ বাবে খাদ্য আৰু পানী নিবেদন কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। পুৰুষজনৰ ডিঙিৰ হাড়ৰ ওচৰত পোৱা এগেট শিলটো সম্ভৱতঃ এটা হাৰৰ অংশ আছিল।<ref>[https://edition.cnn.com/2019/01/10/health/harappa-grave-couple-india-scli-intl/index.html Ancient lovers found in Indian burial site mystify and intrigue archaeologists], CNN, 10 January 2019.</ref><ref name=jh4>Vasant Shinde1, et al, 2018, [https://synapse.koreamed.org/articles/1101692 A young couple's grave found in the Rakhigarhi cemetery of the Harappan Civilization], Anatomy & Cell Biology, vol 51 (3), pp. 200-204.</ref> পুৰুষজনৰ উচ্চতা {{height|cm=177}} আৰু মহিলাগৰাকীৰ উচ্চতা {{height|cm=171}} আছিল। তেওঁলোকৰ কংকালত কোনো অস্বাভাৱিকতা, আঘাত বা ৰোগৰ প্ৰমাণ নাছিল। মৃত্যুৰ সময়ত দুয়োজনেই সম্ভৱতঃ সুস্থ আছিল।<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 Harappa grave of ancient 'couple' reveals secrets], BBC, 9 January 2019.</ref> শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত ডিএনএ পৰীক্ষা কৰিছিল। ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ফলাফল প্ৰকাশ কৰা হৈছিল আৰু ২০১৯ চনত ''Cell Magazine''ত গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ পাইছিল। ফলাফলত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। এই ফলাফল [[আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্ব]]ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref name="Bal_2019_The_Caravan">{{Cite magazine |last=Bal |first=Hartosh Singh |date=30 September 2019 |url=https://caravanmagazine.in/commentary/what-media-reporting-ancient-dna-results-says-about-our-times |title=What media reporting on ancient DNA results says about our times |magazine=The Caravan |access-date=7 December 2019}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Mahalakshmi |first=R. |date=October 2019 |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece |title=DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence |magazine=Frontline |access-date=7 December 2019}}</ref> ২০১৬ চনলৈকে মুঠ ৬১টা কংকাল পোৱা গৈছিল।কংকালসমূহ কোনো দূষণ নোহোৱাকৈ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে খনন কৰা হৈছিল। সেয়ে প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে ধাৰণা কৰে যে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি এই কংকাল আৰু ইয়াৰপৰা পোৱা ডিএনএৰ সহায়ত প্ৰায় ৪,৫০০ বছৰ আগতে হৰপ্পাবাসীসকল কেনে আছিল সেয়া নিৰ্ণয় কৰিব পৰা যাব।<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> পুৰুষৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=175.8}} আৰু মহিলাৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=166.1}} বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>Nath A., Walimbe S.R., Garge T.M., Mushrif-Tripathy V., Dehuri R., and Malik A. (2015) Harappan interments at Rakhigarhi, Haryana. Man and Environment, XL: 9–32.</ref> ২০২৪ চনত খননস্থলৰ ৩.৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি থকা 'ঢিপি ৭'ৰপৰা ৫৬টা কংকাল পোৱা যায়।<ref>{{cite news |last1=Chakrabarty |first1=Sreeparna |date=7 May 2024 |title=The 4,600-year-old woman from Rakhigarhi |url=https://www.thehindu.com/news/national/the-4600-year-old-woman-from-rakhigarhi/article68132364.ece |work=The Hindu |access-date=21 July 2024}}</ref> ===সমালোচনা=== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীকে ধৰি বিভিন্ন স্থানত কৰা খননৰ পদ্ধতি সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। ইয়াক এনে এটা "জমিদাৰী" ব্যৱস্থাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, য'ত "ব্যক্তিগত খনন সঞ্চালকৰ" খনন কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত প্ৰায় একনায়কত্বমূলক নিয়ন্ত্ৰণ আছিল।{{sfn|Avikunthak|2022|p=84}} ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে কৰা কেইবাটাও হৰপ্পা স্থানৰ খননৰ বৈজ্ঞানিক মানদণ্ডক লৈও প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।{{sfn|Varma|Menon|2010|loc=note 14|ps=: "The prestige of an archaeologist was not assessed on the basis of his/her analytical or theoretical contribution to Indian archaeology but on the number of sites discovered and the temporal antiquity of the site. It was understood that the older the site, the more prestigious it was to discover and dig it. [...] specialists are in short supply in the ASI… to tell you the truth, they don't encourage specialisation in the ASI… there were no archaeozoologists, archaeobotanists, archaeometallurgists nor were there any lithic or ceramic specialists [at [[Bhirrana]]]. [...] all senior archaeologists in the ASI have right wing sympathies"}} প্ৰাচীন ভাৰতৰ আন বহুতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ দৰে ৰাখীগড়ীৰ ব্যাখ্যাও ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ পদ্ধতি আৰু মতাদৰ্শক লৈ হোৱা বিতৰ্কৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বহুতো জ্যেষ্ঠ বিষয়াই প্ৰাচীন হৰপ্পাবাসীক [[বেদ]] আৰু [[সংস্কৃত]]ৰ সৈতে ভুলকৈ একে বুলি দেখুৱাই ভাৰতীয় সভ্যতাক আৰম্ভণিৰেপৰা স্বদেশীয় আৰু অবিচ্ছিন্ন বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে তথাকথিত "বৈজ্ঞানিক" প্ৰচেষ্টাক লৈ বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহ [[হিন্দুত্ব]] মতাদৰ্শৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে জড়িত বুলি অভিযোগ কৰা হৈছে। ইয়াত [[স্বদেশীয় আৰ্যবাদ]] অনুসৰি সভ্যতাৰ উৎপত্তি [[সৰস্বতী নদী]]ৰ পাৰত হোৱা বুলি দাবী কৰা হয়, সিন্ধু নদীৰ পাৰত নহয়।{{sfn|Avikunthak|2022|pp=34, 51-56}} ==স্থান সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়ন== ===বিপদাপন্ন ঐতিহ্যস্থান=== ২০১২ চনৰ মে' মাহত গ্লোবেল হেৰিটেজ ফাণ্ডে ৰাখীগড়ীক এছিয়াৰ আটাইতকৈ বিপদাপন্ন দহটা ঐতিহ্যস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি ঘোষণা কৰে। উন্নয়নৰ চাপ, অপৰ্যাপ্ত ব্যৱস্থাপনা আৰু লুণ্ঠনৰ বাবে ইয়াৰ অপূৰণীয় ক্ষতি আৰু ধ্বংসৰ আশংকা আছিল।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref>{{cite web | title = Rakhigarhi likely to be developed into a world heritage site |publisher=India Today | url = https://www.indiatoday.in/india/north/story/rakhigarhi-all-set-to-be-developed-as-a-heritage-site-as-plans-road-to-fame-through-harappa-157337-2013-03-31 | date=31 March 2013| access-date = 8 August 2013 }}</ref> ২০১২ চনৰ ছানডে টাইমছৰ এক অধ্যয়নত স্থানটো সঠিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হোৱা নাই বুলি প্ৰকাশ পাইছিল। লোহাৰ সীমা বেৰ ভাঙি গৈছিল। গাঁওবাসীয়ে স্থানটোত খান্দি উলিওৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী কৰিছিল আৰু স্থানটোৰ কিছু অংশত ব্যক্তিগত ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি বেদখল কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web | url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-url = https://web.archive.org/web/20130523000002/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-date = 23 May 2013 | title = Can Rakhigarhi, the largest Indus Valley Civilisation site be saved? | last1 = Archana | first1 = Khare Ghose | date = 3 June 2012 | website = ছানডে টাইমছ | access-date = 5 June 2012 }}</ref> স্থানটোৰ অপৰ্যাপ্ত সুৰক্ষাৰ বাবে মাটিৰ খহনীয়া, বেদখল, অবৈধভাৱে বালি উঠোৱা আৰু প্ৰত্নবস্তু চুৰি কৰি অবৈধভাৱে বিক্ৰী কৰাৰ ফলত ইয়াৰ ক্ষতি হৈছে। প্ৰাচীন স্থানৰপৰা পোৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী বা ক্ৰয় কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ। ২০১৫ চনত চাৰিটা মানুহৰ কংকাল পোৱা সমাধিস্থল RGR-৭ আৰু হৰপ্পা যুগৰ আৱাসিক স্থান RGR-৬ৰ ৮০ শতাংশ অংশ কৃষিকাৰ্য আৰু মাটি খননৰ ফলত ধ্বংস হৈছে।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ===স্থানত বেদখল=== RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিৰ কিছু অংশত গাঁওবাসীয়ে বেদখল কৰি ১৫২টা ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ৩৫০ হেক্টৰ বিস্তৃত স্থানটোত ১১টা প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপি আছে। কিন্তু বেদখল আৰু বেদখল আঁতৰোৱাৰ বাবে চলি থকা আদালতৰ গোচৰৰ ফলত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত মাত্ৰ ৮৩.৫ একৰ ভূমি আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থান পুনৰ্বাসন আৰু সংৰক্ষণ=== ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰী [[নিৰ্মলা সীতাৰমণ। নিৰ্মলা সীতাৰমণে]] ৰাখীগড়ীক এটা প্ৰতীকী স্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰা হ'ব বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |last=Maanav |first=Sushil |date=2 February 2020 |title=Rakhigarhi to be developed as iconic site |url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/rakhigarhi-to-be-developed-as-iconic-site-34808 |work=The Tribune |access-date=20 July 2024}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে স্থানটোৰপৰা বেদখল আঁতৰোৱাৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিত থকা ১৫২টা ঘৰো আছে। স্থানটোৰপৰা ঘৰ আঁতৰাবলগীয়া গাঁওবাসীসকলক আন এটা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা আৱাসিক ফ্লেটলৈ স্থানান্তৰ আৰু পুনৰ্বাসন কৰা হ'ব।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থানীয় সংগ্ৰহালয় আৰু হ্ৰদ=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থান ৰাখীগড়ীত ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্মাণ কৰা এটা সংগ্ৰহালয় আছে।<ref>{{cite news |last1=Sura |first1=Ajay |date=13 February 2016 |title=Harappan museum at Rakhigarhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Harappan-museum-at-Rakhigarhi/articleshow/50971406.cms |work=The Times of India |access-date=20 July 2024}}</ref> ইয়াৰপৰা ৬০ কিলোমিটাৰ দূৰত হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয় আছে। ইয়াক চৌধুৰী চৰণ সিং হাৰিয়ানা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ে ইয়াৰ গান্ধী ভৱনত পৰিচালনা কৰে। ইয়াত কৃষিৰ বিকাশ আৰু বিলুপ্তপ্ৰায় পুৰণি সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Gazetteer of India Haryana, Hisar|url=http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|website=revenueharyana.gov.in|publisher=Government OF Haryana|access-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501213030/http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|archive-date=1 May 2014}}</ref> জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়ৰ নাম জৰ্জ থমাছৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। ই ফিৰোজ শ্বাহ ৰাজপ্ৰাসাদ চৌহদৰ ভিতৰত অৱস্থিত আৰু ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ইয়াক পৰিচালনা কৰে।<ref>[http://haryanatourism.gov.in/showpage.aspx?contentid=5262 Jahaj Kothi museum]</ref> ৰাখীগড়ীক বিশ্ব ঐতিহ্যস্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰাৰ বাবে সংগ্ৰহালয়ৰ সন্মুখত পথৰ দুয়োকাষে থকা দুটা জোহাডক হ্ৰদ হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। খনন কৰি হ্ৰদটো গভীৰ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ পাৰত পৰম্পৰাগত ঘাট আৰু মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ খালী ভূমিত এখন উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পৰ্যটকৰ বাবে হ্ৰদটোৰ চাৰিওফালে ছাঁ দিয়া গছ আৰু ফলৰ গছ থকা এটা খোজকঢ়া পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jagran.com/haryana/hisar-lake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html Lake being built in Rakhigarhi] ([https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hi&tl=en&u=https%3A%2F%2Fwww.jagran.com%2Fharyana%2Fhisar%2Flake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html english translation of original hindi news "चंडीगढ़ की सुखना लेक की तर्ज पर राखीगढ़ी में बन रही झील"]), Dainik Jagran, 16 September 2021.</ref> পৰম্পৰাগত ঘাটসমূহে সেই সময়ৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি কোৱা হয়, যেতিয়া প্ৰাচীন দৃষদ্বতী নদী ৰাখীগড়ীৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। সেই সময়ত বাণিজ্যৰ বাবে সামগ্ৰী পৰিবহণ কৰিবলৈ ঘাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[লোথাল]] বন্দৰ আৰু [[ধোলাভীড়া]]ৰ উপকূলীয় পথৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী [[মেছ'পটেমিয়া]]লৈকে, অৰ্থাৎ প্ৰাচীন এলাম আৰু [[সুমেৰ]] নগৰলৈ পৰিবহণ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>[https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence], Frontline, 11 October 2019.</ref> ==টোকা== {{reflist|group=note|refs= <!-- Size --> {{refn|group=note|name="size"|Size: * {{harvnb|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}: "Rakhigarhi at 80 hectares is the largest site followed by Banawali at 25 hectares." * {{harvnb|Kenoyer|1998|p=49}}: "Within a few hundred years the thriving town had grown six times larger, covering an area of over 150 hectares [...] civilization: Mohenjo-daro (+200 ha), Harappa (+ 150 ha), Ganweriwala and Rakhigarhi (+80 ha) and Dholavira (100 ha)." * {{harvnb|Possehl|2002|p=72}}: "The site is about 17 meters in height. The southern face of the mounds is rather abrupt and steep. The northern side slopes down to the surrounding plain. The contours of the site have led the excavator to divide up the place into five mounds (RGR-1 through 5). RGR-6, a Sothi-Siswal site known as Arda, was probably a separate settlement. I have visited Rakhigarhi and believe that it is 80 hectares in size." * {{harvnb|Heitzman|2008|p=35}}: "They include Mohenjodaro (with a city core of about 100 hectares, and suburbs possibly covering more than 200 hectares) in Sind; Harappa (more than 150 hectares) in the center of Pakistani Punjab; Dholavira (more than 100 hectares) in Gujarat; Ganweriwala (82 hectares) in Pakistani Punjab near the border with Rajasthan; and Rakhigarhi (between 80 and 105 hectares) in Haryana." * {{harvnb|Wright|2009|p=133}}: "Rakhigarhi was over 100 hectares in size." * {{harvnb|Coningham|Young|2015|p=183}} Quote: Mohenjo-daro covered an area of more than 250 hectares, Harappa exceeded 150 hectares, Dholavira 100 hectares and Ganweriwala and Rakhigarhi around 80 hectares each."}} }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস== ; মুদ্ৰিত উৎস {{refbegin}} <!-- A --> * {{citation | last1 =Allchin | first1 =F. R. | last2 =Erdosy | first2 =George | year =1995| title =The Archaeology of Early Historic South Asia: The Emergence of Cities and States | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-37695-2 | url =https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA78}} *{{cite book | last=Avikunthak | first=Ashish | title=Bureaucratic Archaeology: State, Science, and Past in Postcolonial India | publisher=Cambridge University Press | series=South Asia in the Social Sciences | year=2022 | isbn=978-1-009-08200-6 | url=https://books.google.com/books?id=QUVFEAAAQBAJ}} <!-- C --> * {{citation | last1 =Coningham | first1 =Robin | last2 =Young | first2 =Ruth | year =2015 | title =The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE–200 CE | publisher =Cambridge University Press |isbn =978-0-521-84697-4 | url =https://books.google.com/books?id=hB5TCgAAQBAJ&pg=PA183}} <!-- G --> * {{Cite journal | last1 =Garge | first1 =Tejas | year =2010 | title =Sothi-Siswal Ceramic Assemblage: A Reappraisal | journal =Ancient Asia | volume =2 | page =15 | doi =10.5334/aa.10203 | doi-access =free}} <!-- H --> * {{citation | last =Heitzman | first =James | year =2008 | title =The City in South Asia | publisher =Routledge |isbn =978-1-134-28962-2 | url =https://books.google.com/books?id=TMt_AgAAQBAJ&pg=PT35}} <!-- K --> * {{citation | last =Kenoyer | first =Jonathan M. | year=1998 | title =Ancient Cities of the Indus Valley Civilization |publisher =Oxford University Press | isbn =978-0-19-577940-0 | url =https://books.google.com/books?id=DK3tAAAAMAAJ&pg=PA49}} <!-- M --> * {{Citation | last =Mani | first =B.R. | year =2008 | title =Kashmir Neolithic and Early Harappan: A Linkage | journal =Pragdhara |volume=18 |pages=229–247 | url =http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | access-date =17 January 2017 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170118050909/http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | archive-date =18 January 2017 }} * {{cite book | last =McIntosh | first =Jane R. | year =2008 | title =The ancient Indus Valley: new perspectives | location =Santa Barbara, Calif.| publisher =ABC-CLIO | isbn =978-1-57607-907-2 | url =https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC}} <!-- N --> * {{cite journal | last1 =Nath | first1 =Amarendra | last2 =Garge | first2 =Tejas | last3 =Law | first3 =Randall | year =2014 | title = Defining the Economic Space of the Harappan Rakhigarhi: An Interface of the Local Subsistance Mechanism and Geological Provenience Studies | journal =Puratattva 44 | publisher =Indian Archaeological Society | location =New Delhi | url =https://www.academia.edu/8721752}} * {{cite journal | last =Nath | first =Amarendera | publication-date =2015 | title =Harrapan interments at Rakhigarhi | journal =Man and Environment | publisher =Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies | volume =XL | issue =2 | page =11 | url =https://www.researchgate.net/publication/289530799 | access-date =11 May 2016| ref={{harvid|Nath et al.|2015}}}} <!-- P --> * {{citation | last =Possehl | first =Gregory L. | year =2002| title =The Indus Civilization: A Contemporary Perspective | publisher =Rowman Altamira | isbn =978-0-7591-0172-2 | url =https://books.google.com/books?id=pmAuAsi4ePIC&pg=PA72}} <!-- S --> * {{Cite journal | last1 =Sarkar | first1 =Anindya | year =2016 | title =Oxygen isotope in archaeological bioapatites from India: Implications to climate change and decline of Bronze Age Harappan civilization | journal =Scientific Reports | volume =6 | article-number =26555 | doi =10.1038/srep26555 | doi-access =free| pmid =27222033 | pmc =4879637 |bibcode=2016NatSR...626555S |last2=Mukherjee|first2=Arati Deshpande|last3=Bera|first3=M. K. | last4=Das|first4=B.|last5=Juyal |first5=Navin|last6=Morthekai |first6=P.|last7=Deshpande |first7=R. D.|last8=Shinde|first8=V. S.|last9=Rao|first9=L. S. | ref ={{harvid|Sarkar et al.|2016}}}} * {{cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | last2 =Green | first2 =Adam | last3 =Parmar | first3 =Narender | last4 =Sable |first4 =P. D. | year =2012 | title =Rakhigarhi and the Harappan Civilization: Recent Work and New Challenges | journal =Bulletin of the Deccan College Research Institute | volume =72/73 | pages =43–53 | jstor =43610687}} * {{Cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | date =17 October 2019| title =An Ancient Harappan Genome Lacks Ancestry from Steppe Pastoralists or Iranian Farmers | journal =Cell | language =en | volume =179 | issue =3 | pages =729–735.e10 | doi =10.1016/j.cell.2019.08.048 | issn =0092-8674 | pmc =6800651 | pmid =31495572 | last2 =Narasimhan | first2 =Vagheesh M. | last3 =Rohland | first3 =Nadin | last4 =Mallick | first4 =Swapan | last5 =Mah | first5 =Matthew | last6 =Lipson | first6 =Mark | last7 =Nakatsuka |first7 =Nathan | last8 =Adamski | first8 =Nicole | last9 =Broomandkhoshbacht | first9 =Nasreen | last10 =Ferry | first10 =Matthew |last11 =Lawson | first11 =Ann Marie | ref ={{harvid|Shinde et al.|2019}}}} *{{cite book | last1=Shinde | first1=Vasant | last2=Shin | first2=Dong Hoon | last3=Bhattacharyya | first3=Banani | title=New Perspectives on the Harappan Culture in Light of Recent Excavations at Rakhigarhi: 2011–2017, Volume 1: Bioarchaeological Research on the Rakhigarhi Necropolis: Symposium Proceedings of the 6th International Congress of The Society of South Asian Archaeology and Updated Scientific Research | publisher=Archaeopress Publishing Limited | year=2023 | isbn=978-1-80327-592-5 | url=https://books.google.com/books?id=DDfbEAAAQBAJ}} <!--V--> *{{cite journal | last1=Varma | first1=Supriya | last2=Menon | first2=Jaya | title=Was There a Temple under the Babri Masjid? Reading the Archaeological 'Evidence' | journal=Economic and Political Weekly | volume=45 | issue=50 | year=2010 | issn=0012-9976 | jstor=25764216 | pages=61–72 }} <!-- W --> * {{citation | last =Wright | first =Rita P. | year =2009 |author-link =Rita P. Wright | title =The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-57219-4 | url =https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ | access-date =29 September 2013}} {{refend}} ; ৱেব উৎস {{reflist|group=web|refs= <!-- A --> <ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print>{{cite web | last =Ahluwalia | first =Disha | date=6 March 2023 | title =Why are we digging Rakhigarhi a 9th time? This Harappan site is a gift that keeps giving |work=[[The Print]] | url=https://theprint.in/opinion/why-are-we-digging-rakhigarhi-a-9th-time-this-harappan-site-is-a-gift-that-keeps-giving/1420819/ |access-date=12 April 2023}}</ref> <ref group=web name="ambalaonline">{{Cite web|url=https://www.ambalaonline.in/city-guide/rivers-in-ambala|title=Rivers in Ambala, Markanda River Ambala, Tangri River Ambala|website=www.ambalaonline.in|access-date=17 April 2020}}</ref> <ref group=web name="ASI_1997-98">{{cite web|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Indian Archaeology 1997-98|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201997-98%20A%20Review.pdf|website=Excavation at Rakhigarhi|publisher=Archaeological Survey of INdia|access-date=17 July 2012}}</ref> <!-- C --> <ref group=web name="Chopra_2010_IE">{{cite news | last =Chopra | first =Sanjeev | date =25 September 2010 | title =Overflowing Ghaggar, Tangri inundate some villages along Punjab-Haryana border | newspaper =The Indian Express | url =https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/overflowing-ghaggar-tangri-inundate-some-villages-along-punjabharyana-border/ | access-date=9 April 2017}}</ref> <!-- D --> <ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune">Deepender Deswal (2015), [https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/rakhigarhi-site-being-plundered-due-to-lack-of-protection-67941 Rakhigarhi site being plundered due to lack of protection], The Tribune India, 16 April 2015.</ref> <ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> <!-- N --> <ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu">Damini Nath (2020), [https://www.thehindu.com/news/national/at-haryanas-harappan-site-of-rakhigarhi-anxiety-trumps-history/article30926622.ece At Haryana's Harappan site of Rakhigarhi, anxiety trumps history], ''[[দ্য হিন্দু]]'', 27 February 2020.</ref> <!-- S --> <ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/rakhigarhi-the-biggest-harappan-site/article5840414.ece | title =Rakhigarhi, the biggest Harappan site | newspaper =The Hindu | date =27 March 2014 | last1 =Subramanian|first1 =T. S.}}</ref> <ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu">T.S. Subramanian (2015), {{cite news |title=Virtual Harappans to come alive |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |work=The Hindu|date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920201439/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |archive-date=20 September 2019}}</ref> }} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons}} * [https://chopaltv.in/rakhigarhi-the-largest-harappan-site/ Rakhigarhi, the largest Harappan site] * [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 Photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 BBC report with photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.researchgate.net/profile/Veena_Mushrif/publication/289530799_Harappan_Interment_at_Rakhigrhi_Haryana/links/568f4e5208aeaa1481b05788.pdf 2015 ''Man and Environment'' Journal article on Rakhigarhi burials.] * [http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf Haryana Samvad Newsletter: Detailed report on Rakhigarhi with color photographs, page 1-15.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610004142/http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf |date=10 June 2016 }} * {{cite web| title = Harappa's greatest centre sheds light on our today| url = http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today| date = 16 September 2012| work = The Sunday Guardian| access-date = 8 August 2013| archive-date = 4 July 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160704174817/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today}} bcycgc8nieepwsde2f4fgqcdlj002jj 635089 635086 2026-09-12T15:19:05Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635089 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = ৰাখীগড়ী | native_name = | other_name = ৰাখী গড়ী | image = Rakhigarhi Harappan civilization.jpg | caption = | pushpin_map = India Haryana#India#South Asia | pushpin_alt = | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|29|17|35|N|76|6|51|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | location = হান্সী জিলা, [[হাৰিয়ানা]], [[ভাৰত]] | region = | type = বসতি | part_of = | length = | width = | area = ৩৫০ হেক্টৰ<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> | height = | builder = | material = | built = {{circa|3500 BC}} | abandoned = | epochs = | cultures = [[সিন্ধু সভ্যতা]] | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৩, ১৯৯৭–২০০০, ২০১২–২০১৬, ২০২১–বৰ্তমান<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰাখীগড়ী''' বা '''ৰাখী গড়ী''' {{en|Rakhigarhi}} হৈছে হান্সী জিলাৰ এখন গাঁও আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই উত্তৰ [[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত। এই স্থান [[দিল্লী]]ৰপৰা প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ই ঘগ্গৰ নদীৰ সমভূমিত অৱস্থিত আৰু ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} এই স্থান [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০?/৪৬০০–৩৩০০), প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০০–২৬০০) আৰু পৰিণত পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০–১৯০০)ৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} ই প্ৰাচীন সভ্যতাটোৰ পাঁচটা বৃহৎ বসতিৰ ভিতৰত এটা আছিল। ২০১৪ চনৰ আগলৈকে অধিকাংশ গৱেষকে ইয়াৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক বুলি উল্লেখ কৰিছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{refn|group=note|name="size"}} পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপিৰে গঠিত আছিল। ওচৰতে থকা ষষ্ঠটো ঢিপি এই গোটৰ বাহিৰত আছিল। ই এটা পুৰণি পৰ্যায়ৰ নিদৰ্শন আছিল আৰু সম্ভৱতঃ পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} সপ্তমটো ঢিপি পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপ মূল ঢিপিসমূহৰ গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই পৰিসৰত থকা সকলো অৱশেষ একে সময়তে এটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ আছিল বুলি ক'ব নোৱাৰি।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} স্থানটোত প্ৰাৰম্ভিক খনন ১৯৬০ৰ দশকত হৈছিল। তাৰ পিছত ১৯৯০ৰ দশকৰ শেষৰফালে পুনৰ খনন কৰা হয়। ২০১২–২০১৬ আৰু ২০২১–২০২২ চনত অধিক নিয়মিতভাৱে খনন কৰা হয়।<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> অৱশ্যে স্থানটোৰ বৃহৎ অংশ এতিয়াও খনন কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ইয়াৰ বহুতো তথ্য এতিয়াও প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} ওচৰৰ মিতাথাল আৰু সৰু লোহাৰি ৰাঘো নামৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান দুটাও এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে খনন কৰা হোৱা নাই। শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত কৰা ডিএনএ পৰীক্ষাত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ নাপালে। এই ফলাফল আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্বৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ==স্থানৰ বৈশিষ্ট্য== ===অৱস্থান=== এই স্থান ঘগ্গৰ সমভূমিত অৱস্থিত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} ই ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত। বৰ্তমান ৰাখীগড়ী ভাৰতৰ হাৰিয়ানা ৰাজ্যৰ এখন সৰু গাঁও।<ref group=web name=census2011-1>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0612_PART_B_DCHB_HISAR.pdf Census of India, 2011]</ref> জেন মেকিনটছৰ মতে ৰাখীগড়ী প্ৰাগৈতিহাসিক দৃষদ্বতী নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এই নদীৰ উৎপত্তি শিৱালিক পাহাৰত হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=76}} চৌটাং [[সৰস্বতী নদী]]ৰ এটা উপনৈ আৰু সৰস্বতী নদী ঘগ্গৰ নদীৰ এটা উপনৈ।<ref group=web name="ambalaonline"/><ref group=web name="Chopra_2010_IE"/> ===স্থানৰ আকাৰ আৰু ঢিপিৰ সংখ্যা=== গ্ৰেগৰি পছেল, জনাথন মাৰ্ক কেনয়াৰ, ৰেমণ্ড অলচিন আৰু ৰীটা পি. ৰাইটকে ধৰি অধিকাংশ গৱেষকৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল।{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{refn|group=note|name="size"}} নাথ আদিয়ে ২০১৫ চনত কৈছিল যে ৰাখীগড়ীৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ প্ৰায় ৩০০ হেক্টৰ ব্যাসাৰ্ধৰ অঞ্চলত বিস্তৃত। ইয়াত সাতটা ঢিপ আছে। ইয়াৰে ১ৰপৰা ৫ নম্বৰ ঢিপ পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত আৰু কেইটামান ঢিপ আনবোৰৰপৰা পৃথক।{{sfnp|Nath et al.|2015}} ঢিপিসমূহৰ নামকৰণ ''"RGR-x"'' পদ্ধতিৰে কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/> ২০১৪ চনলৈকে সাতটা ঢিপি জনাজাত আছিল। ২০১৪ চনৰ খননত RGR-৮ আৰু RGR-৯ নামৰ আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা মূল স্থানৰ পূব আৰু পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বাবে বহু পৰিমাণে ধ্বংস হৈছিল। বসন্ত শিন্দেৰ মতে প্ৰতিটো ঢিপিৰ আয়তন ২৫ হেক্টৰ। সেই অনুসৰি মুঠ স্থানৰ আয়তন ৩৫০ হেক্টৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাখীগড়ী [[মহেঞ্জোদাৰো]]তকৈ ৫০ হেক্টৰ ডাঙৰ হৈ সিন্ধু সভ্যতাৰ বৃহত্তম স্থান হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ৰাখীগড়ীৰ সকলো প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপ একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৫লৈ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত ঢিপিক পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ পৰিসৰ ৮০ৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল। ইয়াৰ উপৰি RGR-৬ নামৰ এটা ঢিপি আছিল। ইয়াক "আৰ্দা" বুলিও কোৱা হয়। এই ঢিপিটো মূল গোটৰ বাহিৰত উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}} ই সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ইয়াত মূলতঃ পুৰণি পৰ্যায়ৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। বহুদিন পৰিত্যক্ত হৈ থকাৰ পিছত দুহাজাৰতকৈও অধিক বছৰৰ পাছত [[কুষাণ সাম্ৰাজ্য|কুষাণ যুগ]]ত ইয়াত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|p=33}} RGR-৭ উত্তৰত থকা আন এটা ঢিপি। ই পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপিৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপি মূল গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই সংখ্যাত এনে বাহিৰৰ অৱশেষো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে যিবোৰ একে সময়ত একেটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি সম্ভৱ।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} ===কাল নিৰ্ণয়=== তেজস গাৰ্গেৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আটাইতকৈ পুৰণি বসতিসমূহ সিন্ধু সভ্যতাৰ আগৰ। তেওঁ ৰাখীগড়ীৰ তলৰ স্তৰসমূহৰ বাবে "৬০০০(?)-৪৬০০-৩৮০০" আৰু প্ৰথম পৰ্যায়ৰ বাকী অংশৰ বাবে "৩২০০-২৮০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব"ৰ সম্ভাৱ্য কাল নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} পছেলৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ সকলো ঢিপি একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল। তেওঁৰ মতে RGR-৬ নামৰ ছোথি-সিসৱাল স্থান "আৰ্দা" সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৬লৈ ঢিপিসমূহ "প্ৰাক-গঠনকালীন প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা" যুগৰ আৱাসিক স্থান। RGR-৭ এটা সমাধিস্থল, য'ত মানুহৰ কংকাল পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে RGR-১, RGR-২, RGR-৬ আৰু RGR-৭ নামৰ ঢিপিসমূহৰ কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় কৰিছে। RGR-৬ত প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ দুটা স্তৰ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ কাল ৫,৬৪০ আৰু ৫,৪৪০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-১ত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ কাল ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-২তো প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ নমুনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৪,০৪০ আৰু ৩,৯০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ দুটা নমুনা পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> RGR-৭ পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ কাল প্ৰায় ৪,৬০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> ২০১৪ চনত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অমৰেন্দ্ৰ নাথে ১৯৯৭ৰপৰা ২০০০ চনৰ ভিতৰত ৰাখীগড়ীত কৰা খননৰ ছয়টা তেজস্ক্ৰিয় কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় প্ৰকাশ কৰে। এইবোৰ প্ৰাক-গঠনকালীন, প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। RGR-৬ত ছোথি পৰ্যায়ৰ প্ৰাক-গঠনকালীন স্তৰ পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ দুটা কাল আছিল <math>6420 \pm 110</math> আৰু <math>6230 \pm 320</math> বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। এইবোৰ <math>4470 \pm 110</math> আৰু <math>4280 \pm 320</math> '''খ্ৰীষ্টপূৰ্ব''' হিচাপে ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ===ওচৰৰ স্থান আৰু সংস্কৃতি=== সিন্ধু সভ্যতাৰ যুগৰ বৃহত্তম নগৰ আৰু আঞ্চলিক বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে ৰাখীগড়ীৰ চাৰিওফালে হাৰিয়ানা, ৰাজস্থান আৰু পঞ্জাবৰ ঘগ্গৰ-হাকৰা নদীৰ গতিপথত বহুতো [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ হৈছে উত্তৰ-পশ্চিমে ৮৬ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা ভিৰৰানা। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ চাৰিটা পৰ্যায় পোৱা গৈছে আৰু আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্যায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম–সপ্তম সহস্ৰাব্দৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।{{sfnp|Mani|2008|p=237-238}}{{sfnp|Sarkar et al.|2016|p=2-3}} উত্তৰ-পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা কুনাল "কুনাল সংস্কৃতি"ৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতিক ৰেহমান ধেৰী স্থানৰ সাংস্কৃতিক পূৰ্বসূৰী বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>Charles Keith Maisels, [https://books.google.com/books?id=I2dgI2ijww8C&pg=PA216 ''Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China.''] Routledge, 2003 {{ISBN|1134837305}}</ref><ref>{{cite journal|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Excavations at Kunal,Haryana|journal=Indian Archaeology 1998-99 a Review|year=2004|pages=11–12|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|access-date=13 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508064754/http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|archive-date=8 May 2012}}</ref> পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা সিসৱাল ছোথি-সিসৱাল সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৮০০ চনৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ই প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সমসাময়িক আছিল।{{sfnp|Garge|2010|pp=15–40}}<ref name=dis1>[https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/the-harappan-civilisation-its-sub-cultures.html The Harappan Civilisation: Its Sub-cultures], Daily Pioneer, 10 May 2018.</ref> পশ্চিমে ২৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[কালীবংগান]] আন এটা বৃহৎ আঞ্চলিক সিন্ধু সভ্যতাৰ নগৰ আছিল। ইয়াত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰপৰা আৰম্ভ কৰি কেইবাটাও পৰ্যায় পোৱা গৈছে।<ref>{{cite book|title= History of India |first= Herman |last= Kulke |publisher= Routledge |year=2004 |page=25 |isbn= 978-0-415-32920-0 |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&q=india++history}}</ref> এই অঞ্চলত ঘগ্গৰ সমভূমিৰ পূবফালে থকা পুৰণি নদী উপত্যকাত আৰু বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কালীবংগান]], কুনাল, বালু, ভিৰৰানা আৰু বানাৱালি উল্লেখযোগ্য।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ==খনন== ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ আৰু ডেকান মহাবিদ্যালয়ে স্থানটোৰ মাত্ৰ ৫ শতাংশ অংশ খনন কৰিছিল।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===খননৰ কালক্ৰম=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানসমূহৰ প্ৰথম খনন ১৯২১–১৯২২ চনত [[হৰপ্পা]]ত আৰু ১৯৩১ চনত [[মহেঞ্জোদাৰো]]ত আৰম্ভ হৈছিল। ৰাখীগড়ীত প্ৰথম খনন ১৯৬৯ চনত কৰা হয়। তাৰ পিছত ১৯৯৭–১৯৯৮, ১৯৯৮–১৯৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত, ২০১১–২০১৬ চনৰ ভিতৰত আৰু ২০২১ চনৰপৰা পুনৰ খনন কৰা হয়। ৰাখীগড়ীত RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ মুঠ ১১টা ঢিপি আছে। ইয়াৰে RGR-৫ত ৰাখীশাহপুৰ গাঁও ঘনভাৱে স্থাপিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত খনন কৰা সম্ভৱ নহয়। RGR-১ৰপৰা RGR-৩, RGR-৬ৰপৰা RGR-৯ আৰু RGR-৪ৰ কিছু অংশ খননৰ বাবে উপলব্ধ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref name="Harappan Surprises"/><ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ১৯৬৩ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে এই স্থানত খনন আৰম্ভ কৰে। অৱশ্যে এই খননৰ বিষয়ে অতি কম তথ্য প্ৰকাশ পাইছে।{{sfnp|Wright|2009|p=107}}<ref>{{citation|last=Sinopoli|first=Carla M.|editor=Norman Yoffee|title=The Cambridge World History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TKawBgAAQBAJ&pg=PA325|year=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-19008-4|page=325|chapter=Ancient South Asian cities in their regions}} Quote: "Excavations have also occurred at Rakhigarhi, but only brief notes have been published, and little information is currently available on its form and organization. (page 325)"</ref> ১৯৬৯ চনত কুৰুক্ষেত্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা দলে ইয়াৰ অধ্যয়ন আৰু নথিভুক্তকৰণ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ভাৰতীয় অধ্যয়নৰ ডীন ড° সূৰজ ভানে।<ref name=Anath1/> ১৯৯৭–৯৮, ১৯৯৮–৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ এটা দলে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ইয়াৰ সঞ্চালক ড° অমৰেন্দ্ৰ নাথে। তেওঁ নিজৰ গৱেষণাৰ ফলাফল বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত প্ৰকাশ কৰে।<ref name=Anath1>Bhartesh Singh Thakur, [http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html "Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud"], [[Hindustan Times]], 15 October 2015.</ref><ref>{{cite web | first1=Amarendra | last1=Nath | url=http://asi.nic.in/pdf_data/rakhigarhi_excavation_report_new.pdf | title=Excavations at Rakhigarhi [1997-98 to 1999-2000] | access-date=22 February 2016 | website=Archaeological Survey of India | page=306 | date=31 December 2014}}</ref> ২০০০ চনৰ পিছত পুঁজি অপব্যৱহাৰৰ অভিযোগত [[কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান সংস্থা]]ৰ তদন্তৰ বাবে কেইবাবছৰ ধৰি খনন বন্ধ আছিল।<ref name=fraud1>{{cite news|title=Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html|access-date=6 January 2016|work=Hindustan Times|date=15 October 2015}}</ref> বহুতো আৱিষ্কাৰ নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়লৈ দান কৰা হৈছে। ২০১১ৰপৰা ২০১৬ চনলৈ ডেকান মহাবিদ্যালয় স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ খনন চলায়। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল সেই সময়ৰ উপাচাৰ্য আৰু প্ৰত্নতত্ত্ববিদ ড° বসন্ত শিন্দে। দলটোৰ কেইবাজনো সদস্যই বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত নিজৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news | first=Kuldip | last=Dhiman | url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/book-reviews/engulfed-in-the-labyrinths-of-time-260177/ | title=Engulfed in the labyrinths of time | newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | date=3 July 2016}}</ref>{{sfnp|Shinde|Green|Parmar|Sable|2012|p=48}} ২০২১ চনৰপৰা ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। হাৰিয়ানা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ড° বসন্ত শিন্দেও খনন আৰম্ভ কৰাৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> ===আৱিষ্কাৰ=== [[File:Skeleton harappa.JPG|thumbnail|ৰাখীগড়ীত পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ কংকাল, বৰ্তমান [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়|নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰদৰ্শিত। ]] আৱিষ্কাৰসমূহে প্ৰাৰম্ভিক আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ প্ৰমাণ দিছে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰায় ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি মানুহৰ কংকাল, দুৰ্গ আৰু ইটা আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ====পৰিকল্পিত নগৰ==== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বিস্তৃত খননে হেৰাই যোৱা নগৰখনৰ আকাৰ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু ৫,০০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি বহুতো প্ৰত্নবস্তু উদ্ধাৰ কৰিছে। প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা যুগতো ৰাখীগড়ীত মানুহৰ বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref name="Harappan Surprises">{{cite web |title=Harappan Surprises | url=http://www.frontline.in/arts-and-culture/heritage/harappan-surprises/article6032206.ece?homepage=true |publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=13 June 2014|access-date=14 March 2018}}</ref> পকী পথ, নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, বৃহৎ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা, [[টেৰাকোটা]] ইটা, মূৰ্তি নিৰ্মাণ আৰু [[ব্ৰঞ্জ]] তথা মূল্যৱান ধাতুৰ দক্ষ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{citation needed|date=February 2020}}</ref> টেৰাকোটা, [[শংখ]], সোণ আৰু অৰ্ধমূল্যৱান শিলেৰে নিৰ্মিত খাৰুকে ধৰি অলংকাৰো পোৱা গৈছে।<ref>[https://web.archive.org/web/20070225134410/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=223720 ''Chandigarh Newsline'', 2/23/2007, 'Rakhigarhi is the Largest Harappan Site Ever Found']</ref> এতিয়ালৈ কৰা খননে ১.৯২ মিটাৰ বহল পথ থকা এটা সুপৰিকল্পিত নগৰৰ ছবি প্ৰকাশ কৰিছে। এই পথ [[কালীবংগান]]ৰ পথতকৈ কিছু বহল। ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ কালীবংগান আৰু বানাৱালিত পোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে একে। দেৱালেৰে ঘেৰি থকা কিছুমান গাঁত পোৱা গৈছে। এইবোৰ বলি বা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ঘৰসমূহৰ মলিন পানী নিষ্কাশনৰ বাবে ইটাৰে নিৰ্মিত নলা আছিল। টেৰাকোটা মূৰ্তি, ওজন, ব্ৰঞ্জৰ বস্তু, ফণী, তামৰ মাছ ধৰা বৰশী, বেজী আৰু টেৰাকোটাৰ মোহৰো পোৱা গৈছে। সোণ আৰু ৰূপেৰে সজোৱা এটা ব্ৰঞ্জৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। প্ৰায় ৩,০০০ অপালিশ কৰা অৰ্ধমূল্যৱান শিল থকা এটা সোণৰ কাৰখানা পোৱা গৈছে। ইয়াত এই শিলসমূহ পালিশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বহুতো সঁজুলি আৰু এটা চৌকা পোৱা গৈছে। ১১টা কংকাল থকা এটা সমাধিস্থল পোৱা গৈছে। কংকালসমূহৰ মূৰ উত্তৰফালে আছিল। কংকালসমূহৰ মূৰৰ ওচৰত দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ পাত্ৰ ৰখা হৈছিল। তিনিগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ বাওঁ হাতত শংখৰ খাৰু আছিল। এগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ ওচৰত এটা সোণৰ বাহুবন্ধ পোৱা গৈছে। মূৰৰ ওচৰত অৰ্ধমূল্যৱান শিলো পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা সেইবোৰ কোনো ধৰণৰ হাৰৰ অংশ আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ====শস্যভঁৰাল==== ইয়াত পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা শস্যভঁৰাল পোৱা গৈছে। এই পৰ্যায়ৰ কাল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০ৰপৰা ২০০০ চনলৈ। শস্যভঁৰালটো মাটিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ মজিয়া মাটি দি সমান কৰা হৈছিল। ইয়াত সাতটা আয়তাকাৰ বা বৰ্গাকাৰ কোঠা আছিল। শস্যভঁৰালৰ দেৱালৰ তলৰ অংশত চূণ আৰু পচি যোৱা ঘাঁহৰ উল্লেখযোগ্য অৱশেষ পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা ধাৰণা কৰা হয় যে এইটো শস্য সংৰক্ষণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চূণ পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰু ঘাঁহ আৰ্দ্ৰতা প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আকাৰৰপৰা এইটো ৰাজহুৱা শস্যভঁৰাল বা অভিজাতসকলৰ ব্যক্তিগত শস্যভঁৰাল আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Ancient granary found in Haryana |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/ancient-granary-found-in-haryana/article5966952.ece |work=The Hindu|date= 2 May 2014}}</ref> ====সঁজুলি==== ইয়াত তামৰ হাতল আৰু মাছ ধৰা বৰশীৰ দৰে চিকাৰৰ সঁজুলি পোৱা গৈছে। সৰু চকা, সৰু ঢাকনি, গুলতিৰ বল আৰু জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ মূৰ্তিৰ দৰে বিভিন্ন খেলনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা খেলনাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। মোহৰ, অলংকাৰ আৰু চাৰ্ট শিলৰ ওজন উদ্ধাৰ হোৱাৰপৰা সমৃদ্ধ বাণিজ্যৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ইয়াত পোৱা ওজনসমূহ আন বহুতো সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানত পোৱা ওজনৰ সৈতে একে। ইয়াৰপৰা মানক ওজন ব্যৱস্থা থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-date=15 April 2015 |work=Hindustan Times|date=15 April 2015}}</ref> ====সংস্কৃতি, পোছাক আৰু উপাসনা==== ৰাখীগড়ীত অগ্নিবেদী আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গাঁথনি পোৱা গৈছে।<ref group=web name="ASI_1997-98"/>{{dead link|date=November 2021}} ৰূপ বা ব্ৰঞ্জৰ বস্তুত সংৰক্ষিত কপাহী কাপোৰৰ অৱশেষ ৰাখীগড়ী, চানহুদাৰো আৰু [[হৰপ্পা]]ত পোৱা গৈছে।{{sfnp|McIntosh|2008|p=293, 333}} এই স্থানত যথেষ্টসংখ্যক মোহৰো পোৱা গৈছে।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} ====সমাধিক্ষেত্ৰ আৰু কবৰস্থান==== ৰাখীগড়ীত পৰিণত হৰপ্পা যুগৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ইয়াত আঠটা কবৰ পোৱা গৈছে। বহুতো কবৰৰ গাঁত ইটাৰে ঢকা আছিল। ইয়াৰে এটা কবৰত কাঠৰ কফিন আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} কিছুমান কবৰৰ গাঁত তললৈ কাটি মাটিৰ ওপৰত ওলমি থকা অংশ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মৃতদেহটো তলত ৰখাৰ পিছত কবৰৰ ওপৰত ইটা দি ছাদৰ দৰে গঠন কৰা হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} এতিয়ালৈকে ৫৩টা সমাধিস্থলত ৪৬টা কংকাল আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ৩৭টা কংকালৰ নৃতাত্ত্বিক পৰীক্ষাত ১৭টা প্ৰাপ্তবয়স্ক, ৮টা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু ১২টাৰ বয়স নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ১৭টা কংকালৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। ইয়াৰে ৭টা পুৰুষ আৰু ১০টা মহিলা। অধিকাংশ কবৰ সাধাৰণ ধৰণৰ আছিল আৰু কংকালসমূহ চিৎ হৈ শুই থকা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান অস্বাভাৱিক কবৰত কংকাল ওপৰমুৱা নহৈ তলমুৱা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান কবৰ কেৱল গাঁত আছিল আৰু কিছুমান ইটাৰে সজোৱা আছিল। কিছুমান কবৰত মৃৎপাত্ৰও আছিল। কিছুমানত জন্তুৰ অৱশেষ থকা নিবেদনমূলক পাত্ৰ পোৱা গৈছে। এইবোৰ মৃতকৰ প্ৰতি নিবেদনৰ প্ৰতীক বুলি ধৰা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সমাধিৰ হাড়ৰ অৱশেষ পোৰা নাছিল। সেয়ে মৃতদেহ দাহ কৰাৰ প্ৰথাৰ সম্ভাৱনা নাকচ কৰা হৈছে। এই সমাধিসমূহত বহুতো হৰপ্পা বৈশিষ্ট্য আছিল। কিন্তু গোটীয়াভাৱে কৰা সমাধি আৰু তলমুৱা কংকালৰ অৱস্থা পৃথক বৈশিষ্ট্য আছিল। পৰজীৱী সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন আৰু বংশ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ডিএনএ বিশ্লেষণ চলি আছে।<ref>{{cite news|date=26 March 2018|title=Mysteries of Rakhigarhi's Harappan Necropolis: In burials from 4,000 years ago, women both exalted, condemned|work=The Indian Express|url=http://indianexpress.com/article/explained/mysteries-of-rakhigarhis-harappan-necropolis-in-burials-from-4000-years-ago-women-both-exalted-condemned-5111253/}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Shinde|first1=Vasant S.|last2=Kim|first2=Yong Jun|last3=Woo|first3=Eun Jin|last4=Jadhav|first4=Nilesh|last5=Waghmare|first5=Pranjali|last6=Yadav|first6=Yogesh|last7=Munshi|first7=Avradeep|last8=Chatterjee|first8=Malavika|last9=Panyam|first9=Amrithavalli|date=21 February 2018|title=Archaeological and anthropological studies on the Harappan cemetery of Rakhigarhi, India|journal=PLOS ONE|language=en|volume=13|issue=2|article-number=e0192299|doi=10.1371/journal.pone.0192299|issn=1932-6203|pmc=5821334|pmid=29466426|bibcode=2018PLoSO..1392299S|doi-access=free}}</ref> সমাধিস্থলত পুতি থোৱা লোকসকলৰ পেটত থকা পৰজীৱীৰ কণীও পোৱা গৈছে। মানুহৰ হাড়ৰপৰা পোৱা প্ৰাচীন ডিএনএ আৰু পৰজীৱী তথা জন্তুৰ ডিএনএ বিশ্লেষণ কৰি এই লোকসকলৰ উৎপত্তি নিৰ্ণয় কৰাৰ চেষ্টা কৰা হ'ব।<ref>{{cite news|date=12 January 2014|title=Scientists to study parasite eggs in Harappan graves|work=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Scientists-to-study-parasite-eggs-in-Harappan-graves/articleshow/28692622.cms}}</ref><ref>{{cite web|title=Biomedical Studies on Archaeology|url=http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html|date=19 February 2014|access-date=9 June 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004158/http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html}}</ref> ====কংকালৰ আৱিষ্কাৰ==== ২০১৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত RGR-৭ ঢিপিৰপৰা ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি চাৰিটা সম্পূৰ্ণ মানুহৰ কংকাল খনন কৰি উলিওৱা হয়। এই কংকালসমূহৰ দুটা প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষ, এটা প্ৰাপ্তবয়স্ক মহিলা আৰু এটা শিশুৰ আছিল। মহিলা কংকালটোক 'I6113' হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} এই কংকালসমূহৰ ওচৰত খাদ্যশস্য থকা মৃৎপাত্ৰ আৰু শংখৰ খাৰু পোৱা গৈছিল।<ref name=bp3>{{cite news|title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-date=15 April 2015| work=Hindustan Times| date=15 April 2015}}</ref><ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> {{anchor | Love | Couple | Love birds | Rakhigarhi love birds }} {{external media | float = | width = 258px | topic = | caption = | headerimage = | title = | image1 = Photo of the [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 skeleton of ''"Rakhigarhi love birds"'' buried together] with male (11A) facing the woman (11B), with their feet pointing south and head towards north.<ref name=jh4/>}} দুটা কংকালৰ ভিতৰত এটা ৩৫ৰপৰা ৪০ বছৰ বয়সৰ পুৰুষ আৰু আনটো ২০ বছৰৰ আৰম্ভণিৰ এগৰাকী মহিলা আছিল। দুয়োৰে প্ৰায় একে সময়তে মৃত্যু হৈছিল। তেওঁলোকক কাষে কাষে একেলগে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। পুৰুষজনৰ মূৰ মহিলাগৰাকীৰফালে আছিল। তেওঁলোকৰ আনুষ্ঠানিক সমাধিৰপৰা তেওঁলোক অবৈধ সম্পৰ্কত নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। তেওঁলোক সম্ভৱতঃ বিবাহিত আছিল। কবৰত পোৱা পাত্ৰসমূহত মৃতকৰ বাবে খাদ্য আৰু পানী নিবেদন কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। পুৰুষজনৰ ডিঙিৰ হাড়ৰ ওচৰত পোৱা এগেট শিলটো সম্ভৱতঃ এটা হাৰৰ অংশ আছিল।<ref>[https://edition.cnn.com/2019/01/10/health/harappa-grave-couple-india-scli-intl/index.html Ancient lovers found in Indian burial site mystify and intrigue archaeologists], CNN, 10 January 2019.</ref><ref name=jh4>Vasant Shinde1, et al, 2018, [https://synapse.koreamed.org/articles/1101692 A young couple's grave found in the Rakhigarhi cemetery of the Harappan Civilization], Anatomy & Cell Biology, vol 51 (3), pp. 200-204.</ref> পুৰুষজনৰ উচ্চতা {{height|cm=177}} আৰু মহিলাগৰাকীৰ উচ্চতা {{height|cm=171}} আছিল। তেওঁলোকৰ কংকালত কোনো অস্বাভাৱিকতা, আঘাত বা ৰোগৰ প্ৰমাণ নাছিল। মৃত্যুৰ সময়ত দুয়োজনেই সম্ভৱতঃ সুস্থ আছিল।<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 Harappa grave of ancient 'couple' reveals secrets], BBC, 9 January 2019.</ref> শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত ডিএনএ পৰীক্ষা কৰিছিল। ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ফলাফল প্ৰকাশ কৰা হৈছিল আৰু ২০১৯ চনত ''Cell Magazine''ত গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ পাইছিল। ফলাফলত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। এই ফলাফল [[আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্ব]]ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref name="Bal_2019_The_Caravan">{{Cite magazine |last=Bal |first=Hartosh Singh |date=30 September 2019 |url=https://caravanmagazine.in/commentary/what-media-reporting-ancient-dna-results-says-about-our-times |title=What media reporting on ancient DNA results says about our times |magazine=The Caravan |access-date=7 December 2019}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Mahalakshmi |first=R. |date=October 2019 |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece |title=DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence |magazine=Frontline |access-date=7 December 2019}}</ref> ২০১৬ চনলৈকে মুঠ ৬১টা কংকাল পোৱা গৈছিল। কংকালসমূহ কোনো দূষণ নোহোৱাকৈ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে খনন কৰা হৈছিল। সেয়ে প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে ধাৰণা কৰে যে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি এই কংকাল আৰু ইয়াৰপৰা পোৱা ডিএনএৰ সহায়ত প্ৰায় ৪,৫০০ বছৰ আগতে হৰপ্পাবাসীসকল কেনে আছিল সেয়া নিৰ্ণয় কৰিব পৰা যাব।<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> পুৰুষৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=175.8}} আৰু মহিলাৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=166.1}} বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>Nath A., Walimbe S.R., Garge T.M., Mushrif-Tripathy V., Dehuri R., and Malik A. (2015) Harappan interments at Rakhigarhi, Haryana. Man and Environment, XL: 9–32.</ref> ২০২৪ চনত খননস্থলৰ ৩.৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি থকা 'ঢিপি ৭'ৰপৰা ৫৬টা কংকাল পোৱা যায়।<ref>{{cite news |last1=Chakrabarty |first1=Sreeparna |date=7 May 2024 |title=The 4,600-year-old woman from Rakhigarhi |url=https://www.thehindu.com/news/national/the-4600-year-old-woman-from-rakhigarhi/article68132364.ece |work=The Hindu |access-date=21 July 2024}}</ref> ===সমালোচনা=== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীকে ধৰি বিভিন্ন স্থানত কৰা খননৰ পদ্ধতি সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। ইয়াক এনে এটা "জমিদাৰী" ব্যৱস্থাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, য'ত "ব্যক্তিগত খনন সঞ্চালকৰ" খনন কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত প্ৰায় একনায়কত্বমূলক নিয়ন্ত্ৰণ আছিল।{{sfn|Avikunthak|2022|p=84}} ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে কৰা কেইবাটাও হৰপ্পা স্থানৰ খননৰ বৈজ্ঞানিক মানদণ্ডক লৈও প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।{{sfn|Varma|Menon|2010|loc=note 14|ps=: "The prestige of an archaeologist was not assessed on the basis of his/her analytical or theoretical contribution to Indian archaeology but on the number of sites discovered and the temporal antiquity of the site. It was understood that the older the site, the more prestigious it was to discover and dig it. [...] specialists are in short supply in the ASI… to tell you the truth, they don't encourage specialisation in the ASI… there were no archaeozoologists, archaeobotanists, archaeometallurgists nor were there any lithic or ceramic specialists [at [[Bhirrana]]]. [...] all senior archaeologists in the ASI have right wing sympathies"}} প্ৰাচীন ভাৰতৰ আন বহুতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ দৰে ৰাখীগড়ীৰ ব্যাখ্যাও ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ পদ্ধতি আৰু মতাদৰ্শক লৈ হোৱা বিতৰ্কৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বহুতো জ্যেষ্ঠ বিষয়াই প্ৰাচীন হৰপ্পাবাসীক [[বেদ]] আৰু [[সংস্কৃত]]ৰ সৈতে ভুলকৈ একে বুলি দেখুৱাই ভাৰতীয় সভ্যতাক আৰম্ভণিৰেপৰা স্বদেশীয় আৰু অবিচ্ছিন্ন বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে তথাকথিত "বৈজ্ঞানিক" প্ৰচেষ্টাক লৈ বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহ [[হিন্দুত্ব]] মতাদৰ্শৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে জড়িত বুলি অভিযোগ কৰা হৈছে। ইয়াত [[স্বদেশীয় আৰ্যবাদ]] অনুসৰি সভ্যতাৰ উৎপত্তি [[সৰস্বতী নদী]]ৰ পাৰত হোৱা বুলি দাবী কৰা হয়, সিন্ধু নদীৰ পাৰত নহয়।{{sfn|Avikunthak|2022|pp=34, 51-56}} ==স্থান সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়ন== ===বিপদাপন্ন ঐতিহ্যস্থান=== ২০১২ চনৰ মে' মাহত গ্লোবেল হেৰিটেজ ফাণ্ডে ৰাখীগড়ীক এছিয়াৰ আটাইতকৈ বিপদাপন্ন দহটা ঐতিহ্যস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি ঘোষণা কৰে। উন্নয়নৰ চাপ, অপৰ্যাপ্ত ব্যৱস্থাপনা আৰু লুণ্ঠনৰ বাবে ইয়াৰ অপূৰণীয় ক্ষতি আৰু ধ্বংসৰ আশংকা আছিল।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref>{{cite web | title = Rakhigarhi likely to be developed into a world heritage site |publisher=India Today | url = https://www.indiatoday.in/india/north/story/rakhigarhi-all-set-to-be-developed-as-a-heritage-site-as-plans-road-to-fame-through-harappa-157337-2013-03-31 | date=31 March 2013| access-date = 8 August 2013 }}</ref> ২০১২ চনৰ ছানডে টাইমছৰ এক অধ্যয়নত স্থানটো সঠিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হোৱা নাই বুলি প্ৰকাশ পাইছিল। লোহাৰ সীমা বেৰ ভাঙি গৈছিল। গাঁওবাসীয়ে স্থানটোত খান্দি উলিওৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী কৰিছিল আৰু স্থানটোৰ কিছু অংশত ব্যক্তিগত ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি বেদখল কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web | url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-url = https://web.archive.org/web/20130523000002/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-date = 23 May 2013 | title = Can Rakhigarhi, the largest Indus Valley Civilisation site be saved? | last1 = Archana | first1 = Khare Ghose | date = 3 June 2012 | website = ছানডে টাইমছ | access-date = 5 June 2012 }}</ref> স্থানটোৰ অপৰ্যাপ্ত সুৰক্ষাৰ বাবে মাটিৰ খহনীয়া, বেদখল, অবৈধভাৱে বালি উঠোৱা আৰু প্ৰত্নবস্তু চুৰি কৰি অবৈধভাৱে বিক্ৰী কৰাৰ ফলত ইয়াৰ ক্ষতি হৈছে। প্ৰাচীন স্থানৰপৰা পোৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী বা ক্ৰয় কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ। ২০১৫ চনত চাৰিটা মানুহৰ কংকাল পোৱা সমাধিস্থল RGR-৭ আৰু হৰপ্পা যুগৰ আৱাসিক স্থান RGR-৬ৰ ৮০ শতাংশ অংশ কৃষিকাৰ্য আৰু মাটি খননৰ ফলত ধ্বংস হৈছে।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ===স্থানত বেদখল=== RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিৰ কিছু অংশত গাঁওবাসীয়ে বেদখল কৰি ১৫২টা ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ৩৫০ হেক্টৰ বিস্তৃত স্থানটোত ১১টা প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপি আছে। কিন্তু বেদখল আৰু বেদখল আঁতৰোৱাৰ বাবে চলি থকা আদালতৰ গোচৰৰ ফলত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত মাত্ৰ ৮৩.৫ একৰ ভূমি আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থান পুনৰ্বাসন আৰু সংৰক্ষণ=== ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰী [[নিৰ্মলা সীতাৰমণ। নিৰ্মলা সীতাৰমণে]] ৰাখীগড়ীক এটা প্ৰতীকী স্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰা হ'ব বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |last=Maanav |first=Sushil |date=2 February 2020 |title=Rakhigarhi to be developed as iconic site |url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/rakhigarhi-to-be-developed-as-iconic-site-34808 |work=The Tribune |access-date=20 July 2024}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে স্থানটোৰপৰা বেদখল আঁতৰোৱাৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিত থকা ১৫২টা ঘৰো আছে। স্থানটোৰপৰা ঘৰ আঁতৰাবলগীয়া গাঁওবাসীসকলক আন এটা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা আৱাসিক ফ্লেটলৈ স্থানান্তৰ আৰু পুনৰ্বাসন কৰা হ'ব।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থানীয় সংগ্ৰহালয় আৰু হ্ৰদ=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থান ৰাখীগড়ীত ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্মাণ কৰা এটা সংগ্ৰহালয় আছে।<ref>{{cite news |last1=Sura |first1=Ajay |date=13 February 2016 |title=Harappan museum at Rakhigarhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Harappan-museum-at-Rakhigarhi/articleshow/50971406.cms |work=The Times of India |access-date=20 July 2024}}</ref> ইয়াৰপৰা ৬০ কিলোমিটাৰ দূৰত হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয় আছে। ইয়াক চৌধুৰী চৰণ সিং হাৰিয়ানা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ে ইয়াৰ গান্ধী ভৱনত পৰিচালনা কৰে। ইয়াত কৃষিৰ বিকাশ আৰু বিলুপ্তপ্ৰায় পুৰণি সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Gazetteer of India Haryana, Hisar|url=http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|website=revenueharyana.gov.in|publisher=Government OF Haryana|access-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501213030/http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|archive-date=1 May 2014}}</ref> জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়ৰ নাম জৰ্জ থমাছৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। ই ফিৰোজ শ্বাহ ৰাজপ্ৰাসাদ চৌহদৰ ভিতৰত অৱস্থিত আৰু ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ইয়াক পৰিচালনা কৰে।<ref>[http://haryanatourism.gov.in/showpage.aspx?contentid=5262 Jahaj Kothi museum]</ref> ৰাখীগড়ীক বিশ্ব ঐতিহ্যস্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰাৰ বাবে সংগ্ৰহালয়ৰ সন্মুখত পথৰ দুয়োকাষে থকা দুটা জোহাডক হ্ৰদ হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। খনন কৰি হ্ৰদটো গভীৰ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ পাৰত পৰম্পৰাগত ঘাট আৰু মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ খালী ভূমিত এখন উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পৰ্যটকৰ বাবে হ্ৰদটোৰ চাৰিওফালে ছাঁ দিয়া গছ আৰু ফলৰ গছ থকা এটা খোজকঢ়া পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jagran.com/haryana/hisar-lake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html Lake being built in Rakhigarhi] ([https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hi&tl=en&u=https%3A%2F%2Fwww.jagran.com%2Fharyana%2Fhisar%2Flake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html english translation of original hindi news "चंडीगढ़ की सुखना लेक की तर्ज पर राखीगढ़ी में बन रही झील"]), Dainik Jagran, 16 September 2021.</ref> পৰম্পৰাগত ঘাটসমূহে সেই সময়ৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি কোৱা হয়, যেতিয়া প্ৰাচীন দৃষদ্বতী নদী ৰাখীগড়ীৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। সেই সময়ত বাণিজ্যৰ বাবে সামগ্ৰী পৰিবহণ কৰিবলৈ ঘাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[লোথাল]] বন্দৰ আৰু [[ধোলাভীড়া]]ৰ উপকূলীয় পথৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী [[মেছ'পটেমিয়া]]লৈকে, অৰ্থাৎ প্ৰাচীন এলাম আৰু [[সুমেৰ]] নগৰলৈ পৰিবহণ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>[https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence], Frontline, 11 October 2019.</ref> ==টোকা== {{reflist|group=note|refs= <!-- Size --> {{refn|group=note|name="size"|Size: * {{harvnb|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}: "Rakhigarhi at 80 hectares is the largest site followed by Banawali at 25 hectares." * {{harvnb|Kenoyer|1998|p=49}}: "Within a few hundred years the thriving town had grown six times larger, covering an area of over 150 hectares [...] civilization: Mohenjo-daro (+200 ha), Harappa (+ 150 ha), Ganweriwala and Rakhigarhi (+80 ha) and Dholavira (100 ha)." * {{harvnb|Possehl|2002|p=72}}: "The site is about 17 meters in height. The southern face of the mounds is rather abrupt and steep. The northern side slopes down to the surrounding plain. The contours of the site have led the excavator to divide up the place into five mounds (RGR-1 through 5). RGR-6, a Sothi-Siswal site known as Arda, was probably a separate settlement. I have visited Rakhigarhi and believe that it is 80 hectares in size." * {{harvnb|Heitzman|2008|p=35}}: "They include Mohenjodaro (with a city core of about 100 hectares, and suburbs possibly covering more than 200 hectares) in Sind; Harappa (more than 150 hectares) in the center of Pakistani Punjab; Dholavira (more than 100 hectares) in Gujarat; Ganweriwala (82 hectares) in Pakistani Punjab near the border with Rajasthan; and Rakhigarhi (between 80 and 105 hectares) in Haryana." * {{harvnb|Wright|2009|p=133}}: "Rakhigarhi was over 100 hectares in size." * {{harvnb|Coningham|Young|2015|p=183}} Quote: Mohenjo-daro covered an area of more than 250 hectares, Harappa exceeded 150 hectares, Dholavira 100 hectares and Ganweriwala and Rakhigarhi around 80 hectares each."}} }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস== ; মুদ্ৰিত উৎস {{refbegin}} <!-- A --> * {{citation | last1 =Allchin | first1 =F. R. | last2 =Erdosy | first2 =George | year =1995| title =The Archaeology of Early Historic South Asia: The Emergence of Cities and States | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-37695-2 | url =https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA78}} *{{cite book | last=Avikunthak | first=Ashish | title=Bureaucratic Archaeology: State, Science, and Past in Postcolonial India | publisher=Cambridge University Press | series=South Asia in the Social Sciences | year=2022 | isbn=978-1-009-08200-6 | url=https://books.google.com/books?id=QUVFEAAAQBAJ}} <!-- C --> * {{citation | last1 =Coningham | first1 =Robin | last2 =Young | first2 =Ruth | year =2015 | title =The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE–200 CE | publisher =Cambridge University Press |isbn =978-0-521-84697-4 | url =https://books.google.com/books?id=hB5TCgAAQBAJ&pg=PA183}} <!-- G --> * {{Cite journal | last1 =Garge | first1 =Tejas | year =2010 | title =Sothi-Siswal Ceramic Assemblage: A Reappraisal | journal =Ancient Asia | volume =2 | page =15 | doi =10.5334/aa.10203 | doi-access =free}} <!-- H --> * {{citation | last =Heitzman | first =James | year =2008 | title =The City in South Asia | publisher =Routledge |isbn =978-1-134-28962-2 | url =https://books.google.com/books?id=TMt_AgAAQBAJ&pg=PT35}} <!-- K --> * {{citation | last =Kenoyer | first =Jonathan M. | year=1998 | title =Ancient Cities of the Indus Valley Civilization |publisher =Oxford University Press | isbn =978-0-19-577940-0 | url =https://books.google.com/books?id=DK3tAAAAMAAJ&pg=PA49}} <!-- M --> * {{Citation | last =Mani | first =B.R. | year =2008 | title =Kashmir Neolithic and Early Harappan: A Linkage | journal =Pragdhara |volume=18 |pages=229–247 | url =http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | access-date =17 January 2017 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170118050909/http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | archive-date =18 January 2017 }} * {{cite book | last =McIntosh | first =Jane R. | year =2008 | title =The ancient Indus Valley: new perspectives | location =Santa Barbara, Calif.| publisher =ABC-CLIO | isbn =978-1-57607-907-2 | url =https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC}} <!-- N --> * {{cite journal | last1 =Nath | first1 =Amarendra | last2 =Garge | first2 =Tejas | last3 =Law | first3 =Randall | year =2014 | title = Defining the Economic Space of the Harappan Rakhigarhi: An Interface of the Local Subsistance Mechanism and Geological Provenience Studies | journal =Puratattva 44 | publisher =Indian Archaeological Society | location =New Delhi | url =https://www.academia.edu/8721752}} * {{cite journal | last =Nath | first =Amarendera | publication-date =2015 | title =Harrapan interments at Rakhigarhi | journal =Man and Environment | publisher =Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies | volume =XL | issue =2 | page =11 | url =https://www.researchgate.net/publication/289530799 | access-date =11 May 2016| ref={{harvid|Nath et al.|2015}}}} <!-- P --> * {{citation | last =Possehl | first =Gregory L. | year =2002| title =The Indus Civilization: A Contemporary Perspective | publisher =Rowman Altamira | isbn =978-0-7591-0172-2 | url =https://books.google.com/books?id=pmAuAsi4ePIC&pg=PA72}} <!-- S --> * {{Cite journal | last1 =Sarkar | first1 =Anindya | year =2016 | title =Oxygen isotope in archaeological bioapatites from India: Implications to climate change and decline of Bronze Age Harappan civilization | journal =Scientific Reports | volume =6 | article-number =26555 | doi =10.1038/srep26555 | doi-access =free| pmid =27222033 | pmc =4879637 |bibcode=2016NatSR...626555S |last2=Mukherjee|first2=Arati Deshpande|last3=Bera|first3=M. K. | last4=Das|first4=B.|last5=Juyal |first5=Navin|last6=Morthekai |first6=P.|last7=Deshpande |first7=R. D.|last8=Shinde|first8=V. S.|last9=Rao|first9=L. S. | ref ={{harvid|Sarkar et al.|2016}}}} * {{cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | last2 =Green | first2 =Adam | last3 =Parmar | first3 =Narender | last4 =Sable |first4 =P. D. | year =2012 | title =Rakhigarhi and the Harappan Civilization: Recent Work and New Challenges | journal =Bulletin of the Deccan College Research Institute | volume =72/73 | pages =43–53 | jstor =43610687}} * {{Cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | date =17 October 2019| title =An Ancient Harappan Genome Lacks Ancestry from Steppe Pastoralists or Iranian Farmers | journal =Cell | language =en | volume =179 | issue =3 | pages =729–735.e10 | doi =10.1016/j.cell.2019.08.048 | issn =0092-8674 | pmc =6800651 | pmid =31495572 | last2 =Narasimhan | first2 =Vagheesh M. | last3 =Rohland | first3 =Nadin | last4 =Mallick | first4 =Swapan | last5 =Mah | first5 =Matthew | last6 =Lipson | first6 =Mark | last7 =Nakatsuka |first7 =Nathan | last8 =Adamski | first8 =Nicole | last9 =Broomandkhoshbacht | first9 =Nasreen | last10 =Ferry | first10 =Matthew |last11 =Lawson | first11 =Ann Marie | ref ={{harvid|Shinde et al.|2019}}}} *{{cite book | last1=Shinde | first1=Vasant | last2=Shin | first2=Dong Hoon | last3=Bhattacharyya | first3=Banani | title=New Perspectives on the Harappan Culture in Light of Recent Excavations at Rakhigarhi: 2011–2017, Volume 1: Bioarchaeological Research on the Rakhigarhi Necropolis: Symposium Proceedings of the 6th International Congress of The Society of South Asian Archaeology and Updated Scientific Research | publisher=Archaeopress Publishing Limited | year=2023 | isbn=978-1-80327-592-5 | url=https://books.google.com/books?id=DDfbEAAAQBAJ}} <!--V--> *{{cite journal | last1=Varma | first1=Supriya | last2=Menon | first2=Jaya | title=Was There a Temple under the Babri Masjid? Reading the Archaeological 'Evidence' | journal=Economic and Political Weekly | volume=45 | issue=50 | year=2010 | issn=0012-9976 | jstor=25764216 | pages=61–72 }} <!-- W --> * {{citation | last =Wright | first =Rita P. | year =2009 |author-link =Rita P. Wright | title =The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-57219-4 | url =https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ | access-date =29 September 2013}} {{refend}} ; ৱেব উৎস {{reflist|group=web|refs= <!-- A --> <ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print>{{cite web | last =Ahluwalia | first =Disha | date=6 March 2023 | title =Why are we digging Rakhigarhi a 9th time? This Harappan site is a gift that keeps giving |work=[[The Print]] | url=https://theprint.in/opinion/why-are-we-digging-rakhigarhi-a-9th-time-this-harappan-site-is-a-gift-that-keeps-giving/1420819/ |access-date=12 April 2023}}</ref> <ref group=web name="ambalaonline">{{Cite web|url=https://www.ambalaonline.in/city-guide/rivers-in-ambala|title=Rivers in Ambala, Markanda River Ambala, Tangri River Ambala|website=www.ambalaonline.in|access-date=17 April 2020}}</ref> <ref group=web name="ASI_1997-98">{{cite web|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Indian Archaeology 1997-98|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201997-98%20A%20Review.pdf|website=Excavation at Rakhigarhi|publisher=Archaeological Survey of INdia|access-date=17 July 2012}}</ref> <!-- C --> <ref group=web name="Chopra_2010_IE">{{cite news | last =Chopra | first =Sanjeev | date =25 September 2010 | title =Overflowing Ghaggar, Tangri inundate some villages along Punjab-Haryana border | newspaper =The Indian Express | url =https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/overflowing-ghaggar-tangri-inundate-some-villages-along-punjabharyana-border/ | access-date=9 April 2017}}</ref> <!-- D --> <ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune">Deepender Deswal (2015), [https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/rakhigarhi-site-being-plundered-due-to-lack-of-protection-67941 Rakhigarhi site being plundered due to lack of protection], The Tribune India, 16 April 2015.</ref> <ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> <!-- N --> <ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu">Damini Nath (2020), [https://www.thehindu.com/news/national/at-haryanas-harappan-site-of-rakhigarhi-anxiety-trumps-history/article30926622.ece At Haryana's Harappan site of Rakhigarhi, anxiety trumps history], ''[[দ্য হিন্দু]]'', 27 February 2020.</ref> <!-- S --> <ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/rakhigarhi-the-biggest-harappan-site/article5840414.ece | title =Rakhigarhi, the biggest Harappan site | newspaper =The Hindu | date =27 March 2014 | last1 =Subramanian|first1 =T. S.}}</ref> <ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu">T.S. Subramanian (2015), {{cite news |title=Virtual Harappans to come alive |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |work=The Hindu|date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920201439/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |archive-date=20 September 2019}}</ref> }} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons}} * [https://chopaltv.in/rakhigarhi-the-largest-harappan-site/ Rakhigarhi, the largest Harappan site] * [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 Photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 BBC report with photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.researchgate.net/profile/Veena_Mushrif/publication/289530799_Harappan_Interment_at_Rakhigrhi_Haryana/links/568f4e5208aeaa1481b05788.pdf 2015 ''Man and Environment'' Journal article on Rakhigarhi burials.] * [http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf Haryana Samvad Newsletter: Detailed report on Rakhigarhi with color photographs, page 1-15.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610004142/http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf |date=10 June 2016 }} * {{cite web| title = Harappa's greatest centre sheds light on our today| url = http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today| date = 16 September 2012| work = The Sunday Guardian| access-date = 8 August 2013| archive-date = 4 July 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160704174817/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today}} [[শ্ৰেণী:সিন্ধু সভ্যতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পুৰাতাত্ত্বিক ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:হাৰিয়ানা]] j1wmyi3sabv1z6qwztohf4alb1jb1fs 635090 635089 2026-09-12T15:20:00Z AjayDas 12623 removed [[Category:ভাৰতৰ পুৰাতাত্ত্বিক ক্ষেত্ৰ]]; added [[Category:ভাৰতৰ পুৰাতাত্বিক ক্ষেত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 635090 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = ৰাখীগড়ী | native_name = | other_name = ৰাখী গড়ী | image = Rakhigarhi Harappan civilization.jpg | caption = | pushpin_map = India Haryana#India#South Asia | pushpin_alt = | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|29|17|35|N|76|6|51|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | location = হান্সী জিলা, [[হাৰিয়ানা]], [[ভাৰত]] | region = | type = বসতি | part_of = | length = | width = | area = ৩৫০ হেক্টৰ<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> | height = | builder = | material = | built = {{circa|3500 BC}} | abandoned = | epochs = | cultures = [[সিন্ধু সভ্যতা]] | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৩, ১৯৯৭–২০০০, ২০১২–২০১৬, ২০২১–বৰ্তমান<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰাখীগড়ী''' বা '''ৰাখী গড়ী''' {{en|Rakhigarhi}} হৈছে হান্সী জিলাৰ এখন গাঁও আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই উত্তৰ [[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত। এই স্থান [[দিল্লী]]ৰপৰা প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ই ঘগ্গৰ নদীৰ সমভূমিত অৱস্থিত আৰু ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} এই স্থান [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০?/৪৬০০–৩৩০০), প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০০–২৬০০) আৰু পৰিণত পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০–১৯০০)ৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} ই প্ৰাচীন সভ্যতাটোৰ পাঁচটা বৃহৎ বসতিৰ ভিতৰত এটা আছিল। ২০১৪ চনৰ আগলৈকে অধিকাংশ গৱেষকে ইয়াৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক বুলি উল্লেখ কৰিছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{refn|group=note|name="size"}} পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপিৰে গঠিত আছিল। ওচৰতে থকা ষষ্ঠটো ঢিপি এই গোটৰ বাহিৰত আছিল। ই এটা পুৰণি পৰ্যায়ৰ নিদৰ্শন আছিল আৰু সম্ভৱতঃ পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} সপ্তমটো ঢিপি পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপ মূল ঢিপিসমূহৰ গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই পৰিসৰত থকা সকলো অৱশেষ একে সময়তে এটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ আছিল বুলি ক'ব নোৱাৰি।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} স্থানটোত প্ৰাৰম্ভিক খনন ১৯৬০ৰ দশকত হৈছিল। তাৰ পিছত ১৯৯০ৰ দশকৰ শেষৰফালে পুনৰ খনন কৰা হয়। ২০১২–২০১৬ আৰু ২০২১–২০২২ চনত অধিক নিয়মিতভাৱে খনন কৰা হয়।<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> অৱশ্যে স্থানটোৰ বৃহৎ অংশ এতিয়াও খনন কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ইয়াৰ বহুতো তথ্য এতিয়াও প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} ওচৰৰ মিতাথাল আৰু সৰু লোহাৰি ৰাঘো নামৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান দুটাও এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে খনন কৰা হোৱা নাই। শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত কৰা ডিএনএ পৰীক্ষাত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ নাপালে। এই ফলাফল আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্বৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ==স্থানৰ বৈশিষ্ট্য== ===অৱস্থান=== এই স্থান ঘগ্গৰ সমভূমিত অৱস্থিত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} ই ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত। বৰ্তমান ৰাখীগড়ী ভাৰতৰ হাৰিয়ানা ৰাজ্যৰ এখন সৰু গাঁও।<ref group=web name=census2011-1>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0612_PART_B_DCHB_HISAR.pdf Census of India, 2011]</ref> জেন মেকিনটছৰ মতে ৰাখীগড়ী প্ৰাগৈতিহাসিক দৃষদ্বতী নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এই নদীৰ উৎপত্তি শিৱালিক পাহাৰত হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=76}} চৌটাং [[সৰস্বতী নদী]]ৰ এটা উপনৈ আৰু সৰস্বতী নদী ঘগ্গৰ নদীৰ এটা উপনৈ।<ref group=web name="ambalaonline"/><ref group=web name="Chopra_2010_IE"/> ===স্থানৰ আকাৰ আৰু ঢিপিৰ সংখ্যা=== গ্ৰেগৰি পছেল, জনাথন মাৰ্ক কেনয়াৰ, ৰেমণ্ড অলচিন আৰু ৰীটা পি. ৰাইটকে ধৰি অধিকাংশ গৱেষকৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল।{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{refn|group=note|name="size"}} নাথ আদিয়ে ২০১৫ চনত কৈছিল যে ৰাখীগড়ীৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ প্ৰায় ৩০০ হেক্টৰ ব্যাসাৰ্ধৰ অঞ্চলত বিস্তৃত। ইয়াত সাতটা ঢিপ আছে। ইয়াৰে ১ৰপৰা ৫ নম্বৰ ঢিপ পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত আৰু কেইটামান ঢিপ আনবোৰৰপৰা পৃথক।{{sfnp|Nath et al.|2015}} ঢিপিসমূহৰ নামকৰণ ''"RGR-x"'' পদ্ধতিৰে কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/> ২০১৪ চনলৈকে সাতটা ঢিপি জনাজাত আছিল। ২০১৪ চনৰ খননত RGR-৮ আৰু RGR-৯ নামৰ আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা মূল স্থানৰ পূব আৰু পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বাবে বহু পৰিমাণে ধ্বংস হৈছিল। বসন্ত শিন্দেৰ মতে প্ৰতিটো ঢিপিৰ আয়তন ২৫ হেক্টৰ। সেই অনুসৰি মুঠ স্থানৰ আয়তন ৩৫০ হেক্টৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাখীগড়ী [[মহেঞ্জোদাৰো]]তকৈ ৫০ হেক্টৰ ডাঙৰ হৈ সিন্ধু সভ্যতাৰ বৃহত্তম স্থান হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ৰাখীগড়ীৰ সকলো প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপ একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৫লৈ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত ঢিপিক পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ পৰিসৰ ৮০ৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল। ইয়াৰ উপৰি RGR-৬ নামৰ এটা ঢিপি আছিল। ইয়াক "আৰ্দা" বুলিও কোৱা হয়। এই ঢিপিটো মূল গোটৰ বাহিৰত উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}} ই সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ইয়াত মূলতঃ পুৰণি পৰ্যায়ৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। বহুদিন পৰিত্যক্ত হৈ থকাৰ পিছত দুহাজাৰতকৈও অধিক বছৰৰ পাছত [[কুষাণ সাম্ৰাজ্য|কুষাণ যুগ]]ত ইয়াত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|p=33}} RGR-৭ উত্তৰত থকা আন এটা ঢিপি। ই পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপিৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপি মূল গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই সংখ্যাত এনে বাহিৰৰ অৱশেষো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে যিবোৰ একে সময়ত একেটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি সম্ভৱ।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} ===কাল নিৰ্ণয়=== তেজস গাৰ্গেৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আটাইতকৈ পুৰণি বসতিসমূহ সিন্ধু সভ্যতাৰ আগৰ। তেওঁ ৰাখীগড়ীৰ তলৰ স্তৰসমূহৰ বাবে "৬০০০(?)-৪৬০০-৩৮০০" আৰু প্ৰথম পৰ্যায়ৰ বাকী অংশৰ বাবে "৩২০০-২৮০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব"ৰ সম্ভাৱ্য কাল নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} পছেলৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ সকলো ঢিপি একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল। তেওঁৰ মতে RGR-৬ নামৰ ছোথি-সিসৱাল স্থান "আৰ্দা" সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৬লৈ ঢিপিসমূহ "প্ৰাক-গঠনকালীন প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা" যুগৰ আৱাসিক স্থান। RGR-৭ এটা সমাধিস্থল, য'ত মানুহৰ কংকাল পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে RGR-১, RGR-২, RGR-৬ আৰু RGR-৭ নামৰ ঢিপিসমূহৰ কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় কৰিছে। RGR-৬ত প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ দুটা স্তৰ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ কাল ৫,৬৪০ আৰু ৫,৪৪০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-১ত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ কাল ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-২তো প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ নমুনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৪,০৪০ আৰু ৩,৯০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ দুটা নমুনা পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> RGR-৭ পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ কাল প্ৰায় ৪,৬০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> ২০১৪ চনত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অমৰেন্দ্ৰ নাথে ১৯৯৭ৰপৰা ২০০০ চনৰ ভিতৰত ৰাখীগড়ীত কৰা খননৰ ছয়টা তেজস্ক্ৰিয় কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় প্ৰকাশ কৰে। এইবোৰ প্ৰাক-গঠনকালীন, প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। RGR-৬ত ছোথি পৰ্যায়ৰ প্ৰাক-গঠনকালীন স্তৰ পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ দুটা কাল আছিল <math>6420 \pm 110</math> আৰু <math>6230 \pm 320</math> বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। এইবোৰ <math>4470 \pm 110</math> আৰু <math>4280 \pm 320</math> '''খ্ৰীষ্টপূৰ্ব''' হিচাপে ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ===ওচৰৰ স্থান আৰু সংস্কৃতি=== সিন্ধু সভ্যতাৰ যুগৰ বৃহত্তম নগৰ আৰু আঞ্চলিক বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে ৰাখীগড়ীৰ চাৰিওফালে হাৰিয়ানা, ৰাজস্থান আৰু পঞ্জাবৰ ঘগ্গৰ-হাকৰা নদীৰ গতিপথত বহুতো [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ হৈছে উত্তৰ-পশ্চিমে ৮৬ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা ভিৰৰানা। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ চাৰিটা পৰ্যায় পোৱা গৈছে আৰু আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্যায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম–সপ্তম সহস্ৰাব্দৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।{{sfnp|Mani|2008|p=237-238}}{{sfnp|Sarkar et al.|2016|p=2-3}} উত্তৰ-পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা কুনাল "কুনাল সংস্কৃতি"ৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতিক ৰেহমান ধেৰী স্থানৰ সাংস্কৃতিক পূৰ্বসূৰী বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>Charles Keith Maisels, [https://books.google.com/books?id=I2dgI2ijww8C&pg=PA216 ''Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China.''] Routledge, 2003 {{ISBN|1134837305}}</ref><ref>{{cite journal|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Excavations at Kunal,Haryana|journal=Indian Archaeology 1998-99 a Review|year=2004|pages=11–12|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|access-date=13 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508064754/http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|archive-date=8 May 2012}}</ref> পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা সিসৱাল ছোথি-সিসৱাল সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৮০০ চনৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ই প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সমসাময়িক আছিল।{{sfnp|Garge|2010|pp=15–40}}<ref name=dis1>[https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/the-harappan-civilisation-its-sub-cultures.html The Harappan Civilisation: Its Sub-cultures], Daily Pioneer, 10 May 2018.</ref> পশ্চিমে ২৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[কালীবংগান]] আন এটা বৃহৎ আঞ্চলিক সিন্ধু সভ্যতাৰ নগৰ আছিল। ইয়াত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰপৰা আৰম্ভ কৰি কেইবাটাও পৰ্যায় পোৱা গৈছে।<ref>{{cite book|title= History of India |first= Herman |last= Kulke |publisher= Routledge |year=2004 |page=25 |isbn= 978-0-415-32920-0 |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&q=india++history}}</ref> এই অঞ্চলত ঘগ্গৰ সমভূমিৰ পূবফালে থকা পুৰণি নদী উপত্যকাত আৰু বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কালীবংগান]], কুনাল, বালু, ভিৰৰানা আৰু বানাৱালি উল্লেখযোগ্য।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ==খনন== ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ আৰু ডেকান মহাবিদ্যালয়ে স্থানটোৰ মাত্ৰ ৫ শতাংশ অংশ খনন কৰিছিল।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===খননৰ কালক্ৰম=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানসমূহৰ প্ৰথম খনন ১৯২১–১৯২২ চনত [[হৰপ্পা]]ত আৰু ১৯৩১ চনত [[মহেঞ্জোদাৰো]]ত আৰম্ভ হৈছিল। ৰাখীগড়ীত প্ৰথম খনন ১৯৬৯ চনত কৰা হয়। তাৰ পিছত ১৯৯৭–১৯৯৮, ১৯৯৮–১৯৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত, ২০১১–২০১৬ চনৰ ভিতৰত আৰু ২০২১ চনৰপৰা পুনৰ খনন কৰা হয়। ৰাখীগড়ীত RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ মুঠ ১১টা ঢিপি আছে। ইয়াৰে RGR-৫ত ৰাখীশাহপুৰ গাঁও ঘনভাৱে স্থাপিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত খনন কৰা সম্ভৱ নহয়। RGR-১ৰপৰা RGR-৩, RGR-৬ৰপৰা RGR-৯ আৰু RGR-৪ৰ কিছু অংশ খননৰ বাবে উপলব্ধ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref name="Harappan Surprises"/><ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ১৯৬৩ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে এই স্থানত খনন আৰম্ভ কৰে। অৱশ্যে এই খননৰ বিষয়ে অতি কম তথ্য প্ৰকাশ পাইছে।{{sfnp|Wright|2009|p=107}}<ref>{{citation|last=Sinopoli|first=Carla M.|editor=Norman Yoffee|title=The Cambridge World History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TKawBgAAQBAJ&pg=PA325|year=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-19008-4|page=325|chapter=Ancient South Asian cities in their regions}} Quote: "Excavations have also occurred at Rakhigarhi, but only brief notes have been published, and little information is currently available on its form and organization. (page 325)"</ref> ১৯৬৯ চনত কুৰুক্ষেত্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা দলে ইয়াৰ অধ্যয়ন আৰু নথিভুক্তকৰণ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ভাৰতীয় অধ্যয়নৰ ডীন ড° সূৰজ ভানে।<ref name=Anath1/> ১৯৯৭–৯৮, ১৯৯৮–৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ এটা দলে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ইয়াৰ সঞ্চালক ড° অমৰেন্দ্ৰ নাথে। তেওঁ নিজৰ গৱেষণাৰ ফলাফল বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত প্ৰকাশ কৰে।<ref name=Anath1>Bhartesh Singh Thakur, [http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html "Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud"], [[Hindustan Times]], 15 October 2015.</ref><ref>{{cite web | first1=Amarendra | last1=Nath | url=http://asi.nic.in/pdf_data/rakhigarhi_excavation_report_new.pdf | title=Excavations at Rakhigarhi [1997-98 to 1999-2000] | access-date=22 February 2016 | website=Archaeological Survey of India | page=306 | date=31 December 2014}}</ref> ২০০০ চনৰ পিছত পুঁজি অপব্যৱহাৰৰ অভিযোগত [[কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান সংস্থা]]ৰ তদন্তৰ বাবে কেইবাবছৰ ধৰি খনন বন্ধ আছিল।<ref name=fraud1>{{cite news|title=Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html|access-date=6 January 2016|work=Hindustan Times|date=15 October 2015}}</ref> বহুতো আৱিষ্কাৰ নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়লৈ দান কৰা হৈছে। ২০১১ৰপৰা ২০১৬ চনলৈ ডেকান মহাবিদ্যালয় স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ খনন চলায়। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল সেই সময়ৰ উপাচাৰ্য আৰু প্ৰত্নতত্ত্ববিদ ড° বসন্ত শিন্দে। দলটোৰ কেইবাজনো সদস্যই বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত নিজৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news | first=Kuldip | last=Dhiman | url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/book-reviews/engulfed-in-the-labyrinths-of-time-260177/ | title=Engulfed in the labyrinths of time | newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | date=3 July 2016}}</ref>{{sfnp|Shinde|Green|Parmar|Sable|2012|p=48}} ২০২১ চনৰপৰা ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। হাৰিয়ানা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ড° বসন্ত শিন্দেও খনন আৰম্ভ কৰাৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> ===আৱিষ্কাৰ=== [[File:Skeleton harappa.JPG|thumbnail|ৰাখীগড়ীত পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ কংকাল, বৰ্তমান [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়|নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰদৰ্শিত। ]] আৱিষ্কাৰসমূহে প্ৰাৰম্ভিক আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ প্ৰমাণ দিছে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰায় ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি মানুহৰ কংকাল, দুৰ্গ আৰু ইটা আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ====পৰিকল্পিত নগৰ==== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বিস্তৃত খননে হেৰাই যোৱা নগৰখনৰ আকাৰ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু ৫,০০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি বহুতো প্ৰত্নবস্তু উদ্ধাৰ কৰিছে। প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা যুগতো ৰাখীগড়ীত মানুহৰ বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref name="Harappan Surprises">{{cite web |title=Harappan Surprises | url=http://www.frontline.in/arts-and-culture/heritage/harappan-surprises/article6032206.ece?homepage=true |publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=13 June 2014|access-date=14 March 2018}}</ref> পকী পথ, নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, বৃহৎ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা, [[টেৰাকোটা]] ইটা, মূৰ্তি নিৰ্মাণ আৰু [[ব্ৰঞ্জ]] তথা মূল্যৱান ধাতুৰ দক্ষ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{citation needed|date=February 2020}}</ref> টেৰাকোটা, [[শংখ]], সোণ আৰু অৰ্ধমূল্যৱান শিলেৰে নিৰ্মিত খাৰুকে ধৰি অলংকাৰো পোৱা গৈছে।<ref>[https://web.archive.org/web/20070225134410/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=223720 ''Chandigarh Newsline'', 2/23/2007, 'Rakhigarhi is the Largest Harappan Site Ever Found']</ref> এতিয়ালৈ কৰা খননে ১.৯২ মিটাৰ বহল পথ থকা এটা সুপৰিকল্পিত নগৰৰ ছবি প্ৰকাশ কৰিছে। এই পথ [[কালীবংগান]]ৰ পথতকৈ কিছু বহল। ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ কালীবংগান আৰু বানাৱালিত পোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে একে। দেৱালেৰে ঘেৰি থকা কিছুমান গাঁত পোৱা গৈছে। এইবোৰ বলি বা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ঘৰসমূহৰ মলিন পানী নিষ্কাশনৰ বাবে ইটাৰে নিৰ্মিত নলা আছিল। টেৰাকোটা মূৰ্তি, ওজন, ব্ৰঞ্জৰ বস্তু, ফণী, তামৰ মাছ ধৰা বৰশী, বেজী আৰু টেৰাকোটাৰ মোহৰো পোৱা গৈছে। সোণ আৰু ৰূপেৰে সজোৱা এটা ব্ৰঞ্জৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। প্ৰায় ৩,০০০ অপালিশ কৰা অৰ্ধমূল্যৱান শিল থকা এটা সোণৰ কাৰখানা পোৱা গৈছে। ইয়াত এই শিলসমূহ পালিশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বহুতো সঁজুলি আৰু এটা চৌকা পোৱা গৈছে। ১১টা কংকাল থকা এটা সমাধিস্থল পোৱা গৈছে। কংকালসমূহৰ মূৰ উত্তৰফালে আছিল। কংকালসমূহৰ মূৰৰ ওচৰত দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ পাত্ৰ ৰখা হৈছিল। তিনিগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ বাওঁ হাতত শংখৰ খাৰু আছিল। এগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ ওচৰত এটা সোণৰ বাহুবন্ধ পোৱা গৈছে। মূৰৰ ওচৰত অৰ্ধমূল্যৱান শিলো পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা সেইবোৰ কোনো ধৰণৰ হাৰৰ অংশ আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ====শস্যভঁৰাল==== ইয়াত পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা শস্যভঁৰাল পোৱা গৈছে। এই পৰ্যায়ৰ কাল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০ৰপৰা ২০০০ চনলৈ। শস্যভঁৰালটো মাটিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ মজিয়া মাটি দি সমান কৰা হৈছিল। ইয়াত সাতটা আয়তাকাৰ বা বৰ্গাকাৰ কোঠা আছিল। শস্যভঁৰালৰ দেৱালৰ তলৰ অংশত চূণ আৰু পচি যোৱা ঘাঁহৰ উল্লেখযোগ্য অৱশেষ পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা ধাৰণা কৰা হয় যে এইটো শস্য সংৰক্ষণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চূণ পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰু ঘাঁহ আৰ্দ্ৰতা প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আকাৰৰপৰা এইটো ৰাজহুৱা শস্যভঁৰাল বা অভিজাতসকলৰ ব্যক্তিগত শস্যভঁৰাল আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Ancient granary found in Haryana |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/ancient-granary-found-in-haryana/article5966952.ece |work=The Hindu|date= 2 May 2014}}</ref> ====সঁজুলি==== ইয়াত তামৰ হাতল আৰু মাছ ধৰা বৰশীৰ দৰে চিকাৰৰ সঁজুলি পোৱা গৈছে। সৰু চকা, সৰু ঢাকনি, গুলতিৰ বল আৰু জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ মূৰ্তিৰ দৰে বিভিন্ন খেলনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা খেলনাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। মোহৰ, অলংকাৰ আৰু চাৰ্ট শিলৰ ওজন উদ্ধাৰ হোৱাৰপৰা সমৃদ্ধ বাণিজ্যৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ইয়াত পোৱা ওজনসমূহ আন বহুতো সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানত পোৱা ওজনৰ সৈতে একে। ইয়াৰপৰা মানক ওজন ব্যৱস্থা থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-date=15 April 2015 |work=Hindustan Times|date=15 April 2015}}</ref> ====সংস্কৃতি, পোছাক আৰু উপাসনা==== ৰাখীগড়ীত অগ্নিবেদী আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গাঁথনি পোৱা গৈছে।<ref group=web name="ASI_1997-98"/>{{dead link|date=November 2021}} ৰূপ বা ব্ৰঞ্জৰ বস্তুত সংৰক্ষিত কপাহী কাপোৰৰ অৱশেষ ৰাখীগড়ী, চানহুদাৰো আৰু [[হৰপ্পা]]ত পোৱা গৈছে।{{sfnp|McIntosh|2008|p=293, 333}} এই স্থানত যথেষ্টসংখ্যক মোহৰো পোৱা গৈছে।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} ====সমাধিক্ষেত্ৰ আৰু কবৰস্থান==== ৰাখীগড়ীত পৰিণত হৰপ্পা যুগৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ইয়াত আঠটা কবৰ পোৱা গৈছে। বহুতো কবৰৰ গাঁত ইটাৰে ঢকা আছিল। ইয়াৰে এটা কবৰত কাঠৰ কফিন আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} কিছুমান কবৰৰ গাঁত তললৈ কাটি মাটিৰ ওপৰত ওলমি থকা অংশ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মৃতদেহটো তলত ৰখাৰ পিছত কবৰৰ ওপৰত ইটা দি ছাদৰ দৰে গঠন কৰা হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} এতিয়ালৈকে ৫৩টা সমাধিস্থলত ৪৬টা কংকাল আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ৩৭টা কংকালৰ নৃতাত্ত্বিক পৰীক্ষাত ১৭টা প্ৰাপ্তবয়স্ক, ৮টা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু ১২টাৰ বয়স নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ১৭টা কংকালৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। ইয়াৰে ৭টা পুৰুষ আৰু ১০টা মহিলা। অধিকাংশ কবৰ সাধাৰণ ধৰণৰ আছিল আৰু কংকালসমূহ চিৎ হৈ শুই থকা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান অস্বাভাৱিক কবৰত কংকাল ওপৰমুৱা নহৈ তলমুৱা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান কবৰ কেৱল গাঁত আছিল আৰু কিছুমান ইটাৰে সজোৱা আছিল। কিছুমান কবৰত মৃৎপাত্ৰও আছিল। কিছুমানত জন্তুৰ অৱশেষ থকা নিবেদনমূলক পাত্ৰ পোৱা গৈছে। এইবোৰ মৃতকৰ প্ৰতি নিবেদনৰ প্ৰতীক বুলি ধৰা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সমাধিৰ হাড়ৰ অৱশেষ পোৰা নাছিল। সেয়ে মৃতদেহ দাহ কৰাৰ প্ৰথাৰ সম্ভাৱনা নাকচ কৰা হৈছে। এই সমাধিসমূহত বহুতো হৰপ্পা বৈশিষ্ট্য আছিল। কিন্তু গোটীয়াভাৱে কৰা সমাধি আৰু তলমুৱা কংকালৰ অৱস্থা পৃথক বৈশিষ্ট্য আছিল। পৰজীৱী সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন আৰু বংশ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ডিএনএ বিশ্লেষণ চলি আছে।<ref>{{cite news|date=26 March 2018|title=Mysteries of Rakhigarhi's Harappan Necropolis: In burials from 4,000 years ago, women both exalted, condemned|work=The Indian Express|url=http://indianexpress.com/article/explained/mysteries-of-rakhigarhis-harappan-necropolis-in-burials-from-4000-years-ago-women-both-exalted-condemned-5111253/}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Shinde|first1=Vasant S.|last2=Kim|first2=Yong Jun|last3=Woo|first3=Eun Jin|last4=Jadhav|first4=Nilesh|last5=Waghmare|first5=Pranjali|last6=Yadav|first6=Yogesh|last7=Munshi|first7=Avradeep|last8=Chatterjee|first8=Malavika|last9=Panyam|first9=Amrithavalli|date=21 February 2018|title=Archaeological and anthropological studies on the Harappan cemetery of Rakhigarhi, India|journal=PLOS ONE|language=en|volume=13|issue=2|article-number=e0192299|doi=10.1371/journal.pone.0192299|issn=1932-6203|pmc=5821334|pmid=29466426|bibcode=2018PLoSO..1392299S|doi-access=free}}</ref> সমাধিস্থলত পুতি থোৱা লোকসকলৰ পেটত থকা পৰজীৱীৰ কণীও পোৱা গৈছে। মানুহৰ হাড়ৰপৰা পোৱা প্ৰাচীন ডিএনএ আৰু পৰজীৱী তথা জন্তুৰ ডিএনএ বিশ্লেষণ কৰি এই লোকসকলৰ উৎপত্তি নিৰ্ণয় কৰাৰ চেষ্টা কৰা হ'ব।<ref>{{cite news|date=12 January 2014|title=Scientists to study parasite eggs in Harappan graves|work=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Scientists-to-study-parasite-eggs-in-Harappan-graves/articleshow/28692622.cms}}</ref><ref>{{cite web|title=Biomedical Studies on Archaeology|url=http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html|date=19 February 2014|access-date=9 June 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004158/http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html}}</ref> ====কংকালৰ আৱিষ্কাৰ==== ২০১৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত RGR-৭ ঢিপিৰপৰা ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি চাৰিটা সম্পূৰ্ণ মানুহৰ কংকাল খনন কৰি উলিওৱা হয়। এই কংকালসমূহৰ দুটা প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষ, এটা প্ৰাপ্তবয়স্ক মহিলা আৰু এটা শিশুৰ আছিল। মহিলা কংকালটোক 'I6113' হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} এই কংকালসমূহৰ ওচৰত খাদ্যশস্য থকা মৃৎপাত্ৰ আৰু শংখৰ খাৰু পোৱা গৈছিল।<ref name=bp3>{{cite news|title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-date=15 April 2015| work=Hindustan Times| date=15 April 2015}}</ref><ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> {{anchor | Love | Couple | Love birds | Rakhigarhi love birds }} {{external media | float = | width = 258px | topic = | caption = | headerimage = | title = | image1 = Photo of the [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 skeleton of ''"Rakhigarhi love birds"'' buried together] with male (11A) facing the woman (11B), with their feet pointing south and head towards north.<ref name=jh4/>}} দুটা কংকালৰ ভিতৰত এটা ৩৫ৰপৰা ৪০ বছৰ বয়সৰ পুৰুষ আৰু আনটো ২০ বছৰৰ আৰম্ভণিৰ এগৰাকী মহিলা আছিল। দুয়োৰে প্ৰায় একে সময়তে মৃত্যু হৈছিল। তেওঁলোকক কাষে কাষে একেলগে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। পুৰুষজনৰ মূৰ মহিলাগৰাকীৰফালে আছিল। তেওঁলোকৰ আনুষ্ঠানিক সমাধিৰপৰা তেওঁলোক অবৈধ সম্পৰ্কত নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। তেওঁলোক সম্ভৱতঃ বিবাহিত আছিল। কবৰত পোৱা পাত্ৰসমূহত মৃতকৰ বাবে খাদ্য আৰু পানী নিবেদন কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। পুৰুষজনৰ ডিঙিৰ হাড়ৰ ওচৰত পোৱা এগেট শিলটো সম্ভৱতঃ এটা হাৰৰ অংশ আছিল।<ref>[https://edition.cnn.com/2019/01/10/health/harappa-grave-couple-india-scli-intl/index.html Ancient lovers found in Indian burial site mystify and intrigue archaeologists], CNN, 10 January 2019.</ref><ref name=jh4>Vasant Shinde1, et al, 2018, [https://synapse.koreamed.org/articles/1101692 A young couple's grave found in the Rakhigarhi cemetery of the Harappan Civilization], Anatomy & Cell Biology, vol 51 (3), pp. 200-204.</ref> পুৰুষজনৰ উচ্চতা {{height|cm=177}} আৰু মহিলাগৰাকীৰ উচ্চতা {{height|cm=171}} আছিল। তেওঁলোকৰ কংকালত কোনো অস্বাভাৱিকতা, আঘাত বা ৰোগৰ প্ৰমাণ নাছিল। মৃত্যুৰ সময়ত দুয়োজনেই সম্ভৱতঃ সুস্থ আছিল।<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 Harappa grave of ancient 'couple' reveals secrets], BBC, 9 January 2019.</ref> শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত ডিএনএ পৰীক্ষা কৰিছিল। ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ফলাফল প্ৰকাশ কৰা হৈছিল আৰু ২০১৯ চনত ''Cell Magazine''ত গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ পাইছিল। ফলাফলত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। এই ফলাফল [[আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্ব]]ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref name="Bal_2019_The_Caravan">{{Cite magazine |last=Bal |first=Hartosh Singh |date=30 September 2019 |url=https://caravanmagazine.in/commentary/what-media-reporting-ancient-dna-results-says-about-our-times |title=What media reporting on ancient DNA results says about our times |magazine=The Caravan |access-date=7 December 2019}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Mahalakshmi |first=R. |date=October 2019 |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece |title=DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence |magazine=Frontline |access-date=7 December 2019}}</ref> ২০১৬ চনলৈকে মুঠ ৬১টা কংকাল পোৱা গৈছিল। কংকালসমূহ কোনো দূষণ নোহোৱাকৈ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে খনন কৰা হৈছিল। সেয়ে প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে ধাৰণা কৰে যে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি এই কংকাল আৰু ইয়াৰপৰা পোৱা ডিএনএৰ সহায়ত প্ৰায় ৪,৫০০ বছৰ আগতে হৰপ্পাবাসীসকল কেনে আছিল সেয়া নিৰ্ণয় কৰিব পৰা যাব।<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> পুৰুষৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=175.8}} আৰু মহিলাৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=166.1}} বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>Nath A., Walimbe S.R., Garge T.M., Mushrif-Tripathy V., Dehuri R., and Malik A. (2015) Harappan interments at Rakhigarhi, Haryana. Man and Environment, XL: 9–32.</ref> ২০২৪ চনত খননস্থলৰ ৩.৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি থকা 'ঢিপি ৭'ৰপৰা ৫৬টা কংকাল পোৱা যায়।<ref>{{cite news |last1=Chakrabarty |first1=Sreeparna |date=7 May 2024 |title=The 4,600-year-old woman from Rakhigarhi |url=https://www.thehindu.com/news/national/the-4600-year-old-woman-from-rakhigarhi/article68132364.ece |work=The Hindu |access-date=21 July 2024}}</ref> ===সমালোচনা=== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীকে ধৰি বিভিন্ন স্থানত কৰা খননৰ পদ্ধতি সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। ইয়াক এনে এটা "জমিদাৰী" ব্যৱস্থাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, য'ত "ব্যক্তিগত খনন সঞ্চালকৰ" খনন কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত প্ৰায় একনায়কত্বমূলক নিয়ন্ত্ৰণ আছিল।{{sfn|Avikunthak|2022|p=84}} ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে কৰা কেইবাটাও হৰপ্পা স্থানৰ খননৰ বৈজ্ঞানিক মানদণ্ডক লৈও প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।{{sfn|Varma|Menon|2010|loc=note 14|ps=: "The prestige of an archaeologist was not assessed on the basis of his/her analytical or theoretical contribution to Indian archaeology but on the number of sites discovered and the temporal antiquity of the site. It was understood that the older the site, the more prestigious it was to discover and dig it. [...] specialists are in short supply in the ASI… to tell you the truth, they don't encourage specialisation in the ASI… there were no archaeozoologists, archaeobotanists, archaeometallurgists nor were there any lithic or ceramic specialists [at [[Bhirrana]]]. [...] all senior archaeologists in the ASI have right wing sympathies"}} প্ৰাচীন ভাৰতৰ আন বহুতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ দৰে ৰাখীগড়ীৰ ব্যাখ্যাও ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ পদ্ধতি আৰু মতাদৰ্শক লৈ হোৱা বিতৰ্কৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বহুতো জ্যেষ্ঠ বিষয়াই প্ৰাচীন হৰপ্পাবাসীক [[বেদ]] আৰু [[সংস্কৃত]]ৰ সৈতে ভুলকৈ একে বুলি দেখুৱাই ভাৰতীয় সভ্যতাক আৰম্ভণিৰেপৰা স্বদেশীয় আৰু অবিচ্ছিন্ন বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে তথাকথিত "বৈজ্ঞানিক" প্ৰচেষ্টাক লৈ বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহ [[হিন্দুত্ব]] মতাদৰ্শৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে জড়িত বুলি অভিযোগ কৰা হৈছে। ইয়াত [[স্বদেশীয় আৰ্যবাদ]] অনুসৰি সভ্যতাৰ উৎপত্তি [[সৰস্বতী নদী]]ৰ পাৰত হোৱা বুলি দাবী কৰা হয়, সিন্ধু নদীৰ পাৰত নহয়।{{sfn|Avikunthak|2022|pp=34, 51-56}} ==স্থান সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়ন== ===বিপদাপন্ন ঐতিহ্যস্থান=== ২০১২ চনৰ মে' মাহত গ্লোবেল হেৰিটেজ ফাণ্ডে ৰাখীগড়ীক এছিয়াৰ আটাইতকৈ বিপদাপন্ন দহটা ঐতিহ্যস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি ঘোষণা কৰে। উন্নয়নৰ চাপ, অপৰ্যাপ্ত ব্যৱস্থাপনা আৰু লুণ্ঠনৰ বাবে ইয়াৰ অপূৰণীয় ক্ষতি আৰু ধ্বংসৰ আশংকা আছিল।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref>{{cite web | title = Rakhigarhi likely to be developed into a world heritage site |publisher=India Today | url = https://www.indiatoday.in/india/north/story/rakhigarhi-all-set-to-be-developed-as-a-heritage-site-as-plans-road-to-fame-through-harappa-157337-2013-03-31 | date=31 March 2013| access-date = 8 August 2013 }}</ref> ২০১২ চনৰ ছানডে টাইমছৰ এক অধ্যয়নত স্থানটো সঠিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হোৱা নাই বুলি প্ৰকাশ পাইছিল। লোহাৰ সীমা বেৰ ভাঙি গৈছিল। গাঁওবাসীয়ে স্থানটোত খান্দি উলিওৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী কৰিছিল আৰু স্থানটোৰ কিছু অংশত ব্যক্তিগত ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি বেদখল কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web | url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-url = https://web.archive.org/web/20130523000002/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-date = 23 May 2013 | title = Can Rakhigarhi, the largest Indus Valley Civilisation site be saved? | last1 = Archana | first1 = Khare Ghose | date = 3 June 2012 | website = ছানডে টাইমছ | access-date = 5 June 2012 }}</ref> স্থানটোৰ অপৰ্যাপ্ত সুৰক্ষাৰ বাবে মাটিৰ খহনীয়া, বেদখল, অবৈধভাৱে বালি উঠোৱা আৰু প্ৰত্নবস্তু চুৰি কৰি অবৈধভাৱে বিক্ৰী কৰাৰ ফলত ইয়াৰ ক্ষতি হৈছে। প্ৰাচীন স্থানৰপৰা পোৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী বা ক্ৰয় কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ। ২০১৫ চনত চাৰিটা মানুহৰ কংকাল পোৱা সমাধিস্থল RGR-৭ আৰু হৰপ্পা যুগৰ আৱাসিক স্থান RGR-৬ৰ ৮০ শতাংশ অংশ কৃষিকাৰ্য আৰু মাটি খননৰ ফলত ধ্বংস হৈছে।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ===স্থানত বেদখল=== RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিৰ কিছু অংশত গাঁওবাসীয়ে বেদখল কৰি ১৫২টা ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ৩৫০ হেক্টৰ বিস্তৃত স্থানটোত ১১টা প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপি আছে। কিন্তু বেদখল আৰু বেদখল আঁতৰোৱাৰ বাবে চলি থকা আদালতৰ গোচৰৰ ফলত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত মাত্ৰ ৮৩.৫ একৰ ভূমি আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থান পুনৰ্বাসন আৰু সংৰক্ষণ=== ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰী [[নিৰ্মলা সীতাৰমণ। নিৰ্মলা সীতাৰমণে]] ৰাখীগড়ীক এটা প্ৰতীকী স্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰা হ'ব বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |last=Maanav |first=Sushil |date=2 February 2020 |title=Rakhigarhi to be developed as iconic site |url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/rakhigarhi-to-be-developed-as-iconic-site-34808 |work=The Tribune |access-date=20 July 2024}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে স্থানটোৰপৰা বেদখল আঁতৰোৱাৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিত থকা ১৫২টা ঘৰো আছে। স্থানটোৰপৰা ঘৰ আঁতৰাবলগীয়া গাঁওবাসীসকলক আন এটা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা আৱাসিক ফ্লেটলৈ স্থানান্তৰ আৰু পুনৰ্বাসন কৰা হ'ব।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থানীয় সংগ্ৰহালয় আৰু হ্ৰদ=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থান ৰাখীগড়ীত ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্মাণ কৰা এটা সংগ্ৰহালয় আছে।<ref>{{cite news |last1=Sura |first1=Ajay |date=13 February 2016 |title=Harappan museum at Rakhigarhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Harappan-museum-at-Rakhigarhi/articleshow/50971406.cms |work=The Times of India |access-date=20 July 2024}}</ref> ইয়াৰপৰা ৬০ কিলোমিটাৰ দূৰত হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয় আছে। ইয়াক চৌধুৰী চৰণ সিং হাৰিয়ানা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ে ইয়াৰ গান্ধী ভৱনত পৰিচালনা কৰে। ইয়াত কৃষিৰ বিকাশ আৰু বিলুপ্তপ্ৰায় পুৰণি সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Gazetteer of India Haryana, Hisar|url=http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|website=revenueharyana.gov.in|publisher=Government OF Haryana|access-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501213030/http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|archive-date=1 May 2014}}</ref> জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়ৰ নাম জৰ্জ থমাছৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। ই ফিৰোজ শ্বাহ ৰাজপ্ৰাসাদ চৌহদৰ ভিতৰত অৱস্থিত আৰু ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ইয়াক পৰিচালনা কৰে।<ref>[http://haryanatourism.gov.in/showpage.aspx?contentid=5262 Jahaj Kothi museum]</ref> ৰাখীগড়ীক বিশ্ব ঐতিহ্যস্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰাৰ বাবে সংগ্ৰহালয়ৰ সন্মুখত পথৰ দুয়োকাষে থকা দুটা জোহাডক হ্ৰদ হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। খনন কৰি হ্ৰদটো গভীৰ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ পাৰত পৰম্পৰাগত ঘাট আৰু মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ খালী ভূমিত এখন উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পৰ্যটকৰ বাবে হ্ৰদটোৰ চাৰিওফালে ছাঁ দিয়া গছ আৰু ফলৰ গছ থকা এটা খোজকঢ়া পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jagran.com/haryana/hisar-lake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html Lake being built in Rakhigarhi] ([https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hi&tl=en&u=https%3A%2F%2Fwww.jagran.com%2Fharyana%2Fhisar%2Flake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html english translation of original hindi news "चंडीगढ़ की सुखना लेक की तर्ज पर राखीगढ़ी में बन रही झील"]), Dainik Jagran, 16 September 2021.</ref> পৰম্পৰাগত ঘাটসমূহে সেই সময়ৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি কোৱা হয়, যেতিয়া প্ৰাচীন দৃষদ্বতী নদী ৰাখীগড়ীৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। সেই সময়ত বাণিজ্যৰ বাবে সামগ্ৰী পৰিবহণ কৰিবলৈ ঘাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[লোথাল]] বন্দৰ আৰু [[ধোলাভীড়া]]ৰ উপকূলীয় পথৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী [[মেছ'পটেমিয়া]]লৈকে, অৰ্থাৎ প্ৰাচীন এলাম আৰু [[সুমেৰ]] নগৰলৈ পৰিবহণ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>[https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence], Frontline, 11 October 2019.</ref> ==টোকা== {{reflist|group=note|refs= <!-- Size --> {{refn|group=note|name="size"|Size: * {{harvnb|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}: "Rakhigarhi at 80 hectares is the largest site followed by Banawali at 25 hectares." * {{harvnb|Kenoyer|1998|p=49}}: "Within a few hundred years the thriving town had grown six times larger, covering an area of over 150 hectares [...] civilization: Mohenjo-daro (+200 ha), Harappa (+ 150 ha), Ganweriwala and Rakhigarhi (+80 ha) and Dholavira (100 ha)." * {{harvnb|Possehl|2002|p=72}}: "The site is about 17 meters in height. The southern face of the mounds is rather abrupt and steep. The northern side slopes down to the surrounding plain. The contours of the site have led the excavator to divide up the place into five mounds (RGR-1 through 5). RGR-6, a Sothi-Siswal site known as Arda, was probably a separate settlement. I have visited Rakhigarhi and believe that it is 80 hectares in size." * {{harvnb|Heitzman|2008|p=35}}: "They include Mohenjodaro (with a city core of about 100 hectares, and suburbs possibly covering more than 200 hectares) in Sind; Harappa (more than 150 hectares) in the center of Pakistani Punjab; Dholavira (more than 100 hectares) in Gujarat; Ganweriwala (82 hectares) in Pakistani Punjab near the border with Rajasthan; and Rakhigarhi (between 80 and 105 hectares) in Haryana." * {{harvnb|Wright|2009|p=133}}: "Rakhigarhi was over 100 hectares in size." * {{harvnb|Coningham|Young|2015|p=183}} Quote: Mohenjo-daro covered an area of more than 250 hectares, Harappa exceeded 150 hectares, Dholavira 100 hectares and Ganweriwala and Rakhigarhi around 80 hectares each."}} }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস== ; মুদ্ৰিত উৎস {{refbegin}} <!-- A --> * {{citation | last1 =Allchin | first1 =F. R. | last2 =Erdosy | first2 =George | year =1995| title =The Archaeology of Early Historic South Asia: The Emergence of Cities and States | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-37695-2 | url =https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA78}} *{{cite book | last=Avikunthak | first=Ashish | title=Bureaucratic Archaeology: State, Science, and Past in Postcolonial India | publisher=Cambridge University Press | series=South Asia in the Social Sciences | year=2022 | isbn=978-1-009-08200-6 | url=https://books.google.com/books?id=QUVFEAAAQBAJ}} <!-- C --> * {{citation | last1 =Coningham | first1 =Robin | last2 =Young | first2 =Ruth | year =2015 | title =The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE–200 CE | publisher =Cambridge University Press |isbn =978-0-521-84697-4 | url =https://books.google.com/books?id=hB5TCgAAQBAJ&pg=PA183}} <!-- G --> * {{Cite journal | last1 =Garge | first1 =Tejas | year =2010 | title =Sothi-Siswal Ceramic Assemblage: A Reappraisal | journal =Ancient Asia | volume =2 | page =15 | doi =10.5334/aa.10203 | doi-access =free}} <!-- H --> * {{citation | last =Heitzman | first =James | year =2008 | title =The City in South Asia | publisher =Routledge |isbn =978-1-134-28962-2 | url =https://books.google.com/books?id=TMt_AgAAQBAJ&pg=PT35}} <!-- K --> * {{citation | last =Kenoyer | first =Jonathan M. | year=1998 | title =Ancient Cities of the Indus Valley Civilization |publisher =Oxford University Press | isbn =978-0-19-577940-0 | url =https://books.google.com/books?id=DK3tAAAAMAAJ&pg=PA49}} <!-- M --> * {{Citation | last =Mani | first =B.R. | year =2008 | title =Kashmir Neolithic and Early Harappan: A Linkage | journal =Pragdhara |volume=18 |pages=229–247 | url =http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | access-date =17 January 2017 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170118050909/http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | archive-date =18 January 2017 }} * {{cite book | last =McIntosh | first =Jane R. | year =2008 | title =The ancient Indus Valley: new perspectives | location =Santa Barbara, Calif.| publisher =ABC-CLIO | isbn =978-1-57607-907-2 | url =https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC}} <!-- N --> * {{cite journal | last1 =Nath | first1 =Amarendra | last2 =Garge | first2 =Tejas | last3 =Law | first3 =Randall | year =2014 | title = Defining the Economic Space of the Harappan Rakhigarhi: An Interface of the Local Subsistance Mechanism and Geological Provenience Studies | journal =Puratattva 44 | publisher =Indian Archaeological Society | location =New Delhi | url =https://www.academia.edu/8721752}} * {{cite journal | last =Nath | first =Amarendera | publication-date =2015 | title =Harrapan interments at Rakhigarhi | journal =Man and Environment | publisher =Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies | volume =XL | issue =2 | page =11 | url =https://www.researchgate.net/publication/289530799 | access-date =11 May 2016| ref={{harvid|Nath et al.|2015}}}} <!-- P --> * {{citation | last =Possehl | first =Gregory L. | year =2002| title =The Indus Civilization: A Contemporary Perspective | publisher =Rowman Altamira | isbn =978-0-7591-0172-2 | url =https://books.google.com/books?id=pmAuAsi4ePIC&pg=PA72}} <!-- S --> * {{Cite journal | last1 =Sarkar | first1 =Anindya | year =2016 | title =Oxygen isotope in archaeological bioapatites from India: Implications to climate change and decline of Bronze Age Harappan civilization | journal =Scientific Reports | volume =6 | article-number =26555 | doi =10.1038/srep26555 | doi-access =free| pmid =27222033 | pmc =4879637 |bibcode=2016NatSR...626555S |last2=Mukherjee|first2=Arati Deshpande|last3=Bera|first3=M. K. | last4=Das|first4=B.|last5=Juyal |first5=Navin|last6=Morthekai |first6=P.|last7=Deshpande |first7=R. D.|last8=Shinde|first8=V. S.|last9=Rao|first9=L. S. | ref ={{harvid|Sarkar et al.|2016}}}} * {{cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | last2 =Green | first2 =Adam | last3 =Parmar | first3 =Narender | last4 =Sable |first4 =P. D. | year =2012 | title =Rakhigarhi and the Harappan Civilization: Recent Work and New Challenges | journal =Bulletin of the Deccan College Research Institute | volume =72/73 | pages =43–53 | jstor =43610687}} * {{Cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | date =17 October 2019| title =An Ancient Harappan Genome Lacks Ancestry from Steppe Pastoralists or Iranian Farmers | journal =Cell | language =en | volume =179 | issue =3 | pages =729–735.e10 | doi =10.1016/j.cell.2019.08.048 | issn =0092-8674 | pmc =6800651 | pmid =31495572 | last2 =Narasimhan | first2 =Vagheesh M. | last3 =Rohland | first3 =Nadin | last4 =Mallick | first4 =Swapan | last5 =Mah | first5 =Matthew | last6 =Lipson | first6 =Mark | last7 =Nakatsuka |first7 =Nathan | last8 =Adamski | first8 =Nicole | last9 =Broomandkhoshbacht | first9 =Nasreen | last10 =Ferry | first10 =Matthew |last11 =Lawson | first11 =Ann Marie | ref ={{harvid|Shinde et al.|2019}}}} *{{cite book | last1=Shinde | first1=Vasant | last2=Shin | first2=Dong Hoon | last3=Bhattacharyya | first3=Banani | title=New Perspectives on the Harappan Culture in Light of Recent Excavations at Rakhigarhi: 2011–2017, Volume 1: Bioarchaeological Research on the Rakhigarhi Necropolis: Symposium Proceedings of the 6th International Congress of The Society of South Asian Archaeology and Updated Scientific Research | publisher=Archaeopress Publishing Limited | year=2023 | isbn=978-1-80327-592-5 | url=https://books.google.com/books?id=DDfbEAAAQBAJ}} <!--V--> *{{cite journal | last1=Varma | first1=Supriya | last2=Menon | first2=Jaya | title=Was There a Temple under the Babri Masjid? Reading the Archaeological 'Evidence' | journal=Economic and Political Weekly | volume=45 | issue=50 | year=2010 | issn=0012-9976 | jstor=25764216 | pages=61–72 }} <!-- W --> * {{citation | last =Wright | first =Rita P. | year =2009 |author-link =Rita P. Wright | title =The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-57219-4 | url =https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ | access-date =29 September 2013}} {{refend}} ; ৱেব উৎস {{reflist|group=web|refs= <!-- A --> <ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print>{{cite web | last =Ahluwalia | first =Disha | date=6 March 2023 | title =Why are we digging Rakhigarhi a 9th time? This Harappan site is a gift that keeps giving |work=[[The Print]] | url=https://theprint.in/opinion/why-are-we-digging-rakhigarhi-a-9th-time-this-harappan-site-is-a-gift-that-keeps-giving/1420819/ |access-date=12 April 2023}}</ref> <ref group=web name="ambalaonline">{{Cite web|url=https://www.ambalaonline.in/city-guide/rivers-in-ambala|title=Rivers in Ambala, Markanda River Ambala, Tangri River Ambala|website=www.ambalaonline.in|access-date=17 April 2020}}</ref> <ref group=web name="ASI_1997-98">{{cite web|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Indian Archaeology 1997-98|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201997-98%20A%20Review.pdf|website=Excavation at Rakhigarhi|publisher=Archaeological Survey of INdia|access-date=17 July 2012}}</ref> <!-- C --> <ref group=web name="Chopra_2010_IE">{{cite news | last =Chopra | first =Sanjeev | date =25 September 2010 | title =Overflowing Ghaggar, Tangri inundate some villages along Punjab-Haryana border | newspaper =The Indian Express | url =https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/overflowing-ghaggar-tangri-inundate-some-villages-along-punjabharyana-border/ | access-date=9 April 2017}}</ref> <!-- D --> <ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune">Deepender Deswal (2015), [https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/rakhigarhi-site-being-plundered-due-to-lack-of-protection-67941 Rakhigarhi site being plundered due to lack of protection], The Tribune India, 16 April 2015.</ref> <ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> <!-- N --> <ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu">Damini Nath (2020), [https://www.thehindu.com/news/national/at-haryanas-harappan-site-of-rakhigarhi-anxiety-trumps-history/article30926622.ece At Haryana's Harappan site of Rakhigarhi, anxiety trumps history], ''[[দ্য হিন্দু]]'', 27 February 2020.</ref> <!-- S --> <ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/rakhigarhi-the-biggest-harappan-site/article5840414.ece | title =Rakhigarhi, the biggest Harappan site | newspaper =The Hindu | date =27 March 2014 | last1 =Subramanian|first1 =T. S.}}</ref> <ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu">T.S. Subramanian (2015), {{cite news |title=Virtual Harappans to come alive |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |work=The Hindu|date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920201439/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |archive-date=20 September 2019}}</ref> }} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons}} * [https://chopaltv.in/rakhigarhi-the-largest-harappan-site/ Rakhigarhi, the largest Harappan site] * [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 Photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 BBC report with photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.researchgate.net/profile/Veena_Mushrif/publication/289530799_Harappan_Interment_at_Rakhigrhi_Haryana/links/568f4e5208aeaa1481b05788.pdf 2015 ''Man and Environment'' Journal article on Rakhigarhi burials.] * [http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf Haryana Samvad Newsletter: Detailed report on Rakhigarhi with color photographs, page 1-15.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610004142/http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf |date=10 June 2016 }} * {{cite web| title = Harappa's greatest centre sheds light on our today| url = http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today| date = 16 September 2012| work = The Sunday Guardian| access-date = 8 August 2013| archive-date = 4 July 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160704174817/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today}} [[শ্ৰেণী:সিন্ধু সভ্যতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পুৰাতাত্বিক ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:হাৰিয়ানা]] 36idclw1onid1zu3h44m5y7slmyzecg 14 139514 635092 2026-09-12T15:21:02Z AjayDas 12623 Created blank page 635092 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 635093 635092 2026-09-12T15:22:43Z AjayDas 12623 added [[Category:ভাৰতৰ ৰাজ্য]] using [[WP:HC|HotCat]] 635093 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্য]] r63aeixj5lxddt41t873o82xmvp74z5 0 139515 635096 2026-09-12T15:26:19Z AjayDas 12623 [[ৰাখীগড়ী]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 635096 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ৰাখীগড়ী]] as4hak52g7f1osrfks2b0qgur9nhx6h 0 139516 635131 2026-09-12T16:37:54Z ~2026-49444-34 51622 নতুন পৃষ্ঠা: [[গণককুছি সত্ৰ]] মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে স্থাপন কৰা এখন সত্ৰ। বৰপেটা চহৰৰ কাষতে থকা গণককুছি সত্ৰ এক ঐতিহাসিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। এই সত্ৰত মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে ১৮ বছৰ ৬ মাহ... 635131 wikitext text/x-wiki [[গণককুছি সত্ৰ]] মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে স্থাপন কৰা এখন সত্ৰ। বৰপেটা চহৰৰ কাষতে থকা গণককুছি সত্ৰ এক ঐতিহাসিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। এই সত্ৰত মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে ১৮ বছৰ ৬ মাহ বসবাস কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত তেওঁৰ লগত ৰাম আতৈ, শ্ৰীৰাম আতৈকে আদি কৰি বহুকেইগৰাকী ভকত একেলগে বসবাস কৰিছিল। উজনি অসমত ধৰ্ম চৰ্চাত কিছু আহুকাল পাই দুয়োজনা গুৰু ভটিয়াই আহি তেতিয়াৰ কামৰূপত থিতাপি লয়। শংকৰদেৱে [[পাটবাউসী সত্ৰ]]ত আৰু মাধবদেৱে বাৰাদিত সত্ৰ পাতি থাকিবলৈ লয়। বাৰাদিৰ পৰা গুৰুসেৱা কৰিবলৈ নিতৌ পাটবাউসীলৈ যোৱাত মাধবদেৱৰ কষ্ট দেখি শংকৰদেৱে এজন গণকৰ পৰা চাৰি পুৰা মাটিৰ এখন বাৰী এতোলা সোণৰ বিনিময়ত কিনি লৈ তাতে মাধবদেৱৰ বাবে ঘৰ সজাই থাকিবলৈ দিয়ে। এই ঠাইখন অলপ দিনৰ পিছতেই ধৰ্ম চৰ্চাৰ কেন্দ্ৰ হৈ পৰিছিল। শংকৰদেৱেও ইয়ালৈ আহি শাস্ত্ৰচৰ্চা কৰিছিল। গুৰুৰ আদেশত সত্ৰ স্থাপন কৰি এই গণককুছিতেই মাধবদেৱে কেইবাখনো ঝুমুৰা ৰচনা কৰিছিল।<ref name="বৰ-১" /> গণককুছি থানত মাধৱদেৱে নিজ হাতে এজোপা ৰাঙল ফুল ৰুইছিল।<ref name="গুৰু+" /> gr2g1o6s48dmo4bpcj8jfugkbm0drov 0 139517 635193 2026-09-12T18:07:29Z ~2026-49417-86 51625 নতুন পৃষ্ঠা: টাইফয়েড জ্বৰৰ বিষয়ে তুমি দিয়া তথ্যখিনিৰ অসমীয়া অনুবাদ: *টাইফয়েড জ্বৰ* টাইফয়েড জ্বৰ, যাক টাইফয়েড বুলিও কোৱা হয়, হৈছে মুখেৰে সংক্ৰমিত হোৱা এবিধ ৰোগ। ই Salmonella enterica serotype Typhi বেক্... 635193 wikitext text/x-wiki টাইফয়েড জ্বৰৰ বিষয়ে তুমি দিয়া তথ্যখিনিৰ অসমীয়া অনুবাদ: *টাইফয়েড জ্বৰ* টাইফয়েড জ্বৰ, যাক টাইফয়েড বুলিও কোৱা হয়, হৈছে মুখেৰে সংক্ৰমিত হোৱা এবিধ ৰোগ। ই Salmonella enterica serotype Typhi বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা হয়, যাক Salmonella Typhi বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ লক্ষণসমূহ মৃদুৰ পৰা গুৰুতৰলৈ হ'ব পাৰে, আৰু সাধাৰণতে সংক্ৰমণৰ ৬ ৰ পৰা ৩০ দিনৰ পিছত আৰম্ভ হয়। প্ৰায়ে কেইবাদিন ধৰি লাহে লাহে বেছি জ্বৰ উঠে। ইয়াৰ লগত দুৰ্বলতা, পেটৰ বিষ, কোষ্ঠকাঠিন্য, মূৰৰ বিষ আৰু মৃদু বমি হয়। কিছুমান লোকৰ ছালত গোলাপী ৰঙৰ দাগযুক্ত ফোঁহা ওলায়। গুৰুতৰ ক্ষেত্ৰত মানুহৰ মাজত বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে। চিকিৎসা নকৰাকৈ লক্ষণবোৰ সপ্তাহ বা মাহলৈকে থাকিব পাৰে। ডায়েৰিয়া গুৰুতৰ হ'ব পাৰে, কিন্তু সচৰাচৰ নহয়। আন কিছুমান লোকে আক্ৰান্ত নোহোৱাকৈয়ো ইয়াক কঢ়িয়াই ফুৰিব পাৰে, কিন্তু তথাপিও তেওঁলোক সংক্ৰামক। *অন্য নাম:* এণ্টেৰিক জ্বৰ, লেহেমীয়া জ্বৰ *বিভাগ:* সংক্ৰামক ৰোগ *লক্ষণ:* জ্বৰ যিটো কমকৈ আৰম্ভ হৈ প্ৰতিদিনে বাঢ়ে, ১০৪.৯°F (৪০.৫°C) পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। মূৰৰ বিষ, দুৰ্বলতা আৰু ভাগৰ, পেশীৰ বিষ, ঘাম ওলোৱা, শুকান কাহ, ভোক নলগা, ওজন কমি যোৱা, পেটৰ বিষ, ডায়েৰিয়া বা কোষ্ঠকাঠিন্য, ফোঁহা, পেট ফুলি যোৱা (যকৃত বা প্লীহা ডাঙৰ হোৱা) *সাধাৰণতে আৰম্ভ:* বীজাণু খোৱাৰ ১-২ সপ্তাহ পিছত *স্থায়িত্ব:* এণ্টিবায়টিক চিকিৎসা আৰম্ভ কৰাৰ পিছত সাধাৰণতে ৭-১০ দিন। জটিলতা বা ঔষধ প্ৰতিৰোধ থাকিলে বেছি দিন থাকে। *কাৰণ:* Salmonella enterica serotype Typhi ৰ দ্বাৰা পেটৰ সংক্ৰমণ *আশংকাৰ কাৰক:* টাইফয়েড থকা অঞ্চলত বাস কৰা বা ভ্ৰমণ কৰা; Salmonella typhi বেক্টেৰিয়া লৈ কাম কৰা ক্লিনিকেল মাইক্ৰ'বায়'লজিষ্ট হিচাপে কাম কৰা; সংক্ৰমিত ব্যক্তিৰ ঘনিষ্ঠ সংস্পৰ্শত থকা; Salmonella typhi থকা নলা-নৰ্দমাৰে প্ৰদূষিত পানী খোৱা *প্ৰতিৰোধ:* ভেকচিনৰ দ্বাৰা প্ৰতিৰোধযোগ্য। টাইফয়েড বেছি থকা অঞ্চললৈ যোৱা ভ্ৰমণকাৰীসকলক ভ্ৰমণৰ আগতে ভেকচিন ল'বলৈ উৎসাহিত কৰা হয়। *চিকিৎসা:* এণ্টিবায়টিক, পানীৰ পৰিমাণ বজাই ৰখা, অতি গুৰুতৰ ক্ষেত্ৰত অস্ত্ৰোপচাৰ। আনক সংক্ৰমিত নকৰিবলৈ কোৱাৰেণ্টাইন (আধুনিক সময়ত সচৰাচৰ কৰা নহয়)। *ফলাফল:* সোনকালে ধৰা পেলাই সঠিক এণ্টিবায়টিক দিলে জটিলতা নোহোৱাকৈ ভাল হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। যদি বীজাণু বহু ঔষধ প্ৰতিৰোধী হয় তেন্তে ফলাফল নিৰ্ণয় কৰাটো কঠিন। চিকিৎসা নকৰা ১০% ৰোগীয়ে লক্ষণ আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত তিনিমাহলৈকে বেক্টেৰিয়া বিয়পায়, আৰু ২-৫% দীৰ্ঘস্থায়ী বাহক হয়। টাইফয়েড আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ মলৰ দ্বাৰা প্ৰদূষিত খাদ্য বা পানী খালে বিয়পে। কেৱল মানুহৰহে সংক্ৰমণ হয়, কোনো জন্তুৰ ভঁৰাল নাই। *ৰোগ নিৰ্ণয়:* ৰোগীৰ নমুনাৰ পৰা S. typhi ৰ খেতি কৰি বা তেজৰ নমুনাৰ পৰা ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা চাই কৰা হয়। ভেকচিনে প্ৰথম দুবছৰত প্ৰায় ৪০-৯০% ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ প্ৰভাৱ সাত বছৰলৈকে থাকিব পাৰে। প্ৰতিৰোধৰ অন্য উপায় হ'ল বিশুদ্ধ খোৱাপানী, ভাল অনাময় ব্যৱস্থা আৰু হাত ধোৱা। টাইফয়েডৰ চিকিৎসা এজিথ্ৰ'মাইচিন, ফ্ল’ৰ’কুইন’লন বা তৃতীয় প্ৰজন্মৰ চেফাল’স্প’ৰিনৰ দৰে এণ্টিবায়টিকৰ দ্বাৰা কৰা হয়। এই এণ্টিবায়টিকবোৰৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বাঢ়ি অহাৰ বাবে চিকিৎসা কঠিন হৈ পৰিছে। ১৯৪০ চনত উন্নত অনাময় আৰু এণ্টিবায়টিকৰ ব্যৱহাৰৰ ফলত উন্নত বিশ্বত টাইফয়েড কমি গৈছিল। *মন কৰিব:* টাইফাছ এবিধ বেলেগ ৰোগ। লক্ষণ একে হোৱাৰ বাবে ১৮০০ শতিকালৈকে ইহঁতক বেলেগ ৰোগ বুলি জনা নগৈছিল। "টাইফয়েড" মানে "টাইফাছৰ দৰে"। 11aw2nqw55pgc9nr16kt5rtx4ezpkyc 635194 635193 2026-09-12T18:08:10Z ~2026-49417-86 51625 /* */ 635194 wikitext text/x-wiki টাইফয়েড জ্বৰ, যাক টাইফয়েড বুলিও কোৱা হয়, হৈছে মুখেৰে সংক্ৰমিত হোৱা এবিধ ৰোগ। ই Salmonella enterica serotype Typhi বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা হয়, যাক Salmonella Typhi বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ লক্ষণসমূহ মৃদুৰ পৰা গুৰুতৰলৈ হ'ব পাৰে, আৰু সাধাৰণতে সংক্ৰমণৰ ৬ ৰ পৰা ৩০ দিনৰ পিছত আৰম্ভ হয়। প্ৰায়ে কেইবাদিন ধৰি লাহে লাহে বেছি জ্বৰ উঠে। ইয়াৰ লগত দুৰ্বলতা, পেটৰ বিষ, কোষ্ঠকাঠিন্য, মূৰৰ বিষ আৰু মৃদু বমি হয়। কিছুমান লোকৰ ছালত গোলাপী ৰঙৰ দাগযুক্ত ফোঁহা ওলায়। গুৰুতৰ ক্ষেত্ৰত মানুহৰ মাজত বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে। চিকিৎসা নকৰাকৈ লক্ষণবোৰ সপ্তাহ বা মাহলৈকে থাকিব পাৰে। ডায়েৰিয়া গুৰুতৰ হ'ব পাৰে, কিন্তু সচৰাচৰ নহয়। আন কিছুমান লোকে আক্ৰান্ত নোহোৱাকৈয়ো ইয়াক কঢ়িয়াই ফুৰিব পাৰে, কিন্তু তথাপিও তেওঁলোক সংক্ৰামক। *অন্য নাম: এণ্টেৰিক জ্বৰ, লেহেমীয়া জ্বৰ *বিভাগ:* সংক্ৰামক ৰোগ *লক্ষণ:* জ্বৰ যিটো কমকৈ আৰম্ভ হৈ প্ৰতিদিনে বাঢ়ে, ১০৪.৯°F (৪০.৫°C) পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। মূৰৰ বিষ, দুৰ্বলতা আৰু ভাগৰ, পেশীৰ বিষ, ঘাম ওলোৱা, শুকান কাহ, ভোক নলগা, ওজন কমি যোৱা, পেটৰ বিষ, ডায়েৰিয়া বা কোষ্ঠকাঠিন্য, ফোঁহা, পেট ফুলি যোৱা (যকৃত বা প্লীহা ডাঙৰ হোৱা) *সাধাৰণতে আৰম্ভ:* বীজাণু খোৱাৰ ১-২ সপ্তাহ পিছত *স্থায়িত্ব:* এণ্টিবায়টিক চিকিৎসা আৰম্ভ কৰাৰ পিছত সাধাৰণতে ৭-১০ দিন। জটিলতা বা ঔষধ প্ৰতিৰোধ থাকিলে বেছি দিন থাকে। *কাৰণ:* Salmonella enterica serotype Typhi ৰ দ্বাৰা পেটৰ সংক্ৰমণ *আশংকাৰ কাৰক:* টাইফয়েড থকা অঞ্চলত বাস কৰা বা ভ্ৰমণ কৰা; Salmonella typhi বেক্টেৰিয়া লৈ কাম কৰা ক্লিনিকেল মাইক্ৰ'বায়'লজিষ্ট হিচাপে কাম কৰা; সংক্ৰমিত ব্যক্তিৰ ঘনিষ্ঠ সংস্পৰ্শত থকা; Salmonella typhi থকা নলা-নৰ্দমাৰে প্ৰদূষিত পানী খোৱা *প্ৰতিৰোধ:* ভেকচিনৰ দ্বাৰা প্ৰতিৰোধযোগ্য। টাইফয়েড বেছি থকা অঞ্চললৈ যোৱা ভ্ৰমণকাৰীসকলক ভ্ৰমণৰ আগতে ভেকচিন ল'বলৈ উৎসাহিত কৰা হয়। *চিকিৎসা:* এণ্টিবায়টিক, পানীৰ পৰিমাণ বজাই ৰখা, অতি গুৰুতৰ ক্ষেত্ৰত অস্ত্ৰোপচাৰ। আনক সংক্ৰমিত নকৰিবলৈ কোৱাৰেণ্টাইন (আধুনিক সময়ত সচৰাচৰ কৰা নহয়)। *ফলাফল:* সোনকালে ধৰা পেলাই সঠিক এণ্টিবায়টিক দিলে জটিলতা নোহোৱাকৈ ভাল হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। যদি বীজাণু বহু ঔষধ প্ৰতিৰোধী হয় তেন্তে ফলাফল নিৰ্ণয় কৰাটো কঠিন। চিকিৎসা নকৰা ১০% ৰোগীয়ে লক্ষণ আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত তিনিমাহলৈকে বেক্টেৰিয়া বিয়পায়, আৰু ২-৫% দীৰ্ঘস্থায়ী বাহক হয়। টাইফয়েড আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ মলৰ দ্বাৰা প্ৰদূষিত খাদ্য বা পানী খালে বিয়পে। কেৱল মানুহৰহে সংক্ৰমণ হয়, কোনো জন্তুৰ ভঁৰাল নাই। *ৰোগ নিৰ্ণয়:* ৰোগীৰ নমুনাৰ পৰা S. typhi ৰ খেতি কৰি বা তেজৰ নমুনাৰ পৰা ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা চাই কৰা হয়। ভেকচিনে প্ৰথম দুবছৰত প্ৰায় ৪০-৯০% ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ প্ৰভাৱ সাত বছৰলৈকে থাকিব পাৰে। প্ৰতিৰোধৰ অন্য উপায় হ'ল বিশুদ্ধ খোৱাপানী, ভাল অনাময় ব্যৱস্থা আৰু হাত ধোৱা। টাইফয়েডৰ চিকিৎসা এজিথ্ৰ'মাইচিন, ফ্ল’ৰ’কুইন’লন বা তৃতীয় প্ৰজন্মৰ চেফাল’স্প’ৰিনৰ দৰে এণ্টিবায়টিকৰ দ্বাৰা কৰা হয়। এই এণ্টিবায়টিকবোৰৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বাঢ়ি অহাৰ বাবে চিকিৎসা কঠিন হৈ পৰিছে। ১৯৪০ চনত উন্নত অনাময় আৰু এণ্টিবায়টিকৰ ব্যৱহাৰৰ ফলত উন্নত বিশ্বত টাইফয়েড কমি গৈছিল। *মন কৰিব:* টাইফাছ এবিধ বেলেগ ৰোগ। লক্ষণ একে হোৱাৰ বাবে ১৮০০ শতিকালৈকে ইহঁতক বেলেগ ৰোগ বুলি জনা নগৈছিল। "টাইফয়েড" মানে "টাইফাছৰ দৰে"। q8nqojdfey74ck2e168ei0btumzmzjp 635195 635194 2026-09-12T18:11:28Z ~2026-49417-86 51625 635195 wikitext text/x-wiki টাইফয়েড জ্বৰ, যাক টাইফয়েড বুলিও কোৱা হয়, হৈছে মুখেৰে সংক্ৰমিত হোৱা এবিধ ৰোগ। ই Salmonella enterica serotype Typhi বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা হয়, যাক Salmonella Typhi বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ লক্ষণসমূহ মৃদুৰ পৰা গুৰুতৰলৈ হ'ব পাৰে, আৰু সাধাৰণতে সংক্ৰমণৰ ৬ ৰ পৰা ৩০ দিনৰ পিছত আৰম্ভ হয়। প্ৰায়ে কেইবাদিন ধৰি লাহে লাহে বেছি জ্বৰ উঠে। ইয়াৰ লগত দুৰ্বলতা, পেটৰ বিষ, কোষ্ঠকাঠিন্য, মূৰৰ বিষ আৰু মৃদু বমি হয়। কিছুমান লোকৰ ছালত গোলাপী ৰঙৰ দাগযুক্ত ফোঁহা ওলায়। গুৰুতৰ ক্ষেত্ৰত মানুহৰ মাজত বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে। চিকিৎসা নকৰাকৈ লক্ষণবোৰ সপ্তাহ বা মাহলৈকে থাকিব পাৰে। ডায়েৰিয়া গুৰুতৰ হ'ব পাৰে, কিন্তু সচৰাচৰ নহয়। আন কিছুমান লোকে আক্ৰান্ত নোহোৱাকৈয়ো ইয়াক কঢ়িয়াই ফুৰিব পাৰে, কিন্তু তথাপিও তেওঁলোক সংক্ৰামক। *<code><big>^{অন্য নাম: এণ্টেৰিক জ্বৰ, লেহেমীয়া জ্বৰ}</big></code> *<code><big>^{বিভাগ:* সংক্ৰামক ৰোগ}</big></code> *<code><big>^{লক্ষণ:* জ্বৰ যিটো কমকৈ আৰম্ভ হৈ প্ৰতিদিনে বাঢ়ে, ১০৪.৯°F (৪০.৫°C) পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। মূৰৰ বিষ, দুৰ্বলতা আৰু ভাগৰ, পেশীৰ বিষ, ঘাম ওলোৱা, শুকান কাহ, ভোক নলগা, ওজন কমি যোৱা, পেটৰ বিষ, ডায়েৰিয়া বা কোষ্ঠকাঠিন্য, ফোঁহা, পেট ফুলি যোৱা (যকৃত বা প্লীহা ডাঙৰ হোৱা)}</big></code> *<code><big>^{সাধাৰণতে আৰম্ভ:* বীজাণু খোৱাৰ ১-২ সপ্তাহ পিছত}</big></code> *<code><big>^{স্থায়িত্ব:* এণ্টিবায়টিক চিকিৎসা আৰম্ভ কৰাৰ পিছত সাধাৰণতে ৭-১০ দিন। জটিলতা বা ঔষধ প্ৰতিৰোধ থাকিলে বেছি দিন থাকে।}</big></code> *<code><big>^{কাৰণ:* Salmonella enterica serotype Typhi ৰ দ্বাৰা পেটৰ সংক্ৰমণ}</big></code> *<code><big>^{আশংকাৰ কাৰক:* টাইফয়েড থকা অঞ্চলত বাস কৰা বা ভ্ৰমণ কৰা; Salmonella typhi বেক্টেৰিয়া লৈ কাম কৰা ক্লিনিকেল মাইক্ৰ'বায়'লজিষ্ট হিচাপে কাম কৰা; সংক্ৰমিত ব্যক্তিৰ ঘনিষ্ঠ সংস্পৰ্শত থকা; Salmonella typhi থকা নলা-নৰ্দমাৰে প্ৰদূষিত পানী খোৱা}</big></code> *<code><big>^{প্ৰতিৰোধ:* ভেকচিনৰ দ্বাৰা প্ৰতিৰোধযোগ্য। টাইফয়েড বেছি থকা অঞ্চললৈ যোৱা ভ্ৰমণকাৰীসকলক ভ্ৰমণৰ আগতে ভেকচিন ল'বলৈ উৎসাহিত কৰা হয়।}</big></code> *<code><big>^{চিকিৎসা:* এণ্টিবায়টিক, পানীৰ পৰিমাণ বজাই ৰখা, অতি গুৰুতৰ ক্ষেত্ৰত অস্ত্ৰোপচাৰ। আনক সংক্ৰমিত নকৰিবলৈ কোৱাৰেণ্টাইন (আধুনিক সময়ত সচৰাচৰ কৰা নহয়)।}</big></code> *<code><big>^{ফলাফল:* সোনকালে ধৰা পেলাই সঠিক এণ্টিবায়টিক দিলে জটিলতা নোহোৱাকৈ ভাল হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। যদি বীজাণু বহু ঔষধ প্ৰতিৰোধী হয় তেন্তে ফলাফল নিৰ্ণয় কৰাটো কঠিন। চিকিৎসা নকৰা ১০% ৰোগীয়ে লক্ষণ আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত তিনিমাহলৈকে বেক্টেৰিয়া বিয়পায়, আৰু ২-৫% দীৰ্ঘস্থায়ী বাহক হয়।}</big></code> টাইফয়েড আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ মলৰ দ্বাৰা প্ৰদূষিত খাদ্য বা পানী খালে বিয়পে। কেৱল মানুহৰহে সংক্ৰমণ হয়, কোনো জন্তুৰ ভঁৰাল নাই। *ৰোগ নিৰ্ণয়:* ৰোগীৰ নমুনাৰ পৰা S. typhi ৰ খেতি কৰি বা তেজৰ নমুনাৰ পৰা ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা চাই কৰা হয়। ভেকচিনে প্ৰথম দুবছৰত প্ৰায় ৪০-৯০% ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ প্ৰভাৱ সাত বছৰলৈকে থাকিব পাৰে। প্ৰতিৰোধৰ অন্য উপায় হ'ল বিশুদ্ধ খোৱাপানী, ভাল অনাময় ব্যৱস্থা আৰু হাত ধোৱা। টাইফয়েডৰ চিকিৎসা এজিথ্ৰ'মাইচিন, ফ্ল’ৰ’কুইন’লন বা তৃতীয় প্ৰজন্মৰ চেফাল’স্প’ৰিনৰ দৰে এণ্টিবায়টিকৰ দ্বাৰা কৰা হয়। এই এণ্টিবায়টিকবোৰৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বাঢ়ি অহাৰ বাবে চিকিৎসা কঠিন হৈ পৰিছে। ১৯৪০ চনত উন্নত অনাময় আৰু এণ্টিবায়টিকৰ ব্যৱহাৰৰ ফলত উন্নত বিশ্বত টাইফয়েড কমি গৈছিল। *মন কৰিব:* টাইফাছ এবিধ বেলেগ ৰোগ। লক্ষণ একে হোৱাৰ বাবে ১৮০০ শতিকালৈকে ইহঁতক বেলেগ ৰোগ বুলি জনা নগৈছিল। "টাইফয়েড" মানে "টাইফাছৰ দৰে"। p91nzu4zl6ejww2hsfbsyqztu27scd8 0 139518 635196 2026-09-12T18:43:43Z কুমুদ ঘোষ 42738 নতুন পৃষ্ঠা: ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পর্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়৷ কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায়... 635196 wikitext text/x-wiki ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পর্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়৷ কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পর্বতৰ পৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে। ns60b96ev4fitcjeze5qd27j38y3115 635197 635196 2026-09-12T18:43:54Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635197 wikitext text/x-wiki ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে। ddi6kgzung5u2ws7bywtcac9tnyycqy 635198 635197 2026-09-12T18:44:15Z কুমুদ ঘোষ 42738 635198 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে। rcnf5odmtklj5mqzpoaxjll7j3ojm9w 635199 635198 2026-09-12T18:44:31Z কুমুদ ঘোষ 42738 635199 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে। ==তথ্যসূত্ৰ== 4c17mca2s4rkqupn0vxxkku321us6mb 635202 635199 2026-09-12T18:46:19Z কুমুদ ঘোষ 42738 635202 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে। ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== 43grhjs5339y5846dm4w51yizwr1nmm 635203 635202 2026-09-12T18:47:34Z কুমুদ ঘোষ 42738 635203 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে। ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং। ==তথ্যসূত্ৰ== 46vxqjoet6tdppqgyay3v3oiyfpkx9v 635204 635203 2026-09-12T18:48:11Z কুমুদ ঘোষ 42738 635204 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং। ==তথ্যসূত্ৰ== el8vvpvwsmwh8i2cg8ok8x5o0uiyibe 635205 635204 2026-09-12T18:48:33Z কুমুদ ঘোষ 42738 635205 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== ltxnji0dxw7n6dsxywfi1c4483d7cqj 635206 635205 2026-09-12T18:49:24Z কুমুদ ঘোষ 42738 635206 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== 47oejnbaxp9ag4qi0m33ehwiljzyafh 635292 635206 2026-09-13T11:10:56Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* তথ্যসূত্ৰ */ 635292 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== ==তথ্যসূত্ৰ== 23qhmhpq6cois9i7mqtonor0hcl1pn1 635293 635292 2026-09-13T11:12:27Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635293 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ==তথ্যসূত্ৰ== qsojjunzn9mh2929nua5cboq4dqbdye 635294 635293 2026-09-13T11:13:26Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635294 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন বগাই যোৱাৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পাহাৰটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== apndre5wdchxdqrh0eiigus4raof68f 635295 635294 2026-09-13T11:14:53Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635295 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পর্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== fehh56wsvbkqxgks7q2ydl1m56nocz2 635296 635295 2026-09-13T11:17:23Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635296 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পর্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।[5] ==তথ্যসূত্ৰ== pmunhl7zxh4f30dj35u2wzxpgig3obw 635297 635296 2026-09-13T11:17:33Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635297 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।[5] ==তথ্যসূত্ৰ== tuyw0sg43nx9bit9vwmz7f41kkk1xjv 635298 635297 2026-09-13T11:19:33Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635298 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।[5] ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আৱদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। ==তথ্যসূত্ৰ== 8tiefv1rsmfdxw5i5ocipnbf7leu0kj 635299 635298 2026-09-13T11:21:41Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635299 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।[5] ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আৱদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।[5] ==তথ্যসূত্ৰ== jfwysgqf9aopicy3z73hrmwl0sb3efh 635300 635299 2026-09-13T11:23:10Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635300 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।[5] ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আৱদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।[5] ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।[5] ==তথ্যসূত্ৰ== 21w1guva0kox10v3ieur3p0or0aoj9i 635301 635300 2026-09-13T11:23:56Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635301 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।[5] ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আৱদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।[5] ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।[5] হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।[5] ==তথ্যসূত্ৰ== dobnzk2pivv0wx3vfj3v2h9x491tdo8 635302 635301 2026-09-13T11:27:02Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635302 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।[5] ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আৱদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।[5] ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।[5] হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।[5] চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।[5] ==তথ্যসূত্ৰ== nm3kob7a6dqebb5w7cvipl3lg03eol4 635303 635302 2026-09-13T11:29:39Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635303 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।[5] ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আৱদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।[5] ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।[5] হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।[5] চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।[5] অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পর্বতাৰোহণ অভিযান।[5][6] ==তথ্যসূত্ৰ== bxt1olgn672y7kbnbsg3jugeb4uf9cb 635304 635303 2026-09-13T11:30:15Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635304 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।[5] ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আৱদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।[5] ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।[5] হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।[5] চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।[5] অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পর্বতাৰোহণ অভিযান।[5][6] হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== kfcs9c63u85vtblws413w6mx2edtpdg 635305 635304 2026-09-13T11:33:05Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635305 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।[5] ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আৱদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।[5] ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।[5] হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।[5] চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।[5] অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পর্বতাৰোহণ অভিযান।[5][6] হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰ পৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পর্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পর্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।[5] ==তথ্যসূত্ৰ== izcgafttvx4vycu27yhuhcqvtqb86dw 635306 635305 2026-09-13T11:33:14Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635306 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।[4] ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।[5] ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।[5] ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।[5] হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।[5] চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।[5] অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।[5][6] হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।[5] ==তথ্যসূত্ৰ== thizzx52svv2z9oof3nw1los0cp894q 635307 635306 2026-09-13T11:34:13Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635307 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news |title=4 Bodies Found, 6 Climbers Missing After Avalanche in Pakistan |url=https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/asia/nirmal-purja-nims-avalanche-pakistan.html |work=[[The New York Times]] |date=31 July 2026 |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Regalado |first3=Francesca |access-date=2 August 2026 }}</ref> ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name="benavides2" /> ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।[5] ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।[5] হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।[5] চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।[5] অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।[5][6] হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।[5] ==তথ্যসূত্ৰ== 3ewt2mlqka42zxti8cthc5ysuo8zgh9 635308 635307 2026-09-13T11:35:58Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* পটভূমি */ 635308 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news |title=4 Bodies Found, 6 Climbers Missing After Avalanche in Pakistan |url=https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/asia/nirmal-purja-nims-avalanche-pakistan.html |work=[[The New York Times]] |date=31 July 2026 |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Regalado |first3=Francesca |access-date=2 August 2026 }}</ref> ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name="benavides2" /> ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।<ref name="benavides2" /> ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।<ref name="benavides2" /> চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।<ref name="benavides2" /> অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।<ref name="benavides2" /><ref name="benavides3" /> হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="benavides2" /> ==তথ্যসূত্ৰ== bwwj88fayo73tkifrub8l62f09lzzck 635309 635308 2026-09-13T11:36:45Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* তথ্যসূত্ৰ */ 635309 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news |title=4 Bodies Found, 6 Climbers Missing After Avalanche in Pakistan |url=https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/asia/nirmal-purja-nims-avalanche-pakistan.html |work=[[The New York Times]] |date=31 July 2026 |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Regalado |first3=Francesca |access-date=2 August 2026 }}</ref> ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name="benavides2" /> ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।<ref name="benavides2" /> ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।<ref name="benavides2" /> চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।<ref name="benavides2" /> অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।<ref name="benavides2" /><ref name="benavides3" /> হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="benavides2" /> ==হিমস্খলন== ==তথ্যসূত্ৰ== hba994cdxk98sjz2li1a2yu8m610a3v 635310 635309 2026-09-13T11:38:27Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমস্খলন */ 635310 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news |title=4 Bodies Found, 6 Climbers Missing After Avalanche in Pakistan |url=https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/asia/nirmal-purja-nims-avalanche-pakistan.html |work=[[The New York Times]] |date=31 July 2026 |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Regalado |first3=Francesca |access-date=2 August 2026 }}</ref> ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name="benavides2" /> ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।<ref name="benavides2" /> ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।<ref name="benavides2" /> চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।<ref name="benavides2" /> অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।<ref name="benavides2" /><ref name="benavides3" /> হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="benavides2" /> ==হিমস্খলন== ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা প্ৰায় ৯:৩০ বজাত কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজত অৱস্থান কৰি থকা দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীদলটোৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== j5do8udspox51kyx6m7u16ir9cq55o5 635311 635310 2026-09-13T11:39:26Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমস্খলন */ 635311 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news |title=4 Bodies Found, 6 Climbers Missing After Avalanche in Pakistan |url=https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/asia/nirmal-purja-nims-avalanche-pakistan.html |work=[[The New York Times]] |date=31 July 2026 |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Regalado |first3=Francesca |access-date=2 August 2026 }}</ref> ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name="benavides2" /> ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।<ref name="benavides2" /> ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।<ref name="benavides2" /> চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।<ref name="benavides2" /> অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।<ref name="benavides2" /><ref name="benavides3" /> হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="benavides2" /> ==হিমস্খলন== ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা প্ৰায় ৯:৩০ বজাত কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজত অৱস্থান কৰি থকা দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীদলটোৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। তেওঁলোকে হাতত থকা চেটেলাইট জিপিএছ ট্ৰেকাৰটোত কেইবাশ মিটাৰ উচ্চতা হ্ৰাস পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== m3ktgkmby7d87xgoafn2bkr3m5zt3yu 635312 635311 2026-09-13T11:41:42Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমস্খলন */ 635312 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news |title=4 Bodies Found, 6 Climbers Missing After Avalanche in Pakistan |url=https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/asia/nirmal-purja-nims-avalanche-pakistan.html |work=[[The New York Times]] |date=31 July 2026 |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Regalado |first3=Francesca |access-date=2 August 2026 }}</ref> ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name="benavides2" /> ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।<ref name="benavides2" /> ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।<ref name="benavides2" /> চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।<ref name="benavides2" /> অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।<ref name="benavides2" /><ref name="benavides3" /> হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="benavides2" /> ==হিমস্খলন== ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা প্ৰায় ৯:৩০ বজাত কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজত অৱস্থান কৰি থকা দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীদলটোৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। তেওঁলোকে হাতত থকা চেটেলাইট জিপিএছ ট্ৰেকাৰটোত কেইবাশ মিটাৰ উচ্চতা হ্ৰাস পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে; হিমস্খলনে বেছ কেম্পৰ ওচৰলৈ‍কে‍ কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহীক পেলাই দিছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== qflcvggon3kk55topkc5hd8e9ec346r 635313 635312 2026-09-13T11:43:24Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635313 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news |title=4 Bodies Found, 6 Climbers Missing After Avalanche in Pakistan |url=https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/asia/nirmal-purja-nims-avalanche-pakistan.html |work=[[The New York Times]] |date=31 July 2026 |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Regalado |first3=Francesca |access-date=2 August 2026 }}</ref> ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name="benavides2" /> ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।<ref name="benavides2" /> ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।<ref name="benavides2" /> চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।<ref name="benavides2" /> অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।<ref name="benavides2" /><ref name="benavides3" /> হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="benavides2" /> ==হিমস্খলন== ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা প্ৰায় ৯:৩০ বজাত কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজত অৱস্থান কৰি থকা দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীদলটোৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। তেওঁলোকে হাতত থকা চেটেলাইট জিপিএছ ট্ৰেকাৰটোত কেইবাশ মিটাৰ উচ্চতা হ্ৰাস পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে; হিমস্খলনে বেছ কেম্পৰ ওচৰলৈ‍কে‍ কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহীক পেলাই দিছিল। পূৰ্জা ট্ৰেকাৰৰপৰা প্ৰায় ৮০০ মিটাৰ (২৬০০ ফুট) উচ্চতাৰ পতন লক্ষ্য কৰিব পাৰি। ==তথ্যসূত্ৰ== 24wfensuwj6koobehfy38rphjdtbwt0 635314 635313 2026-09-13T11:45:05Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমস্খলন */ 635314 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news |title=4 Bodies Found, 6 Climbers Missing After Avalanche in Pakistan |url=https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/asia/nirmal-purja-nims-avalanche-pakistan.html |work=[[The New York Times]] |date=31 July 2026 |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Regalado |first3=Francesca |access-date=2 August 2026 }}</ref> ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name="benavides2" /> ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।<ref name="benavides2" /> ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।<ref name="benavides2" /> চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।<ref name="benavides2" /> অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।<ref name="benavides2" /><ref name="benavides3" /> হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="benavides2" /> ==হিমস্খলন== ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা প্ৰায় ৯:৩০ বজাত কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজত অৱস্থান কৰি থকা দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীদলটোৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। তেওঁলোকে হাতত থকা চেটেলাইট জিপিএছ ট্ৰেকাৰটোত কেইবাশ মিটাৰ উচ্চতা হ্ৰাস পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে; হিমস্খলনে বেছ কেম্পৰ ওচৰলৈ‍কে‍ কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহীক পেলাই দিছিল। পূৰ্জা ট্ৰেকাৰৰপৰা প্ৰায় ৮০০ মিটাৰ (২৬০০ ফুট) উচ্চতাৰ পতন লক্ষ্য কৰিব পাৰি; আনহাতে আল হাৰ্থী প্ৰায় পর্বতৰ নামনিলৈ আহি‍ পৰিলহি‍।[5] ==তথ্যসূত্ৰ== fvqobt7fd6wma54ycqbevoajeqzdkaa 635315 635314 2026-09-13T11:46:27Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমস্খলন */ 635315 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news |title=4 Bodies Found, 6 Climbers Missing After Avalanche in Pakistan |url=https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/asia/nirmal-purja-nims-avalanche-pakistan.html |work=[[The New York Times]] |date=31 July 2026 |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Regalado |first3=Francesca |access-date=2 August 2026 }}</ref> ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name="benavides2" /> ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।<ref name="benavides2" /> ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।<ref name="benavides2" /> চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।<ref name="benavides2" /> অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।<ref name="benavides2" /><ref name="benavides3" /> হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="benavides2" /> ==হিমস্খলন== ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা প্ৰায় ৯:৩০ বজাত কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজত অৱস্থান কৰি থকা দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীদলটোৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। তেওঁলোকে হাতত থকা চেটেলাইট জিপিএছ ট্ৰেকাৰটোত কেইবাশ মিটাৰ উচ্চতা হ্ৰাস পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে; হিমস্খলনে বেছ কেম্পৰ ওচৰলৈ‍কে‍ কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহীক পেলাই দিছিল। পূৰ্জা ট্ৰেকাৰৰপৰা প্ৰায় ৮০০ মিটাৰ (২৬০০ ফুট) উচ্চতাৰ পতন লক্ষ্য কৰিব পাৰি; আনহাতে আল হাৰ্থী প্ৰায় পর্বতৰ নামনিলৈ আহি‍ পৰিলহি‍।[5] ভূমিস্খলনৰ মাত্ৰ কেইঘণ্টামানৰ পাছতে আকাশী উদ্ধাৰৰ আহ্বান জনোৱা বুলি কোৱা হয়।[5] ==তথ্যসূত্ৰ== h9qh6hj0xa6zgbhooamqi4nb1e0ese2 635316 635315 2026-09-13T11:46:36Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635316 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news |title=4 Bodies Found, 6 Climbers Missing After Avalanche in Pakistan |url=https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/asia/nirmal-purja-nims-avalanche-pakistan.html |work=[[The New York Times]] |date=31 July 2026 |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Regalado |first3=Francesca |access-date=2 August 2026 }}</ref> ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name="benavides2" /> ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।<ref name="benavides2" /> ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।<ref name="benavides2" /> চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।<ref name="benavides2" /> অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।<ref name="benavides2" /><ref name="benavides3" /> হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="benavides2" /> ==হিমস্খলন== ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা প্ৰায় ৯:৩০ বজাত কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজত অৱস্থান কৰি থকা দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীদলটোৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। তেওঁলোকে হাতত থকা চেটেলাইট জিপিএছ ট্ৰেকাৰটোত কেইবাশ মিটাৰ উচ্চতা হ্ৰাস পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে; হিমস্খলনে বেছ কেম্পৰ ওচৰলৈ‍কে‍ কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহীক পেলাই দিছিল। পূৰ্জা ট্ৰেকাৰৰপৰা প্ৰায় ৮০০ মিটাৰ (২৬০০ ফুট) উচ্চতাৰ পতন লক্ষ্য কৰিব পাৰি; আনহাতে আল হাৰ্থী প্ৰায় পৰ্বতৰ নামনিলৈ আহি‍ পৰিলহি‍।[5] ভূমিস্খলনৰ মাত্ৰ কেইঘণ্টামানৰ পাছতে আকাশী উদ্ধাৰৰ আহ্বান জনোৱা বুলি কোৱা হয়।[5] ==তথ্যসূত্ৰ== f2s6jr3ei3gsgfmhbniqzgan9m9nax2 635317 635316 2026-09-13T11:47:07Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমস্খলন */ 635317 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news |title=4 Bodies Found, 6 Climbers Missing After Avalanche in Pakistan |url=https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/asia/nirmal-purja-nims-avalanche-pakistan.html |work=[[The New York Times]] |date=31 July 2026 |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Regalado |first3=Francesca |access-date=2 August 2026 }}</ref> ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name="benavides2" /> ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।<ref name="benavides2" /> ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।<ref name="benavides2" /> চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।<ref name="benavides2" /> অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।<ref name="benavides2" /><ref name="benavides3" /> হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="benavides2" /> ==হিমস্খলন== ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা প্ৰায় ৯:৩০ বজাত কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজত অৱস্থান কৰি থকা দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীদলটোৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। তেওঁলোকে হাতত থকা চেটেলাইট জিপিএছ ট্ৰেকাৰটোত কেইবাশ মিটাৰ উচ্চতা হ্ৰাস পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে; হিমস্খলনে বেছ কেম্পৰ ওচৰলৈ‍কে‍ কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহীক পেলাই দিছিল। পূৰ্জা ট্ৰেকাৰৰপৰা প্ৰায় ৮০০ মিটাৰ (২৬০০ ফুট) উচ্চতাৰ পতন লক্ষ্য কৰিব পাৰি; আনহাতে আল হাৰ্থী প্ৰায় পৰ্বতৰ নামনিলৈ আহি‍ পৰিলহি‍।<ref name="benavides2" /> ভূমিস্খলনৰ মাত্ৰ কেইঘণ্টামানৰ পাছতে আকাশী উদ্ধাৰৰ আহ্বান জনোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref name="benavides2" /> ==তথ্যসূত্ৰ== 9qijhqm7kvygv55rizph4c6iichiukw 635318 635317 2026-09-13T11:47:37Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমস্খলন */ 635318 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news |title=4 Bodies Found, 6 Climbers Missing After Avalanche in Pakistan |url=https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/asia/nirmal-purja-nims-avalanche-pakistan.html |work=[[The New York Times]] |date=31 July 2026 |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Regalado |first3=Francesca |access-date=2 August 2026 }}</ref> ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name="benavides2" /> ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।<ref name="benavides2" /> ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।<ref name="benavides2" /> চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।<ref name="benavides2" /> অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।<ref name="benavides2" /><ref name="benavides3" /> হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="benavides2" /> ==হিমস্খলন== ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা প্ৰায় ৯:৩০ বজাত কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজত অৱস্থান কৰি থকা দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীদলটোৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। তেওঁলোকে হাতত থকা চেটেলাইট জিপিএছ ট্ৰেকাৰটোত কেইবাশ মিটাৰ উচ্চতা হ্ৰাস পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে; হিমস্খলনে বেছ কেম্পৰ ওচৰলৈ‍কে‍ কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহীক পেলাই দিছিল। পূৰ্জা ট্ৰেকাৰৰপৰা প্ৰায় ৮০০ মিটাৰ (২৬০০ ফুট) উচ্চতাৰ পতন লক্ষ্য কৰিব পাৰি; আনহাতে আল হাৰ্থী প্ৰায় পৰ্বতৰ নামনিলৈ আহি‍ পৰিলহি‍।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনৰ মাত্ৰ কেইঘণ্টামানৰ পাছতে আকাশী উদ্ধাৰৰ আহ্বান জনোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref name="benavides2" /> ==তথ্যসূত্ৰ== fxlbh1efhsucx9zcgzqjfsmn3c7ecbg 635319 635318 2026-09-13T11:49:29Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* হিমস্খলন */ 635319 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Fatal natural disaster in Pakistan}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Use Pakistani English|date=August 2026}} {{Infobox event | image = 7 15 BroadPeak.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = Broad Peak from Concordia, pictured in 2004 | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = 30 July 2026 | venue = | location = [[Broad Peak]]<br/>Elevation {{cvt|6660|m|ft}} | coordinates = {{coord|35|48|40|N|76|32|56|E|display=inline,title}} | also_known_as = | type = Avalanche | theme = | cause = | first_reporter = | budget = | patrons = | organisers = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = 10 }} ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত পাকিস্তানৰ কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্ৰড পিকত উপনীত হ’বলৈ চেষ্টা কৰা ১০ জনীয়া পৰ্বতাৰোহীৰ এটা দলৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজৰ ঢালত প্ৰায় ৬,৬০০ মিটাৰ (২১,৭০০ ফুট) উচ্চতাত সংঘটিত হোৱা এই হিমস্খলনে সকলো পৰ্বতাৰোহীকে পৰ্বতৰপৰা তললৈ ঠেলি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2026-08-01 |title=Mountaineer Nirmal Purja killed with all members of expedition in Pakistan avalanche |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |access-date=2026-08-04 |website=[[Euronews]] |language=en |last=Cambra |first=Gael |archive-date=4 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260804062556/https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/01/mountaineer-nirmal-purja-killed-with-all-members-of-expedition-in-pakistan-avalanche |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=31 July 2026 |title=Four bodies located after 10 climbers go missing on Pakistani peak |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |work=[[Al Jazeera]] |access-date=1 August 2026 |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801034025/https://www.aljazeera.com/news/2026/7/31/nepali-climber-purja-9-others-missing-in-pakistan-after-avalanche |url-status=live }}</ref> ১ আগষ্টত ১০ জন পৰ্বতাৰোহীৰ আটাইকেইজনৰে‍ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হয়। পৰ্বতাৰোহীসকল আছিল সোহাইল সাখী, মেলৰী গেইছ, নিৰ্মল পূৰ্জা (নিমছদাই), পুৰ বাহাদুৰ গুৰুং (যুক্ত), নিমা শ্বেৰ্পা, নাধিৰা আল হাৰ্থি, কিলি পেম্বা শ্বেৰ্পা (কিলু), নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা, গ্যালু শ্বেৰ্পা আৰু ৱাং ঝং।<ref>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Broad Peak avalanche claims Nirmal Purja, fellow climbers |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/broad-peak-avalanche-claims-nirmal-purja-fellow-climbers |work=[[The Himalayan Times]] }}</ref> ==পটভূমি== পাকিস্তানৰ গিলগিট-বাল্টিস্তানত অৱস্থিত ব্ৰড পিক (৮,০৫১ মিটাৰ) বিশ্বৰ দ্বাদশ সৰ্বোচ্চ পৰ্বত, ই কে২ৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news |title=4 Bodies Found, 6 Climbers Missing After Avalanche in Pakistan |url=https://www.nytimes.com/2026/07/31/world/asia/nirmal-purja-nims-avalanche-pakistan.html |work=[[The New York Times]] |date=31 July 2026 |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Regalado |first3=Francesca |access-date=2 August 2026 }}</ref> ২০২৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন পৰ্বতাৰোহণৰ বতৰত নিৰ্মল পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলকে ধৰি কেইবাটাও অভিযানে পৰ্বতটোৰ শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা চলাইছিল। পূৰ্জাই ইতিহাসৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে অভিলেখ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল যিয়ে মুঠতে তিনিবাৰকৈ ৮,০০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চৈধ্যটা আঠহাজাৰী শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ অবিহনে দুবাৰকৈ এই অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name="benavides2" /> ৩০ জুলাইৰ হিমস্খলনত আবদ্ধ হৈ থকা বহু পৰ্বতাৰোহী আছিল নেপালৰ অভিজ্ঞ শ্বেৰ্পা গাইড। পূৰ্জাৰ এলিটএক্সপেড দলৰ গাইড হিচাপে কাম কৰা পুৰ বাহাদূৰ গুৰুং (যুক্তা বুলিও জনা যায়), আইএফএমজিএ (ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অৱ মাউণ্টেন গাইড এছ'চিয়েচন)ৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত অভিজ্ঞ গাইড আছিল।<ref name="benavides2" /> ইমাজিন নেপাল দলৰ অন্যতম অভিজ্ঞ পৰ্বতাৰোহী কিলি "কিলু" পেম্বা শ্বেৰ্পা ২০২১ চনত পূৰ্জাৰ নেতৃত্বত কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা গোটটোৰ সদস্য আছিল।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনত পৰাসকলৰ ভিতৰত নিমা শ্বেৰ্পা, নাৱাং থিণ্ডু শ্বেৰ্পা আৰু গ্যালু শ্বেৰ্পাও আছিল।<ref name="benavides2" /> চেভেন ছামিট ট্ৰেকছৰ সৈতে পৰ্বতাৰোহণ কৰা ওমানৰ নাধিৰা আল হাৰ্থীয়ে ২০১৯ চনত মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী ওমানী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে কে২ আৰু মানাসলুত শিখৰত উপনীত হৈছিল।<ref name="benavides2" /> অভিজ্ঞ পাকিস্তানী পৰ্বতাৰোহী সোহেইল সাখীয়ে আমেৰিকাৰ ক্লায়েণ্ট চাৰা মেল'ৰী গেইছক গাইড কৰিছিল, যিজনৰ এয়া আছিল প্ৰথম আঠ হাজাৰী পৰ্বতাৰোহণ অভিযান।<ref name="benavides2" /><ref name="benavides3" /> হিমস্খলনৰ আগৰ দিনবোৰত পৰিস্থিতি অস্থিৰ আছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। ঋতুৰ কেইদিনমান আগতে আৰোহণৰপৰা উভতি অহা এজন পৰ্বতাৰোহীয়ে ১৮ জুলাইত পৰ্বতটোত প্ৰচণ্ড, ধুমুহা বতাহৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনাইছে; তেওঁ কয় যে তীব্ৰ বতাহ আৰু আৰ্দ্ৰতাই ২৯ জুলাইৰ ভিতৰত পৰ্বতটোত সতেজ বৰফ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="benavides2" /> ==হিমস্খলন== ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাইত স্থানীয় সময় অনুসৰি পুৱা প্ৰায় ৯:৩০ বজাত কেম্প ২ আৰু কেম্প ৩ৰ মাজত অৱস্থান কৰি থকা দহজনীয়া পৰ্বতাৰোহীদলটোৰ ওপৰত হিমস্খলন হয়। তেওঁলোকে হাতত থকা চেটেলাইট জিপিএছ ট্ৰেকাৰটোত কেইবাশ মিটাৰ উচ্চতা হ্ৰাস পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে; হিমস্খলনে বেছ কেম্পৰ ওচৰলৈ‍কে‍ কেইবাজনো পৰ্বতাৰোহীক পেলাই দিছিল। পূৰ্জা ট্ৰেকাৰৰপৰা প্ৰায় ৮০০ মিটাৰ (২৬০০ ফুট) উচ্চতাৰ পতন লক্ষ্য কৰিব পাৰি; আনহাতে আল হাৰ্থী প্ৰায় পৰ্বতৰ নামনিলৈ আহি‍ পৰিলহি‍।<ref name="benavides2" /> হিমস্খলনৰ মাত্ৰ কেইঘণ্টামানৰ পাছতে আকাশী উদ্ধাৰৰ আহ্বান জনোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref name="benavides2" /> ==অনুসন্ধান আৰু উদ্ধাৰ== ==তথ্যসূত্ৰ== dv8ssbjd8j877bp6p26ambngulxp289 4 139519 635244 2026-09-13T03:44:16Z KhiLanTzi 23530 [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস#নতুন উৎস]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 635244 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস#নতুন উৎস]] thtnkt7nrpcci40qclv5u56kchxq7rf 0 139520 635281 2026-09-13T07:49:44Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635281 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=December 2014}} {{Use dmy dates|date=May 2026}} {{Infobox settlement | name = কিলা ৰায়পুৰ | official_name = | native_name = ਕ਼ਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ | other_name = কিলা ৰায়পুৰ | nickname = গ্ৰাম্য অলিম্পিক | settlement_type = [[গাঁও]] | image_skyline = [[file:KilaRaipurSportsStadium.jpg|250px]] | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ভাৰতৰ পঞ্জাবত কিলা ৰায়পুৰৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30.762|N|75.8228|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[পঞ্জাব|পঞ্জাব]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[লুধিয়ানা জিলা|লুধিয়ানা]] | established_title = প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ১৫৬০ | founder = ৰায় লালা | named_for = ৰায় লালা | government_type = [[গ্ৰাম পঞ্চায়ত]] | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ৬২০৫ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ৰায়পুৰী | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[গুৰমুখী|পঞ্জাবী]] | demographics1_title2 = আঞ্চলিক | demographics1_info2 = [[পঞ্জাবী ভাষা|পঞ্জাবী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ১৪১২০১ | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = ০১৬১-১২৩৪৫৬ | registration_plate = PB 10/ PB 91 | blank1_name_sec1 = নিকটতম চহৰ | blank1_info_sec1 = [[লুধিয়ানা]] | website = | footnotes = }} '''কিলা ৰায়পুৰ''' বা '''কিলা ৰাইপুৰ''' ভাৰতৰ [[পঞ্জাব]] ৰাজ্যৰ [[লুধিয়ানা জিলা]]ৰ এখন উল্লেখযোগ্য গাঁও। গাঁওখন লুধিয়ানা চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯–২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab Travel Guide |date=2006 |publisher=Good Earth |isbn=978-93-80262-17-8 |page=161 |language=en |quote=Qila Raipur, a village about 20 km from Ludhiana, is where the popular Rual Olympics are held every February.}}</ref><ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখনত প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ বাবে ই বিশেষভাৱে জনাজাত। এই উৎসৱক সাধাৰণতে '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' নামেৰে জনা যায়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsৱ |access-date=12 September 2026}}</ref> কিলা ৰায়পুৰৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ইয়াত দৌৰ, কাবাডী, হকী, মল্লযুঁজ, ৰছী টনা আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়াৰ লগতে পশু-ভিত্তিক প্ৰতিযোগিতাও অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== কিলা ৰায়পুৰ নামটো হিন্দী ভাষাৰ '''কিলা''' শব্দৰপৰা অহা বুলি ধৰা হয়। কিলা শব্দৰ অৰ্থ দুৰ্গ। গাঁওখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰায় লালাৰ নামৰ সৈতে '''ৰায়পুৰ''' নামটো জড়িত। গাঁওখনৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা কেইবাটাও প্ৰতিৰক্ষা দুৰ্গৰ সৈতে ইয়াৰ নামৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=क़िला (qila) |url=https://www.shabdkosh.com/search-dictionary?lc=hi&sl=hi&tl=en&e=%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE |publisher=Shabdkosh |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ==ভূগোল== কিলা ৰায়পুৰ প্ৰায় {{coord|30|45|43|N|75|49|22|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত।<ref name=gm>[[গুগল মানচিত্ৰ]]</ref> ই [[লুধিয়ানা]] চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখন পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কাষৰ অঞ্চলত কৃষিকাৰ্য প্ৰধান জীৱিকাৰূপে পৰিগণিত হয়। কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় ইয়াৰ কৃষিভিত্তিক সমাজ আৰু পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ==কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ== {{Main|কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ}} কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান। ইয়াক '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' বুলিও কোৱা হয়। উৎসৱটো সাধাৰণতে প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ প্ৰথম অনুষ্ঠান ১৯৩৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। কিলা ৰায়পুৰৰ বাসিন্দা ইন্দৰ সিং গ্ৰেৱালে গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু পঞ্জাবী পৰম্পৰাগত সংস্কৃতিক উৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান আৰম্ভ কৰিছিল। গ্ৰেৱাল ক্ৰীড়া সংস্থাই বহু বছৰ ধৰি এই উৎসৱৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Bullock cart races return to Punjab’s Kila Raipur Rural Olympics after 12 years |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/bullock-cart-races-punjab-kila-raipur-rural-olympics-10491034/ |website=Indian Express |access-date=12 September 2026}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত এই অনুষ্ঠানত মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য গ্ৰাম্য ক্ৰীড়াই প্ৰধান স্থান লাভ কৰিছিল। পাছলৈ ইয়াত বিভিন্ন দৌৰ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল দৌৰ, মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য ক্ৰীড়া সংযোজন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিযোগিতা হৈছে ষাঁড়গাড়ী দৌৰ। ইয়াৰ উপৰি ঘোঁৰা, উট, খচ্চৰ আৰু কুকুৰৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাও ইয়াৰ আকৰ্ষণৰ অংশ। কিছুমান পৰম্পৰাগত শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ অনুষ্ঠানতো প্ৰতিযোগীসকলে নিজৰ শাৰীৰিক শক্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰে। এই উৎসৱত পঞ্জাবী লোকসংস্কৃতিৰ বিভিন্ন দিশো প্ৰদৰ্শিত হয়। লোকগীত, ঢোল, ভাংৰা, গিদ্ধা আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীয়ে উৎসৱটোক কেৱল ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানতে সীমাবদ্ধ নৰখি এক বৃহৎ গ্ৰাম্য উৎসবলৈ পৰিণত কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==উৎসৱৰ ইতিহাস== ১৯৩৩ চনত আৰম্ভ হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱে সময়ৰ লগে লগে ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ১৯৪০-ৰ দশকৰপৰা পশু-ভিত্তিক বিভিন্ন ক্ৰীড়া ইয়াৰ সৈতে জড়িত হয়। ষাঁড়গাড়ী দৌৰ উৎসৱৰ অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণত পৰিণত হয়। উৎসৱটোৱে গ্ৰাম্য পঞ্জাবৰ লোকসকলক ক্ৰীড়াৰ জৰিয়তে একত্ৰিত কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰিছে। উৎসবলৈ পঞ্জাবৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ খেলুৱৈ আৰু দৰ্শক অহাৰ উপৰি বিদেশৰপৰাও ক্ৰীড়াপ্ৰেমী অহা দেখা যায়। ==ষাঁড়গাড়ী দৌৰ== ষাঁড়গাড়ী দৌৰ কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰতিযোগিতাত ষাঁড়ে টনা গাড়ীত প্ৰতিযোগীসকলে দৌৰত অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০১৪ চনত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ পশুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ পিছত ষাঁড়গাড়ী দৌৰ বন্ধ হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰৰ উৎসৱৰ অন্যতম পৰিচিত প্ৰতিযোগিতা বহু বছৰ ধৰি অনুষ্ঠিত নহ'ল।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৪ চনত পশুৰ প্ৰতি নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ সম্পৰ্কীয় পঞ্জাবৰ সংশোধনী আইনে ষাঁড়গাড়ী দৌৰ পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ পথ মুকলি কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰায় ১২ বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত কিলা ৰায়পুৰত পুনৰ ষাঁড়গাড়ী দৌৰ অনুষ্ঠিত হয়। সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা উৎসৱটো আছিল ৮৬সংখ্যক বাৰ্ষিক ক্ৰীড়া উৎসৱ।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/kila-raipur-sports-festival-begins-cart-race-bulls-10536474/ |title=Kila Raipur sports festival begins today; farmers set for cart race, bulls to debut |work=Indian Express |date=17 February 2026 |access-date=12 September 2026}}</ref> ==ক্ৰীড়া== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱত আধুনিক আৰু পৰম্পৰাগত দুয়ো ধৰণৰ ক্ৰীড়া অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে— * দৌৰ * হকী * কাবাডী * মল্লযুঁজ * ৰছী টনা * চাইকেল দৌৰ * ষাঁড়গাড়ী দৌৰ * ঘোঁৰা দৌৰ * উট দৌৰ * কুকুৰ দৌৰ * বিভিন্ন শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰতিযোগিতা ২০২৫ চনৰ চৰকাৰী অনুষ্ঠানসূচীত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ ১০০ মিটাৰ, ২০০ মিটাৰ, ৪০০ মিটাৰ, ৮০০ মিটাৰ আৰু ১৫০০ মিটাৰ দৌৰ, দীঘল জাঁপ, উচ্চ জাঁপ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল দৌৰ আৰু মল্লযুঁজ আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==পৰিবহণ== কিলা ৰায়পুৰ পথ আৰু ৰে'লপথেৰে ভালদৰে সংযুক্ত। গাঁওখনত এটা [[ৰে'ল ষ্টেচন|ৰে'ল ষ্টেচন]] আছে। এই ষ্টেচনৰ মাজেৰে [[জালন্ধৰ]], [[ফিৰোজপুৰ]], [[ধুৰী]] আৰু [[দিল্লী]] আদি স্থানলৈ যোৱা ৰে'ল চলাচল কৰে। গাঁওখনৰ সৈতে [[লুধিয়ানা]], [[ধুৰী]], [[হিছাৰ]], [[মথুৰা]], [[লেহৰাগাগা]], [[আহমদগড়]], [[গিল]], [[বাড্ডোৱাল]] আৰু [[ৰোহিৰা]] আদি স্থানৰ ৰে'ল আৰু পথ যোগাযোগ আছে। ব্ৰিটিছ শাসনকালত গাঁওখনত ৰে'ল ষ্টেচনটো স্থাপন কৰা হৈছিল। সেই সময়ছোৱাতে গাঁওখনৰ চৰকাৰী নামো ব্যৱহাৰত আহিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। কিলা ৰায়পুৰ [[পাখোৱাল]]–[[সাহনেৱাল]] পথৰ ওচৰত অৱস্থিত। [[মালেৰকোটলা]]–[[লুধিয়ানা]] ঘাইপথো গাঁওখনৰ ওচৰতে আছে। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে [[লুধিয়ানা হালৱাৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|শ্বহীদ কৰ্তাৰ সিং সৰাভা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, হালৱাৰা]]। ==শিক্ষা== কিলা ৰায়পুৰ গাঁৱৰ সাক্ষৰতা হাৰ পঞ্জাবৰ সামগ্ৰিক সাক্ষৰতা হাৰতকৈ অধিক। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৯.৩০ শতাংশ আছিল। একে সময়তে পঞ্জাবৰ সাক্ষৰতা হাৰ আছিল ৭৫.৮৪ শতাংশ। গাঁওখনত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৮২.৮৩ শতাংশ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৫.৪৯ শতাংশ আছিল।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> গাঁওখনত মুঠ পাঁচখন বিদ্যালয় আছে— * নানকানা চাহিব জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক ৰাজহুৱা বিদ্যালয় — ১৯৮৬ চনত স্থাপিত। দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে শিক্ষা দিয়া হয়। * খালছা বালিকা উচ্চ বিদ্যালয় — চৰকাৰৰ সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়। * চৰকাৰী জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক বিদ্যালয় — ষষ্ঠৰপৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ল'ৰাৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ছোৱালীৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। ==প্ৰশাসন== কিলা ৰায়পুৰ গাঁওখন এখন স্থানীয় গ্ৰাম পঞ্চায়তৰদ্বাৰা পৰিচালিত। পঞ্চায়তখনত ১১জন সদস্য থাকে আৰু প্ৰতিজন সদস্যই এটা ৱাৰ্ডক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। গাঁওখন [[গিল বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু [[লুধিয়ানা লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। ===ৰাজনীতি=== গাঁওখনৰ সৰপঞ্চ হৈছে যশবীৰ কৌৰ। গাঁওখনৰ প্ৰায় ৫০ শতাংশ ৱাৰ্ড মহিলাই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ৱাৰ্ড অনুসূচিত জাতিৰ লোকসকলে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত গাঁওখনৰ সৰ্বশেষ পঞ্চায়ত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। এই নিৰ্বাচন দলীয় প্ৰতীকৰ ভিত্তিত অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল। ২০২৫ চনৰ ব্লক সমিতিৰ নিৰ্বাচনত [[আম আদমি পাৰ্টি]]ৰ প্ৰাৰ্থীয়ে ২২০টা ভোটৰ ব্যৱধানত বিজয়ী হৈছিল। [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ প্ৰাৰ্থী দ্বিতীয় আৰু [[শিৰোমণি আকালি দল]]ৰ প্ৰাৰ্থী তৃতীয় স্থানত আছিল। ==জনসংখ্যা== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কিলা ৰায়পুৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৬,২০৫ জন। গাঁওখনৰ জনসাধাৰণৰ প্ৰধান ভাষা পঞ্জাবী।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> ==সংস্কৃতি== কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ক্ৰীড়া উৎসৱৰ সময়ত গাঁওখনত পৰম্পৰাগত পঞ্জাবী ক্ৰীড়া, সংগীত, নৃত্য আৰু খাদ্য-সংস্কৃতিৰ প্ৰদৰ্শন হয়। ক্ৰীড়া উৎসৱে কৃষক, খেলুৱৈ আৰু গ্ৰাম্য সমাজৰ লোকসকলক একে স্থানত সমবেত কৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া পৰ্যটনৰো এটা উল্লেখযোগ্য স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} gto6kt8cq07v1h5xffoat0j34qtcqa2 635282 635281 2026-09-13T08:05:05Z AjayDas 12623 /* */ 635282 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কিলা ৰায়পুৰ | official_name = | native_name = ਕ਼ਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ | other_name = | nickname = গ্ৰাম্য অলিম্পিক | settlement_type = গাঁও | image_skyline = [[file:KilaRaipurSportsStadium.jpg|250px]] | image_alt = | image_caption = | location_map = India Punjab#India | location_label_position = | location_map_alt = | location_map_caption = ভাৰতৰ পঞ্জাবত কিলা ৰায়পুৰৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30.762|N|75.8228|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[পঞ্জাব|পঞ্জাব]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = লুধিয়ানা জিলা | established_title = প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ১৫৬০ | founder = ৰায় লালা | named_for = ৰায় লালা | government_type = গাঁও পঞ্চায়ত | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ৬২০৫ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ৰায়পুৰী | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[গুৰমুখী|পঞ্জাবী]] | demographics1_title2 = আঞ্চলিক | demographics1_info2 = [[পঞ্জাবী ভাষা|পঞ্জাবী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ১৪১২০১ | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = ০১৬১-১২৩৪৫৬ | registration_plate = PB 10/ PB 91 | blank1_name_sec1 = নিকটতম চহৰ | blank1_info_sec1 = [[লুধিয়ানা]] | website = | footnotes = }} '''কিলা ৰায়পুৰ''' বা '''কিলা ৰাইপুৰ''' ভাৰতৰ [[পঞ্জাব]] ৰাজ্যৰ লুধিয়ানা জিলাৰ এখন উল্লেখযোগ্য গাঁও। গাঁওখন লুধিয়ানা চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯–২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab Travel Guide |date=2006 |publisher=Good Earth |isbn=978-93-80262-17-8 |page=161 |language=en |quote=Qila Raipur, a village about 20 km from Ludhiana, is where the popular Rual Olympics are held every February.}}</ref><ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখনত প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ বাবে ই বিশেষভাৱে জনাজাত। এই উৎসৱক সাধাৰণতে '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' নামেৰে জনা যায়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsৱ |access-date=12 September 2026}}</ref> কিলা ৰায়পুৰৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ইয়াত দৌৰ, কাবাডী, হকী, মল্লযুঁজ, ৰছী টনা আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়াৰ লগতে পশু-ভিত্তিক প্ৰতিযোগিতাও অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== কিলা ৰায়পুৰ নামটো হিন্দী ভাষাৰ '''কিলা''' শব্দৰপৰা অহা বুলি ধৰা হয়। কিলা শব্দৰ অৰ্থ দুৰ্গ। গাঁওখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰায় লালাৰ নামৰ সৈতে '''ৰায়পুৰ''' নামটো জড়িত। গাঁওখনৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা কেইবাটাও প্ৰতিৰক্ষা দুৰ্গৰ সৈতে ইয়াৰ নামৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=क़िला (qila) |url=https://www.shabdkosh.com/search-dictionary?lc=hi&sl=hi&tl=en&e=%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE |publisher=Shabdkosh |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ==ভূগোল== কিলা ৰায়পুৰ প্ৰায় {{coord|30|45|43|N|75|49|22|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত।<ref name=gm>[[গুগল মানচিত্ৰ]]</ref> ই [[লুধিয়ানা]] চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখন পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কাষৰ অঞ্চলত কৃষিকাৰ্য প্ৰধান জীৱিকাৰূপে পৰিগণিত হয়। কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় ইয়াৰ কৃষিভিত্তিক সমাজ আৰু পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ==কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ== {{Main|কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ}} কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান। ইয়াক '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' বুলিও কোৱা হয়। উৎসৱটো সাধাৰণতে প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ প্ৰথম অনুষ্ঠান ১৯৩৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। কিলা ৰায়পুৰৰ বাসিন্দা ইন্দৰ সিং গ্ৰেৱালে গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু পঞ্জাবী পৰম্পৰাগত সংস্কৃতিক উৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান আৰম্ভ কৰিছিল। গ্ৰেৱাল ক্ৰীড়া সংস্থাই বহু বছৰ ধৰি এই উৎসৱৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Bullock cart races return to Punjab’s Kila Raipur Rural Olympics after 12 years |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/bullock-cart-races-punjab-kila-raipur-rural-olympics-10491034/ |website=Indian Express |access-date=12 September 2026}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত এই অনুষ্ঠানত মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য গ্ৰাম্য ক্ৰীড়াই প্ৰধান স্থান লাভ কৰিছিল। পাছলৈ ইয়াত বিভিন্ন দৌৰ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল দৌৰ, মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য ক্ৰীড়া সংযোজন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিযোগিতা হৈছে ষাঁড়গাড়ী দৌৰ। ইয়াৰ উপৰি ঘোঁৰা, উট, খচ্চৰ আৰু কুকুৰৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাও ইয়াৰ আকৰ্ষণৰ অংশ। কিছুমান পৰম্পৰাগত শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ অনুষ্ঠানতো প্ৰতিযোগীসকলে নিজৰ শাৰীৰিক শক্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰে। এই উৎসৱত পঞ্জাবী লোকসংস্কৃতিৰ বিভিন্ন দিশো প্ৰদৰ্শিত হয়। লোকগীত, ঢোল, ভাংৰা, গিদ্ধা আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীয়ে উৎসৱটোক কেৱল ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানতে সীমাবদ্ধ নৰখি এক বৃহৎ গ্ৰাম্য উৎসবলৈ পৰিণত কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==উৎসৱৰ ইতিহাস== ১৯৩৩ চনত আৰম্ভ হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱে সময়ৰ লগে লগে ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ১৯৪০-ৰ দশকৰপৰা পশু-ভিত্তিক বিভিন্ন ক্ৰীড়া ইয়াৰ সৈতে জড়িত হয়। ষাঁড়গাড়ী দৌৰ উৎসৱৰ অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণত পৰিণত হয়। উৎসৱটোৱে গ্ৰাম্য পঞ্জাবৰ লোকসকলক ক্ৰীড়াৰ জৰিয়তে একত্ৰিত কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰিছে। উৎসবলৈ পঞ্জাবৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ খেলুৱৈ আৰু দৰ্শক অহাৰ উপৰি বিদেশৰপৰাও ক্ৰীড়াপ্ৰেমী অহা দেখা যায়। ==ষাঁড়গাড়ী দৌৰ== ষাঁড়গাড়ী দৌৰ কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰতিযোগিতাত ষাঁড়ে টনা গাড়ীত প্ৰতিযোগীসকলে দৌৰত অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০১৪ চনত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ পশুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ পিছত ষাঁড়গাড়ী দৌৰ বন্ধ হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰৰ উৎসৱৰ অন্যতম পৰিচিত প্ৰতিযোগিতা বহু বছৰ ধৰি অনুষ্ঠিত নহ'ল।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৪ চনত পশুৰ প্ৰতি নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ সম্পৰ্কীয় পঞ্জাবৰ সংশোধনী আইনে ষাঁড়গাড়ী দৌৰ পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ পথ মুকলি কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰায় ১২ বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত কিলা ৰায়পুৰত পুনৰ ষাঁড়গাড়ী দৌৰ অনুষ্ঠিত হয়। সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা উৎসৱটো আছিল ৮৬সংখ্যক বাৰ্ষিক ক্ৰীড়া উৎসৱ।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/kila-raipur-sports-festival-begins-cart-race-bulls-10536474/ |title=Kila Raipur sports festival begins today; farmers set for cart race, bulls to debut |work=Indian Express |date=17 February 2026 |access-date=12 September 2026}}</ref> ==ক্ৰীড়া== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱত আধুনিক আৰু পৰম্পৰাগত দুয়ো ধৰণৰ ক্ৰীড়া অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে— * দৌৰ * হকী * কাবাডী * মল্লযুঁজ * ৰছী টনা * চাইকেল দৌৰ * ষাঁড়গাড়ী দৌৰ * ঘোঁৰা দৌৰ * উট দৌৰ * কুকুৰ দৌৰ * বিভিন্ন শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰতিযোগিতা ২০২৫ চনৰ চৰকাৰী অনুষ্ঠানসূচীত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ ১০০ মিটাৰ, ২০০ মিটাৰ, ৪০০ মিটাৰ, ৮০০ মিটাৰ আৰু ১৫০০ মিটাৰ দৌৰ, দীঘল জাঁপ, উচ্চ জাঁপ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল দৌৰ আৰু মল্লযুঁজ আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==পৰিবহণ== কিলা ৰায়পুৰ পথ আৰু ৰে'লপথেৰে ভালদৰে সংযুক্ত। গাঁওখনত এটা [[ৰে'ল ষ্টেচন|ৰে'ল ষ্টেচন]] আছে। এই ষ্টেচনৰ মাজেৰে [[জালন্ধৰ]], [[ফিৰোজপুৰ]], [[ধুৰী]] আৰু [[দিল্লী]] আদি স্থানলৈ যোৱা ৰে'ল চলাচল কৰে। গাঁওখনৰ সৈতে [[লুধিয়ানা]], [[ধুৰী]], [[হিছাৰ]], [[মথুৰা]], [[লেহৰাগাগা]], [[আহমদগড়]], [[গিল]], [[বাড্ডোৱাল]] আৰু [[ৰোহিৰা]] আদি স্থানৰ ৰে'ল আৰু পথ যোগাযোগ আছে। ব্ৰিটিছ শাসনকালত গাঁওখনত ৰে'ল ষ্টেচনটো স্থাপন কৰা হৈছিল। সেই সময়ছোৱাতে গাঁওখনৰ চৰকাৰী নামো ব্যৱহাৰত আহিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। কিলা ৰায়পুৰ [[পাখোৱাল]]–[[সাহনেৱাল]] পথৰ ওচৰত অৱস্থিত। [[মালেৰকোটলা]]–[[লুধিয়ানা]] ঘাইপথো গাঁওখনৰ ওচৰতে আছে। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে [[লুধিয়ানা হালৱাৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|শ্বহীদ কৰ্তাৰ সিং সৰাভা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, হালৱাৰা]]। ==শিক্ষা== কিলা ৰায়পুৰ গাঁৱৰ সাক্ষৰতা হাৰ পঞ্জাবৰ সামগ্ৰিক সাক্ষৰতা হাৰতকৈ অধিক। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৯.৩০ শতাংশ আছিল। একে সময়তে পঞ্জাবৰ সাক্ষৰতা হাৰ আছিল ৭৫.৮৪ শতাংশ। গাঁওখনত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৮২.৮৩ শতাংশ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৫.৪৯ শতাংশ আছিল।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> গাঁওখনত মুঠ পাঁচখন বিদ্যালয় আছে— * নানকানা চাহিব জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক ৰাজহুৱা বিদ্যালয় — ১৯৮৬ চনত স্থাপিত। দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে শিক্ষা দিয়া হয়। * খালছা বালিকা উচ্চ বিদ্যালয় — চৰকাৰৰ সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়। * চৰকাৰী জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক বিদ্যালয় — ষষ্ঠৰপৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ল'ৰাৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ছোৱালীৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। ==প্ৰশাসন== কিলা ৰায়পুৰ গাঁওখন এখন স্থানীয় গ্ৰাম পঞ্চায়তৰদ্বাৰা পৰিচালিত। পঞ্চায়তখনত ১১জন সদস্য থাকে আৰু প্ৰতিজন সদস্যই এটা ৱাৰ্ডক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। গাঁওখন [[গিল বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু [[লুধিয়ানা লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। ===ৰাজনীতি=== গাঁওখনৰ সৰপঞ্চ হৈছে যশবীৰ কৌৰ। গাঁওখনৰ প্ৰায় ৫০ শতাংশ ৱাৰ্ড মহিলাই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ৱাৰ্ড অনুসূচিত জাতিৰ লোকসকলে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত গাঁওখনৰ সৰ্বশেষ পঞ্চায়ত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। এই নিৰ্বাচন দলীয় প্ৰতীকৰ ভিত্তিত অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল। ২০২৫ চনৰ ব্লক সমিতিৰ নিৰ্বাচনত [[আম আদমি পাৰ্টি]]ৰ প্ৰাৰ্থীয়ে ২২০টা ভোটৰ ব্যৱধানত বিজয়ী হৈছিল। [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ প্ৰাৰ্থী দ্বিতীয় আৰু [[শিৰোমণি আকালি দল]]ৰ প্ৰাৰ্থী তৃতীয় স্থানত আছিল। ==জনসংখ্যা== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কিলা ৰায়পুৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৬,২০৫ জন। গাঁওখনৰ জনসাধাৰণৰ প্ৰধান ভাষা পঞ্জাবী।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> ==সংস্কৃতি== কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ক্ৰীড়া উৎসৱৰ সময়ত গাঁওখনত পৰম্পৰাগত পঞ্জাবী ক্ৰীড়া, সংগীত, নৃত্য আৰু খাদ্য-সংস্কৃতিৰ প্ৰদৰ্শন হয়। ক্ৰীড়া উৎসৱে কৃষক, খেলুৱৈ আৰু গ্ৰাম্য সমাজৰ লোকসকলক একে স্থানত সমবেত কৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া পৰ্যটনৰো এটা উল্লেখযোগ্য স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} lxfu284l0wszyjp8bcujnevecl0t1ki 635283 635282 2026-09-13T08:07:11Z AjayDas 12623 /* কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ */ 635283 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কিলা ৰায়পুৰ | official_name = | native_name = ਕ਼ਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ | other_name = | nickname = গ্ৰাম্য অলিম্পিক | settlement_type = গাঁও | image_skyline = [[file:KilaRaipurSportsStadium.jpg|250px]] | image_alt = | image_caption = | location_map = India Punjab#India | location_label_position = | location_map_alt = | location_map_caption = ভাৰতৰ পঞ্জাবত কিলা ৰায়পুৰৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30.762|N|75.8228|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[পঞ্জাব|পঞ্জাব]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = লুধিয়ানা জিলা | established_title = প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ১৫৬০ | founder = ৰায় লালা | named_for = ৰায় লালা | government_type = গাঁও পঞ্চায়ত | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ৬২০৫ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ৰায়পুৰী | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[গুৰমুখী|পঞ্জাবী]] | demographics1_title2 = আঞ্চলিক | demographics1_info2 = [[পঞ্জাবী ভাষা|পঞ্জাবী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ১৪১২০১ | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = ০১৬১-১২৩৪৫৬ | registration_plate = PB 10/ PB 91 | blank1_name_sec1 = নিকটতম চহৰ | blank1_info_sec1 = [[লুধিয়ানা]] | website = | footnotes = }} '''কিলা ৰায়পুৰ''' বা '''কিলা ৰাইপুৰ''' ভাৰতৰ [[পঞ্জাব]] ৰাজ্যৰ লুধিয়ানা জিলাৰ এখন উল্লেখযোগ্য গাঁও। গাঁওখন লুধিয়ানা চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯–২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab Travel Guide |date=2006 |publisher=Good Earth |isbn=978-93-80262-17-8 |page=161 |language=en |quote=Qila Raipur, a village about 20 km from Ludhiana, is where the popular Rual Olympics are held every February.}}</ref><ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখনত প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ বাবে ই বিশেষভাৱে জনাজাত। এই উৎসৱক সাধাৰণতে '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' নামেৰে জনা যায়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsৱ |access-date=12 September 2026}}</ref> কিলা ৰায়পুৰৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ইয়াত দৌৰ, কাবাডী, হকী, মল্লযুঁজ, ৰছী টনা আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়াৰ লগতে পশু-ভিত্তিক প্ৰতিযোগিতাও অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== কিলা ৰায়পুৰ নামটো হিন্দী ভাষাৰ '''কিলা''' শব্দৰপৰা অহা বুলি ধৰা হয়। কিলা শব্দৰ অৰ্থ দুৰ্গ। গাঁওখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰায় লালাৰ নামৰ সৈতে '''ৰায়পুৰ''' নামটো জড়িত। গাঁওখনৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা কেইবাটাও প্ৰতিৰক্ষা দুৰ্গৰ সৈতে ইয়াৰ নামৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=क़िला (qila) |url=https://www.shabdkosh.com/search-dictionary?lc=hi&sl=hi&tl=en&e=%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE |publisher=Shabdkosh |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ==ভূগোল== কিলা ৰায়পুৰ প্ৰায় {{coord|30|45|43|N|75|49|22|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত।<ref name=gm>[[গুগল মানচিত্ৰ]]</ref> ই [[লুধিয়ানা]] চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখন পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কাষৰ অঞ্চলত কৃষিকাৰ্য প্ৰধান জীৱিকাৰূপে পৰিগণিত হয়। কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় ইয়াৰ কৃষিভিত্তিক সমাজ আৰু পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ==কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান। ইয়াক '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' বুলিও কোৱা হয়। উৎসৱটো সাধাৰণতে প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ প্ৰথম অনুষ্ঠান ১৯৩৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। কিলা ৰায়পুৰৰ বাসিন্দা ইন্দৰ সিং গ্ৰেৱালে গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু পঞ্জাবী পৰম্পৰাগত সংস্কৃতিক উৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান আৰম্ভ কৰিছিল। গ্ৰেৱাল ক্ৰীড়া সংস্থাই বহু বছৰ ধৰি এই উৎসৱৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Bullock cart races return to Punjab’s Kila Raipur Rural Olympics after 12 years |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/bullock-cart-races-punjab-kila-raipur-rural-olympics-10491034/ |website=Indian Express |access-date=12 September 2026}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত এই অনুষ্ঠানত মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য গ্ৰাম্য ক্ৰীড়াই প্ৰধান স্থান লাভ কৰিছিল। পাছলৈ ইয়াত বিভিন্ন দৌৰ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল ৰেচ, মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য ক্ৰীড়া সংযোজন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিযোগিতা হৈছে ষাঁড়গাড়ী ৰেচ। ইয়াৰ উপৰি ঘোঁৰা, উট, খচ্চৰ আৰু কুকুৰৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাও ইয়াৰ আকৰ্ষণৰ অংশ। কিছুমান পৰম্পৰাগত শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ অনুষ্ঠানতো প্ৰতিযোগীসকলে নিজৰ শাৰীৰিক শক্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰে। এই উৎসৱত পঞ্জাবী লোকসংস্কৃতিৰ বিভিন্ন দিশো প্ৰদৰ্শিত হয়। লোকগীত, ঢোল, [[ভাংৰা]], [[গিদ্ধা]] আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীয়ে উৎসৱটোক কেৱল ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানতে সীমাবদ্ধ নাৰখি এক বৃহৎ গ্ৰাম্য উৎসবলৈ পৰিণত কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==উৎসৱৰ ইতিহাস== ১৯৩৩ চনত আৰম্ভ হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱে সময়ৰ লগে লগে ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ১৯৪০-ৰ দশকৰপৰা পশু-ভিত্তিক বিভিন্ন ক্ৰীড়া ইয়াৰ সৈতে জড়িত হয়। ষাঁড়গাড়ী দৌৰ উৎসৱৰ অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণত পৰিণত হয়। উৎসৱটোৱে গ্ৰাম্য পঞ্জাবৰ লোকসকলক ক্ৰীড়াৰ জৰিয়তে একত্ৰিত কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰিছে। উৎসবলৈ পঞ্জাবৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ খেলুৱৈ আৰু দৰ্শক অহাৰ উপৰি বিদেশৰপৰাও ক্ৰীড়াপ্ৰেমী অহা দেখা যায়। ==ষাঁড়গাড়ী দৌৰ== ষাঁড়গাড়ী দৌৰ কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰতিযোগিতাত ষাঁড়ে টনা গাড়ীত প্ৰতিযোগীসকলে দৌৰত অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০১৪ চনত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ পশুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ পিছত ষাঁড়গাড়ী দৌৰ বন্ধ হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰৰ উৎসৱৰ অন্যতম পৰিচিত প্ৰতিযোগিতা বহু বছৰ ধৰি অনুষ্ঠিত নহ'ল।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৪ চনত পশুৰ প্ৰতি নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ সম্পৰ্কীয় পঞ্জাবৰ সংশোধনী আইনে ষাঁড়গাড়ী দৌৰ পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ পথ মুকলি কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰায় ১২ বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত কিলা ৰায়পুৰত পুনৰ ষাঁড়গাড়ী দৌৰ অনুষ্ঠিত হয়। সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা উৎসৱটো আছিল ৮৬সংখ্যক বাৰ্ষিক ক্ৰীড়া উৎসৱ।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/kila-raipur-sports-festival-begins-cart-race-bulls-10536474/ |title=Kila Raipur sports festival begins today; farmers set for cart race, bulls to debut |work=Indian Express |date=17 February 2026 |access-date=12 September 2026}}</ref> ==ক্ৰীড়া== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱত আধুনিক আৰু পৰম্পৰাগত দুয়ো ধৰণৰ ক্ৰীড়া অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে— * দৌৰ * হকী * কাবাডী * মল্লযুঁজ * ৰছী টনা * চাইকেল দৌৰ * ষাঁড়গাড়ী দৌৰ * ঘোঁৰা দৌৰ * উট দৌৰ * কুকুৰ দৌৰ * বিভিন্ন শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰতিযোগিতা ২০২৫ চনৰ চৰকাৰী অনুষ্ঠানসূচীত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ ১০০ মিটাৰ, ২০০ মিটাৰ, ৪০০ মিটাৰ, ৮০০ মিটাৰ আৰু ১৫০০ মিটাৰ দৌৰ, দীঘল জাঁপ, উচ্চ জাঁপ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল দৌৰ আৰু মল্লযুঁজ আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==পৰিবহণ== কিলা ৰায়পুৰ পথ আৰু ৰে'লপথেৰে ভালদৰে সংযুক্ত। গাঁওখনত এটা [[ৰে'ল ষ্টেচন|ৰে'ল ষ্টেচন]] আছে। এই ষ্টেচনৰ মাজেৰে [[জালন্ধৰ]], [[ফিৰোজপুৰ]], [[ধুৰী]] আৰু [[দিল্লী]] আদি স্থানলৈ যোৱা ৰে'ল চলাচল কৰে। গাঁওখনৰ সৈতে [[লুধিয়ানা]], [[ধুৰী]], [[হিছাৰ]], [[মথুৰা]], [[লেহৰাগাগা]], [[আহমদগড়]], [[গিল]], [[বাড্ডোৱাল]] আৰু [[ৰোহিৰা]] আদি স্থানৰ ৰে'ল আৰু পথ যোগাযোগ আছে। ব্ৰিটিছ শাসনকালত গাঁওখনত ৰে'ল ষ্টেচনটো স্থাপন কৰা হৈছিল। সেই সময়ছোৱাতে গাঁওখনৰ চৰকাৰী নামো ব্যৱহাৰত আহিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। কিলা ৰায়পুৰ [[পাখোৱাল]]–[[সাহনেৱাল]] পথৰ ওচৰত অৱস্থিত। [[মালেৰকোটলা]]–[[লুধিয়ানা]] ঘাইপথো গাঁওখনৰ ওচৰতে আছে। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে [[লুধিয়ানা হালৱাৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|শ্বহীদ কৰ্তাৰ সিং সৰাভা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, হালৱাৰা]]। ==শিক্ষা== কিলা ৰায়পুৰ গাঁৱৰ সাক্ষৰতা হাৰ পঞ্জাবৰ সামগ্ৰিক সাক্ষৰতা হাৰতকৈ অধিক। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৯.৩০ শতাংশ আছিল। একে সময়তে পঞ্জাবৰ সাক্ষৰতা হাৰ আছিল ৭৫.৮৪ শতাংশ। গাঁওখনত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৮২.৮৩ শতাংশ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৫.৪৯ শতাংশ আছিল।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> গাঁওখনত মুঠ পাঁচখন বিদ্যালয় আছে— * নানকানা চাহিব জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক ৰাজহুৱা বিদ্যালয় — ১৯৮৬ চনত স্থাপিত। দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে শিক্ষা দিয়া হয়। * খালছা বালিকা উচ্চ বিদ্যালয় — চৰকাৰৰ সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়। * চৰকাৰী জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক বিদ্যালয় — ষষ্ঠৰপৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ল'ৰাৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ছোৱালীৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। ==প্ৰশাসন== কিলা ৰায়পুৰ গাঁওখন এখন স্থানীয় গ্ৰাম পঞ্চায়তৰদ্বাৰা পৰিচালিত। পঞ্চায়তখনত ১১জন সদস্য থাকে আৰু প্ৰতিজন সদস্যই এটা ৱাৰ্ডক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। গাঁওখন [[গিল বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু [[লুধিয়ানা লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। ===ৰাজনীতি=== গাঁওখনৰ সৰপঞ্চ হৈছে যশবীৰ কৌৰ। গাঁওখনৰ প্ৰায় ৫০ শতাংশ ৱাৰ্ড মহিলাই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ৱাৰ্ড অনুসূচিত জাতিৰ লোকসকলে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত গাঁওখনৰ সৰ্বশেষ পঞ্চায়ত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। এই নিৰ্বাচন দলীয় প্ৰতীকৰ ভিত্তিত অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল। ২০২৫ চনৰ ব্লক সমিতিৰ নিৰ্বাচনত [[আম আদমি পাৰ্টি]]ৰ প্ৰাৰ্থীয়ে ২২০টা ভোটৰ ব্যৱধানত বিজয়ী হৈছিল। [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ প্ৰাৰ্থী দ্বিতীয় আৰু [[শিৰোমণি আকালি দল]]ৰ প্ৰাৰ্থী তৃতীয় স্থানত আছিল। ==জনসংখ্যা== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কিলা ৰায়পুৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৬,২০৫ জন। গাঁওখনৰ জনসাধাৰণৰ প্ৰধান ভাষা পঞ্জাবী।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> ==সংস্কৃতি== কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ক্ৰীড়া উৎসৱৰ সময়ত গাঁওখনত পৰম্পৰাগত পঞ্জাবী ক্ৰীড়া, সংগীত, নৃত্য আৰু খাদ্য-সংস্কৃতিৰ প্ৰদৰ্শন হয়। ক্ৰীড়া উৎসৱে কৃষক, খেলুৱৈ আৰু গ্ৰাম্য সমাজৰ লোকসকলক একে স্থানত সমবেত কৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া পৰ্যটনৰো এটা উল্লেখযোগ্য স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} 9rmqj7o9waxrg7c6u4oogsyher79c9z 635284 635283 2026-09-13T08:07:45Z AjayDas 12623 /* উৎসৱৰ ইতিহাস */ 635284 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কিলা ৰায়পুৰ | official_name = | native_name = ਕ਼ਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ | other_name = | nickname = গ্ৰাম্য অলিম্পিক | settlement_type = গাঁও | image_skyline = [[file:KilaRaipurSportsStadium.jpg|250px]] | image_alt = | image_caption = | location_map = India Punjab#India | location_label_position = | location_map_alt = | location_map_caption = ভাৰতৰ পঞ্জাবত কিলা ৰায়পুৰৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30.762|N|75.8228|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[পঞ্জাব|পঞ্জাব]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = লুধিয়ানা জিলা | established_title = প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ১৫৬০ | founder = ৰায় লালা | named_for = ৰায় লালা | government_type = গাঁও পঞ্চায়ত | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ৬২০৫ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ৰায়পুৰী | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[গুৰমুখী|পঞ্জাবী]] | demographics1_title2 = আঞ্চলিক | demographics1_info2 = [[পঞ্জাবী ভাষা|পঞ্জাবী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ১৪১২০১ | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = ০১৬১-১২৩৪৫৬ | registration_plate = PB 10/ PB 91 | blank1_name_sec1 = নিকটতম চহৰ | blank1_info_sec1 = [[লুধিয়ানা]] | website = | footnotes = }} '''কিলা ৰায়পুৰ''' বা '''কিলা ৰাইপুৰ''' ভাৰতৰ [[পঞ্জাব]] ৰাজ্যৰ লুধিয়ানা জিলাৰ এখন উল্লেখযোগ্য গাঁও। গাঁওখন লুধিয়ানা চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯–২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab Travel Guide |date=2006 |publisher=Good Earth |isbn=978-93-80262-17-8 |page=161 |language=en |quote=Qila Raipur, a village about 20 km from Ludhiana, is where the popular Rual Olympics are held every February.}}</ref><ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখনত প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ বাবে ই বিশেষভাৱে জনাজাত। এই উৎসৱক সাধাৰণতে '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' নামেৰে জনা যায়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsৱ |access-date=12 September 2026}}</ref> কিলা ৰায়পুৰৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ইয়াত দৌৰ, কাবাডী, হকী, মল্লযুঁজ, ৰছী টনা আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়াৰ লগতে পশু-ভিত্তিক প্ৰতিযোগিতাও অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== কিলা ৰায়পুৰ নামটো হিন্দী ভাষাৰ '''কিলা''' শব্দৰপৰা অহা বুলি ধৰা হয়। কিলা শব্দৰ অৰ্থ দুৰ্গ। গাঁওখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰায় লালাৰ নামৰ সৈতে '''ৰায়পুৰ''' নামটো জড়িত। গাঁওখনৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা কেইবাটাও প্ৰতিৰক্ষা দুৰ্গৰ সৈতে ইয়াৰ নামৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=क़िला (qila) |url=https://www.shabdkosh.com/search-dictionary?lc=hi&sl=hi&tl=en&e=%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE |publisher=Shabdkosh |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ==ভূগোল== কিলা ৰায়পুৰ প্ৰায় {{coord|30|45|43|N|75|49|22|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত।<ref name=gm>[[গুগল মানচিত্ৰ]]</ref> ই [[লুধিয়ানা]] চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখন পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কাষৰ অঞ্চলত কৃষিকাৰ্য প্ৰধান জীৱিকাৰূপে পৰিগণিত হয়। কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় ইয়াৰ কৃষিভিত্তিক সমাজ আৰু পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ==কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান। ইয়াক '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' বুলিও কোৱা হয়। উৎসৱটো সাধাৰণতে প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ প্ৰথম অনুষ্ঠান ১৯৩৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। কিলা ৰায়পুৰৰ বাসিন্দা ইন্দৰ সিং গ্ৰেৱালে গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু পঞ্জাবী পৰম্পৰাগত সংস্কৃতিক উৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান আৰম্ভ কৰিছিল। গ্ৰেৱাল ক্ৰীড়া সংস্থাই বহু বছৰ ধৰি এই উৎসৱৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Bullock cart races return to Punjab’s Kila Raipur Rural Olympics after 12 years |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/bullock-cart-races-punjab-kila-raipur-rural-olympics-10491034/ |website=Indian Express |access-date=12 September 2026}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত এই অনুষ্ঠানত মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য গ্ৰাম্য ক্ৰীড়াই প্ৰধান স্থান লাভ কৰিছিল। পাছলৈ ইয়াত বিভিন্ন দৌৰ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল ৰেচ, মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য ক্ৰীড়া সংযোজন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিযোগিতা হৈছে ষাঁড়গাড়ী ৰেচ। ইয়াৰ উপৰি ঘোঁৰা, উট, খচ্চৰ আৰু কুকুৰৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাও ইয়াৰ আকৰ্ষণৰ অংশ। কিছুমান পৰম্পৰাগত শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ অনুষ্ঠানতো প্ৰতিযোগীসকলে নিজৰ শাৰীৰিক শক্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰে। এই উৎসৱত পঞ্জাবী লোকসংস্কৃতিৰ বিভিন্ন দিশো প্ৰদৰ্শিত হয়। লোকগীত, ঢোল, [[ভাংৰা]], [[গিদ্ধা]] আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীয়ে উৎসৱটোক কেৱল ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানতে সীমাবদ্ধ নাৰখি এক বৃহৎ গ্ৰাম্য উৎসবলৈ পৰিণত কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==উৎসৱৰ ইতিহাস== ১৯৩৩ চনত আৰম্ভ হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱে সময়ৰ লগে লগে ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ১৯৪০-ৰ দশকৰপৰা পশু-ভিত্তিক বিভিন্ন ক্ৰীড়া ইয়াৰ সৈতে জড়িত হয়। ষাঁড়গাড়ী ৰেচ উৎসৱৰ অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণত পৰিণত হয়। উৎসৱটোৱে গ্ৰাম্য পঞ্জাবৰ লোকসকলক ক্ৰীড়াৰ জৰিয়তে একত্ৰিত কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰিছে। উৎসবলৈ পঞ্জাবৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ খেলুৱৈ আৰু দৰ্শক অহাৰ উপৰি বিদেশৰপৰাও ক্ৰীড়াপ্ৰেমী অহা দেখা যায়। ==ষাঁড়গাড়ী দৌৰ== ষাঁড়গাড়ী দৌৰ কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰতিযোগিতাত ষাঁড়ে টনা গাড়ীত প্ৰতিযোগীসকলে দৌৰত অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০১৪ চনত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ পশুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ পিছত ষাঁড়গাড়ী দৌৰ বন্ধ হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰৰ উৎসৱৰ অন্যতম পৰিচিত প্ৰতিযোগিতা বহু বছৰ ধৰি অনুষ্ঠিত নহ'ল।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৪ চনত পশুৰ প্ৰতি নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ সম্পৰ্কীয় পঞ্জাবৰ সংশোধনী আইনে ষাঁড়গাড়ী দৌৰ পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ পথ মুকলি কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰায় ১২ বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত কিলা ৰায়পুৰত পুনৰ ষাঁড়গাড়ী দৌৰ অনুষ্ঠিত হয়। সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা উৎসৱটো আছিল ৮৬সংখ্যক বাৰ্ষিক ক্ৰীড়া উৎসৱ।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/kila-raipur-sports-festival-begins-cart-race-bulls-10536474/ |title=Kila Raipur sports festival begins today; farmers set for cart race, bulls to debut |work=Indian Express |date=17 February 2026 |access-date=12 September 2026}}</ref> ==ক্ৰীড়া== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱত আধুনিক আৰু পৰম্পৰাগত দুয়ো ধৰণৰ ক্ৰীড়া অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে— * দৌৰ * হকী * কাবাডী * মল্লযুঁজ * ৰছী টনা * চাইকেল দৌৰ * ষাঁড়গাড়ী দৌৰ * ঘোঁৰা দৌৰ * উট দৌৰ * কুকুৰ দৌৰ * বিভিন্ন শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰতিযোগিতা ২০২৫ চনৰ চৰকাৰী অনুষ্ঠানসূচীত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ ১০০ মিটাৰ, ২০০ মিটাৰ, ৪০০ মিটাৰ, ৮০০ মিটাৰ আৰু ১৫০০ মিটাৰ দৌৰ, দীঘল জাঁপ, উচ্চ জাঁপ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল দৌৰ আৰু মল্লযুঁজ আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==পৰিবহণ== কিলা ৰায়পুৰ পথ আৰু ৰে'লপথেৰে ভালদৰে সংযুক্ত। গাঁওখনত এটা [[ৰে'ল ষ্টেচন|ৰে'ল ষ্টেচন]] আছে। এই ষ্টেচনৰ মাজেৰে [[জালন্ধৰ]], [[ফিৰোজপুৰ]], [[ধুৰী]] আৰু [[দিল্লী]] আদি স্থানলৈ যোৱা ৰে'ল চলাচল কৰে। গাঁওখনৰ সৈতে [[লুধিয়ানা]], [[ধুৰী]], [[হিছাৰ]], [[মথুৰা]], [[লেহৰাগাগা]], [[আহমদগড়]], [[গিল]], [[বাড্ডোৱাল]] আৰু [[ৰোহিৰা]] আদি স্থানৰ ৰে'ল আৰু পথ যোগাযোগ আছে। ব্ৰিটিছ শাসনকালত গাঁওখনত ৰে'ল ষ্টেচনটো স্থাপন কৰা হৈছিল। সেই সময়ছোৱাতে গাঁওখনৰ চৰকাৰী নামো ব্যৱহাৰত আহিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। কিলা ৰায়পুৰ [[পাখোৱাল]]–[[সাহনেৱাল]] পথৰ ওচৰত অৱস্থিত। [[মালেৰকোটলা]]–[[লুধিয়ানা]] ঘাইপথো গাঁওখনৰ ওচৰতে আছে। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে [[লুধিয়ানা হালৱাৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|শ্বহীদ কৰ্তাৰ সিং সৰাভা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, হালৱাৰা]]। ==শিক্ষা== কিলা ৰায়পুৰ গাঁৱৰ সাক্ষৰতা হাৰ পঞ্জাবৰ সামগ্ৰিক সাক্ষৰতা হাৰতকৈ অধিক। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৯.৩০ শতাংশ আছিল। একে সময়তে পঞ্জাবৰ সাক্ষৰতা হাৰ আছিল ৭৫.৮৪ শতাংশ। গাঁওখনত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৮২.৮৩ শতাংশ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৫.৪৯ শতাংশ আছিল।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> গাঁওখনত মুঠ পাঁচখন বিদ্যালয় আছে— * নানকানা চাহিব জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক ৰাজহুৱা বিদ্যালয় — ১৯৮৬ চনত স্থাপিত। দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে শিক্ষা দিয়া হয়। * খালছা বালিকা উচ্চ বিদ্যালয় — চৰকাৰৰ সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়। * চৰকাৰী জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক বিদ্যালয় — ষষ্ঠৰপৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ল'ৰাৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ছোৱালীৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। ==প্ৰশাসন== কিলা ৰায়পুৰ গাঁওখন এখন স্থানীয় গ্ৰাম পঞ্চায়তৰদ্বাৰা পৰিচালিত। পঞ্চায়তখনত ১১জন সদস্য থাকে আৰু প্ৰতিজন সদস্যই এটা ৱাৰ্ডক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। গাঁওখন [[গিল বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু [[লুধিয়ানা লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। ===ৰাজনীতি=== গাঁওখনৰ সৰপঞ্চ হৈছে যশবীৰ কৌৰ। গাঁওখনৰ প্ৰায় ৫০ শতাংশ ৱাৰ্ড মহিলাই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ৱাৰ্ড অনুসূচিত জাতিৰ লোকসকলে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত গাঁওখনৰ সৰ্বশেষ পঞ্চায়ত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। এই নিৰ্বাচন দলীয় প্ৰতীকৰ ভিত্তিত অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল। ২০২৫ চনৰ ব্লক সমিতিৰ নিৰ্বাচনত [[আম আদমি পাৰ্টি]]ৰ প্ৰাৰ্থীয়ে ২২০টা ভোটৰ ব্যৱধানত বিজয়ী হৈছিল। [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ প্ৰাৰ্থী দ্বিতীয় আৰু [[শিৰোমণি আকালি দল]]ৰ প্ৰাৰ্থী তৃতীয় স্থানত আছিল। ==জনসংখ্যা== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কিলা ৰায়পুৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৬,২০৫ জন। গাঁওখনৰ জনসাধাৰণৰ প্ৰধান ভাষা পঞ্জাবী।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> ==সংস্কৃতি== কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ক্ৰীড়া উৎসৱৰ সময়ত গাঁওখনত পৰম্পৰাগত পঞ্জাবী ক্ৰীড়া, সংগীত, নৃত্য আৰু খাদ্য-সংস্কৃতিৰ প্ৰদৰ্শন হয়। ক্ৰীড়া উৎসৱে কৃষক, খেলুৱৈ আৰু গ্ৰাম্য সমাজৰ লোকসকলক একে স্থানত সমবেত কৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া পৰ্যটনৰো এটা উল্লেখযোগ্য স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} 71f3albw0xii2s8d8m10rldx0qv7i32 635285 635284 2026-09-13T08:09:06Z AjayDas 12623 /* ষাঁড়গাড়ী ৰেচ */ 635285 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কিলা ৰায়পুৰ | official_name = | native_name = ਕ਼ਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ | other_name = | nickname = গ্ৰাম্য অলিম্পিক | settlement_type = গাঁও | image_skyline = [[file:KilaRaipurSportsStadium.jpg|250px]] | image_alt = | image_caption = | location_map = India Punjab#India | location_label_position = | location_map_alt = | location_map_caption = ভাৰতৰ পঞ্জাবত কিলা ৰায়পুৰৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30.762|N|75.8228|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[পঞ্জাব|পঞ্জাব]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = লুধিয়ানা জিলা | established_title = প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ১৫৬০ | founder = ৰায় লালা | named_for = ৰায় লালা | government_type = গাঁও পঞ্চায়ত | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ৬২০৫ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ৰায়পুৰী | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[গুৰমুখী|পঞ্জাবী]] | demographics1_title2 = আঞ্চলিক | demographics1_info2 = [[পঞ্জাবী ভাষা|পঞ্জাবী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ১৪১২০১ | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = ০১৬১-১২৩৪৫৬ | registration_plate = PB 10/ PB 91 | blank1_name_sec1 = নিকটতম চহৰ | blank1_info_sec1 = [[লুধিয়ানা]] | website = | footnotes = }} '''কিলা ৰায়পুৰ''' বা '''কিলা ৰাইপুৰ''' ভাৰতৰ [[পঞ্জাব]] ৰাজ্যৰ লুধিয়ানা জিলাৰ এখন উল্লেখযোগ্য গাঁও। গাঁওখন লুধিয়ানা চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯–২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab Travel Guide |date=2006 |publisher=Good Earth |isbn=978-93-80262-17-8 |page=161 |language=en |quote=Qila Raipur, a village about 20 km from Ludhiana, is where the popular Rual Olympics are held every February.}}</ref><ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখনত প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ বাবে ই বিশেষভাৱে জনাজাত। এই উৎসৱক সাধাৰণতে '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' নামেৰে জনা যায়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsৱ |access-date=12 September 2026}}</ref> কিলা ৰায়পুৰৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ইয়াত দৌৰ, কাবাডী, হকী, মল্লযুঁজ, ৰছী টনা আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়াৰ লগতে পশু-ভিত্তিক প্ৰতিযোগিতাও অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== কিলা ৰায়পুৰ নামটো হিন্দী ভাষাৰ '''কিলা''' শব্দৰপৰা অহা বুলি ধৰা হয়। কিলা শব্দৰ অৰ্থ দুৰ্গ। গাঁওখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰায় লালাৰ নামৰ সৈতে '''ৰায়পুৰ''' নামটো জড়িত। গাঁওখনৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা কেইবাটাও প্ৰতিৰক্ষা দুৰ্গৰ সৈতে ইয়াৰ নামৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=क़िला (qila) |url=https://www.shabdkosh.com/search-dictionary?lc=hi&sl=hi&tl=en&e=%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE |publisher=Shabdkosh |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ==ভূগোল== কিলা ৰায়পুৰ প্ৰায় {{coord|30|45|43|N|75|49|22|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত।<ref name=gm>[[গুগল মানচিত্ৰ]]</ref> ই [[লুধিয়ানা]] চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখন পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কাষৰ অঞ্চলত কৃষিকাৰ্য প্ৰধান জীৱিকাৰূপে পৰিগণিত হয়। কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় ইয়াৰ কৃষিভিত্তিক সমাজ আৰু পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ==কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান। ইয়াক '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' বুলিও কোৱা হয়। উৎসৱটো সাধাৰণতে প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ প্ৰথম অনুষ্ঠান ১৯৩৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। কিলা ৰায়পুৰৰ বাসিন্দা ইন্দৰ সিং গ্ৰেৱালে গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু পঞ্জাবী পৰম্পৰাগত সংস্কৃতিক উৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান আৰম্ভ কৰিছিল। গ্ৰেৱাল ক্ৰীড়া সংস্থাই বহু বছৰ ধৰি এই উৎসৱৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Bullock cart races return to Punjab’s Kila Raipur Rural Olympics after 12 years |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/bullock-cart-races-punjab-kila-raipur-rural-olympics-10491034/ |website=Indian Express |access-date=12 September 2026}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত এই অনুষ্ঠানত মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য গ্ৰাম্য ক্ৰীড়াই প্ৰধান স্থান লাভ কৰিছিল। পাছলৈ ইয়াত বিভিন্ন দৌৰ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল ৰেচ, মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য ক্ৰীড়া সংযোজন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিযোগিতা হৈছে ষাঁড়গাড়ী ৰেচ। ইয়াৰ উপৰি ঘোঁৰা, উট, খচ্চৰ আৰু কুকুৰৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাও ইয়াৰ আকৰ্ষণৰ অংশ। কিছুমান পৰম্পৰাগত শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ অনুষ্ঠানতো প্ৰতিযোগীসকলে নিজৰ শাৰীৰিক শক্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰে। এই উৎসৱত পঞ্জাবী লোকসংস্কৃতিৰ বিভিন্ন দিশো প্ৰদৰ্শিত হয়। লোকগীত, ঢোল, [[ভাংৰা]], [[গিদ্ধা]] আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীয়ে উৎসৱটোক কেৱল ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানতে সীমাবদ্ধ নাৰখি এক বৃহৎ গ্ৰাম্য উৎসবলৈ পৰিণত কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==উৎসৱৰ ইতিহাস== ১৯৩৩ চনত আৰম্ভ হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱে সময়ৰ লগে লগে ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ১৯৪০-ৰ দশকৰপৰা পশু-ভিত্তিক বিভিন্ন ক্ৰীড়া ইয়াৰ সৈতে জড়িত হয়। ষাঁড়গাড়ী ৰেচ উৎসৱৰ অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণত পৰিণত হয়। উৎসৱটোৱে গ্ৰাম্য পঞ্জাবৰ লোকসকলক ক্ৰীড়াৰ জৰিয়তে একত্ৰিত কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰিছে। উৎসবলৈ পঞ্জাবৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ খেলুৱৈ আৰু দৰ্শক অহাৰ উপৰি বিদেশৰপৰাও ক্ৰীড়াপ্ৰেমী অহা দেখা যায়। ===ষাঁড়গাড়ী ৰেচ=== ষাঁড়গাড়ী ৰেচ কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰতিযোগিতাত ষাঁড়ে টনা গাড়ীত প্ৰতিযোগীসকলে ৰেচত অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০১৪ চনত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ পশুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ পিছত ষাঁড়গাড়ী ৰেচ বন্ধ হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰৰ উৎসৱৰ অন্যতম পৰিচিত প্ৰতিযোগিতা বহু বছৰ ধৰি অনুষ্ঠিত নহ'ল।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৪ চনত পশুৰ প্ৰতি নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ সম্পৰ্কীয় পঞ্জাবৰ সংশোধনী আইনে ষাঁড়গাড়ী ৰেচ পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ পথ মুকলি কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰায় ১২ বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত কিলা ৰায়পুৰত পুনৰ ষাঁড়গাড়ী ৰেচ অনুষ্ঠিত হয়। সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা উৎসৱটো আছিল ৮৬সংখ্যক বাৰ্ষিক ক্ৰীড়া উৎসৱ।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/kila-raipur-sports-festival-begins-cart-race-bulls-10536474/ |title=Kila Raipur sports festival begins today; farmers set for cart race, bulls to debut |work=Indian Express |date=17 February 2026 |access-date=12 September 2026}}</ref> ==ক্ৰীড়া== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱত আধুনিক আৰু পৰম্পৰাগত দুয়ো ধৰণৰ ক্ৰীড়া অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে— * দৌৰ * হকী * কাবাডী * মল্লযুঁজ * ৰছী টনা * চাইকেল দৌৰ * ষাঁড়গাড়ী দৌৰ * ঘোঁৰা দৌৰ * উট দৌৰ * কুকুৰ দৌৰ * বিভিন্ন শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰতিযোগিতা ২০২৫ চনৰ চৰকাৰী অনুষ্ঠানসূচীত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ ১০০ মিটাৰ, ২০০ মিটাৰ, ৪০০ মিটাৰ, ৮০০ মিটাৰ আৰু ১৫০০ মিটাৰ দৌৰ, দীঘল জাঁপ, উচ্চ জাঁপ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল দৌৰ আৰু মল্লযুঁজ আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==পৰিবহণ== কিলা ৰায়পুৰ পথ আৰু ৰে'লপথেৰে ভালদৰে সংযুক্ত। গাঁওখনত এটা [[ৰে'ল ষ্টেচন|ৰে'ল ষ্টেচন]] আছে। এই ষ্টেচনৰ মাজেৰে [[জালন্ধৰ]], [[ফিৰোজপুৰ]], [[ধুৰী]] আৰু [[দিল্লী]] আদি স্থানলৈ যোৱা ৰে'ল চলাচল কৰে। গাঁওখনৰ সৈতে [[লুধিয়ানা]], [[ধুৰী]], [[হিছাৰ]], [[মথুৰা]], [[লেহৰাগাগা]], [[আহমদগড়]], [[গিল]], [[বাড্ডোৱাল]] আৰু [[ৰোহিৰা]] আদি স্থানৰ ৰে'ল আৰু পথ যোগাযোগ আছে। ব্ৰিটিছ শাসনকালত গাঁওখনত ৰে'ল ষ্টেচনটো স্থাপন কৰা হৈছিল। সেই সময়ছোৱাতে গাঁওখনৰ চৰকাৰী নামো ব্যৱহাৰত আহিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। কিলা ৰায়পুৰ [[পাখোৱাল]]–[[সাহনেৱাল]] পথৰ ওচৰত অৱস্থিত। [[মালেৰকোটলা]]–[[লুধিয়ানা]] ঘাইপথো গাঁওখনৰ ওচৰতে আছে। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে [[লুধিয়ানা হালৱাৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|শ্বহীদ কৰ্তাৰ সিং সৰাভা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, হালৱাৰা]]। ==শিক্ষা== কিলা ৰায়পুৰ গাঁৱৰ সাক্ষৰতা হাৰ পঞ্জাবৰ সামগ্ৰিক সাক্ষৰতা হাৰতকৈ অধিক। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৯.৩০ শতাংশ আছিল। একে সময়তে পঞ্জাবৰ সাক্ষৰতা হাৰ আছিল ৭৫.৮৪ শতাংশ। গাঁওখনত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৮২.৮৩ শতাংশ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৫.৪৯ শতাংশ আছিল।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> গাঁওখনত মুঠ পাঁচখন বিদ্যালয় আছে— * নানকানা চাহিব জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক ৰাজহুৱা বিদ্যালয় — ১৯৮৬ চনত স্থাপিত। দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে শিক্ষা দিয়া হয়। * খালছা বালিকা উচ্চ বিদ্যালয় — চৰকাৰৰ সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়। * চৰকাৰী জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক বিদ্যালয় — ষষ্ঠৰপৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ল'ৰাৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ছোৱালীৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। ==প্ৰশাসন== কিলা ৰায়পুৰ গাঁওখন এখন স্থানীয় গ্ৰাম পঞ্চায়তৰদ্বাৰা পৰিচালিত। পঞ্চায়তখনত ১১জন সদস্য থাকে আৰু প্ৰতিজন সদস্যই এটা ৱাৰ্ডক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। গাঁওখন [[গিল বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু [[লুধিয়ানা লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। ===ৰাজনীতি=== গাঁওখনৰ সৰপঞ্চ হৈছে যশবীৰ কৌৰ। গাঁওখনৰ প্ৰায় ৫০ শতাংশ ৱাৰ্ড মহিলাই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ৱাৰ্ড অনুসূচিত জাতিৰ লোকসকলে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত গাঁওখনৰ সৰ্বশেষ পঞ্চায়ত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। এই নিৰ্বাচন দলীয় প্ৰতীকৰ ভিত্তিত অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল। ২০২৫ চনৰ ব্লক সমিতিৰ নিৰ্বাচনত [[আম আদমি পাৰ্টি]]ৰ প্ৰাৰ্থীয়ে ২২০টা ভোটৰ ব্যৱধানত বিজয়ী হৈছিল। [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ প্ৰাৰ্থী দ্বিতীয় আৰু [[শিৰোমণি আকালি দল]]ৰ প্ৰাৰ্থী তৃতীয় স্থানত আছিল। ==জনসংখ্যা== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কিলা ৰায়পুৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৬,২০৫ জন। গাঁওখনৰ জনসাধাৰণৰ প্ৰধান ভাষা পঞ্জাবী।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> ==সংস্কৃতি== কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ক্ৰীড়া উৎসৱৰ সময়ত গাঁওখনত পৰম্পৰাগত পঞ্জাবী ক্ৰীড়া, সংগীত, নৃত্য আৰু খাদ্য-সংস্কৃতিৰ প্ৰদৰ্শন হয়। ক্ৰীড়া উৎসৱে কৃষক, খেলুৱৈ আৰু গ্ৰাম্য সমাজৰ লোকসকলক একে স্থানত সমবেত কৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া পৰ্যটনৰো এটা উল্লেখযোগ্য স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} izu0ryvhf8j14654vpjo8avr6wgip45 635286 635285 2026-09-13T08:09:50Z AjayDas 12623 /* ক্ৰীড়া */ 635286 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কিলা ৰায়পুৰ | official_name = | native_name = ਕ਼ਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ | other_name = | nickname = গ্ৰাম্য অলিম্পিক | settlement_type = গাঁও | image_skyline = [[file:KilaRaipurSportsStadium.jpg|250px]] | image_alt = | image_caption = | location_map = India Punjab#India | location_label_position = | location_map_alt = | location_map_caption = ভাৰতৰ পঞ্জাবত কিলা ৰায়পুৰৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30.762|N|75.8228|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[পঞ্জাব|পঞ্জাব]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = লুধিয়ানা জিলা | established_title = প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ১৫৬০ | founder = ৰায় লালা | named_for = ৰায় লালা | government_type = গাঁও পঞ্চায়ত | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ৬২০৫ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ৰায়পুৰী | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[গুৰমুখী|পঞ্জাবী]] | demographics1_title2 = আঞ্চলিক | demographics1_info2 = [[পঞ্জাবী ভাষা|পঞ্জাবী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ১৪১২০১ | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = ০১৬১-১২৩৪৫৬ | registration_plate = PB 10/ PB 91 | blank1_name_sec1 = নিকটতম চহৰ | blank1_info_sec1 = [[লুধিয়ানা]] | website = | footnotes = }} '''কিলা ৰায়পুৰ''' বা '''কিলা ৰাইপুৰ''' ভাৰতৰ [[পঞ্জাব]] ৰাজ্যৰ লুধিয়ানা জিলাৰ এখন উল্লেখযোগ্য গাঁও। গাঁওখন লুধিয়ানা চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯–২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab Travel Guide |date=2006 |publisher=Good Earth |isbn=978-93-80262-17-8 |page=161 |language=en |quote=Qila Raipur, a village about 20 km from Ludhiana, is where the popular Rual Olympics are held every February.}}</ref><ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখনত প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ বাবে ই বিশেষভাৱে জনাজাত। এই উৎসৱক সাধাৰণতে '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' নামেৰে জনা যায়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsৱ |access-date=12 September 2026}}</ref> কিলা ৰায়পুৰৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ইয়াত দৌৰ, কাবাডী, হকী, মল্লযুঁজ, ৰছী টনা আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়াৰ লগতে পশু-ভিত্তিক প্ৰতিযোগিতাও অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== কিলা ৰায়পুৰ নামটো হিন্দী ভাষাৰ '''কিলা''' শব্দৰপৰা অহা বুলি ধৰা হয়। কিলা শব্দৰ অৰ্থ দুৰ্গ। গাঁওখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰায় লালাৰ নামৰ সৈতে '''ৰায়পুৰ''' নামটো জড়িত। গাঁওখনৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা কেইবাটাও প্ৰতিৰক্ষা দুৰ্গৰ সৈতে ইয়াৰ নামৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=क़िला (qila) |url=https://www.shabdkosh.com/search-dictionary?lc=hi&sl=hi&tl=en&e=%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE |publisher=Shabdkosh |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ==ভূগোল== কিলা ৰায়পুৰ প্ৰায় {{coord|30|45|43|N|75|49|22|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত।<ref name=gm>[[গুগল মানচিত্ৰ]]</ref> ই [[লুধিয়ানা]] চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখন পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কাষৰ অঞ্চলত কৃষিকাৰ্য প্ৰধান জীৱিকাৰূপে পৰিগণিত হয়। কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় ইয়াৰ কৃষিভিত্তিক সমাজ আৰু পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ==কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান। ইয়াক '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' বুলিও কোৱা হয়। উৎসৱটো সাধাৰণতে প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ প্ৰথম অনুষ্ঠান ১৯৩৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। কিলা ৰায়পুৰৰ বাসিন্দা ইন্দৰ সিং গ্ৰেৱালে গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু পঞ্জাবী পৰম্পৰাগত সংস্কৃতিক উৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান আৰম্ভ কৰিছিল। গ্ৰেৱাল ক্ৰীড়া সংস্থাই বহু বছৰ ধৰি এই উৎসৱৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Bullock cart races return to Punjab’s Kila Raipur Rural Olympics after 12 years |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/bullock-cart-races-punjab-kila-raipur-rural-olympics-10491034/ |website=Indian Express |access-date=12 September 2026}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত এই অনুষ্ঠানত মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য গ্ৰাম্য ক্ৰীড়াই প্ৰধান স্থান লাভ কৰিছিল। পাছলৈ ইয়াত বিভিন্ন দৌৰ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল ৰেচ, মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য ক্ৰীড়া সংযোজন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিযোগিতা হৈছে ষাঁড়গাড়ী ৰেচ। ইয়াৰ উপৰি ঘোঁৰা, উট, খচ্চৰ আৰু কুকুৰৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাও ইয়াৰ আকৰ্ষণৰ অংশ। কিছুমান পৰম্পৰাগত শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ অনুষ্ঠানতো প্ৰতিযোগীসকলে নিজৰ শাৰীৰিক শক্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰে। এই উৎসৱত পঞ্জাবী লোকসংস্কৃতিৰ বিভিন্ন দিশো প্ৰদৰ্শিত হয়। লোকগীত, ঢোল, [[ভাংৰা]], [[গিদ্ধা]] আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীয়ে উৎসৱটোক কেৱল ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানতে সীমাবদ্ধ নাৰখি এক বৃহৎ গ্ৰাম্য উৎসবলৈ পৰিণত কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==উৎসৱৰ ইতিহাস== ১৯৩৩ চনত আৰম্ভ হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱে সময়ৰ লগে লগে ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ১৯৪০-ৰ দশকৰপৰা পশু-ভিত্তিক বিভিন্ন ক্ৰীড়া ইয়াৰ সৈতে জড়িত হয়। ষাঁড়গাড়ী ৰেচ উৎসৱৰ অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণত পৰিণত হয়। উৎসৱটোৱে গ্ৰাম্য পঞ্জাবৰ লোকসকলক ক্ৰীড়াৰ জৰিয়তে একত্ৰিত কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰিছে। উৎসবলৈ পঞ্জাবৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ খেলুৱৈ আৰু দৰ্শক অহাৰ উপৰি বিদেশৰপৰাও ক্ৰীড়াপ্ৰেমী অহা দেখা যায়। ===ষাঁড়গাড়ী ৰেচ=== ষাঁড়গাড়ী ৰেচ কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰতিযোগিতাত ষাঁড়ে টনা গাড়ীত প্ৰতিযোগীসকলে ৰেচত অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০১৪ চনত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ পশুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ পিছত ষাঁড়গাড়ী ৰেচ বন্ধ হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰৰ উৎসৱৰ অন্যতম পৰিচিত প্ৰতিযোগিতা বহু বছৰ ধৰি অনুষ্ঠিত নহ'ল।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৪ চনত পশুৰ প্ৰতি নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ সম্পৰ্কীয় পঞ্জাবৰ সংশোধনী আইনে ষাঁড়গাড়ী ৰেচ পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ পথ মুকলি কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰায় ১২ বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত কিলা ৰায়পুৰত পুনৰ ষাঁড়গাড়ী ৰেচ অনুষ্ঠিত হয়। সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা উৎসৱটো আছিল ৮৬সংখ্যক বাৰ্ষিক ক্ৰীড়া উৎসৱ।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/kila-raipur-sports-festival-begins-cart-race-bulls-10536474/ |title=Kila Raipur sports festival begins today; farmers set for cart race, bulls to debut |work=Indian Express |date=17 February 2026 |access-date=12 September 2026}}</ref> ==ক্ৰীড়া== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱত আধুনিক আৰু পৰম্পৰাগত দুয়ো ধৰণৰ ক্ৰীড়া অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে— * দৌৰ * হকী * কাবাডী * মল্লযুঁজ * ৰছী টনা * চাইকেল ৰেচ * ষাঁড়গাড়ী ৰেচ * ঘোঁৰা ৰেচ * উট ৰেচ * কুকুৰ ৰেচ * বিভিন্ন শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰতিযোগিতা ২০২৫ চনৰ চৰকাৰী অনুষ্ঠানসূচীত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ ১০০ মিটাৰ, ২০০ মিটাৰ, ৪০০ মিটাৰ, ৮০০ মিটাৰ আৰু ১৫০০ মিটাৰ দৌৰ, দীঘল জাঁপ, উচ্চ জাঁপ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল দৌৰ আৰু মল্লযুঁজ আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==পৰিবহণ== কিলা ৰায়পুৰ পথ আৰু ৰে'লপথেৰে ভালদৰে সংযুক্ত। গাঁওখনত এটা [[ৰে'ল ষ্টেচন|ৰে'ল ষ্টেচন]] আছে। এই ষ্টেচনৰ মাজেৰে [[জালন্ধৰ]], [[ফিৰোজপুৰ]], [[ধুৰী]] আৰু [[দিল্লী]] আদি স্থানলৈ যোৱা ৰে'ল চলাচল কৰে। গাঁওখনৰ সৈতে [[লুধিয়ানা]], [[ধুৰী]], [[হিছাৰ]], [[মথুৰা]], [[লেহৰাগাগা]], [[আহমদগড়]], [[গিল]], [[বাড্ডোৱাল]] আৰু [[ৰোহিৰা]] আদি স্থানৰ ৰে'ল আৰু পথ যোগাযোগ আছে। ব্ৰিটিছ শাসনকালত গাঁওখনত ৰে'ল ষ্টেচনটো স্থাপন কৰা হৈছিল। সেই সময়ছোৱাতে গাঁওখনৰ চৰকাৰী নামো ব্যৱহাৰত আহিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। কিলা ৰায়পুৰ [[পাখোৱাল]]–[[সাহনেৱাল]] পথৰ ওচৰত অৱস্থিত। [[মালেৰকোটলা]]–[[লুধিয়ানা]] ঘাইপথো গাঁওখনৰ ওচৰতে আছে। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে [[লুধিয়ানা হালৱাৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|শ্বহীদ কৰ্তাৰ সিং সৰাভা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, হালৱাৰা]]। ==শিক্ষা== কিলা ৰায়পুৰ গাঁৱৰ সাক্ষৰতা হাৰ পঞ্জাবৰ সামগ্ৰিক সাক্ষৰতা হাৰতকৈ অধিক। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৯.৩০ শতাংশ আছিল। একে সময়তে পঞ্জাবৰ সাক্ষৰতা হাৰ আছিল ৭৫.৮৪ শতাংশ। গাঁওখনত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৮২.৮৩ শতাংশ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৫.৪৯ শতাংশ আছিল।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> গাঁওখনত মুঠ পাঁচখন বিদ্যালয় আছে— * নানকানা চাহিব জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক ৰাজহুৱা বিদ্যালয় — ১৯৮৬ চনত স্থাপিত। দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে শিক্ষা দিয়া হয়। * খালছা বালিকা উচ্চ বিদ্যালয় — চৰকাৰৰ সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়। * চৰকাৰী জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক বিদ্যালয় — ষষ্ঠৰপৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ল'ৰাৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ছোৱালীৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। ==প্ৰশাসন== কিলা ৰায়পুৰ গাঁওখন এখন স্থানীয় গ্ৰাম পঞ্চায়তৰদ্বাৰা পৰিচালিত। পঞ্চায়তখনত ১১জন সদস্য থাকে আৰু প্ৰতিজন সদস্যই এটা ৱাৰ্ডক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। গাঁওখন [[গিল বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু [[লুধিয়ানা লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। ===ৰাজনীতি=== গাঁওখনৰ সৰপঞ্চ হৈছে যশবীৰ কৌৰ। গাঁওখনৰ প্ৰায় ৫০ শতাংশ ৱাৰ্ড মহিলাই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ৱাৰ্ড অনুসূচিত জাতিৰ লোকসকলে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত গাঁওখনৰ সৰ্বশেষ পঞ্চায়ত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। এই নিৰ্বাচন দলীয় প্ৰতীকৰ ভিত্তিত অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল। ২০২৫ চনৰ ব্লক সমিতিৰ নিৰ্বাচনত [[আম আদমি পাৰ্টি]]ৰ প্ৰাৰ্থীয়ে ২২০টা ভোটৰ ব্যৱধানত বিজয়ী হৈছিল। [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ প্ৰাৰ্থী দ্বিতীয় আৰু [[শিৰোমণি আকালি দল]]ৰ প্ৰাৰ্থী তৃতীয় স্থানত আছিল। ==জনসংখ্যা== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কিলা ৰায়পুৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৬,২০৫ জন। গাঁওখনৰ জনসাধাৰণৰ প্ৰধান ভাষা পঞ্জাবী।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> ==সংস্কৃতি== কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ক্ৰীড়া উৎসৱৰ সময়ত গাঁওখনত পৰম্পৰাগত পঞ্জাবী ক্ৰীড়া, সংগীত, নৃত্য আৰু খাদ্য-সংস্কৃতিৰ প্ৰদৰ্শন হয়। ক্ৰীড়া উৎসৱে কৃষক, খেলুৱৈ আৰু গ্ৰাম্য সমাজৰ লোকসকলক একে স্থানত সমবেত কৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া পৰ্যটনৰো এটা উল্লেখযোগ্য স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} squ5wlb9hoxlo1oackr3m11bwzs8mti 635287 635286 2026-09-13T08:11:44Z AjayDas 12623 /* পৰিবহণ */ 635287 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কিলা ৰায়পুৰ | official_name = | native_name = ਕ਼ਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ | other_name = | nickname = গ্ৰাম্য অলিম্পিক | settlement_type = গাঁও | image_skyline = [[file:KilaRaipurSportsStadium.jpg|250px]] | image_alt = | image_caption = | location_map = India Punjab#India | location_label_position = | location_map_alt = | location_map_caption = ভাৰতৰ পঞ্জাবত কিলা ৰায়পুৰৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30.762|N|75.8228|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[পঞ্জাব|পঞ্জাব]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = লুধিয়ানা জিলা | established_title = প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ১৫৬০ | founder = ৰায় লালা | named_for = ৰায় লালা | government_type = গাঁও পঞ্চায়ত | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ৬২০৫ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ৰায়পুৰী | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[গুৰমুখী|পঞ্জাবী]] | demographics1_title2 = আঞ্চলিক | demographics1_info2 = [[পঞ্জাবী ভাষা|পঞ্জাবী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ১৪১২০১ | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = ০১৬১-১২৩৪৫৬ | registration_plate = PB 10/ PB 91 | blank1_name_sec1 = নিকটতম চহৰ | blank1_info_sec1 = [[লুধিয়ানা]] | website = | footnotes = }} '''কিলা ৰায়পুৰ''' বা '''কিলা ৰাইপুৰ''' ভাৰতৰ [[পঞ্জাব]] ৰাজ্যৰ লুধিয়ানা জিলাৰ এখন উল্লেখযোগ্য গাঁও। গাঁওখন লুধিয়ানা চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯–২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab Travel Guide |date=2006 |publisher=Good Earth |isbn=978-93-80262-17-8 |page=161 |language=en |quote=Qila Raipur, a village about 20 km from Ludhiana, is where the popular Rual Olympics are held every February.}}</ref><ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখনত প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ বাবে ই বিশেষভাৱে জনাজাত। এই উৎসৱক সাধাৰণতে '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' নামেৰে জনা যায়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsৱ |access-date=12 September 2026}}</ref> কিলা ৰায়পুৰৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ইয়াত দৌৰ, কাবাডী, হকী, মল্লযুঁজ, ৰছী টনা আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়াৰ লগতে পশু-ভিত্তিক প্ৰতিযোগিতাও অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== কিলা ৰায়পুৰ নামটো হিন্দী ভাষাৰ '''কিলা''' শব্দৰপৰা অহা বুলি ধৰা হয়। কিলা শব্দৰ অৰ্থ দুৰ্গ। গাঁওখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰায় লালাৰ নামৰ সৈতে '''ৰায়পুৰ''' নামটো জড়িত। গাঁওখনৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা কেইবাটাও প্ৰতিৰক্ষা দুৰ্গৰ সৈতে ইয়াৰ নামৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=क़िला (qila) |url=https://www.shabdkosh.com/search-dictionary?lc=hi&sl=hi&tl=en&e=%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE |publisher=Shabdkosh |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ==ভূগোল== কিলা ৰায়পুৰ প্ৰায় {{coord|30|45|43|N|75|49|22|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত।<ref name=gm>[[গুগল মানচিত্ৰ]]</ref> ই [[লুধিয়ানা]] চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখন পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কাষৰ অঞ্চলত কৃষিকাৰ্য প্ৰধান জীৱিকাৰূপে পৰিগণিত হয়। কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় ইয়াৰ কৃষিভিত্তিক সমাজ আৰু পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ==কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান। ইয়াক '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' বুলিও কোৱা হয়। উৎসৱটো সাধাৰণতে প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ প্ৰথম অনুষ্ঠান ১৯৩৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। কিলা ৰায়পুৰৰ বাসিন্দা ইন্দৰ সিং গ্ৰেৱালে গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু পঞ্জাবী পৰম্পৰাগত সংস্কৃতিক উৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান আৰম্ভ কৰিছিল। গ্ৰেৱাল ক্ৰীড়া সংস্থাই বহু বছৰ ধৰি এই উৎসৱৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Bullock cart races return to Punjab’s Kila Raipur Rural Olympics after 12 years |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/bullock-cart-races-punjab-kila-raipur-rural-olympics-10491034/ |website=Indian Express |access-date=12 September 2026}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত এই অনুষ্ঠানত মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য গ্ৰাম্য ক্ৰীড়াই প্ৰধান স্থান লাভ কৰিছিল। পাছলৈ ইয়াত বিভিন্ন দৌৰ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল ৰেচ, মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য ক্ৰীড়া সংযোজন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিযোগিতা হৈছে ষাঁড়গাড়ী ৰেচ। ইয়াৰ উপৰি ঘোঁৰা, উট, খচ্চৰ আৰু কুকুৰৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাও ইয়াৰ আকৰ্ষণৰ অংশ। কিছুমান পৰম্পৰাগত শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ অনুষ্ঠানতো প্ৰতিযোগীসকলে নিজৰ শাৰীৰিক শক্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰে। এই উৎসৱত পঞ্জাবী লোকসংস্কৃতিৰ বিভিন্ন দিশো প্ৰদৰ্শিত হয়। লোকগীত, ঢোল, [[ভাংৰা]], [[গিদ্ধা]] আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীয়ে উৎসৱটোক কেৱল ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানতে সীমাবদ্ধ নাৰখি এক বৃহৎ গ্ৰাম্য উৎসবলৈ পৰিণত কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==উৎসৱৰ ইতিহাস== ১৯৩৩ চনত আৰম্ভ হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱে সময়ৰ লগে লগে ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ১৯৪০-ৰ দশকৰপৰা পশু-ভিত্তিক বিভিন্ন ক্ৰীড়া ইয়াৰ সৈতে জড়িত হয়। ষাঁড়গাড়ী ৰেচ উৎসৱৰ অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণত পৰিণত হয়। উৎসৱটোৱে গ্ৰাম্য পঞ্জাবৰ লোকসকলক ক্ৰীড়াৰ জৰিয়তে একত্ৰিত কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰিছে। উৎসবলৈ পঞ্জাবৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ খেলুৱৈ আৰু দৰ্শক অহাৰ উপৰি বিদেশৰপৰাও ক্ৰীড়াপ্ৰেমী অহা দেখা যায়। ===ষাঁড়গাড়ী ৰেচ=== ষাঁড়গাড়ী ৰেচ কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰতিযোগিতাত ষাঁড়ে টনা গাড়ীত প্ৰতিযোগীসকলে ৰেচত অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০১৪ চনত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ পশুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ পিছত ষাঁড়গাড়ী ৰেচ বন্ধ হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰৰ উৎসৱৰ অন্যতম পৰিচিত প্ৰতিযোগিতা বহু বছৰ ধৰি অনুষ্ঠিত নহ'ল।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৪ চনত পশুৰ প্ৰতি নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ সম্পৰ্কীয় পঞ্জাবৰ সংশোধনী আইনে ষাঁড়গাড়ী ৰেচ পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ পথ মুকলি কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰায় ১২ বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত কিলা ৰায়পুৰত পুনৰ ষাঁড়গাড়ী ৰেচ অনুষ্ঠিত হয়। সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা উৎসৱটো আছিল ৮৬সংখ্যক বাৰ্ষিক ক্ৰীড়া উৎসৱ।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/kila-raipur-sports-festival-begins-cart-race-bulls-10536474/ |title=Kila Raipur sports festival begins today; farmers set for cart race, bulls to debut |work=Indian Express |date=17 February 2026 |access-date=12 September 2026}}</ref> ==ক্ৰীড়া== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱত আধুনিক আৰু পৰম্পৰাগত দুয়ো ধৰণৰ ক্ৰীড়া অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে— * দৌৰ * হকী * কাবাডী * মল্লযুঁজ * ৰছী টনা * চাইকেল ৰেচ * ষাঁড়গাড়ী ৰেচ * ঘোঁৰা ৰেচ * উট ৰেচ * কুকুৰ ৰেচ * বিভিন্ন শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰতিযোগিতা ২০২৫ চনৰ চৰকাৰী অনুষ্ঠানসূচীত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ ১০০ মিটাৰ, ২০০ মিটাৰ, ৪০০ মিটাৰ, ৮০০ মিটাৰ আৰু ১৫০০ মিটাৰ দৌৰ, দীঘল জাঁপ, উচ্চ জাঁপ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল দৌৰ আৰু মল্লযুঁজ আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==পৰিবহণ== কিলা ৰায়পুৰ পথ আৰু ৰে'লপথেৰে ভালদৰে সংযুক্ত। গাঁওখনত এটা ৰে'ল ষ্টেচন আছে। এই ষ্টেচনৰ মাজেৰে জলন্ধৰ, ফিৰোজপুৰ, ধুৰী আৰু [[দিল্লী]] আদি স্থানলৈ যোৱা ৰে'ল চলাচল কৰে। গাঁওখনৰ সৈতে লুধিয়ানা, ধুৰী, হিছাৰ, [[মথুৰা]], লেহৰাগাগা, আহমদগড়, গিল, বাড্ডোৱাল আৰু ৰোহিৰা আদি স্থানৰ ৰে'ল আৰু পথ যোগাযোগ আছে। ব্ৰিটিছ শাসনকালত গাঁওখনত ৰে'ল ষ্টেচনটো স্থাপন কৰা হৈছিল। সেই সময়ছোৱাতে গাঁওখনৰ চৰকাৰী নামো ব্যৱহাৰত আহিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। কিলা ৰায়পুৰ পাখোৱাল–সাহনেৱাল পথৰ ওচৰত অৱস্থিত। মালেৰকোটলা–লুধিয়ানা ঘাইপথো গাঁওখনৰ ওচৰতে আছে। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে শ্বহীদ কৰ্তাৰ সিং সৰাভা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, হালৱাৰা। ==শিক্ষা== কিলা ৰায়পুৰ গাঁৱৰ সাক্ষৰতা হাৰ পঞ্জাবৰ সামগ্ৰিক সাক্ষৰতা হাৰতকৈ অধিক। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৯.৩০ শতাংশ আছিল। একে সময়তে পঞ্জাবৰ সাক্ষৰতা হাৰ আছিল ৭৫.৮৪ শতাংশ। গাঁওখনত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৮২.৮৩ শতাংশ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৫.৪৯ শতাংশ আছিল।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> গাঁওখনত মুঠ পাঁচখন বিদ্যালয় আছে— * নানকানা চাহিব জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক ৰাজহুৱা বিদ্যালয় — ১৯৮৬ চনত স্থাপিত। দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে শিক্ষা দিয়া হয়। * খালছা বালিকা উচ্চ বিদ্যালয় — চৰকাৰৰ সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়। * চৰকাৰী জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক বিদ্যালয় — ষষ্ঠৰপৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ল'ৰাৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ছোৱালীৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। ==প্ৰশাসন== কিলা ৰায়পুৰ গাঁওখন এখন স্থানীয় গ্ৰাম পঞ্চায়তৰদ্বাৰা পৰিচালিত। পঞ্চায়তখনত ১১জন সদস্য থাকে আৰু প্ৰতিজন সদস্যই এটা ৱাৰ্ডক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। গাঁওখন [[গিল বিধানসভা সমষ্টি]] আৰু [[লুধিয়ানা লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। ===ৰাজনীতি=== গাঁওখনৰ সৰপঞ্চ হৈছে যশবীৰ কৌৰ। গাঁওখনৰ প্ৰায় ৫০ শতাংশ ৱাৰ্ড মহিলাই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ৱাৰ্ড অনুসূচিত জাতিৰ লোকসকলে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত গাঁওখনৰ সৰ্বশেষ পঞ্চায়ত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। এই নিৰ্বাচন দলীয় প্ৰতীকৰ ভিত্তিত অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল। ২০২৫ চনৰ ব্লক সমিতিৰ নিৰ্বাচনত [[আম আদমি পাৰ্টি]]ৰ প্ৰাৰ্থীয়ে ২২০টা ভোটৰ ব্যৱধানত বিজয়ী হৈছিল। [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ প্ৰাৰ্থী দ্বিতীয় আৰু [[শিৰোমণি আকালি দল]]ৰ প্ৰাৰ্থী তৃতীয় স্থানত আছিল। ==জনসংখ্যা== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কিলা ৰায়পুৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৬,২০৫ জন। গাঁওখনৰ জনসাধাৰণৰ প্ৰধান ভাষা পঞ্জাবী।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> ==সংস্কৃতি== কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ক্ৰীড়া উৎসৱৰ সময়ত গাঁওখনত পৰম্পৰাগত পঞ্জাবী ক্ৰীড়া, সংগীত, নৃত্য আৰু খাদ্য-সংস্কৃতিৰ প্ৰদৰ্শন হয়। ক্ৰীড়া উৎসৱে কৃষক, খেলুৱৈ আৰু গ্ৰাম্য সমাজৰ লোকসকলক একে স্থানত সমবেত কৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া পৰ্যটনৰো এটা উল্লেখযোগ্য স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} lse810b0m5w6jhrw5po265269qc26zj 635288 635287 2026-09-13T08:14:58Z AjayDas 12623 /* প্ৰশাসন */ 635288 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কিলা ৰায়পুৰ | official_name = | native_name = ਕ਼ਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ | other_name = | nickname = গ্ৰাম্য অলিম্পিক | settlement_type = গাঁও | image_skyline = [[file:KilaRaipurSportsStadium.jpg|250px]] | image_alt = | image_caption = | location_map = India Punjab#India | location_label_position = | location_map_alt = | location_map_caption = ভাৰতৰ পঞ্জাবত কিলা ৰায়পুৰৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30.762|N|75.8228|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[পঞ্জাব|পঞ্জাব]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = লুধিয়ানা জিলা | established_title = প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ১৫৬০ | founder = ৰায় লালা | named_for = ৰায় লালা | government_type = গাঁও পঞ্চায়ত | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ৬২০৫ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ৰায়পুৰী | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[গুৰমুখী|পঞ্জাবী]] | demographics1_title2 = আঞ্চলিক | demographics1_info2 = [[পঞ্জাবী ভাষা|পঞ্জাবী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ১৪১২০১ | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = ০১৬১-১২৩৪৫৬ | registration_plate = PB 10/ PB 91 | blank1_name_sec1 = নিকটতম চহৰ | blank1_info_sec1 = [[লুধিয়ানা]] | website = | footnotes = }} '''কিলা ৰায়পুৰ''' বা '''কিলা ৰাইপুৰ''' ভাৰতৰ [[পঞ্জাব]] ৰাজ্যৰ লুধিয়ানা জিলাৰ এখন উল্লেখযোগ্য গাঁও। গাঁওখন লুধিয়ানা চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯–২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab Travel Guide |date=2006 |publisher=Good Earth |isbn=978-93-80262-17-8 |page=161 |language=en |quote=Qila Raipur, a village about 20 km from Ludhiana, is where the popular Rual Olympics are held every February.}}</ref><ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখনত প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ বাবে ই বিশেষভাৱে জনাজাত। এই উৎসৱক সাধাৰণতে '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' নামেৰে জনা যায়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsৱ |access-date=12 September 2026}}</ref> কিলা ৰায়পুৰৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ইয়াত দৌৰ, কাবাডী, হকী, মল্লযুঁজ, ৰছী টনা আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়াৰ লগতে পশু-ভিত্তিক প্ৰতিযোগিতাও অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== কিলা ৰায়পুৰ নামটো হিন্দী ভাষাৰ '''কিলা''' শব্দৰপৰা অহা বুলি ধৰা হয়। কিলা শব্দৰ অৰ্থ দুৰ্গ। গাঁওখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰায় লালাৰ নামৰ সৈতে '''ৰায়পুৰ''' নামটো জড়িত। গাঁওখনৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা কেইবাটাও প্ৰতিৰক্ষা দুৰ্গৰ সৈতে ইয়াৰ নামৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=क़िला (qila) |url=https://www.shabdkosh.com/search-dictionary?lc=hi&sl=hi&tl=en&e=%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE |publisher=Shabdkosh |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ==ভূগোল== কিলা ৰায়পুৰ প্ৰায় {{coord|30|45|43|N|75|49|22|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত।<ref name=gm>[[গুগল মানচিত্ৰ]]</ref> ই [[লুধিয়ানা]] চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখন পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কাষৰ অঞ্চলত কৃষিকাৰ্য প্ৰধান জীৱিকাৰূপে পৰিগণিত হয়। কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় ইয়াৰ কৃষিভিত্তিক সমাজ আৰু পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ==কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান। ইয়াক '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' বুলিও কোৱা হয়। উৎসৱটো সাধাৰণতে প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ প্ৰথম অনুষ্ঠান ১৯৩৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। কিলা ৰায়পুৰৰ বাসিন্দা ইন্দৰ সিং গ্ৰেৱালে গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু পঞ্জাবী পৰম্পৰাগত সংস্কৃতিক উৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান আৰম্ভ কৰিছিল। গ্ৰেৱাল ক্ৰীড়া সংস্থাই বহু বছৰ ধৰি এই উৎসৱৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Bullock cart races return to Punjab’s Kila Raipur Rural Olympics after 12 years |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/bullock-cart-races-punjab-kila-raipur-rural-olympics-10491034/ |website=Indian Express |access-date=12 September 2026}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত এই অনুষ্ঠানত মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য গ্ৰাম্য ক্ৰীড়াই প্ৰধান স্থান লাভ কৰিছিল। পাছলৈ ইয়াত বিভিন্ন দৌৰ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল ৰেচ, মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য ক্ৰীড়া সংযোজন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিযোগিতা হৈছে ষাঁড়গাড়ী ৰেচ। ইয়াৰ উপৰি ঘোঁৰা, উট, খচ্চৰ আৰু কুকুৰৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাও ইয়াৰ আকৰ্ষণৰ অংশ। কিছুমান পৰম্পৰাগত শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ অনুষ্ঠানতো প্ৰতিযোগীসকলে নিজৰ শাৰীৰিক শক্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰে। এই উৎসৱত পঞ্জাবী লোকসংস্কৃতিৰ বিভিন্ন দিশো প্ৰদৰ্শিত হয়। লোকগীত, ঢোল, [[ভাংৰা]], [[গিদ্ধা]] আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীয়ে উৎসৱটোক কেৱল ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানতে সীমাবদ্ধ নাৰখি এক বৃহৎ গ্ৰাম্য উৎসবলৈ পৰিণত কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==উৎসৱৰ ইতিহাস== ১৯৩৩ চনত আৰম্ভ হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱে সময়ৰ লগে লগে ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ১৯৪০-ৰ দশকৰপৰা পশু-ভিত্তিক বিভিন্ন ক্ৰীড়া ইয়াৰ সৈতে জড়িত হয়। ষাঁড়গাড়ী ৰেচ উৎসৱৰ অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণত পৰিণত হয়। উৎসৱটোৱে গ্ৰাম্য পঞ্জাবৰ লোকসকলক ক্ৰীড়াৰ জৰিয়তে একত্ৰিত কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰিছে। উৎসবলৈ পঞ্জাবৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ খেলুৱৈ আৰু দৰ্শক অহাৰ উপৰি বিদেশৰপৰাও ক্ৰীড়াপ্ৰেমী অহা দেখা যায়। ===ষাঁড়গাড়ী ৰেচ=== ষাঁড়গাড়ী ৰেচ কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰতিযোগিতাত ষাঁড়ে টনা গাড়ীত প্ৰতিযোগীসকলে ৰেচত অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০১৪ চনত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ পশুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ পিছত ষাঁড়গাড়ী ৰেচ বন্ধ হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰৰ উৎসৱৰ অন্যতম পৰিচিত প্ৰতিযোগিতা বহু বছৰ ধৰি অনুষ্ঠিত নহ'ল।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৪ চনত পশুৰ প্ৰতি নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ সম্পৰ্কীয় পঞ্জাবৰ সংশোধনী আইনে ষাঁড়গাড়ী ৰেচ পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ পথ মুকলি কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰায় ১২ বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত কিলা ৰায়পুৰত পুনৰ ষাঁড়গাড়ী ৰেচ অনুষ্ঠিত হয়। সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা উৎসৱটো আছিল ৮৬সংখ্যক বাৰ্ষিক ক্ৰীড়া উৎসৱ।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/kila-raipur-sports-festival-begins-cart-race-bulls-10536474/ |title=Kila Raipur sports festival begins today; farmers set for cart race, bulls to debut |work=Indian Express |date=17 February 2026 |access-date=12 September 2026}}</ref> ==ক্ৰীড়া== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱত আধুনিক আৰু পৰম্পৰাগত দুয়ো ধৰণৰ ক্ৰীড়া অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে— * দৌৰ * হকী * কাবাডী * মল্লযুঁজ * ৰছী টনা * চাইকেল ৰেচ * ষাঁড়গাড়ী ৰেচ * ঘোঁৰা ৰেচ * উট ৰেচ * কুকুৰ ৰেচ * বিভিন্ন শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰতিযোগিতা ২০২৫ চনৰ চৰকাৰী অনুষ্ঠানসূচীত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ ১০০ মিটাৰ, ২০০ মিটাৰ, ৪০০ মিটাৰ, ৮০০ মিটাৰ আৰু ১৫০০ মিটাৰ দৌৰ, দীঘল জাঁপ, উচ্চ জাঁপ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল দৌৰ আৰু মল্লযুঁজ আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==পৰিবহণ== কিলা ৰায়পুৰ পথ আৰু ৰে'লপথেৰে ভালদৰে সংযুক্ত। গাঁওখনত এটা ৰে'ল ষ্টেচন আছে। এই ষ্টেচনৰ মাজেৰে জলন্ধৰ, ফিৰোজপুৰ, ধুৰী আৰু [[দিল্লী]] আদি স্থানলৈ যোৱা ৰে'ল চলাচল কৰে। গাঁওখনৰ সৈতে লুধিয়ানা, ধুৰী, হিছাৰ, [[মথুৰা]], লেহৰাগাগা, আহমদগড়, গিল, বাড্ডোৱাল আৰু ৰোহিৰা আদি স্থানৰ ৰে'ল আৰু পথ যোগাযোগ আছে। ব্ৰিটিছ শাসনকালত গাঁওখনত ৰে'ল ষ্টেচনটো স্থাপন কৰা হৈছিল। সেই সময়ছোৱাতে গাঁওখনৰ চৰকাৰী নামো ব্যৱহাৰত আহিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। কিলা ৰায়পুৰ পাখোৱাল–সাহনেৱাল পথৰ ওচৰত অৱস্থিত। মালেৰকোটলা–লুধিয়ানা ঘাইপথো গাঁওখনৰ ওচৰতে আছে। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে শ্বহীদ কৰ্তাৰ সিং সৰাভা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, হালৱাৰা। ==শিক্ষা== কিলা ৰায়পুৰ গাঁৱৰ সাক্ষৰতা হাৰ পঞ্জাবৰ সামগ্ৰিক সাক্ষৰতা হাৰতকৈ অধিক। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৯.৩০ শতাংশ আছিল। একে সময়তে পঞ্জাবৰ সাক্ষৰতা হাৰ আছিল ৭৫.৮৪ শতাংশ। গাঁওখনত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৮২.৮৩ শতাংশ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৫.৪৯ শতাংশ আছিল।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> গাঁওখনত মুঠ পাঁচখন বিদ্যালয় আছে— * নানকানা চাহিব জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক ৰাজহুৱা বিদ্যালয় — ১৯৮৬ চনত স্থাপিত। দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে শিক্ষা দিয়া হয়। * খালছা বালিকা উচ্চ বিদ্যালয় — চৰকাৰৰ সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়। * চৰকাৰী জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক বিদ্যালয় — ষষ্ঠৰপৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ল'ৰাৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ছোৱালীৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। ==প্ৰশাসন== কিলা ৰায়পুৰ গাঁওখন এখন স্থানীয় গ্ৰাম পঞ্চায়তৰদ্বাৰা পৰিচালিত। পঞ্চায়তখনত ১১জন সদস্য থাকে আৰু প্ৰতিজন সদস্যই এটা ৱাৰ্ডক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। গাঁওখন গিল বিধানসভা সমষ্টি আৰু লুধিয়ানা লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ===ৰাজনীতি=== গাঁওখনৰ সৰপঞ্চ হৈছে যশবীৰ কৌৰ। গাঁওখনৰ প্ৰায় ৫০ শতাংশ ৱাৰ্ড মহিলাই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ৱাৰ্ড অনুসূচিত জাতিৰ লোকসকলে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত গাঁওখনৰ সৰ্বশেষ পঞ্চায়ত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। এই নিৰ্বাচন দলীয় প্ৰতীকৰ ভিত্তিত অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল। ২০২৫ চনৰ ব্লক সমিতিৰ নিৰ্বাচনত [[আম আদমি পাৰ্টি]]ৰ প্ৰাৰ্থীয়ে ২২০টা ভোটৰ ব্যৱধানত বিজয়ী হৈছিল। [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ প্ৰাৰ্থী দ্বিতীয় আৰু শিৰোমণি আকালি দলৰ প্ৰাৰ্থী তৃতীয় স্থানত আছিল। ==জনসংখ্যা== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কিলা ৰায়পুৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৬,২০৫ জন। গাঁওখনৰ জনসাধাৰণৰ প্ৰধান ভাষা পঞ্জাবী।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> ==সংস্কৃতি== কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ক্ৰীড়া উৎসৱৰ সময়ত গাঁওখনত পৰম্পৰাগত পঞ্জাবী ক্ৰীড়া, সংগীত, নৃত্য আৰু খাদ্য-সংস্কৃতিৰ প্ৰদৰ্শন হয়। ক্ৰীড়া উৎসৱে কৃষক, খেলুৱৈ আৰু গ্ৰাম্য সমাজৰ লোকসকলক একে স্থানত সমবেত কৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া পৰ্যটনৰো এটা উল্লেখযোগ্য স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} dl44e0c2g3kdreqociygyohixcw6ui7 635289 635288 2026-09-13T08:16:00Z AjayDas 12623 added [[Category:পঞ্জাব, ভাৰত]] using [[WP:HC|HotCat]] 635289 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কিলা ৰায়পুৰ | official_name = | native_name = ਕ਼ਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ | other_name = | nickname = গ্ৰাম্য অলিম্পিক | settlement_type = গাঁও | image_skyline = [[file:KilaRaipurSportsStadium.jpg|250px]] | image_alt = | image_caption = | location_map = India Punjab#India | location_label_position = | location_map_alt = | location_map_caption = ভাৰতৰ পঞ্জাবত কিলা ৰায়পুৰৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|30.762|N|75.8228|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[পঞ্জাব|পঞ্জাব]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = লুধিয়ানা জিলা | established_title = প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ১৫৬০ | founder = ৰায় লালা | named_for = ৰায় লালা | government_type = গাঁও পঞ্চায়ত | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ৬২০৫ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = ৰায়পুৰী | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[গুৰমুখী|পঞ্জাবী]] | demographics1_title2 = আঞ্চলিক | demographics1_info2 = [[পঞ্জাবী ভাষা|পঞ্জাবী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ১৪১২০১ | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = ০১৬১-১২৩৪৫৬ | registration_plate = PB 10/ PB 91 | blank1_name_sec1 = নিকটতম চহৰ | blank1_info_sec1 = [[লুধিয়ানা]] | website = | footnotes = }} '''কিলা ৰায়পুৰ''' বা '''কিলা ৰাইপুৰ''' ভাৰতৰ [[পঞ্জাব]] ৰাজ্যৰ লুধিয়ানা জিলাৰ এখন উল্লেখযোগ্য গাঁও। গাঁওখন লুধিয়ানা চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯–২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab Travel Guide |date=2006 |publisher=Good Earth |isbn=978-93-80262-17-8 |page=161 |language=en |quote=Qila Raipur, a village about 20 km from Ludhiana, is where the popular Rual Olympics are held every February.}}</ref><ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখনত প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ বাবে ই বিশেষভাৱে জনাজাত। এই উৎসৱক সাধাৰণতে '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' নামেৰে জনা যায়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsৱ |access-date=12 September 2026}}</ref> কিলা ৰায়পুৰৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু সংস্কৃতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ইয়াত দৌৰ, কাবাডী, হকী, মল্লযুঁজ, ৰছী টনা আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়াৰ লগতে পশু-ভিত্তিক প্ৰতিযোগিতাও অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== কিলা ৰায়পুৰ নামটো হিন্দী ভাষাৰ '''কিলা''' শব্দৰপৰা অহা বুলি ধৰা হয়। কিলা শব্দৰ অৰ্থ দুৰ্গ। গাঁওখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰায় লালাৰ নামৰ সৈতে '''ৰায়পুৰ''' নামটো জড়িত। গাঁওখনৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা কেইবাটাও প্ৰতিৰক্ষা দুৰ্গৰ সৈতে ইয়াৰ নামৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=क़िला (qila) |url=https://www.shabdkosh.com/search-dictionary?lc=hi&sl=hi&tl=en&e=%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE |publisher=Shabdkosh |access-date=8 June 2026 |language=en}}</ref> ==ভূগোল== কিলা ৰায়পুৰ প্ৰায় {{coord|30|45|43|N|75|49|22|E}} স্থানাংকত অৱস্থিত।<ref name=gm>[[গুগল মানচিত্ৰ]]</ref> ই [[লুধিয়ানা]] চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite book |title=Punjab District Gazetteers: Ludhiana |date=1970 |publisher=Controller of Print. and Stationery |page=246 |language=en |quote=Qila Raipur is linked with Ludhiana by rail and road.}}</ref> গাঁওখন পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কাষৰ অঞ্চলত কৃষিকাৰ্য প্ৰধান জীৱিকাৰূপে পৰিগণিত হয়। কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় ইয়াৰ কৃষিভিত্তিক সমাজ আৰু পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ==কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱ পঞ্জাবৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান। ইয়াক '''গ্ৰাম্য অলিম্পিক''' বুলিও কোৱা হয়। উৎসৱটো সাধাৰণতে প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ প্ৰথম অনুষ্ঠান ১৯৩৩ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। কিলা ৰায়পুৰৰ বাসিন্দা ইন্দৰ সিং গ্ৰেৱালে গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া আৰু পঞ্জাবী পৰম্পৰাগত সংস্কৃতিক উৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান আৰম্ভ কৰিছিল। গ্ৰেৱাল ক্ৰীড়া সংস্থাই বহু বছৰ ধৰি এই উৎসৱৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Bullock cart races return to Punjab’s Kila Raipur Rural Olympics after 12 years |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/bullock-cart-races-punjab-kila-raipur-rural-olympics-10491034/ |website=Indian Express |access-date=12 September 2026}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত এই অনুষ্ঠানত মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য গ্ৰাম্য ক্ৰীড়াই প্ৰধান স্থান লাভ কৰিছিল। পাছলৈ ইয়াত বিভিন্ন দৌৰ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল ৰেচ, মল্লযুঁজ আৰু অন্যান্য ক্ৰীড়া সংযোজন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> উৎসৱৰ অন্যতম বিখ্যাত প্ৰতিযোগিতা হৈছে ষাঁড়গাড়ী ৰেচ। ইয়াৰ উপৰি ঘোঁৰা, উট, খচ্চৰ আৰু কুকুৰৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাও ইয়াৰ আকৰ্ষণৰ অংশ। কিছুমান পৰম্পৰাগত শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ অনুষ্ঠানতো প্ৰতিযোগীসকলে নিজৰ শাৰীৰিক শক্তি আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰে। এই উৎসৱত পঞ্জাবী লোকসংস্কৃতিৰ বিভিন্ন দিশো প্ৰদৰ্শিত হয়। লোকগীত, ঢোল, [[ভাংৰা]], [[গিদ্ধা]] আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীয়ে উৎসৱটোক কেৱল ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানতে সীমাবদ্ধ নাৰখি এক বৃহৎ গ্ৰাম্য উৎসবলৈ পৰিণত কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==উৎসৱৰ ইতিহাস== ১৯৩৩ চনত আৰম্ভ হোৱা কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱে সময়ৰ লগে লগে ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ১৯৪০-ৰ দশকৰপৰা পশু-ভিত্তিক বিভিন্ন ক্ৰীড়া ইয়াৰ সৈতে জড়িত হয়। ষাঁড়গাড়ী ৰেচ উৎসৱৰ অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণত পৰিণত হয়। উৎসৱটোৱে গ্ৰাম্য পঞ্জাবৰ লোকসকলক ক্ৰীড়াৰ জৰিয়তে একত্ৰিত কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰিছে। উৎসবলৈ পঞ্জাবৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ খেলুৱৈ আৰু দৰ্শক অহাৰ উপৰি বিদেশৰপৰাও ক্ৰীড়াপ্ৰেমী অহা দেখা যায়। ===ষাঁড়গাড়ী ৰেচ=== ষাঁড়গাড়ী ৰেচ কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰতিযোগিতাত ষাঁড়ে টনা গাড়ীত প্ৰতিযোগীসকলে ৰেচত অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০১৪ চনত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ পশুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ পিছত ষাঁড়গাড়ী ৰেচ বন্ধ হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰৰ উৎসৱৰ অন্যতম পৰিচিত প্ৰতিযোগিতা বহু বছৰ ধৰি অনুষ্ঠিত নহ'ল।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৪ চনত পশুৰ প্ৰতি নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ সম্পৰ্কীয় পঞ্জাবৰ সংশোধনী আইনে ষাঁড়গাড়ী ৰেচ পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ পথ মুকলি কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/president-s-assent-paves-way-for-bullock-cart-races-at-kila-raipur-101715627476990.html |title=President’s assent paves way for bullock cart races at Kila Raipur |work=Hindustan Times |date=14 May 2024 |access-date=12 September 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰায় ১২ বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত কিলা ৰায়পুৰত পুনৰ ষাঁড়গাড়ী ৰেচ অনুষ্ঠিত হয়। সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা উৎসৱটো আছিল ৮৬সংখ্যক বাৰ্ষিক ক্ৰীড়া উৎসৱ।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/kila-raipur-sports-festival-begins-cart-race-bulls-10536474/ |title=Kila Raipur sports festival begins today; farmers set for cart race, bulls to debut |work=Indian Express |date=17 February 2026 |access-date=12 September 2026}}</ref> ==ক্ৰীড়া== কিলা ৰায়পুৰ ক্ৰীড়া উৎসৱত আধুনিক আৰু পৰম্পৰাগত দুয়ো ধৰণৰ ক্ৰীড়া অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে— * দৌৰ * হকী * কাবাডী * মল্লযুঁজ * ৰছী টনা * চাইকেল ৰেচ * ষাঁড়গাড়ী ৰেচ * ঘোঁৰা ৰেচ * উট ৰেচ * কুকুৰ ৰেচ * বিভিন্ন শক্তি প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰতিযোগিতা ২০২৫ চনৰ চৰকাৰী অনুষ্ঠানসূচীত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ ১০০ মিটাৰ, ২০০ মিটাৰ, ৪০০ মিটাৰ, ৮০০ মিটাৰ আৰু ১৫০০ মিটাৰ দৌৰ, দীঘল জাঁপ, উচ্চ জাঁপ, হকী, কাবাডী, ৰছী টনা, চাইকেল দৌৰ আৰু মল্লযুঁজ আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web |title=Qila Raipur Rural Olympics 2025 |url=https://utsav.gov.in/view-event/qila-raipur-rural-olympics-2025-1 |website=utsav.gov.in |access-date=12 September 2026}}</ref> ==পৰিবহণ== কিলা ৰায়পুৰ পথ আৰু ৰে'লপথেৰে ভালদৰে সংযুক্ত। গাঁওখনত এটা ৰে'ল ষ্টেচন আছে। এই ষ্টেচনৰ মাজেৰে জলন্ধৰ, ফিৰোজপুৰ, ধুৰী আৰু [[দিল্লী]] আদি স্থানলৈ যোৱা ৰে'ল চলাচল কৰে। গাঁওখনৰ সৈতে লুধিয়ানা, ধুৰী, হিছাৰ, [[মথুৰা]], লেহৰাগাগা, আহমদগড়, গিল, বাড্ডোৱাল আৰু ৰোহিৰা আদি স্থানৰ ৰে'ল আৰু পথ যোগাযোগ আছে। ব্ৰিটিছ শাসনকালত গাঁওখনত ৰে'ল ষ্টেচনটো স্থাপন কৰা হৈছিল। সেই সময়ছোৱাতে গাঁওখনৰ চৰকাৰী নামো ব্যৱহাৰত আহিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। কিলা ৰায়পুৰ পাখোৱাল–সাহনেৱাল পথৰ ওচৰত অৱস্থিত। মালেৰকোটলা–লুধিয়ানা ঘাইপথো গাঁওখনৰ ওচৰতে আছে। নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে শ্বহীদ কৰ্তাৰ সিং সৰাভা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, হালৱাৰা। ==শিক্ষা== কিলা ৰায়পুৰ গাঁৱৰ সাক্ষৰতা হাৰ পঞ্জাবৰ সামগ্ৰিক সাক্ষৰতা হাৰতকৈ অধিক। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৯.৩০ শতাংশ আছিল। একে সময়তে পঞ্জাবৰ সাক্ষৰতা হাৰ আছিল ৭৫.৮৪ শতাংশ। গাঁওখনত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৮২.৮৩ শতাংশ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৫.৪৯ শতাংশ আছিল।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> গাঁওখনত মুঠ পাঁচখন বিদ্যালয় আছে— * নানকানা চাহিব জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক ৰাজহুৱা বিদ্যালয় — ১৯৮৬ চনত স্থাপিত। দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে শিক্ষা দিয়া হয়। * খালছা বালিকা উচ্চ বিদ্যালয় — চৰকাৰৰ সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়। * চৰকাৰী জ্যেষ্ঠ মাধ্যমিক বিদ্যালয় — ষষ্ঠৰপৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ল'ৰাৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় — ছোৱালীৰ বাবে, পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ। ==প্ৰশাসন== কিলা ৰায়পুৰ গাঁওখন এখন স্থানীয় গ্ৰাম পঞ্চায়তৰদ্বাৰা পৰিচালিত। পঞ্চায়তখনত ১১জন সদস্য থাকে আৰু প্ৰতিজন সদস্যই এটা ৱাৰ্ডক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। গাঁওখন গিল বিধানসভা সমষ্টি আৰু লুধিয়ানা লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। ===ৰাজনীতি=== গাঁওখনৰ সৰপঞ্চ হৈছে যশবীৰ কৌৰ। গাঁওখনৰ প্ৰায় ৫০ শতাংশ ৱাৰ্ড মহিলাই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ৱাৰ্ড অনুসূচিত জাতিৰ লোকসকলে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত গাঁওখনৰ সৰ্বশেষ পঞ্চায়ত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। এই নিৰ্বাচন দলীয় প্ৰতীকৰ ভিত্তিত অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল। ২০২৫ চনৰ ব্লক সমিতিৰ নিৰ্বাচনত [[আম আদমি পাৰ্টি]]ৰ প্ৰাৰ্থীয়ে ২২০টা ভোটৰ ব্যৱধানত বিজয়ী হৈছিল। [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ প্ৰাৰ্থী দ্বিতীয় আৰু শিৰোমণি আকালি দলৰ প্ৰাৰ্থী তৃতীয় স্থানত আছিল। ==জনসংখ্যা== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কিলা ৰায়পুৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৬,২০৫ জন। গাঁওখনৰ জনসাধাৰণৰ প্ৰধান ভাষা পঞ্জাবী।<ref>{{Cite web |title=Census data 2011 for Qilla Raipur |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33531-qilla-raipur-punjab.html}}</ref> ==সংস্কৃতি== কিলা ৰায়পুৰৰ পৰিচয় পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য সংস্কৃতিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ক্ৰীড়া উৎসৱৰ সময়ত গাঁওখনত পৰম্পৰাগত পঞ্জাবী ক্ৰীড়া, সংগীত, নৃত্য আৰু খাদ্য-সংস্কৃতিৰ প্ৰদৰ্শন হয়। ক্ৰীড়া উৎসৱে কৃষক, খেলুৱৈ আৰু গ্ৰাম্য সমাজৰ লোকসকলক একে স্থানত সমবেত কৰে। ইয়াৰ ফলত কিলা ৰায়পুৰ পঞ্জাবৰ গ্ৰাম্য ক্ৰীড়া পৰ্যটনৰো এটা উল্লেখযোগ্য স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:পঞ্জাব, ভাৰত]] pya7shre2df4zkffk3gh43m2iel6xzf 0 139521 635290 2026-09-13T09:05:25Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Short description|গুজৰাটৰ এখন গাঁও}} {{Infobox settlement | name = হোদকা | settlement_type = গাঁও | image = | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|23|39|52|N|69|35|51|E|display=title|region:IN_type:city}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ভাৰতৰ ৰাজ... 635290 wikitext text/x-wiki {{Short description|গুজৰাটৰ এখন গাঁও}} {{Infobox settlement | name = হোদকা | settlement_type = গাঁও | image = | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|23|39|52|N|69|35|51|E|display=title|region:IN_type:city}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[গুজৰাট]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = কচ্ছ জিলা | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2132 | population_as_of = [[ভাৰতৰ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল]] | population_rank = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[গুজৰাটী ভাষা|গুজৰাটী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] --> | postal_code = 370510 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''হোদকা''' {{en|Hodka}} ভাৰতৰ [[গুজৰাট]] ৰাজ্যৰ কচ্ছ জিলাৰ এখন গাঁও। ই জিলা সদৰ ভুজৰ পৰা প্ৰায় ৬৩ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=About HODKA VILLAGE Bhuj: HODKA VILLAGE Photos, History & Significance |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> গাঁওখনৰ নাম গুজৰাটী ভাষাৰ ''হোদি'' শব্দৰ পৰা অহা বুলি কোৱা হয়। এই শব্দৰ অৰ্থ নাও।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village, Hodka Village in Kutch Gujarat, Hodka Village in North India : Eco India |url=http://www.ecoindia.com/villages/hodka.html |access-date= |website=www.ecoindia.com}}</ref> হোদকা কচ্ছৰ বান্নী তৃণভূমি অঞ্চলৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক গাঁও। গাঁওখন ইয়াৰ পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰা, হস্তশিল্প, সূচীকাম আৰু মাটিৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ বাবে জনাজাত।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.prod.incredibleindia.gov.in/content/incredible-india-v2/en/destinations/bhuj/hodka-village.html |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> ==ভূগোল== হোদকা কচ্ছ জিলাৰ উত্তৰ অংশত বান্নী তৃণভূমিৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই কচ্ছৰ ৰণৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ভুজৰ পৰা প্ৰায় ৬৩ কিলোমিটাৰ দূৰত।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> গাঁওখনৰ চাৰিওফালে শুষ্ক তৃণভূমি আৰু ৰণ অঞ্চলৰ ভূদৃশ্য দেখা যায়। এই ভৌগোলিক পৰিৱেশে গাঁওখনৰ জীৱনধাৰা, পশুপালন, স্থাপত্য আৰু হস্তশিল্পৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছে।<ref>{{Cite web |title=Leather craft (Charma Karya) Hodka, Kutchh |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/leather-craft-hodka-kutchh/ |access-date=13 September 2026 |website=Research & Archive on Gujarat Handicrafts}}</ref> ==ইতিহাস== হোদকা গাঁওখন প্ৰায় ৩০০ বছৰ পূৰ্বে সিন্ধ অঞ্চলৰ পৰা অহা হালেপোত্ৰা জনগোষ্ঠীয়ে স্থাপন কৰিছিল বুলি কিছুমান উৎসত উল্লেখ আছে। হালেপোত্ৰাসকল মূলতঃ পশুপালক আছিল আৰু পশুৰ বাবে নতুন চৰণীয়া ভূমি বিচাৰি এই অঞ্চললৈ আহিছিল।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.prod.incredibleindia.gov.in/content/incredible-india-v2/en/destinations/bhuj/hodka-village.html |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Leather craft (Charma Karya) Hodka, Kutchh |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/leather-craft-hodka-kutchh/ |access-date=13 September 2026 |website=Research & Archive on Gujarat Handicrafts}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত উত্তৰ অঞ্চলৰ পৰা অহা বিভিন্ন কাৰিকৰ আৰু শিল্পী সম্প্ৰদায়েও হোদকাত বসতি স্থাপন কৰে। ইয়াৰ ফলত গাঁওখনত বিভিন্ন পৰম্পৰাগত শিল্পকলাৰ বিকাশ ঘটে।<ref>{{Cite web |title=Leather craft (Charma Karya) Hodka, Kutchh |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/leather-craft-hodka-kutchh/ |access-date=13 September 2026 |website=Research & Archive on Gujarat Handicrafts}}</ref> ==জনসংখ্যা== ভাৰতৰ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি হোদকাৰ মুঠ জনসংখ্যা ২,১৩২ জন। গাঁওখনৰ চৰকাৰী ভাষা গুজৰাটী।<ref>{{Cite web |title=Hodka |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Hodka |access-date=13 September 2026 |website=Wikipedia}}</ref> ==সংস্কৃতি আৰু হস্তশিল্প== হোদকা কচ্ছৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি আৰু হস্তশিল্পৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। গাঁওখনৰ শিল্পীসকলে সূচীকাম, চামৰাৰ কাম আৰু অন্যান্য পৰম্পৰাগত সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> মেঘৱাল সম্প্ৰদায়ৰ শিল্পীসকল বিশেষকৈ সূচীকাম আৰু চামৰাৰ কামৰ সৈতে জড়িত। কচ্ছৰ পৰম্পৰাগত সূচীকামত ৰঙীন সূতা, আইনাৰ টুকুৰা আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Leather craft (Charma Karya) Hodka, Kutchh |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/leather-craft-hodka-kutchh/ |access-date=13 September 2026 |website=Research & Archive on Gujarat Handicrafts}}</ref> চামৰাৰ সামগ্ৰীৰ লগতে কাপোৰ, দেৱাল সজ্জাৰ সামগ্ৰী আৰু অন্যান্য হস্তনিৰ্মিত বস্তু গাঁওখনৰ শিল্পকলাৰ অংশ।<ref>{{Cite web |title=Leather craft (Charma Karya) Hodka, Kutchh |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/leather-craft-hodka-kutchh/ |access-date=13 September 2026 |website=Research & Archive on Gujarat Handicrafts}}</ref> ==ভুংগা স্থাপত্য== হোদকাৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে ইয়াৰ পৰম্পৰাগত '''ভুংগা''' ঘৰ। এই ঘৰবোৰ সাধাৰণতে বৃত্তাকাৰ আৰু মাটিৰে নিৰ্মিত। ইয়াৰ ডাঠ দেৱাল আৰু শংকু আকৃতিৰ ছাদে গ্ৰীষ্মকালত ভিতৰৰ অংশ তুলনামূলকভাৱে ঠাণ্ডা আৰু শীতকালত উমাল কৰি ৰাখে।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> ভুংগাৰ দেৱালত মাটিৰ অলংকৰণ, আইনাৰ কাম আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই স্থাপত্যশৈলী কচ্ছৰ জলবায়ু আৰু স্থানীয় পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খোৱা পৰম্পৰাগত নিৰ্মাণ কৌশলৰ উদাহৰণ।<ref>{{Cite web |title=Leather craft (Charma Karya) Hodka, Kutchh |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/leather-craft-hodka-kutchh/ |access-date=13 September 2026 |website=Research & Archive on Gujarat Handicrafts}}</ref> ==গ্ৰাম্য পৰ্যটন== হোদকা কচ্ছৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য গ্ৰাম্য পৰ্যটনস্থলী। গাঁওখনত পৰ্যটকসকলে স্থানীয় জীৱনধাৰা, পৰম্পৰাগত স্থাপত্য আৰু হস্তশিল্পৰ সৈতে পৰিচিত হ'ব পাৰে।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> ২০০৪ চনত হোদকাক ভাৰত চৰকাৰৰ পৰ্যটন মন্ত্ৰালয় আৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ উন্নয়ন কাৰ্যসূচী]]ৰ সহযোগিতাত ৰূপায়িত অন্তৰ্জাত পৰ্যটন প্ৰকল্পৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। কচ্ছ মহিলা বিকাশ সংঘঠনে এই প্ৰকল্প ৰূপায়ণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Shaam-e-Sarhad Village Resort - Hunnarshala Foundation |url=https://www.hunnarshala.org/shaam-e-sarhad-village-resort.html |access-date=13 September 2026 |website=Hunnarshala Foundation}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ecotourism Manual |url=https://kalpavriksh.org/wp-content/uploads/2018/11/Ecotourism-Manual.pdf |access-date=13 September 2026 |website=Kalpavriksh}}</ref> এই প্ৰকল্পৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল স্থানীয় লোকসকলক পৰ্যটনৰ সৈতে জড়িত কৰা আৰু স্থানীয় সংস্কৃতি আৰু হস্তশিল্পৰ জৰিয়তে জীৱিকাৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰা।<ref>{{Cite web |title=Shaam-e-Sarhad Village Resort - Hunnarshala Foundation |url=https://www.hunnarshala.org/shaam-e-sarhad-village-resort.html |access-date=13 September 2026 |website=Hunnarshala Foundation}}</ref> ==শাম-এ-সৰহদ== হোদকাত থকা '''শাম-এ-সৰহদ''' এখন স্থানীয় লোকৰ দ্বাৰা পৰিচালিত গ্ৰাম্য পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "সীমান্তৰ সন্ধিয়া"। ইয়াত পৰম্পৰাগত ভুংগা আৰ্হিৰ অতিথিশালা আৰু অন্যান্য থকাৰ ব্যৱস্থা আছে।<ref>{{Cite web |title=Shaam-e-Sarhad Village Resort - Hunnarshala Foundation |url=https://www.hunnarshala.org/shaam-e-sarhad-village-resort.html |access-date=13 September 2026 |website=Hunnarshala Foundation}}</ref> এই পৰ্যটন কেন্দ্ৰটো গাঁওখনৰ লোকসকলৰ অংশগ্ৰহণেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। স্থানীয় শিল্পীসকলে ইয়াৰ নিৰ্মাণ আৰু সজ্জাত পৰম্পৰাগত শিল্পকলাৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। গাঁওখনৰ লোকসকলেই ইয়াক পৰিচালনা আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰে।<ref>{{Cite web |title=Shaam-e-Sarhad Village Resort - Hunnarshala Foundation |url=https://www.hunnarshala.org/shaam-e-sarhad-village-resort.html |access-date=13 September 2026 |website=Hunnarshala Foundation}}</ref> শাম-এ-সৰহদৰ জৰিয়তে পৰ্যটকসকলে স্থানীয় সংস্কৃতি, হস্তশিল্প আৰু গ্ৰাম্য জীৱনৰ সৈতে পৰিচিত হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> ==লোকসংস্কৃতি== হোদকাত পৰ্যটকৰ বাবে স্থানীয় লোকসংগীত আৰু লোকনৃত্যৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই অনুষ্ঠানসমূহৰ জৰিয়তে কচ্ছৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি উপস্থাপন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> গাঁওখনৰ শিল্পীসকলে পৰম্পৰাগত পোছাক, সূচীকাম, চামৰাৰ সামগ্ৰী আৰু অন্যান্য হস্তশিল্পৰ জৰিয়তে নিজৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় প্ৰকাশ কৰে। ==পৰিৱেশ আৰু বন্যপ্ৰাণী== হোদকা বান্নী তৃণভূমিৰ ওচৰত অৱস্থিত। এই অঞ্চলটো তৃণভূমি, ঋতুভিত্তিক জলাশয় আৰু বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাইৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.prod.incredibleindia.gov.in/content/incredible-india-v2/en/destinations/bhuj/hodka-village.html |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> হোদকাৰ পৰা ছাৰি ধান্ধ জলাভূমিলৈ যাত্ৰা কৰিব পাৰি। এই জলাভূমিত স্থানীয় আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাই দেখা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত বিভিন্ন জলচৰ চৰাই আৰু শিকাৰী চৰাইৰ প্ৰজাতি আছে।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.prod.incredibleindia.gov.in/content/incredible-india-v2/en/destinations/bhuj/hodka-village.html |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> ==পৰ্যটনস্থলী== হোদকা কচ্ছৰ ৰণৰ ওচৰত অৱস্থিত। গাঁওখনৰ পৰা প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ দূৰত শ্বেত ৰণ অৱস্থিত। কালো ডুংগৰ প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=About HODKA VILLAGE Bhuj: HODKA VILLAGE Photos, History & Significance |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> হোদকাৰ পৰা ভুজলৈও সহজে যাত্ৰা কৰিব পাৰি। ভুজ কচ্ছৰ সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আৰু ইয়াত কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক স্থান আছে।<ref>{{Cite web |title=About HODKA VILLAGE Bhuj: HODKA VILLAGE Photos, History & Significance |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village ভাৰতৰ চৰকাৰী পৰ্যটন ৱেবছাইটত হোদকা] * [https://www.hunnarshala.org/shaam-e-sarhad-village-resort.html শাম-এ-সৰহদ — হুন্নাৰশালা ফাউণ্ডেশ্যন] ir7djuwk44pdejnpdewhcvg989xqk9e 635291 635290 2026-09-13T09:05:57Z AjayDas 12623 added [[Category:গুজৰাট]] using [[WP:HC|HotCat]] 635291 wikitext text/x-wiki {{Short description|গুজৰাটৰ এখন গাঁও}} {{Infobox settlement | name = হোদকা | settlement_type = গাঁও | image = | pushpin_map = India Gujarat#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|23|39|52|N|69|35|51|E|display=title|region:IN_type:city}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[গুজৰাট]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = কচ্ছ জিলা | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2132 | population_as_of = [[ভাৰতৰ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল]] | population_rank = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[গুজৰাটী ভাষা|গুজৰাটী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ডাক সূচক সংখ্যা|পিন]] --> | postal_code = 370510 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''হোদকা''' {{en|Hodka}} ভাৰতৰ [[গুজৰাট]] ৰাজ্যৰ কচ্ছ জিলাৰ এখন গাঁও। ই জিলা সদৰ ভুজৰ পৰা প্ৰায় ৬৩ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=About HODKA VILLAGE Bhuj: HODKA VILLAGE Photos, History & Significance |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> গাঁওখনৰ নাম গুজৰাটী ভাষাৰ ''হোদি'' শব্দৰ পৰা অহা বুলি কোৱা হয়। এই শব্দৰ অৰ্থ নাও।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village, Hodka Village in Kutch Gujarat, Hodka Village in North India : Eco India |url=http://www.ecoindia.com/villages/hodka.html |access-date= |website=www.ecoindia.com}}</ref> হোদকা কচ্ছৰ বান্নী তৃণভূমি অঞ্চলৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক গাঁও। গাঁওখন ইয়াৰ পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰা, হস্তশিল্প, সূচীকাম আৰু মাটিৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ বাবে জনাজাত।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.prod.incredibleindia.gov.in/content/incredible-india-v2/en/destinations/bhuj/hodka-village.html |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> ==ভূগোল== হোদকা কচ্ছ জিলাৰ উত্তৰ অংশত বান্নী তৃণভূমিৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। ই কচ্ছৰ ৰণৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ভুজৰ পৰা প্ৰায় ৬৩ কিলোমিটাৰ দূৰত।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> গাঁওখনৰ চাৰিওফালে শুষ্ক তৃণভূমি আৰু ৰণ অঞ্চলৰ ভূদৃশ্য দেখা যায়। এই ভৌগোলিক পৰিৱেশে গাঁওখনৰ জীৱনধাৰা, পশুপালন, স্থাপত্য আৰু হস্তশিল্পৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছে।<ref>{{Cite web |title=Leather craft (Charma Karya) Hodka, Kutchh |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/leather-craft-hodka-kutchh/ |access-date=13 September 2026 |website=Research & Archive on Gujarat Handicrafts}}</ref> ==ইতিহাস== হোদকা গাঁওখন প্ৰায় ৩০০ বছৰ পূৰ্বে সিন্ধ অঞ্চলৰ পৰা অহা হালেপোত্ৰা জনগোষ্ঠীয়ে স্থাপন কৰিছিল বুলি কিছুমান উৎসত উল্লেখ আছে। হালেপোত্ৰাসকল মূলতঃ পশুপালক আছিল আৰু পশুৰ বাবে নতুন চৰণীয়া ভূমি বিচাৰি এই অঞ্চললৈ আহিছিল।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.prod.incredibleindia.gov.in/content/incredible-india-v2/en/destinations/bhuj/hodka-village.html |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Leather craft (Charma Karya) Hodka, Kutchh |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/leather-craft-hodka-kutchh/ |access-date=13 September 2026 |website=Research & Archive on Gujarat Handicrafts}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত উত্তৰ অঞ্চলৰ পৰা অহা বিভিন্ন কাৰিকৰ আৰু শিল্পী সম্প্ৰদায়েও হোদকাত বসতি স্থাপন কৰে। ইয়াৰ ফলত গাঁওখনত বিভিন্ন পৰম্পৰাগত শিল্পকলাৰ বিকাশ ঘটে।<ref>{{Cite web |title=Leather craft (Charma Karya) Hodka, Kutchh |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/leather-craft-hodka-kutchh/ |access-date=13 September 2026 |website=Research & Archive on Gujarat Handicrafts}}</ref> ==জনসংখ্যা== ভাৰতৰ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি হোদকাৰ মুঠ জনসংখ্যা ২,১৩২ জন। গাঁওখনৰ চৰকাৰী ভাষা গুজৰাটী।<ref>{{Cite web |title=Hodka |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Hodka |access-date=13 September 2026 |website=Wikipedia}}</ref> ==সংস্কৃতি আৰু হস্তশিল্প== হোদকা কচ্ছৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি আৰু হস্তশিল্পৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। গাঁওখনৰ শিল্পীসকলে সূচীকাম, চামৰাৰ কাম আৰু অন্যান্য পৰম্পৰাগত সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> মেঘৱাল সম্প্ৰদায়ৰ শিল্পীসকল বিশেষকৈ সূচীকাম আৰু চামৰাৰ কামৰ সৈতে জড়িত। কচ্ছৰ পৰম্পৰাগত সূচীকামত ৰঙীন সূতা, আইনাৰ টুকুৰা আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Leather craft (Charma Karya) Hodka, Kutchh |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/leather-craft-hodka-kutchh/ |access-date=13 September 2026 |website=Research & Archive on Gujarat Handicrafts}}</ref> চামৰাৰ সামগ্ৰীৰ লগতে কাপোৰ, দেৱাল সজ্জাৰ সামগ্ৰী আৰু অন্যান্য হস্তনিৰ্মিত বস্তু গাঁওখনৰ শিল্পকলাৰ অংশ।<ref>{{Cite web |title=Leather craft (Charma Karya) Hodka, Kutchh |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/leather-craft-hodka-kutchh/ |access-date=13 September 2026 |website=Research & Archive on Gujarat Handicrafts}}</ref> ==ভুংগা স্থাপত্য== হোদকাৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে ইয়াৰ পৰম্পৰাগত '''ভুংগা''' ঘৰ। এই ঘৰবোৰ সাধাৰণতে বৃত্তাকাৰ আৰু মাটিৰে নিৰ্মিত। ইয়াৰ ডাঠ দেৱাল আৰু শংকু আকৃতিৰ ছাদে গ্ৰীষ্মকালত ভিতৰৰ অংশ তুলনামূলকভাৱে ঠাণ্ডা আৰু শীতকালত উমাল কৰি ৰাখে।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> ভুংগাৰ দেৱালত মাটিৰ অলংকৰণ, আইনাৰ কাম আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই স্থাপত্যশৈলী কচ্ছৰ জলবায়ু আৰু স্থানীয় পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খোৱা পৰম্পৰাগত নিৰ্মাণ কৌশলৰ উদাহৰণ।<ref>{{Cite web |title=Leather craft (Charma Karya) Hodka, Kutchh |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/leather-craft-hodka-kutchh/ |access-date=13 September 2026 |website=Research & Archive on Gujarat Handicrafts}}</ref> ==গ্ৰাম্য পৰ্যটন== হোদকা কচ্ছৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য গ্ৰাম্য পৰ্যটনস্থলী। গাঁওখনত পৰ্যটকসকলে স্থানীয় জীৱনধাৰা, পৰম্পৰাগত স্থাপত্য আৰু হস্তশিল্পৰ সৈতে পৰিচিত হ'ব পাৰে।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> ২০০৪ চনত হোদকাক ভাৰত চৰকাৰৰ পৰ্যটন মন্ত্ৰালয় আৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ উন্নয়ন কাৰ্যসূচী]]ৰ সহযোগিতাত ৰূপায়িত অন্তৰ্জাত পৰ্যটন প্ৰকল্পৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। কচ্ছ মহিলা বিকাশ সংঘঠনে এই প্ৰকল্প ৰূপায়ণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Shaam-e-Sarhad Village Resort - Hunnarshala Foundation |url=https://www.hunnarshala.org/shaam-e-sarhad-village-resort.html |access-date=13 September 2026 |website=Hunnarshala Foundation}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ecotourism Manual |url=https://kalpavriksh.org/wp-content/uploads/2018/11/Ecotourism-Manual.pdf |access-date=13 September 2026 |website=Kalpavriksh}}</ref> এই প্ৰকল্পৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল স্থানীয় লোকসকলক পৰ্যটনৰ সৈতে জড়িত কৰা আৰু স্থানীয় সংস্কৃতি আৰু হস্তশিল্পৰ জৰিয়তে জীৱিকাৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰা।<ref>{{Cite web |title=Shaam-e-Sarhad Village Resort - Hunnarshala Foundation |url=https://www.hunnarshala.org/shaam-e-sarhad-village-resort.html |access-date=13 September 2026 |website=Hunnarshala Foundation}}</ref> ==শাম-এ-সৰহদ== হোদকাত থকা '''শাম-এ-সৰহদ''' এখন স্থানীয় লোকৰ দ্বাৰা পৰিচালিত গ্ৰাম্য পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "সীমান্তৰ সন্ধিয়া"। ইয়াত পৰম্পৰাগত ভুংগা আৰ্হিৰ অতিথিশালা আৰু অন্যান্য থকাৰ ব্যৱস্থা আছে।<ref>{{Cite web |title=Shaam-e-Sarhad Village Resort - Hunnarshala Foundation |url=https://www.hunnarshala.org/shaam-e-sarhad-village-resort.html |access-date=13 September 2026 |website=Hunnarshala Foundation}}</ref> এই পৰ্যটন কেন্দ্ৰটো গাঁওখনৰ লোকসকলৰ অংশগ্ৰহণেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। স্থানীয় শিল্পীসকলে ইয়াৰ নিৰ্মাণ আৰু সজ্জাত পৰম্পৰাগত শিল্পকলাৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। গাঁওখনৰ লোকসকলেই ইয়াক পৰিচালনা আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰে।<ref>{{Cite web |title=Shaam-e-Sarhad Village Resort - Hunnarshala Foundation |url=https://www.hunnarshala.org/shaam-e-sarhad-village-resort.html |access-date=13 September 2026 |website=Hunnarshala Foundation}}</ref> শাম-এ-সৰহদৰ জৰিয়তে পৰ্যটকসকলে স্থানীয় সংস্কৃতি, হস্তশিল্প আৰু গ্ৰাম্য জীৱনৰ সৈতে পৰিচিত হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> ==লোকসংস্কৃতি== হোদকাত পৰ্যটকৰ বাবে স্থানীয় লোকসংগীত আৰু লোকনৃত্যৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই অনুষ্ঠানসমূহৰ জৰিয়তে কচ্ছৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি উপস্থাপন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> গাঁওখনৰ শিল্পীসকলে পৰম্পৰাগত পোছাক, সূচীকাম, চামৰাৰ সামগ্ৰী আৰু অন্যান্য হস্তশিল্পৰ জৰিয়তে নিজৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় প্ৰকাশ কৰে। ==পৰিৱেশ আৰু বন্যপ্ৰাণী== হোদকা বান্নী তৃণভূমিৰ ওচৰত অৱস্থিত। এই অঞ্চলটো তৃণভূমি, ঋতুভিত্তিক জলাশয় আৰু বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাইৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.prod.incredibleindia.gov.in/content/incredible-india-v2/en/destinations/bhuj/hodka-village.html |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> হোদকাৰ পৰা ছাৰি ধান্ধ জলাভূমিলৈ যাত্ৰা কৰিব পাৰি। এই জলাভূমিত স্থানীয় আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাই দেখা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত বিভিন্ন জলচৰ চৰাই আৰু শিকাৰী চৰাইৰ প্ৰজাতি আছে।<ref>{{Cite web |title=Hodka Village |url=https://www.prod.incredibleindia.gov.in/content/incredible-india-v2/en/destinations/bhuj/hodka-village.html |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> ==পৰ্যটনস্থলী== হোদকা কচ্ছৰ ৰণৰ ওচৰত অৱস্থিত। গাঁওখনৰ পৰা প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ দূৰত শ্বেত ৰণ অৱস্থিত। কালো ডুংগৰ প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=About HODKA VILLAGE Bhuj: HODKA VILLAGE Photos, History & Significance |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> হোদকাৰ পৰা ভুজলৈও সহজে যাত্ৰা কৰিব পাৰি। ভুজ কচ্ছৰ সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আৰু ইয়াত কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক স্থান আছে।<ref>{{Cite web |title=About HODKA VILLAGE Bhuj: HODKA VILLAGE Photos, History & Significance |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village |access-date=13 September 2026 |website=Incredible India}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://www.incredibleindia.gov.in/en/gujarat/bhuj/hodka-village ভাৰতৰ চৰকাৰী পৰ্যটন ৱেবছাইটত হোদকা] * [https://www.hunnarshala.org/shaam-e-sarhad-village-resort.html শাম-এ-সৰহদ — হুন্নাৰশালা ফাউণ্ডেশ্যন] [[শ্ৰেণী:গুজৰাট]] l87biwn9r7gx6nu9m4jcj1swsjhyjtp